Enerji Yöneticisi Zorunluluğunda 3 Yıllık Ortalama ve Yeni İşletmede 2 Kat Kuralı | Yönetmelik m.9/6 (2026)
Kısa ve net cevap: Enerji tüketimine bağlı olarak enerji yöneticisi görevlendirilmesi, enerji yönetimi uygulanması veya enerji yönetim birimi kurulması gerekip gerekmediği belirlenirken, Yönetmelik m.9/6 uyarınca kural olarak son üç yıla ait yıllık toplam enerji tüketimlerinin ortalaması dikkate alınır. Yeni kurulan bina ve endüstriyel işletmelerde ise ilk yıla ait toplam enerji tüketimi ilgili yükümlülük sınır değerinin iki mislini aşarsa, üç yıllık ortalama oluşması beklenmeden yükümlülük yerine getirilir. Örneğin endüstriyel işletmede enerji yöneticisi sınırı 1.000 TEP olduğundan yeni işletme ilk yıl 2.000 TEP’i aşarsa üç yıl beklenmez. Ticari ve hizmet binasında 500 TEP sınırı için iki kat eşiği 1.000 TEP; kamu binasında 250 TEP sınırı için iki kat eşiği 500 TEP’tir. 50.000 TEP enerji yönetim birimi sınırında yeni endüstriyel işletme bakımından iki kat eşik 100.000 TEP’tir. Kapsama girilip girilmediğinin takibi Bakanlığın ihtarına bağlı değildir; Yönetmelik bu takibi doğrudan yönetimin sorumluluğuna bırakır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Üç yıllık ortalama kuralının hukuki dayanağı nedir?
27 Ekim 2011 tarihli Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik m.9/6, enerji tüketimine göre enerji yönetimi uygulanacak, enerji yöneticisi görevlendirilecek veya enerji yönetim birimi kurulacak endüstriyel işletmeler ve binaların nasıl belirleneceğini düzenler. Hükmün temel amacı, tek bir yıldaki geçici artış veya düşüş yerine daha istikrarlı bir tüketim göstergesi kullanmaktır.
M.9/6’ya göre her yıl, enerji tüketimine göre yükümlülük kapsamına girecek işletme ve binalar belirlenirken son üç yıla ait yıllık toplam enerji tüketimlerinin ortalaması dikkate alınır. Aynı fıkra yeni kurulan bina ve endüstriyel işletmeler için istisnai hızlandırılmış kural getirir: ilk yıl tüketimi yükümlülük sınır değerlerinin iki mislini aşarsa üç yıllık ortalama beklenmeden ilgili yükümlülükler yerine getirilir.
Bu kural yalnız enerji yöneticisi atamasına ilişkin değildir. Enerji yönetimi uygulanması ve enerji yönetim birimi kurulması bakımından da tüketim eşiği varsa m.9/6 devreye girer. Bu nedenle 50.000 TEP üzeri sanayi işletmesindeki enerji yönetim birimi hesabı ile 1.000 TEP enerji yöneticisi hesabı aynı metodolojik çerçeveyi kullanır; ancak eşik değerleri farklıdır.
Son üç yıllık ortalama nasıl hesaplanır?
Önce her takvim yılı için bütün enerji kaynaklarının yıllık toplam tüketimi Bakanlığın yayımladığı metodolojiyle TEP cinsine çevrilir. Daha sonra üç yılın TEP değerleri toplanır ve üçe bölünür. Örneğin bir endüstriyel işletmenin yıllık tüketimleri 850 TEP, 1.050 TEP ve 1.300 TEP ise üç yıllık toplam 3.200 TEP; ortalama ise yaklaşık 1.066,7 TEP’tir. Ortalama 1.000 TEP sınırını aştığı için enerji yöneticisi görevlendirme yükümlülüğü doğar.
Buna karşılık tüketimler 700 TEP, 850 TEP ve 1.200 TEP ise toplam 2.750 TEP, ortalama yaklaşık 916,7 TEP’tir. Son yıl tek başına 1.000 TEP’i aşmış olsa da mevcut işletmede üç yıllık ortalama henüz 1.000 TEP’i aşmadığından yalnız bu veriye dayanılarak m.9/1 yükümlülüğü doğduğu sonucu çıkarılmaz. Bir sonraki yıl hesap yeni üç yıllık pencere üzerinden tekrar yapılır.
Ortalama aritmetik ortalamadır; yüksek tüketimli yıla daha fazla ağırlık verilmez. Ancak her yılın TEP hesabının aynı yöntem ve doğru enerji verileriyle yapılması gerekir. Bir yılda doğal gazın kWh, diğer yılda Sm³, üçüncü yılda TL tutarı üzerinden hesaba katılması karşılaştırmayı bozar.
“Son üç yıl” hangi dönemleri ifade eder?
