OSB’de Enerji Yönetim Birimi Zorunluluğu: En Az 50 Faal İşletme | Yönetmelik m.9/3 (2026)
Kısa ve net cevap: Bölgesinde faal durumda en az 50 işletme bulunan organize sanayi bölgelerinde, Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik m.9/3 uyarınca enerji yönetim birimi kurulması zorunludur. Birimin amacı, yıllık toplam enerji tüketimi 1.000 TEP’in altında kalan endüstriyel işletmelerde enerji yönetimi uygulamalarının yerine getirilmesine yardımcı olmak; bilgilendirme, bilinçlendirme ve örnek uygulamalar yapmak ve OSB tarafından veya OSB adına yürütülen enerji üretim, iletim veya dağıtım faaliyetleri kapsamında Yönetmelik m.8’deki enerji yönetimi çalışmalarını yürütmektir. “50 faal işletme” eşiğinde esas olan kayıtlı parsel veya şirket sayısı değil, bölgede faal durumda bulunan işletme sayısıdır. Enerji yönetim birimi kurmakla yükümlü OSB’ler ayrıca Yönetmelik m.8/2 uyarınca TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemini kurup belgelendirmelidir.
OSB enerji yönetim biriminin hukuki dayanağı nedir?
5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu, enerji verimliliği politikasını yalnız tek tek işletmeler üzerinden değil, organize sanayi bölgeleri gibi ortak altyapı ve koordinasyon merkezleri üzerinden de yürütür. Uygulama ayrıntısı 27 Ekim 2011 tarihli Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmeliğin 9. maddesinde yer alır. M.9/3, belirli büyüklüğe ulaşmış organize sanayi bölgelerine enerji yönetim birimi kurma görevi yükler.
Güncel hüküm, bölgesinde faal durumda en az elli işletme bulunan organize sanayi bölgelerinde enerji yönetim birimi kurulacağını açıkça düzenler. Bu düzenleme 6 Temmuz 2022 tarihli değişiklikle güncellenmiştir. Birim, OSB yönetimine bağlı kurumsal bir enerji yönetimi yapısıdır; yalnızca bir enerji yöneticisi sertifikasının dosyaya konulmasıyla yükümlülük tamamlanmış sayılmaz.
OSB enerji yönetim birimi ile tek tek sanayi işletmelerinin enerji yöneticisi yükümlülüğü birbirinden farklıdır. Yıllık toplam enerji tüketimi 1.000 TEP ve üzeri olan endüstriyel işletmeler Yönetmelik m.9/1 uyarınca kendi çalışanları arasından sertifikalı enerji yöneticisi görevlendirir. Ayrıntılar 1.000 TEP endüstriyel işletme enerji yöneticisi rehberinde açıklanmıştır.
En az 50 faal işletme şartı nasıl uygulanır?
Yönetmelik m.9/3 sayısal eşiği “bölgesinde faal durumda en az elli işletme” olarak belirler. Bu nedenle OSB’nin kuruluş alanındaki toplam parsel sayısı, tahsis edilmiş parsel sayısı veya sicile kayıtlı şirket sayısı tek başına yeterli ölçüt değildir. Eşik bakımından üretim veya işletme faaliyetini fiilen sürdüren işletmeler esas alınmalıdır.
Faal işletme sayısının 49’dan 50’ye çıkması, enerji yönetim birimi yükümlülüğünün doğması bakımından önemlidir. Yönetmelik m.9/5-b, yeni kurulan ve m.9/3’teki kriterlere sahip olan OSB’ler ile sonradan kriteri sağladığı tespit edilenler için bildirim süresini düzenler. OSB yönetimi faaliyet sayılarını düzenli izlemeli ve eşik aşıldığında yükümlülüğün Bakanlık yazısıyla başlamasını beklememelidir.
Aynı tüzel kişiye ait birden fazla tesisin “kaç işletme” sayılacağı somut OSB kayıtları ve işletme biriminin niteliği üzerinden belirlenmelidir. Bir parselde birden çok şirket bulunması veya bir şirketin birden fazla parseli kullanması halinde salt parsel sayımı yerine fiilî işletme yapısı esas alınmalıdır. OSB müdürlüğünün ruhsat, işyeri açma, abonelik ve üretime geçiş kayıtlarının birbirleriyle tutarlı tutulması bu nedenle önemlidir.
