Lisanslı Depo Teminatı Ne Kadar? Alt Sınır ve Tamamlama Yükümlülüğü | 5300 m.5 (2026)

Kısa ve net cevap

5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu m.5’e göre lisans almak isteyen işletme, depo kapasitesinin ürün rayiç bedelinin yüzde 15’inden az olmamak üzere Ticaret Bakanlığınca belirlenen tutarda lisanslı depo teminatı vermek zorundadır. Bakanlık teminat tutarının tamamlatılmasını isteyebilir. Teminat, şirket sermayesinden ve sigorta yükümlülüğünden ayrıdır; her üç güvence ayrı hukuki işleve sahiptir. Teminatlar Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu adına ve lehine düzenlenir ve zararların karşılanması sisteminin bir parçasıdır.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Hukuki dayanak: 5300 sayılı Kanun m.5

Lisanslı depoculuk sisteminde mudi, ürününü özel bir işletmeye teslim eder; işletme ürünü korur, sınıflandırma ve ürün senedi sisteminin işleyişine katılır ve talep halinde aynı miktar, cins, sınıf ve kalitede ürünü geri vermekle yükümlüdür. Bu yapı, sıradan depo kira ilişkisinden daha ağır güvence gerektirir. 5300 sayılı Kanun bu nedenle lisanslı depo işletmesini sermaye, teminat, sigorta ve Tazmin Fonu mekanizmalarıyla çevreler.

Kanunun 5. maddesi lisanslı depo teminatının temel ölçüsünü açık biçimde belirler: lisans almak için başvuran işletme, depo kapasitesinin ürün rayiç bedelinin %15’inden az olmamak üzere Bakanlığın belirlediği tutarda teminat vermelidir. Yüzde 15 oranı bir azami sınır değil, kanuni alt sınırdır. Bakanlık ürün, kapasite, piyasa şartları ve düzenleyici çerçeveye göre bu alt sınırın üzerinde teminat belirleyebilir.

Güncel uygulama ve ikincil düzenlemeler için Ticaret Bakanlığının lisanslı depoculuk mevzuatı sayfası ile Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır. Teminat hesabı yapılırken eski tarihli parasal değer veya piyasa fiyatı kullanılmamalıdır.

Yüzde 15 alt sınır nasıl hesaplanır?

Kanundaki hesaplama, şirketin ödenmiş sermayesi üzerinden değil, depo kapasitesinin ürün rayiç bedeli üzerinden yapılır. Dolayısıyla önce lisans kapsamındaki azami depolama kapasitesi ve bu kapasitenin hangi ürün veya ürün gruplarına tahsis edildiği belirlenir. Ardından ilgili ürünün rayiç değeriyle kapasitenin ekonomik karşılığı hesaplanır. Kanuni teminat bunun en az yüzde 15’i olmalıdır.

Örneğin deponun lisans kapsamındaki kapasitesinin rayiç karşılığı 100 birim ise Kanunun izin verdiği en düşük teminat 15 birimdir. Bu örnek yalnız oranı açıklamak içindir; gerçek başvuruda ürünün güncel rayiç bedeli, depolama kapasitesi ve Bakanlığın belirlediği yöntem kullanılır. Fiyatı hızla değişebilen hububat, yağlı tohum veya diğer ürünlerde geçmiş sezon fiyatıyla hesap yapılması doğru değildir.

Birden fazla ürün türünün aynı lisans kapsamında depolanması halinde her ürünün azami kapasitesi ve rayiç değerinin hesap üzerindeki etkisi ayrıca ele alınmalıdır. Lisans belgesinde hangi ürünlerin depolanabileceği ve azami kapasiteleri gösterildiği için teminat planı lisans kapsamından bağımsız değildir.

Ürün rayiç bedeli neden önemlidir?

Teminatın amacı, lisanslı depo işleticisinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde mudi zararlarının karşılanmasına katkı sağlamaktır. Depoda tutulabilecek ürünlerin ekonomik değeri arttıkça potansiyel risk de büyür. Kanunun kapasite ile rayiç bedeli birlikte esas alması bu risk yaklaşımının sonucudur.