Yönetmelik her yıl kapsam tespiti yapılmasını öngördüğü için uygulamada tamamlanmış son üç yıla ait yıllık toplam enerji tüketimleri esas alınır. Örneğin 2026 yılındaki kapsam değerlendirmesinde işletmenin Bakanlık metodolojisine göre belirlenmiş 2023, 2024 ve 2025 yıllık tüketimlerinin ortalaması incelenir. 2026 yılı tamamlanmamışsa yıl içi tahmin, tamamlanmış yıl verisinin yerine geçmez.
Ancak işletmenin kapsam eşiğine hızla yaklaşması halinde yıl içi izleme yapılması yönetimin sorumluluğudur. Üç yıllık ortalamanın yıl sonunda eşiği aşacağı açıkça öngörülüyorsa enerji yöneticisi adayının sertifika ve personel durumu, ISO 50001 süreci ve bildirim altyapısı önceden planlanmalıdır. Mevzuat, sürenin başlamasını bekleyip sonra hazırlık yapılmasını gerektirmez.
Bir yılın tamamına ait güvenilir veri bulunmaması, işletmeyi sorumluluktan kurtarmaz. Eksik sayaç, yakıt stok kaydı veya şirket devri nedeniyle veri boşluğu varsa muhasebe, satın alma, sayaç ve üretim kayıtları kullanılarak izlenebilir çalışma dosyası oluşturulmalıdır.
Yeni bina ve işletmede “iki kat” kuralı nasıl işler?
Yeni kurulan bina ve endüstriyel işletmeler için üç yıllık geçmiş bulunmadığından Yönetmelik özel kural getirir. İlk yıla ait toplam enerji tüketimi ilgili sınır değerin iki mislini aşarsa üç yıllık ortalama oluşması beklenmez. Buradaki ifade “iki misli ve üzeri” değil, “iki mislini aşması”dır; bu nedenle tam sınır değerin iki katı ile aşılması arasındaki lafzî fark somut hesapta dikkate alınmalıdır.
Örneğin yeni bir endüstriyel işletmede enerji yöneticisi eşiği 1.000 TEP’tir. İlk yıl tüketim 2.100 TEP ise iki kat sınırı aşılmıştır ve üç yıl beklenmez. İlk yıl 1.700 TEP ise yeni işletme olması sebebiyle m.9/6’daki iki kat hızlandırılmış kural oluşmaz; sonraki yıllarda üç yıllık ortalama mekanizması uygulanır.
Yeni bina bakımından tüketim kriteri yanında alan kriteri de bulunabilir. Ticari ve hizmet binasının toplam inşaat alanı en az 20.000 m² ise tüketim geçmişine gerek olmadan m.9/2’nin alan ölçütü zaten gerçekleşir. Kamu binasında da 10.000 m² alan şartı bağımsızdır. İki kat kuralı tüketim kriterine ilişkindir; alan kriterini ertelemez.
Endüstriyel işletmede 1.000 TEP için örnek hesaplar
Örnek 1: Mevcut fabrikada son üç yıl 980, 1.010 ve 1.020 TEP tüketilmiş olsun. Ortalama yaklaşık 1.003,3 TEP’tir. Bu durumda m.9/1 kapsamındaki enerji yöneticisi görevlendirme yükümlülüğü oluşur. İşletme kendi çalışanları arasından sertifikalı enerji yöneticisi görevlendirmeli; m.8/2 uyarınca ISO 50001 yükümlülüğünü ve m.10 uyarınca zorunlu enerji etüdünü de kontrol etmelidir.
Örnek 2: Tüketimler 600, 900 ve 1.400 TEP ise ortalama yaklaşık 966,7 TEP’tir. Son yıl yüksek olsa da üç yıllık ortalama 1.000 TEP altında kalır. İşletme sonraki yılın tüketimini yakından izlemeli ve yeni üç yıllık pencerede hesabı tekrar yapmalıdır.
Örnek 3: Yeni fabrika ilk tam faaliyet yılında 2.300 TEP tüketmişse 1.000 TEP sınırının iki mislini aşmıştır. Üç yıllık ortalamanın oluşması beklenmeden enerji yöneticisi yükümlülüğü yerine getirilir. Endüstriyel işletmenin temel yükümlülükleri 1.000 TEP enerji yöneticisi rehberinde ayrıntılıdır.
Ticari ve hizmet binalarında 500 TEP hesabı nasıl yapılır?
Ticari ve hizmet binalarında enerji yöneticisi tüketim sınırı 500 TEP’tir. Mevcut binada son üç yıl 450, 520 ve 560 TEP ise ortalama 510 TEP olur ve tüketim kriteri gerçekleşir. Binanın alanı 20.000 m²’nin altında olsa dahi bu sonuç görevlendirme yükümlülüğü doğurabilir.
