Ticaret Borsasının Organları Nelerdir? Meslek Komitesi, Meclis, Yönetim ve Disiplin | 5174 m.35 (2026)
Kısa ve net cevap: 5174 sayılı Kanun m.35’e göre ticaret borsasının dört temel organı vardır: meslek komiteleri, borsa meclisi, borsa yönetim kurulu ve borsa disiplin kurulu. Bu organların her biri farklı görev ve yetkiye sahiptir. Meslek komiteleri sektör ve meslek grubu düzeyinde inceleme ve öneri üretir; meclis temel karar organıdır; yönetim kurulu günlük borsa işlerini ve meclis kararlarını yürütür; disiplin kurulu ise üyeler hakkında disiplin soruşturması yaparak meclise ceza önerir.
Madde 35 kısa bir hükümdür; fakat borsa hukukunun bütün organ sistemini kurar. Sonraki maddeler bu dört organın oluşumunu ve görevlerini ayrı ayrı düzenler. Bir borsa işleminin hukuka uygunluğunu değerlendirirken yalnız “borsa kararı var mı?” sorusu yeterli değildir. Kararı hangi organın aldığı, o organın usulüne uygun oluşup oluşmadığı ve kanunun o konuda yetkiyi hangi organa verdiği ayrıca kontrol edilmelidir.
Meslek komiteleri ne işe yarar?
Borsa meslek komiteleri, belirli meslek gruplarında yer alan üyelerin seçilmiş temsilcilerinden oluşur. Hububat, canlı hayvan, yağlı tohum, pamuk veya başka borsaya tabi sektörler borsanın yapısına göre farklı meslek gruplarında temsil edilebilir. Komite kendi sektöründeki sorunları ve piyasa gelişmelerini borsa yönetimine taşır.
Komitenin görevi borsa yönetim kurulu yerine günlük icra yapmak değildir. İnceleme, araştırma, görüş ve teklif üretir; meclis veya yönetim kurulu bilgi istediğinde kendi faaliyet alanında çalışma yapar. Ayrıntılı görevler m.37’de düzenlenir.
Borsa meclisi neden temel karar organıdır?
Borsa meclisi meslek gruplarının seçtiği temsilcilerden oluşur ve bütçe, kesin hesap, taşınmaz, borçlanma, disiplin, tescil kuralları, iç yönerge, fiyat ve piyasa düzenlemeleri gibi temel konularda karar verir. Yönetim ve disiplin kurulu üyelerini de meclis seçer.
Bu nedenle borsa meclisi ile yönetim kurulu birbirine alternatif iki organ değildir. Meclis temel politika ve kararları oluşturur; yönetim kurulu bunları uygular ve günlük borsa hizmetlerini yürütür. Görev ayrımı m.39 ve m.41 üzerinden denetlenir.
Borsa yönetim kurulu ne yapar?
Yönetim kurulu borsanın yürütme organıdır. Mevzuat ve meclis kararları çerçevesinde borsa işlerini yürütür, bütçe ve kesin hesap tekliflerini hazırlar, personel işlemlerini karara bağlar, belgeleri ve tescil hizmetlerini yönetir, piyasa verilerini izler ve kanunun verdiği diğer icrai görevleri yerine getirir.
Yönetim kurulunun varlığı meclisin yetkilerini ortadan kaldırmaz. Örneğin meclis kararı gereken taşınmaz veya borçlanma işleminde yönetim kurulu tek başına nihai karar alamaz; teklif hazırlayıp meclis kararını uygular.
Disiplin kurulu hangi görevi yürütür?
Borsa disiplin kurulu, borsaya kayıtlı üyelerin mesleki disiplin yükümlülüklerine ilişkin soruşturmaları yürütür. Dosyadaki isnat, savunma ve delilleri değerlendirir ve gerektiğinde borsa meclisine disiplin veya para cezası verilmesini önerir.
