Uçakta Bulundurulması Zorunlu Belgeler Nelerdir? Tescil, Uçuşa Elverişlilik, Lisans ve Sigorta | 2920 m.89 (2026)
2920 sayılı Kanun m.89 neden önemlidir?
Hava aracının teknik olarak uçabilir durumda olması, uçuşun hukuken ve operasyonel olarak eksiksiz olduğu anlamına gelmez. Sivil havacılıkta belirli belgelerin uçuş sırasında hava aracında bulunması veya ilgili mevzuatın kabul ettiği yöntemle erişilebilir olması gerekir. 2920 m.89 bu belge yükümlülüğünün kanuni temelini oluşturur.
Madde, hava aracının tabi olduğu devletin kurallarına göre düzenlenmiş temel belgeleri sayar. Böylece yalnız Türk tescilli uçaklar değil, Türk hava sahasında uçan yabancı sivil hava araçları bakımından da belge düzeni önem kazanır. Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası anlaşmalar ayrıca saklıdır.
Belge taşıma yükümlülüğü, belgenin gerçekten geçerli olması şartını ortadan kaldırmaz. Süresi dolmuş uçuşa elverişlilik belgesinin veya geçersiz lisansın uçakta fiziksel olarak bulunması mevzuata uyum sağlamaz. Belgenin hem mevcut hem geçerli olması gerekir.
İşletici açısından en güvenli yöntem, her hava aracı için standart “aircraft document checklist” oluşturarak kalkış öncesinde belge setini düzenli kontrol etmektir. Özellikle filo içinde uçak değişimi yapıldığında bir hava aracına ait belgenin yanlış uçakta kalması sık operasyonel risklerden biridir.
Hava aracının tescil belgesi neden uçakta bulunmalıdır?
Tescil belgesi, hava aracının hangi devlet siciline kayıtlı olduğunu ve resmi kimliğini gösteren temel belgedir. Hava aracının milliyeti, tescil işareti ve sicil statüsü bakımından belirleyici rol oynar.
Türk Uçak Siciline kayıtlı bir hava aracında tescil belgesinin güncel malik ve tescil verileriyle uyumlu olması gerekir. Satış veya yeniden tescil sonrasında eski belgenin uçakta bırakılması doğru değildir.
Tescil işareti gövde üzerinde görünür olsa bile bu fiziksel işaret tescil belgesinin yerine geçmez. İki unsur birbirini tamamlar: işaret hava aracının dışarıdan tanınmasını, belge ise resmi kayıt durumunun doğrulanmasını sağlar.
Uluslararası uçuşta yabancı otoriteler tescil belgesini ramp inspection sırasında görmek isteyebilir. Belgenin aslı veya mevzuatça kabul edilen formatı uçuş doküman setinde hazır tutulmalıdır.
Uçuşa elverişlilik belgesi m.89 kapsamında neden zorunludur?
m.89, uçuşa elverişlilik belgesini açıkça uçakta bulunması gereken belgeler arasında sayar. Bu belge, hava aracının teknik olarak normal uçuşa uygun olduğunun sertifikasyon sistemindeki temel kanıtıdır.
2920 m.86 belgenin verilmesi, geri alınması ve iptali sistemini; m.87 ise geçerli belge olmadan yapılabilecek sınırlı test, muayene ve ferry uçuşlarını düzenler.
Normal ticari uçuşta yalnız sertifikanın bulunması değil, sertifikanın dayandığı sürekli uçuşa elverişlilik şartlarının da korunması gerekir. Belge geçerli görünse dahi zorunlu bakım veya direktif ihlali teknik uygunsuzluk yaratabilir.
Yabancı tescilli hava araçlarında yabancı devlet tarafından düzenlenen sertifikanın uluslararası tanıma şartları m.88 ve ilgili anlaşmalar çerçevesinde değerlendirilir.
Mürettebata ait hangi belgeler uçuşta bulunmalıdır?
m.89, mürettebata ait gerekli belgelerin uçakta bulunmasını ister. Pilot lisansı, yetki ve sınıf/tip rating kayıtları, sağlık sertifikası ve operasyon türüne göre gereken diğer personel belgeleri bu kapsamda önem taşır.