Yeni ticari veya hizmet binasında ilk yıl tüketim 1.050 TEP ise 500 TEP sınırının iki mislini aşar ve üç yıl beklenmez. Ancak 20.000 m² veya üzerindeki yeni binada tüketim 300 TEP dahi olsa alan kriteri bağımsız olarak uygulanır. Bu nedenle her bina dosyasında alan ve tüketim kriterleri iki ayrı satırda değerlendirilmelidir.
Ticari bina şartları 20.000 m² veya 500 TEP enerji yöneticisi rehberinde açıklanmıştır.
Kamu binalarında 250 TEP hesabı nasıl uygulanır?
Kamu kesimi binalarında tüketim eşiği 250 TEP’tir. Son üç yıl 200, 270 ve 310 TEP tüketen bir kamu binasında ortalama 260 TEP’tir; tüketim kriteri gerçekleşir. İlk yıl tüketimi 500 TEP’i aşan yeni kamu binasında iki kat kuralı nedeniyle üç yıllık ortalama beklenmez.
Kamu binasında toplam inşaat alanı en az 10.000 m² ise tüketim kriteri ayrıca aranmaz. Ayrıca kamu binalarında enerji yöneticisi, ISO 50001, yedi yıllık etüt ve kamu tasarruf hedefleri birlikte izlenmelidir. Ayrıntılar kamu binaları enerji yöneticisi rehberindedir.
50.000 TEP enerji yönetim biriminde ortalama ve iki kat kuralı
Kamu kesimi dışındaki endüstriyel işletmede yıllık toplam enerji tüketimi 50.000 TEP ve üzerindeyse m.9/4 uyarınca enerji yönetim birimi kurulur. Mevcut işletmede bu tüketim eşiği bakımından da m.9/6’daki üç yıllık ortalama kuralı uygulanır. Örneğin 48.000, 52.000 ve 55.000 TEP tüketimlerinin ortalaması yaklaşık 51.667 TEP’tir ve enerji yönetim birimi eşiği aşılır.
Yeni kurulan endüstriyel işletmede ilk yıl tüketim 100.000 TEP sınırını aşarsa, 50.000 TEP eşiğinin iki misli geçildiği için üç yıllık ortalama beklenmez. Bu büyüklükte işletmeler için organizasyon ve ISO 50001 şartları 50.000 TEP enerji yönetim birimi rehberinde ele alınmıştır.
Alan kriterine bağlı yükümlülükte üç yıllık tüketim ortalaması beklenir mi?
Hayır. Ticari/hizmet binalarında 20.000 m², kamu binalarında 10.000 m² toplam inşaat alanı kriterleri tüketimden bağımsız alternatif eşiklerdir. Bina alanı sınırı gerçekleştiğinde üç yıllık enerji tüketim ortalamasının oluşması beklenmez. M.9/6 tüketim üzerinden kapsam tespiti yapılırken uygulanır.
Bu ayrım sık yapılan bir hatayı önler. Yeni inşa edilmiş 25.000 m²’lik ticari bina “üç yıllık tüketimimiz henüz yok” diyerek enerji yöneticisi görevlendirmesini erteleyemez. Yapı kullanma izni ve m.9/5-a’daki bildirim süresi ayrıca dikkate alınır.
Kapsama girip girilmediğini kim takip eder?
Yönetmelik m.9/6 açık biçimde, yükümlülük kapsamına girilip girilmediğinin takibini yönetimlerin kendi sorumluluğuna bırakır. Bakanlığın işletmeye “artık 1.000 TEP’i aştınız” şeklinde ayrıca yazı göndermesi yükümlülüğün doğum şartı değildir. Yönetim her yıl tüketim hesabını yapmalı ve sonucunu imzalı bir uyum kaydına bağlamalıdır.
Enerji yöneticisi, mali işler ve üretim birimleri arasında veri sorumluluğu bölüştürülmelidir. Elektrik ve doğal gaz faturaları, satın alınan yakıtlar, stok değişimleri, yerinde üretim ve üretim miktarı aynı çalışma dosyasında birleştirilmelidir. Üç yıllık ortalama yalnız denetim geldiğinde geriye dönük hazırlanırsa hata riski artar.
Üç yıllık ortalama dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?
Her yıl için enerji türü, tüketim birimi, dönüşüm katsayısı, TEP karşılığı ve toplam TEP ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Kaynak belge olarak fatura, sayaç ekstresi, yakıt teslim fişi, stok kaydı ve varsa ölçüm sistemi raporları dosyalanmalıdır. Hesabı hazırlayan ve kontrol eden kişiler belirtilmelidir.