Rayiç bedel statik değildir. Tarım ürünlerinin piyasa fiyatları sezon, arz, ithalat-ihracat koşulları ve borsa hareketleri nedeniyle değişebilir. Bu yüzden lisans alınırken yeterli görülen teminatın ilerleyen dönemde yetersiz hale gelmesi mümkündür. Kanunun Bakanlığa teminatı tamamlattırma yetkisi vermesi, güvence düzeyinin yalnız ilk başvuru gününde değil faaliyet boyunca korunmasını sağlar.

Şirket, kapasite artışı, yeni ürünün lisans kapsamına alınması veya fiyat hareketleri gibi teminatı etkileyen gelişmeleri izlemelidir. Kapasite değişikliği aynı zamanda lisans değişikliğini de gündeme getirir. Kuruluş ve lisans kapsamı hakkında 5300 m.4 kuruluş ve faaliyet izni rehberimiz incelenebilir.

Lisanslı depo teminatı hangi şekillerde verilebilir?

5300 sayılı Kanunun tanımlar maddesi, lisanslı depo teminatı bakımından Bakanlıkça kabul edilen nakit, banka teminat mektubu, Devlet tahvili, hisse senedi, gayrimenkul rehni, sigorta teminatı ve nakde çevrilebilir diğer güvenceleri sayar. Hangi güvence türünün hangi şartlarla kabul edileceği ve teminat portföyünün nasıl oluşturulacağı yürürlükteki yönetmelik hükümlerine göre belirlenir.

Teminat türünün yalnız nominal değerine bakılmaz. Teminatın hukuken geçerli, nakde çevrilebilir, süresi ve şartları bakımından kullanılabilir olması gerekir. Özellikle banka teminat mektuplarında lehtar, süre, limit, ödeme koşulları ve mevzuatın aradığı metin dikkatle kontrol edilmelidir. Teminatın yanlış kişi lehine düzenlenmesi veya mevzuata aykırı şart taşıması, kağıt üzerinde yüksek tutarlı olsa bile lisans sürecini karşılamaz.

Gayrimenkul rehni kullanılacaksa 5300 m.5, toplam teminat içindeki gayrimenkul rehni oranının yönetmelikle düzenleneceğini belirtir. Dolayısıyla teminatın tamamının istenilen oranda taşınmaz rehniyle karşılanabileceği varsayılmamalıdır. Taşınmazın değerlemesi, takyidat durumu ve rehnin derece-sırası da güvencenin gerçek ekonomik değerini etkiler.

Teminat ile ödenmiş sermaye aynı şey mi?

Hayır. Ödenmiş sermaye anonim şirketin kurumsal mali yapısının unsurudur; lisanslı depo teminatı ise özel olarak lisanslı depoculuk faaliyetinden kaynaklanan yükümlülüklerin güvence altına alınmasına hizmet eder. Şirketin yüksek sermayeli olması m.5 teminatını ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde teminat verilmiş olması şirketin kuruluş ve sermaye şartlarını yerine getirdiği anlamına gelmez.

Yatırım planında bu iki kalemin ayrı nakit ve finansman ihtiyacı oluşturduğu dikkate alınmalıdır. Sermayeyi tamamlayan yatırımcının ayrıca teminat için banka limiti, nakit veya başka güvence kaynağı ayırması gerekebilir. Finansman sözleşmeleri hazırlanırken teminat mektubu limitlerinin başka kredilerle tüketilmesi, lisanslı depoculuk teminatının sürekliliğini riske atabilir.

Şirket ortakları arasında teminat maliyetinin nasıl karşılanacağı, sermaye artırımı gerekip gerekmediği ve ortakların ek finansman yükümlülükleri ayrıca sözleşmesel olarak düzenlenebilir. Bu tür şirket içi ilişkiler için şirket ortakları uyuşmazlıkları rehberimiz genel çerçeve sunar.

Teminat ile sigorta arasındaki fark nedir?