Her mürettebat üyesi için aynı belge seti aranmaz. Kaptan pilotun, ikinci pilotun, kabin ekibinin veya uçuş mühendisi gibi özel personelin mevzuata göre farklı lisans ve yeterlilik gereklilikleri bulunabilir.
Belgenin süresi ve yetki kapsamı ayrıca kontrol edilmelidir. Pilotun lisansı geçerli olsa bile uçtuğu tip için rating süresi bitmişse veya gerekli sağlık sertifikası geçerli değilse uçuş yetkisi bulunmayabilir.
Yabancı lisansların Türkiye’de kabulü ve Türk lisanslarının yabancı operasyonlarda tanınması ayrıca 2920 m.95 ve devamındaki yeterlik belgesi hükümleriyle bağlantılıdır. m.89 ise bu geçerli belgelerin uçuş sırasında hazır bulunmasını gerektirir.
Hava aracı telsiz ruhsatı neden gerekir?
Uçak üzerindeki telsiz ve haberleşme sistemlerinin frekans spektrumu kullanımı ve uluslararası haberleşme rejimi nedeniyle belirli ruhsat ve lisans kurallarına tabi olması gerekir. m.89 telsiz ruhsatını uçakta bulunması gereken belgeler arasında açıkça sayar.
Hava aracının aviyonik sisteminde VHF, HF, transponder veya diğer haberleşme/seyir cihazlarının bulunması tek başına ruhsat yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. İlgili istasyon lisansı veya ruhsatı geçerli olmalıdır.
Telsiz ruhsatındaki tescil işareti veya ekipman bilgileri uçaktaki fiili durumla uyumlu olmalıdır. Uçak satıldığında, tescil işareti değiştiğinde veya önemli aviyonik değişiklik yapıldığında belge güncellemesi gerekebilir.
Uluslararası uçuşlarda telsiz belgesi yabancı otoritelerin kontrol ettiği standart dokümanlardan biridir. Özellikle charter veya business jet operasyonlarında kalkış öncesi document pouch kontrolü yapılmalıdır.
Sigorta belgeleri uçakta bulundurulmalı mı?
Evet. m.89 sigorta belgelerini temel uçuş belgeleri arasında sayar. Hava aracının tabi olduğu zorunlu sigorta düzenlemelerine göre geçerli poliçe veya sigorta sertifikası bulunmalıdır.
Sigorta belgesinde hava aracının tescil işareti, üretici seri numarası, işletici ve gerekli teminat limitleri doğru olmalıdır. Bir önceki yılın poliçesini veya eski tescil işaretine ait sigorta sertifikasını uçakta bulundurmak yeterli değildir.
Uluslararası uçuşlarda gidilecek devletin asgari sigorta limitleri ve belge formatı ayrıca kontrol edilmelidir. Avrupa Birliği sahasında veya başka ülke hava sahalarında farklı zorunlu teminat gereklilikleri olabilir.
İpotekli hava araçlarında sigorta yalnız m.89 bakımından belge yükümlülüğü doğurmaz; 2920 m.77–79 uyarınca ipotekli alacaklıların sigorta tazminatı üzerinde özel hakları da olabilir.
“Diğer belgeler” kapsamında neler bulunabilir?
m.89 yalnız kapalı bir liste kurmaz; ilgili mevzuatın zorunlu tuttuğu diğer belgelerin de uçakta bulunmasını öngörür. Operasyon türüne göre hava aracı uçuş el kitabı, yolculuk defteri, ağırlık-denge dokümanları, gürültü sertifikası, operator certificate kopyaları, MEL/CDL belgeleri veya özel izinler gündeme gelebilir.
Hangi belgenin zorunlu olduğu tek başına 2920 m.89’dan çıkarılamaz. SHGM’nin işletme, uçuş operasyonu, sürekli uçuşa elverişlilik ve lisans düzenlemeleri ile ICAO standartları birlikte incelenmelidir.
Tehlikeli madde taşınacaksa ilgili taşıma belgeleri; özel uçuş izni varsa permit to fly; charter uçuşta ilgili operasyon izinleri gibi belgeler de uçuş dosyasının parçası olabilir.