Üç yıllık ortalamanın sonucu, “kapsamda/kapsam dışında” şeklinde yönetim notuna bağlanmalıdır. Kapsama giriş varsa enerji yöneticisi görevlendirme, ISO 50001, etüt ve ENVER bildirim tarihlerinin otomatik olarak uyum takvimine eklenmesi gerekir. Böylece aynı hesabın farklı departmanlarda farklı sonuç üretmesi engellenir.
Şirket devri, birleşme veya bölünmede üç yıllık geçmiş ne olur?
Tüzel kişi veya sahiplik yapısının değişmesi, fiziksel işletmenin geçmiş enerji tüketimini otomatik olarak yok saymaz. Varlık devri, birleşme veya bölünmede işletmenin fiilî devamlılığı, oda kaydı, tesis sınırı, sayaçlar ve üretim faaliyeti birlikte incelenmelidir. “Yeni şirket kuruldu, geçmiş sıfırlandı” yaklaşımı somut işletme devam ediyorsa hukuki risk taşır.
Satın alma hukuki incelemesinde son üç yıllık enerji tüketim tabloları, kullanılan TEP dönüşüm metodolojisi, enerji yöneticisi görevlendirme tarihi ve Bakanlık bildirimleri kontrol edilmelidir. Devir sözleşmesinde geçmiş dönem veri eksiklikleri ve idari yaptırım riskleri özel beyan ve tazmin hükümlerine konu edilebilir.
2026 üç yıllık ortalama kontrol listesi
- İşletme veya binanın tüketim eşiği ve varsa alan eşiği ayrı belirlenmeli.
- Tamamlanmış son üç yılın bütün enerji kaynakları toplanmalı.
- Her kaynak Bakanlığın metodolojisine göre TEP’e çevrilmeli.
- Üç yıllık toplam üçe bölünerek aritmetik ortalama hesaplanmalı.
- Yeni bina/işletmede ilk yıl tüketimin sınırın iki mislini aşıp aşmadığı ayrıca kontrol edilmeli.
- Alan kriteri gerçekleşiyorsa üç yıllık tüketim geçmişi beklenmemeli.
- Kapsama giriş sonucu yönetim tarafından yazılı kayda bağlanmalı.
- Enerji yöneticisi, ISO 50001, etüt ve ENVER yükümlülükleri aynı takvime işlenmeli.
- Her yıl hareketli üç yıllık pencere yenilenmeli.
- Fatura, sayaç, stok ve üretim kayıtları hesap dosyasına eklenmeli.
- Şirket veya tesis devrinde geçmiş tüketim verisi ayrıca incelenmeli.
- Bakanlık yazısı beklenmeden yükümlülük yönetim tarafından takip edilmeli.
Sık Sorulan Sorular
Enerji yöneticisi için tek yıl tüketimi mi esas alınır?
Mevcut işletme ve binalarda tüketim kriteri bakımından kural olarak son üç yıllık yıllık toplam enerji tüketimlerinin ortalaması esas alınır.
Son yıl 1.000 TEP aşılırsa sanayi işletmesi hemen kapsama girer mi?
Mevcut işletmede tek yıl verisi yerine üç yıllık ortalama uygulanır; yeni işletmedeki iki kat kuralı ayrıdır.
Yeni sanayi işletmesinde iki kat sınırı kaç TEP?
1.000 TEP enerji yöneticisi eşiği için ilk yıl tüketiminin 2.000 TEP’i aşması halinde üç yıllık ortalama beklenmez.
Yeni ticari binada iki kat sınırı kaç TEP?
500 TEP tüketim eşiği için iki kat değer 1.000 TEP’tir; ilk yıl bu değer aşılırsa üç yıl beklenmez.
Yeni kamu binasında iki kat sınırı kaç TEP?
250 TEP tüketim eşiğinin iki misli 500 TEP’tir.
50.000 TEP enerji yönetim biriminde iki kat değer nedir?
Yeni endüstriyel işletmede ilk yıl 100.000 TEP’in aşılması halinde üç yıllık ortalama beklenmeden m.9/4 yükümlülüğü uygulanır.
20.000 m² ticari bina üç yıllık tüketim bekler mi?
Hayır. Alan kriteri tüketimden bağımsızdır.
Üç yıllık ortalamayı Bakanlık mı hesaplar?
Kapsama girip girilmediğinin takibi yönetimin kendi sorumluluğundadır; hesap Bakanlığın yayımladığı metodolojiye göre yapılır.
Fatura TL tutarı TEP hesabında kullanılabilir mi?
Hayır. TEP fiziksel enerji miktarlarının ortak enerji birimine dönüştürülmesine dayanır; parasal tutar doğrudan TEP değildir.
Her yıl hesap yenilenmeli mi?
Evet. Yönetmelik kapsam tespitinin her yıl yapılmasını öngördüğünden hareketli üç yıllık ortalama düzenli güncellenmelidir.
Resmî kaynaklar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