Faal işletme olduğunun tespitinde hangi kayıtlar kullanılmalıdır?
Faal olma tespitinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi, elektrik-doğal gaz-su aboneliği, üretime geçiş kaydı, çalışan kayıtları ve OSB’nin kendi işletme envanteri birlikte değerlendirilebilir. Faaliyetini geçici olarak durduran, inşaat halinde bulunan veya yalnız arsa tahsisi yapılmış şirketlerin durumu ayrı kaydedilmelidir. Yönetmelikteki “faal durumda” ifadesi, henüz üretime başlamamış tahsislerin otomatik olarak 50 sayısına eklenmesini desteklemez.
OSB yönetiminin her yıl belirli bir tarihte faal işletme envanterini imzalı bir rapora bağlaması yararlıdır. Böylece yükümlülüğün hangi yıl doğduğu, Bakanlığa yapılan bildirimin süresinde olup olmadığı ve daha sonraki denetimlerde 50 işletme eşiğinin nasıl hesaplandığı somut belgeyle gösterilebilir.
Faal işletme sayısı sonradan 50’nin altına düşerse mevcut enerji yönetim biriminin akıbeti bakımından Bakanlığın güncel uygulaması ve somut durum değerlendirilmelidir. Yükümlülükten çıkışın kendiliğinden kabul edilmesi yerine Bakanlıkla yazılı kayıt üzerinden hareket edilmesi, özellikle ISO 50001 ve devam eden enerji yönetimi süreçleri bakımından daha güvenli bir kurumsal uygulamadır.
OSB enerji yönetim biriminin amacı nedir?
M.9/3 birimin işlevini iki eksende açıklar. Birinci eksen, yıllık toplam enerji tüketimi 1.000 TEP’ten az olan endüstriyel işletmelerde Yönetmelik m.8’deki enerji yönetimi uygulamalarının yerine getirilmesine yardımcı olmaktır. Bunun için bilgilendirme, bilinçlendirme ve örnek uygulama çalışmaları yapılır. Bu küçük ve orta ölçekli işletmeler bireysel enerji yöneticisi zorunluluğuna girmese bile enerji verimliliği uygulamalarından koparılmamaktadır.
İkinci eksen, OSB tarafından veya OSB adına yürütülen enerji üretim, iletim veya dağıtım faaliyetleridir. OSB’nin elektrik dağıtım, üretim, doğal gaz altyapısı veya ortak enerji tesisleri bulunuyorsa enerji yönetim birimi bu faaliyetlerde m.8’de sayılan enerji yönetimi çalışmalarını yürütür. Böylece birim yalnız katılımcı firmalara danışmanlık yapan masa değil, OSB’nin kendi enerji altyapısının verimliliğini de yöneten kurumsal yapıdır.
Enerji yönetim birimi organizasyonda nereye bağlanmalıdır?
Yönetmelikte enerji yönetim birimi, enerji yönetimi uygulamalarını gerçekleştirmek üzere enerji yöneticisinin sorumluluğunda ve yönetimin doğrudan bağlı yapısı olarak tanımlanır. Birimin etkili olabilmesi için OSB yönetim kuruluna veya müdürlüğüne doğrudan raporlama imkânı bulunmalı; teknik işletme, elektrik, doğal gaz, çevre, sürdürülebilirlik, satın alma ve mali işler birimleriyle veri paylaşımı sağlanmalıdır.
Birimin görev tanımı yazılı olmalıdır. Personel sayısı, enerji yöneticisinin yetkisi, sayaç ve fatura verilerine erişim, katılımcı işletmelerle iletişim, enerji etüdü koordinasyonu, eğitim programı, yıllık bütçe, proje geliştirme ve ISO 50001 sorumlulukları iç yönergede gösterilmelidir. Yalnız sertifikalı kişinin adı yazılıp fiilen başka işlerde görevlendirilmesi m.8’deki enerji yönetimi faaliyetlerinin yerine getirildiğini göstermez.
OSB büyüklüğüne göre enerji yönetim birimi bünyesinde elektrik, makine, ölçüm-veri analizi veya sürdürülebilirlik alanlarında personel çalıştırılması gerekebilir. Mevzuatın asgari zorunluluğu, işin gerçek hacmine göre yeterli organizasyon kurma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
OSB enerji yönetim biriminin başlıca görevleri nelerdir?