Belge listesi işletme el kitabında standardize edilmeli ve her revizyonda mevzuat değişikliklerine göre güncellenmelidir. Eski checklist kullanımı eksik belge riskini artırır.
Belgeler yetkili makam talep ettiğinde gösterilmek zorunda mı?
Evet. m.89’un temel amacı yalnız belgelerin varlığı değil, yetkili makam tarafından kontrol edilebilirliğidir. Uçuş sırasında veya yerde yapılan resmi denetimde belgelerin ibrazı istenebilir.
Ramp inspection, SAFA/SACA tipi kontroller veya SHGM denetimleri sırasında belge seti incelenebilir. Eksiklik, belgenin geçersizliği veya belge ile uçak arasındaki uyumsuzluk bulguya dönüşebilir.
Mürettebatın “belge ofiste” veya “operasyon merkezinde taraması var” şeklindeki açıklaması, ilgili mevzuat belgenin hava aracında bulunmasını istiyorsa yeterli olmaz. Dijital kabul ancak mevzuat ve otorite uygulaması izin veriyorsa kullanılmalıdır.
Belge ibrazının reddedilmesi veya sahte belge kullanılması daha ağır hukuki sonuçlar doğurabilir. Belgelerin yalnız mevcut olması değil gerçek, güncel ve doğrulanabilir olması gerekir.
Belgelerin tablette veya dijital sistemde bulunması yeterli midir?
Bu sorunun tek cevabı bütün belgeler için aynı değildir. Bazı operasyonel dokümanlar onaylı Electronic Flight Bag sistemi üzerinden kullanılabilirken, belirli resmi sertifikaların aslı veya yetkili otoritenin kabul ettiği kopyası istenebilir.
İşletici, her belge için SHGM ve gidilecek ülke otoritesinin güncel kabul şartlarını belirlemelidir. “PDF’i telefonda gösteririz” yaklaşımı uluslararası denetimde risklidir.
Dijital belgenin çevrimdışı erişilebilir olması da önemlidir. İnternet bağlantısı olmayan meydanda yalnız bulut sistemindeki belge fiilen ibraz edilemeyebilir. Onaylı EFB sistemlerinde erişim ve yedekleme prosedürleri bulunmalıdır.
Belgenin elektronik imzalı veya doğrulama kodlu olması halinde doğrulama yöntemi çalışır durumda olmalıdır. Sahte veya sonradan değiştirilmiş dijital dosyanın kullanılması ciddi sonuç doğurur.
Dış hat uçuşunda hangi ek belge kontrolleri yapılmalıdır?
Uluslararası uçuşta tescil, uçuşa elverişlilik, sigorta ve telsiz belgelerinin yanında ülkeye giriş izinleri, slot, overflight permit, landing permit veya charter izinleri gerekli olabilir. Bu belgeler m.89’un genel çerçevesini tamamlayan ayrı idari işlemlerdir.
Mürettebat pasaport, vize ve genel deklarasyon belgeleri de sınır geçişinde önem taşır. Bunlar teknik uçak belgesi olmasa da operasyonun hukuka uygun yürütülmesi için hazırlanmalıdır.
Tehlikeli madde taşımacılığı, canlı hayvan, silah veya özel kargo gibi durumlarda ayrıca izin ve manifest belgeleri gerekir. Varış ülkesinin gümrük ve havacılık mevzuatı önceden kontrol edilmelidir.
Uçuş planlama ekibi, yalnız kalkış meydanındaki kontrole göre değil bütün rota ve varış ülkeleri bakımından belge uyumunu sağlamalıdır.
Ramp denetiminde belge eksikliği ne sonuç doğurabilir?
Belge eksikliğinin sonucu eksikliğin türüne göre değişir. Basit idari kopya eksikliği ile geçerli uçuşa elverişlilik belgesinin hiç bulunmaması aynı ağırlıkta değildir.
Kritik bir belge geçerli değilse hava aracının kalkışına izin verilmeyebilir veya eksiklik giderilene kadar operasyon durdurulabilir. Mürettebat yeterliği ya da uçuşa elverişlilik belgesi eksikliği doğrudan uçuş emniyetiyle bağlantılıdır.