Nihai ceza kararını disiplin kurulu vermez; karar mercii meclistir. Bu ayrım soruşturma yapan organ ile ceza hakkında karar veren organın birbirinden ayrılmasını sağlar. Disiplin kurulunun oluşumu m.43, görevleri m.44’te düzenlenmiştir.
Dört organ arasında hiyerarşi var mı?
Borsa organları arasında klasik idari teşkilattaki anlamda tek yönlü hiyerarşi yoktur; her organ yetkisini doğrudan kanundan alır. Meclis birçok temel konuda karar mercii olsa da disiplin kurulunun soruşturma görevini veya meslek komitesinin seçilmiş temsil niteliğini ortadan kaldıramaz.
Organlar işbirliği içinde çalışır. Meslek komitesi sektör görüşü üretir; yönetim kurulu bu görüşü değerlendirir veya meclise teklif sunar; meclis karar verir; yönetim kurulu kararı uygular. Disiplin sürecinde de yönetim kurulu, disiplin kurulu ve meclis arasında ayrı görev aşamaları vardır.
Genel sekreter borsa organı mıdır?
Hayır. Genel sekreter borsa idari teşkilatında önemli bir görev yürütür ancak m.35’te sayılan seçilmiş temel organlardan biri değildir. Yönetim kurulu kararlarının uygulanması, idari işler, imza ve bütçe süreçleri gibi birçok alanda görev alır.
Genel sekreterin organ olmaması yetkisiz olduğu anlamına gelmez. Kanun ve yönetim kurulu tarafından verilen görevleri kullanır; bazı yönetim kurulu yetkileri kanuni çerçevede genel sekretere devredilebilir. Ancak bu devir genel sekreteri yönetim kurulu yerine geçen organ hâline getirmez.
Şube meclisi ve şube yönetim kurulu organ sayılır mı?
M.31 ticaret borsası şubeleri için şube meclisi ve beş kişilik şube yönetim kurulu öngörür. Bunlar şube yapılanmasının organlarıdır; ana borsanın m.35’teki dört temel organına ek bir bağımsız borsa tüzel kişiliği oluşturmaz.
Şube organlarının yetkisi ana borsa çalışma alanı ve yetki devri kararlarıyla sınırlıdır. Ana borsanın meclis ve yönetim kuruluna kanunen bırakılan devredilemez görevler şube kararıyla kullanılamaz.
Meslek komitesi üyelerini kim seçer?
Meslek komiteleri, borsaya kayıtlı üyelerin meslek grupları üzerinden yapılan seçimleriyle oluşur. Komite büyüklüğü, görev süresi, asıl-yedek üyeler ve başkanlık yapısı m.36’da düzenlenir. Seçimler yargı gözetiminde ve ilgili seçim mevzuatına göre yürütülür.
Seçmen listesi, adaylık şartları, tüzel kişi temsil belgeleri ve meslek grubu kayıtlarının seçim öncesinde doğru olması gerekir. Yanlış meslek grubuna kayıtlı üye farklı komite için oy kullanma veya aday olma sorunuyla karşılaşabilir.
Borsa meclisi nasıl oluşur?
Borsa meclisi meslek komitesi büyüklüğüne göre her meslek grubundan seçilen üyelerden oluşur. Meslek grubu sayısının yediden az olduğu borsalar için m.38 özel bir meclis yapısı öngörür. Bu nedenle meclisin toplam üye sayısı her borsada aynı değildir.
Bir meclis kararının geçerliliği incelenirken önce meclisin m.38’e uygun biçimde oluşup oluşmadığı, ardından toplantı çağrısı, nisap ve karar usulünün doğru uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmelidir.
Yönetim kurulunu kim seçer?
Borsa yönetim kurulu, borsa meclisi tarafından kendi üyeleri arasından seçilir. Kurulun büyüklüğü meclis üye sayısına göre m.40’ta 5, 7, 9 veya 11 kişi olarak kademeli biçimde belirlenir. Başkan, asıl ve yedek üyeler seçim mevzuatına göre oluşturulur.