Sigorta ve teminat birbirinin alternatifi değildir. 5300 m.6, lisanslı depo işleticisinin işletme tesisleri ve depoladığı ürünler için yönetmelikte belirlenen rizikolara karşı sigorta yaptırmasını zorunlu tutar. Sigorta belirli rizikolar gerçekleştiğinde poliçe kapsamında ödeme mekanizması sağlar. Teminat ise lisanslı depo işleticisinin Kanundan doğan yükümlülüklerinin yerine getirilmemesine karşı daha geniş güvence sisteminin parçasıdır.

Kanunun zarar tazmin yapısı da bu ayrımı açıkça gösterir. 5300 m.25, zarar sigorta kapsamında ödenemiyorsa ve işleticinin Kanuni yükümlülüğünü yerine getirmemesinden doğmuşsa önce işletmeye başvuru, ardından Bakanlık ve borsa süreci, sonrasında teminat ve Tazmin Fonu mekanizmasını düzenler. Bu nedenle poliçe kapsamı ile teminat kapsamı birbirine karıştırılmamalıdır.

Sigorta hasarı halinde bildirim ve ödeme sürelerini ayrıntılı incelemek için 5300 m.6 lisanslı depo sigortası yazımıza bakılabilir.

Bakanlık teminatın tamamlanmasını isteyebilir mi?

Evet. 5300 m.5’in ikinci fıkrası Bakanlığa lisanslı depo teminat tutarlarını tamamlattırma yetkisi verir. Bu hüküm, lisans alındıktan sonra verilen ilk teminatın faaliyet boyunca değişmeden kalacağı anlamına gelmediğini açıkça ortaya koyar.

Teminatın ekonomik değerinin düşmesi, depo kapasitesinin artması, ürün rayiçlerinin yükselmesi veya kullanılan güvence aracının değer kaybetmesi gibi durumlar teminat yeterliliğini etkileyebilir. Bakanlığın tamamlama talebi geldiğinde işletme, istenen ek teminatı usulüne uygun şekilde süresinde sağlamalıdır. Yetersiz teminatla faaliyetin sürdürülmesi lisans şartlarının korunması yükümlülüğüyle bağdaşmaz.

İşletme yönetimi teminatı yalnız yıllık denetim konusu olarak görmemelidir. Yönetim kurulu seviyesinde belirli aralıklarla kapasite, ürün fiyatı, teminat türü ve teminat değeri kontrol edilmeli; kritik değişiklikler kayıt altına alınmalıdır. Böylece Bakanlığın tamamlama talebi geldiğinde finansman kaynağı hazırlıksız yakalanmaz.

Teminat neden Tazmin Fonu adına düzenlenir?

5300 sayılı Kanun m.24’e göre Lisanslı Depoculuk Tazmin Fonu, lisanslı depo işleticisinin Kanun ve mudiyle yaptığı sözleşmedeki yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle ortaya çıkan zararların tazmini amacıyla kurulmuştur. Kanun kapsamında alınacak teminatlar Fon adına ve lehine düzenlenir. Teminatın muhafazası, gerektiğinde nakde çevrilmesi, zarar görene ödenmesi ve teminatla ilgili takip işlemleri Fon yönetiminin görev alanındadır.

Bu yapı, teminatın şirketin serbestçe kullanabileceği bir malvarlığı unsuru olmadığını gösterir. Teminat lisans sisteminin güvence unsurudur ve Fon mekanizmasına bağlıdır. Lisans iptal edildiğinde de teminatın otomatik olarak anında çözülmesi söz konusu değildir; işletmenin yerine getirmesi gereken tazmin veya yükümlülük bulunmadığının tespiti sonrası iade gündeme gelir.

Mudi zararı sigortadan karşılanamıyorsa 5300 m.25’teki başvuru sırası işletme, Bakanlık/borsa ve Fon aşamalarıyla devam eder. Ayrıntılı başvuru süreleri için Tazmin Fonu ve zarar başvurusu rehberimize bakılabilir.

Teminat dosyası nasıl hazırlanmalı?

Teminat dosyasının ilk belgesi lisans kapsamını ve depo kapasitesini gösteren teknik belgelerdir. İkinci olarak ürün grupları ve güncel rayiç değer hesabı dosyalanmalıdır. Üçüncü aşamada yüzde 15 kanuni alt sınırı ile Bakanlığın somut dosyada talep ettiği tutar karşılaştırılmalıdır. Dördüncü aşamada seçilen güvence türünün mevzuata uygunluğu ve hukuken nakde çevrilebilirliği kontrol edilir.