Yönetmelik m.8’deki enerji yönetimi faaliyetleri birimin görev çerçevesini belirler. Enerji politikasının oluşturulması, tüketim alışkanlıklarının iyileştirilmesi, gereksiz enerji kullanımının önlenmesi, eğitim ve bilinçlendirme, enerji tüketen sistemlerin verimliliğinin izlenmesi, bakım ve kalibrasyon, etüt ve proje çalışmaları, yatırım planı ve bütçesi, fayda-maliyet analizi, sayaç ve ölçüm altyapısı, enerji tüketimi ve maliyetlerinin izlenmesi bu çerçevededir.
OSB ölçeğinde ayrıca ortak pompa istasyonları, arıtma tesisi, sokak ve saha aydınlatması, elektrik dağıtım sistemi, trafo merkezleri, doğal gaz altyapısı, kompresör veya buhar sistemleri gibi ortak tesisler ele alınabilir. Teknik kayıpların azaltılması, reaktif enerji yönetimi, pik talep kontrolü, ortak güneş enerjisi projeleri ve atık ısı sinerjisi OSB’nin yapısına göre enerji yönetim programına dahil edilebilir.
21 Eylül 2024 değişikliğiyle m.8 kapsamına yenilenebilir enerji, alternatif yakıt, hidrojen, karbon yakalama-kullanım-depolama, döngüsel ekonomi, kaynak verimliliği, karbon salımı, su ayak izi ve yaşam döngüsü analizi de eklenmiştir. OSB enerji yönetim birimi bu nedenle yeşil dönüşüm ve düşük karbon yatırımlarının koordinasyonunda da önemli rol üstlenebilir.
1.000 TEP’in altındaki işletmeler için OSB ne yapmalıdır?
1.000 TEP’in altında kalan endüstriyel işletmeler Yönetmelik m.9/1’deki zorunlu enerji yöneticisi eşiğine girmez. Ancak m.9/3, OSB enerji yönetim birimine bu işletmelere enerji yönetimi uygulamalarının yerine getirilmesinde yardımcı olma görevi verir. Bu yardım bilgilendirme, bilinçlendirme ve örnek uygulama çalışmalarını açıkça içerir.
OSB, bu işletmeler için ortak eğitim, örnek ölçüm kampanyası, motor-pompa-kompresör verimliliği çalışması, basınçlı hava kaçak taraması, atık ısı fırsat analizi veya enerji izleme altyapısı gibi faaliyetler organize edebilir. Ancak OSB biriminin teknik desteği, işletmenin diğer kanunlardan doğan ruhsat, çevre, iş güvenliği veya elektrik piyasası sorumluluklarını devraldığı anlamına gelmez.
Bir işletmenin tüketimi sonradan 1.000 TEP’e yükselirse bireysel enerji yöneticisi yükümlülüğü ayrıca başlar. OSB biriminin varlığı bu yükümlülüğün yerine geçmez. Tüketim eşiğinin üç yıllık ortalama ve yeni işletmelerde iki kat kuralı üzerinden nasıl belirlendiği, endüstriyel işletmede enerji yöneticisi yazısında ayrıntılıdır.
1.000 TEP ve üzerindeki OSB işletmelerinin sorumluluğu nedir?
OSB içinde yer almak, 1.000 TEP ve üzerindeki endüstriyel işletmenin kendi enerji yöneticisini görevlendirme zorunluluğunu kaldırmaz. M.9/1 her bir endüstriyel işletmenin çalışanları arasından enerji yöneticisi sertifikasına sahip bir kişinin görevlendirilmesini emreder. Ayrıca bu işletmeler m.8/2 kapsamında TS EN ISO 50001 kurma ve belgelendirme, m.9/A kapsamında yıllık tüketim bildirimi ve m.10 kapsamında dört yılda bir enerji etüdü yükümlülüklerine girebilir.
OSB enerji yönetim birimi büyük işletmelerle de ortak altyapı, veri standardı, atık ısı paylaşımı, yenilenebilir enerji ve bölgesel verimlilik projelerinde koordinasyon kurabilir. Ancak işletmenin yasal sorumluluğu işletmede kalır. Bu ayrım denetim dosyalarında açık tutulmalıdır.
OSB enerji yönetim biriminde ISO 50001 zorunlu mu?