Yönetim kurulu oluştuktan sonra kendi içinden başkan yardımcısı veya yardımcıları ile sayman üyeyi belirler. Görev bağdaşmazlıkları ve başka borsa/oda organlarıyla eş zamanlı görev sınırlamaları ayrıca dikkate alınmalıdır.
Disiplin kurulunu kim seçer?
Borsa disiplin kurulu, borsa meclisi tarafından borsaya kayıtlı olanlar arasından seçilir. M.43 uyarınca altı asıl ve altı yedek üyeden oluşur ve dört yıl için görev yapar.
Kurul ilk toplantısında kendi üyeleri arasından başkan seçer. Başkan bulunmadığında kanunda öngörülen yedek başkanlık yöntemi uygulanır. Üyelik şartları Bakanlık düzenlemesi ve TOBB görüşü çerçevesinde belirlenir.
Bir kişi aynı anda birden çok borsa organında görev alabilir mi?
Kanun çeşitli maddelerde organlar arasında görev bağdaşmazlıkları getirir. Özellikle meclis başkanı ve başkan yardımcılarının yönetim veya disiplin kurulunda görev alamaması ve aynı faaliyet alanındaki farklı meslek kuruluşlarında tek görev kuralı önemlidir.
Adaylık öncesinde kişinin mevcut oda, borsa ve esnaf kuruluşu organ görevleri kontrol edilmelidir. Tüzel kişi üyelerin gerçek kişi temsilcileri bakımından da görev bağdaşmazlığı kuralları uygulanabilir.
Organ üyelerinin görev süresi nedir?
Borsa organlarının temel seçim dönemi dört yıldır. Meslek komitesi, meclis, yönetim kurulu ve disiplin kurulu bu seçim dönemi içinde görev yapar. Ara dönemde yedekten göreve gelen kişi yeni bağımsız dört yıllık dönem başlatmaz; mevcut dönemin hukuki çerçevesinde görev yapar.
Görev süresinin sona ermesi, yeni seçimlerin kesinleşmesi ve devir teslim işlemleri ilgili seçim ve organ yönetmelikleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Organ kararlarının tutanak altına alınması
Her organ kendi toplantı ve kararlarını tarih, sayı, katılım ve oylama bilgileriyle kayıt altına almalıdır. Gündem, karşı oylar ve varsa ek raporlar karar dosyasının parçası olmalıdır.
Özellikle mali, disiplin, üyelik ve tescil uyuşmazlıklarında kararın hangi organ tarafından ve hangi yetki maddesine dayanılarak alındığı tutanaktan açıkça anlaşılmalıdır. Sonradan oluşturulan belirsiz yazılar asıl karar kaydının yerine geçmez.
Organ yetkisi devredilebilir mi?
Yönetim kurulunun belirli yetkileri m.42 çerçevesinde başkana, üyeye veya genel sekretere devredilebilir. Şube yapılanmasında m.31 ayrıca bazı yetki devirlerine izin verir. Ancak her organın bütün kanuni yetkileri sınırsız biçimde devredilemez.
Meclise veya disiplin kuruluna açıkça verilen görevler, genel bir yönetim kurulu kararıyla başka kişiye aktarılamaz. Yetki devrinin hukuki dayanağı, konusu, sınırı ve süresi yazılı olmalıdır.
Organlar ile borsa personeli arasındaki fark
Organ üyeleri seçimle gelen ve kanundan doğan karar yetkisi kullanan kişilerdir. Personel ise genel sekreterlik yapısı altında idari ve teknik hizmetleri yürütür. Tescil memuru, muhasebe personeli, laboratuvar çalışanı veya uzman, kendisine verilen görev çerçevesinde işlem hazırlar ve uygular.
Personelin işlem yapması karar organının yetkisini ortadan kaldırmaz. Örneğin aidat veya disiplin konusunda organ kararı gerekiyorsa personelin sistem kaydı tek başına hukuki dayanak oluşturmaz.