Banka teminat mektubu kullanılacaksa mektubun aslı, geçerlilik tarihi, lehtarı ve koşulları kontrol edilmelidir. Gayrimenkul rehni kullanılacaksa güncel tapu kayıtları, değerleme ve takyidatlar incelenmelidir. Nakit veya menkul kıymet teminatlarında bloke ve saklama işlemlerinin mevzuata uygun tamamlanması gerekir.

Teminatın verilmesinden sonra şirket içinde bir takip takvimi oluşturulmalıdır. Lisans süresi, banka teminat mektubunun süresi, sigorta poliçesi yenileme tarihi, kapasite değişiklikleri ve rayiç bedel hareketleri aynı uyum takviminde izlenebilir. Bu takip, teminatın süresiz ve değişmez olduğu varsayımından kaynaklanan ihlalleri önler.

Teminatla ilgili sözleşmelerde dikkat edilecek noktalar

Banka veya finans kuruluşuyla yapılan teminat sözleşmesinin lisanslı depoculuk mevzuatındaki zorunlu içeriği karşılaması gerekir. Bankanın şirketten aldığı karşı teminat, ipotek veya nakit blokaj şirket ile banka arasındaki iç ilişkidir; Fon lehine verilen teminatın geçerliliğini zayıflatacak şart konulmamalıdır.

Ortakların şirkete sağladığı kaynaklar bakımından da yazılı düzenleme önemlidir. Teminat için ortaklardan alınan borç, sermaye avansı veya kefaletin hukuki niteliği belirlenmeli; geri ödeme koşullarının şirketin lisans yükümlülüğünü tehlikeye düşürmemesi sağlanmalıdır. Ticari sözleşme planlaması hakkında ticari sözleşmeler rehberimiz incelenebilir.

Teminat maliyetinin depolama ücretlerine yansıtılması planlanıyorsa onaylı ücret tarifesi rejimi ayrıca gözetilmelidir. Lisanslı depo, depolama hizmetleri için Bakanlıkça onaylı ve yayımlanmış tarife dışında keyfi ücret kalemi oluşturamaz.

Kontrol listesi

• Lisans kapsamındaki azami depo kapasitesi doğrulandı mı?
• Depolanacak ürünlerin güncel rayiç bedeli esas alındı mı?
• Kanuni yüzde 15 alt sınır doğru hesaplandı mı?
• Bakanlığın daha yüksek bir tutar belirleyip belirlemediği kontrol edildi mi?
• Teminat türü yürürlükteki yönetmeliğe uygun mu?
• Teminat Fon adına ve lehine düzenlendi mi?
• Banka teminat mektubu süresi ve ödeme şartları uygun mu?
• Gayrimenkul rehni kullanılıyorsa oran ve takyidatlar kontrol edildi mi?
• Teminat, sermaye ve sigorta kalemleri ayrı ayrı yerine getirildi mi?
• Kapasite ve ürün rayiç değişiklikleri için periyodik kontrol takvimi var mı?
• Bakanlığın teminat tamamlama talebini karşılayacak finansman planı mevcut mu?
• Lisans sona erdiğinde teminat iadesi için açık yükümlülük bulunmadığı belgelenebilir mi?

Sonuç

5300 sayılı Kanun m.5’in teminat sistemi açıktır: lisanslı depo işletmesi, depo kapasitesinin ürün rayiç bedelinin yüzde 15’inden az olmayacak bir güvence sunmadan lisans alamaz; Bakanlık gerektiğinde bu güvenceyi tamamlattırabilir. Teminat şirket sermayesi ve sigortadan ayrı bir yükümlülüktür ve Tazmin Fonu mekanizmasına bağlıdır. Bu nedenle lisanslı depoculuk yatırımında teminat, yalnız başvuru dosyasına konulan tek seferlik belge değil, faaliyet boyunca güncel tutulması gereken temel lisans şartıdır.