İşletici bakımından idari yaptırımlar, denetim bulguları, güvenlik performansı etkileri ve yabancı otorite kayıtları gündeme gelebilir. Tekrarlayan bulgular şirketin gözetim seviyesini artırabilir.
Bu nedenle belge kontrolü yalnız kabin ekibine veya pilota bırakılmamalı; operasyon kontrol, teknik, lisans ve sigorta birimleri arasında merkezi belge yönetim sistemi kurulmalıdır.
2920 m.89 için 17 maddelik uçuş öncesi belge kontrol listesi
- Tescil belgesi doğru hava aracına mı ait?
- Tescil işareti güncel mi?
- Uçuşa elverişlilik belgesi geçerli mi?
- Gerekli gözden geçirme sertifikası güncel mi?
- Kaptan pilot lisansı geçerli mi?
- İkinci pilotun lisans ve type rating’i geçerli mi?
- Mürettebat sağlık belgeleri geçerli mi?
- Telsiz ruhsatı güncel mi?
- Sigorta sertifikası geçerli mi?
- Sigorta limitleri rota ülkelerine uygun mu?
- Noise certificate gerekiyorsa mevcut mu?
- Aircraft Flight Manual erişilebilir mi?
- Journey/technical log güncel mi?
- MEL/CDL dokümanları güncel mi?
- Özel uçuş/charter/overflight izinleri mevcut mu?
- Dijital belgeler çevrimdışı erişilebilir mi?
- Belge seti son mevzuat revizyonuna göre kontrol edildi mi?
Site içi ilgili içerikler
Yabancı uçuşa elverişlilik belgesi – m.88 · Uçuşa elverişlilik belgesi – m.86 · Türk Uçak Sicili – m.50 · Uçak ipoteği ve sigorta – m.77
Resmî kaynaklar
Her belgenin doğru hava aracına ait, geçerli, güncel ve yetkili makam talebinde ibraz edilebilir durumda olması gerekir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Uçakta hangi belgeler zorunludur?
2920 m.89 tescil, uçuşa elverişlilik, mürettebat, telsiz ve sigorta belgeleri ile ilgili mevzuatın zorunlu tuttuğu diğer belgelerin uçakta bulunmasını öngörür.
Tescil belgesi ofiste olsa yeterli mi?
Hayır. m.89 uçuşta bulunması ve yetkili makam talebinde ibraz edilmesi gereken belge sistemini kurar; ilgili belge uçuş doküman setinde hazır olmalıdır.
Uçuşa elverişlilik sertifikası süresi dolmuşsa uçuş yapılabilir mi?
Normal uçuş yapılamaz. m.87 kapsamında özel test, muayene veya ferry izni şartları varsa sınırlı özel uçuş değerlendirilebilir.
Pilot lisansını uçuşta taşımalı mı?
Mürettebata ait gerekli ve geçerli belgeler m.89 kapsamındadır; lisans, rating ve sağlık belgeleri güncel tutulmalıdır.
Sigorta sertifikası uçakta bulunmalı mı?
Evet. m.89 sigorta belgelerini açıkça zorunlu belge grubu içinde sayar.
Belgeleri tablette göstermek her zaman yeterli mi?
Hayır. Her belgenin elektronik kullanımına ilişkin SHGM ve gidilecek ülke otoritesinin kabul şartları ayrıca kontrol edilmelidir.
Dış hat uçuşunda ek belgeler gerekir mi?
Evet. Rota ve operasyon türüne göre overflight/landing permit, charter izinleri, gümrük ve özel kargo belgeleri gibi ek evrak gerekebilir.
Belge eksikliği uçağın yerde kalmasına yol açabilir mi?
Kritik belgenin bulunmaması veya geçersiz olması halinde yetkili makam eksiklik giderilene kadar uçuşu engelleyebilir; sonuç eksikliğin niteliğine göre belirlenir.
Ofis
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu: İhsaniye Mah. 4903 Sk. Profit İş Merkezi Kat:3 D:14, Akdeniz/Mersin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