Evet. Yönetmelik m.8/2, enerji yönetim birimi kurmakla yükümlü organize sanayi bölgelerini TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemini kurarak belgelendirmekle yükümlü tutar. Belgelendirme TÜRKAK tarafından akredite edilmiş kurum, kuruluş veya şirketler aracılığıyla yapılmalı; sistem güncel tutulmalıdır.
ISO 50001’in kapsamı yalnız OSB idari binasıyla sınırlanmamalı; belgenin kapsam açıklaması OSB’nin enerji yönetim faaliyetleri ve ilgili ortak altyapıyı doğru yansıtmalıdır. Belgelendirme kuruluşunun akreditasyon kapsamı, gözetim tetkikleri, uygunsuzlukların kapatılması ve belge geçerlilik tarihi düzenli izlenmelidir.
ISO 50001, enerji yönetim biriminin kendisinin yerine geçmez. Birim kurumsal organizasyon yükümlülüğüdür; ISO 50001 ise yönetim sisteminin standardıdır. Her ikisi birlikte yerine getirilir.
50 işletme eşiği oluşunca Bakanlığa ne zaman bildirim yapılır?
Yönetmelik m.9/5-b, yeni kurulan ve m.9/3’te belirtilen kriterlere sahip OSB’ler ile sonradan enerji yönetimi yükümlülüğü doğduğu tespit edilenler için 60 takvim günü içinde bildirim öngörür. Bu nedenle 50 faal işletme eşiğinin gerçekleştiği tarih belgeyle izlenmelidir.
OSB yönetimi, enerji yönetim biriminin kurulduğunu, enerji yöneticisinin kimlik ve sertifika bilgilerini ve Bakanlığın talep ettiği diğer bilgileri belirlenen sistem üzerinden süresinde iletmelidir. Görevli enerji yöneticisinin ayrılması halinde m.9/5-c’deki 15 iş günü bildirim ve 60 takvim günü içinde yeni görevlendirme düzeni ayrıca uygulanır.
OSB’nin enerji üretim, iletim veya dağıtım faaliyetleri varsa ne değişir?
M.9/3, OSB tarafından veya OSB adına yürütülen enerji üretim, iletim veya dağıtım faaliyetleri kapsamında m.8’deki çalışmaların enerji yönetim birimince yapılmasını açıkça öngörür. OSB’nin elektrik dağıtım lisansı veya üretim tesisi bulunması halinde EPDK mevzuatı ile enerji verimliliği mevzuatı birlikte uygulanır.
Elektrik şebekesi yatırımında kayıpların azaltılması, trafo yüklerinin dengelenmesi, ölçüm altyapısının doğruluğu, kesinti ve kalite verileri enerji yönetiminin teknik girdileridir. Yeni üretim veya lisans işlemleri bakımından elektrik piyasası lisans başvurusu ve bağlantı bedeli rehberleri ayrıca değerlendirilmelidir.
OSB enerji yönetim birimi nasıl denetlenir?
Enerji Verimliliği Denetim Yönetmeliği kapsamında Bakanlık enerji yönetim biriminin kurulup kurulmadığını, enerji yöneticisi görevlendirmesini, ISO 50001 sistemini, bildirimleri ve enerji yönetimi faaliyetlerinin fiilen yürütülüp yürütülmediğini inceleyebilir. Denetim dosyasında faal işletme sayım raporları, kuruluş kararı, organizasyon şeması, enerji yöneticisi sertifikası, görev tanımı, bildirimler, yıllık çalışma planı, eğitim kayıtları, ortak tesis tüketim verileri ve ISO belgeleri bulunmalıdır.
5627 sayılı Kanunun 10. maddesindeki idari yaptırımlar, ihlal edilen yükümlülüğün türüne göre uygulanabilir. Parasal tutarlar her yıl güncellendiğinden 2026 işlemlerinde Bakanlığın 2026/1 sayılı tebliğindeki tutarlar esas alınmalıdır. OSB’nin en güçlü savunması, yükümlülüğün doğduğu tarihi ve alınan tedbirleri düzenli kayıtlarla gösterebilmesidir.
OSB yönetim kurulunun yıllık karar dosyasında neler bulunmalı?