Organlar bütçeyi nasıl yönetir?
Yönetim kurulu bütçeyi hazırlar; meclis onaylar. Harcamalar borsa bütçe maddelerindeki imza ve muhasebe kurallarına göre yapılır. Meslek komitesi kendi başına bütçe yaratamaz; disiplin kurulu da soruşturma görevini mali karar organına dönüşmeden yürütür.
Bu görev ayrımı mali denetim açısından önemlidir. Borsa kaynağının hangi organ kararıyla kullanıldığı ve bütçede karşılığının bulunup bulunmadığı harcama dosyasında gösterilmelidir.
Organlar borsanın dış temsilini nasıl etkiler?
Borsanın hukuki temsilcisi m.33 uyarınca yönetim kurulu başkanıdır ve borsayı bağlayan ortak imza düzeni ayrıca uygulanır. Meclis veya başka organın karar alması, dış sözleşmenin temsil açısından otomatik olarak tamamlandığı anlamına gelmez.
Örneğin meclis taşınmaz alımına karar verebilir; yönetim kurulu işlemi yürütür; sözleşme m.33’e uygun imzalanır; ödeme ise bütçe kurallarına göre yapılır. Her organ ve makam farklı aşamada görev üstlenir.
Organ kararına karşı hukuki yol
Üyelik, disiplin, aidat, tescil veya seçim kararlarına karşı başvuru yolu işlemin niteliğine göre değişir. Bazı konularda borsa içi itiraz mercii bulunabilir; bazı işlemler doğrudan idari veya adli yargı denetimine konu olabilir.
Doğru başvuru için önce kararı veren organ, kararın tebliğ tarihi, özel kanuni itiraz süresi ve işlemin kamu hukuku veya özel hukuk niteliği belirlenmelidir. Genel ve tek tip dava yolu varsayımıyla hareket edilmemelidir.
Bir borsa kararını incelerken kontrol listesi
- kararı veren organın m.35 kapsamındaki hukuki statüsü,
- organın usulüne uygun seçilip seçilmediği,
- görev süresinin devam edip etmediği,
- konunun ilgili organın kanuni görev alanına girip girmediği,
- toplantı çağrısı, gündem ve nisap,
- karar sayısı ve oylama sonucu,
- gerekli teklif veya önceki organ kararlarının bulunup bulunmadığı,
- uygulama ve dış temsil aşamasındaki imzalar,
- varsa itiraz ve tebligat kayıtları.
Bu yöntem, yalnız karar metnini değil kararın kurumsal yetki zincirini denetlemeyi sağlar.
Sık sorulan sorular
Ticaret borsasının kaç temel organı vardır?
Dört: meslek komiteleri, meclis, yönetim kurulu ve disiplin kurulu.
Borsanın temel karar organı hangisidir?
Borsa meclisidir.
Günlük işleri kim yürütür?
Borsa yönetim kurulu mevzuat ve meclis kararları çerçevesinde yürütür.
Disiplin soruşturmasını kim yapar?
Borsa disiplin kurulu yapar; nihai ceza kararını meclis verir.
Meslek komitesi icra organı mıdır?
Hayır. Sektörel inceleme, görüş ve teklif üreten seçilmiş organdır.
Genel sekreter borsa organı mıdır?
Hayır. İdari teşkilatta görev yapan üst yöneticidir.
Şube yönetim kurulu ayrı borsa tüzel kişiliği yaratır mı?
Hayır. Şube ana borsa teşkilatı içinde faaliyet gösterir.
Her organ yetkisini devredebilir mi?
Hayır. Devir yalnız kanunun izin verdiği kapsamda mümkündür.
İlgili rehberler
- Borsanın görevleri – m.34
- Borsanın temsil ve imza yetkisi – m.33
- Borsa şubeleri – m.31
- Oda meclisi yetkileri – karşılaştırmalı m.17
Resmî kaynaklar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