Enerji yönetim biriminin çalışmaları yılda en az bir kez OSB yönetim kurulunun gündemine alınarak yazılı karara bağlanmalıdır. Kararda faal işletme sayısı, toplam ve ortak altyapı enerji tüketimleri, yıl içinde yapılan eğitimler, tespit edilen tasarruf fırsatları, devam eden verimlilik yatırımları, ISO 50001 hedefleri ve bir sonraki yılın bütçe ihtiyacı somut biçimde gösterilmelidir. Bu yöntem enerji yönetimini yalnız teknik personelin iç işi olmaktan çıkarır ve yönetimin m.8 kapsamındaki sorumluluğunun belgelendirilmesini sağlar. Büyük yatırım veya ortak enerji projesi planlandığında fizibilite, ihale, finansman, çevre ve elektrik piyasası izinleri ayrı çalışma paketleri olarak yönetim kurulu dosyasına eklenmelidir.
2026 OSB enerji yönetimi kontrol listesi
- OSB’deki faal işletme sayısı güncel ve imzalı envanterle belirlenmeli.
- Faal işletme sayısı 50 veya üzerindeyse enerji yönetim birimi kurulmalı.
- Birim doğrudan yönetime bağlı ve yeterli personelle çalışmalı.
- Sertifikalı enerji yöneticisi görevlendirilmeli ve görev tanımı yazılı olmalı.
- 50 işletme kriterinin oluşmasından itibaren bildirim süresi takip edilmeli.
- Enerji yöneticisi değişikliklerinde 15 iş günü ve 60 takvim günü süreleri uygulanmalı.
- 1.000 TEP altı işletmeler için bilgilendirme ve örnek uygulamalar planlanmalı.
- 1.000 TEP üzerindeki işletmelerin bireysel yükümlülüklerinin OSB birimiyle karıştırılmaması sağlanmalı.
- OSB ortak enerji altyapısının kayıp ve verimlilik göstergeleri izlenmeli.
- TS EN ISO 50001 sistemi kurulup akredite kuruluş aracılığıyla belgelendirilmeli.
- Yıllık enerji yönetim planı ve gerçekleşme raporu hazırlanmalı.
- Denetim belgeleri tek bir kurumsal uyum dosyasında saklanmalı.
Sık Sorulan Sorular
OSB’de enerji yönetim birimi için kaç işletme gerekir?
Yönetmelik m.9/3 uyarınca bölgede faal durumda en az 50 işletme bulunması gerekir.
50 parsel olması yeterli mi?
Hayır. Hüküm parsel sayısını değil faal durumda bulunan işletme sayısını esas alır.
Henüz üretime geçmemiş şirketler sayılır mı?
“Faal durumda” şartı nedeniyle üretime veya işletme faaliyetine geçmemiş tahsisler otomatik olarak faal işletme sayısına eklenmemelidir.
OSB enerji yönetim birimi 1.000 TEP altı işletmelere ne yapar?
Enerji yönetimi uygulamalarına yardımcı olmak amacıyla bilgilendirme, bilinçlendirme ve örnek uygulama çalışmaları yapar.
OSB birimi varsa 1.000 TEP üzerindeki fabrika ayrıca enerji yöneticisi atar mı?
Evet. M.9/1’deki bireysel endüstriyel işletme yükümlülüğü OSB biriminden bağımsızdır.
OSB için ISO 50001 zorunlu mu?
Enerji yönetim birimi kurmakla yükümlü OSB’ler m.8/2 uyarınca TS EN ISO 50001 kurup belgelendirmelidir.
50 işletme kriteri oluşunca bildirim süresi kaç gün?
M.9/5-b kapsamındaki durumlarda bildirim için 60 takvim günü öngörülür.
Enerji yöneticisi ayrılırsa ne yapılır?
Ayrılış m.9/5-c uyarınca 15 iş günü içinde bildirilir; yerine 60 takvim günü içinde yeni enerji yöneticisi görevlendirilip bildirilir.
OSB elektrik dağıtımı yapıyorsa enerji yönetim biriminin görevi var mı?
Evet. OSB tarafından veya adına yürütülen enerji üretim, iletim veya dağıtım faaliyetlerinde m.8 kapsamındaki enerji yönetimi çalışmaları birimin görev alanındadır.
OSB birimi yalnız enerji faturalarını mı takip eder?
Hayır. M.8; eğitim, ölçüm, izleme, bakım, etüt, proje, yatırım, kaynak verimliliği ve düşük emisyonlu teknolojiler dahil geniş bir faaliyet alanı öngörür.
Resmî kaynaklar
- ETKB – Enerji Verimliliği Mevzuatı
- ENVER – Enerji Verimliliği Sık Sorulan Sorular
- ETKB – TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
