İl ve İlçe Afet Müdahale Planını Kim Hazırlar, Kim Onaylar? | 10809 m.8 (2026)

İl ve ilçe afet müdahale planları, afet anında yerel düzeyde hangi kurumun hangi görevi üstleneceğini belirleyen temel uygulama belgeleridir. 31 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe giren 10809 sayılı Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin 8 inci maddesi; il planının hazırlanması, valinin onayı, AYDES veri girişleri, yerel ana ve destek çözüm ortakları, ilçe planının hazırlanması ve il planıyla entegrasyon hakkında açık kurallar koymuştur.

İl afet müdahale planı; valinin başkanlığında, il afet ve acil durum müdürlüğünün koordinasyonunda, bakanlıklar ile kurum ve kuruluşların taşra teşkilatları ve büyükşehir veya il belediye başkanının katılımıyla TAMP’a uygun olarak valilikçe hazırlanır. Plan valinin onayıyla yürürlüğe girer. İlçe planını kaymakamlık hazırlar; plan il AFAD müdürlüğünce format yönünden incelendikten sonra yine valinin onayıyla yürürlüğe girer. Bu nedenle ilçe planının nihai onay makamı kaymakam değil validir.

İl afet müdahale planı nedir?

İl afet müdahale planı, TAMP’ın ulusal müdahale modelini ilin riskleri, teşkilat yapısı, nüfusu, kaynakları ve yerel kapasitesiyle birleştiren plan belgesidir. Yönetmelik m.8/1, planın afet ve acil durumlara ilişkin olarak TAMP’a uygun hazırlanmasını zorunlu tutar. Plan içinde müdahale çalışmalarında görev alacak afet grupları ve koordinasyon birimlerinin görev ve sorumlulukları tanımlanır.

Bu plan yalnızca afet meydana geldikten sonra kullanılacak bir “kriz dosyası” değildir. Hazırlık döneminde kurumların görev dağılımını, personel ve kaynak bilgisini, yerel çözüm ortaklarını ve koordinasyon zincirini belirler. Afet anında plan, valilik ve afet yönetim merkezi üzerinden hangi grubun nasıl devreye gireceğinin idari temelini oluşturur.

TAMP ile il planı arasında hiyerarşik ve işlevsel uyum vardır. TAMP ulusal görev modelini kurar; il planı bu modeli yerel düzeye uyarlar. İl planının TAMP’tan bağımsız bir organizasyon kurması m.8’deki açık uyum şartıyla bağdaşmaz.

İl afet müdahale planını kim hazırlar?

M.8/1’e göre hazırlık valinin başkanlığında yürütülür. İl afet ve acil durum müdürlüğü koordinasyonu sağlar. Bakanlıklar ile kurum ve kuruluşların taşra teşkilatları ile büyükşehir veya il belediye başkanı sürece katılır. Plan ise valilikçe hazırlanır. Bu yapı, planın tek bir kurumun iç belgesi olmamasını sağlar.

İl AFAD müdürlüğünün koordinasyon görevi, farklı kurumların aynı formatta ve aynı afet grubu organizasyonu içinde çalışmasını sağlamak bakımından merkezî önemdedir. Emniyet, jandarma, sağlık, belediyeler, eğitim, tarım, ulaştırma ve diğer çözüm ortakları kendi görev alanlarına ilişkin kapasite ve operasyon bilgilerini planın ilgili bölümlerine taşır.

Valinin başkanlığı, afet yönetimindeki mülki idare sorumluluğuyla uyumludur. Yönetmeliğin 28 inci maddesi de yerel düzeyde afet grupları arasında koordinasyon ve afet yönetiminden illerde valilerin sorumlu olduğunu, valinin il ve ilçe afet müdahale planlarını onayladığını ve afet öncesi hazırlık ile afet hâlindeki müdahale faaliyetlerini yönettiğini düzenler.

İl afet müdahale planı nasıl yürürlüğe girer?

Planın yürürlüğe girmesi m.8/2 uyarınca valinin onayına bağlıdır. Hazırlık sürecine çok sayıda kurum katılsa da nihai onay makamı validir. Onay tarihi ve sürüm bilgisi, hangi planın yürürlükte olduğunun belirlenmesi bakımından açık tutulmalıdır.

Yönetmeliğin 22 nci maddesi, il afet ve acil durum koordinasyon kuruluna da il afet müdahale planının hazırlanıp hazırlanmadığını inceleme ve uygun ise kurul kararı ile onaylama görevi verir. Bu kurul işlemi ile m.8/2’deki valinin yürürlüğe koyan onayı birlikte uygulanır. Planlama sürecinde kurul kararı, valilik onayı ve AYDES’e işlenen sürüm birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Planın değişmesi durumunda m.11 devreye girer. Değişiklikler plan hazırlama usulüne uygun yapılır, değişiklik cetveline işlenir ve il/ilçe afet müdahale planları her yıl 31 Aralık tarihine kadar onaylanır. Bu düzenleme planların eski sürümle yıllarca uygulanmasını önleyen açık bir yıllık kontrol takvimi kurar.

İl planındaki bilgiler AYDES’e girilir mi?

Evet. M.8/2, il afet müdahale planında yer alan ilgili bölümlerin veri girişlerinin ilgilileri tarafından AYDES’e yapılacağını düzenler. Bu yükümlülük, plan metni ile dijital karar destek verisinin birbirinden kopmamasını sağlar. Ekip, kaynak, tesis, kapasite ve diğer operasyon verilerinin doğru ve güncel olması gerekir.

Güvenlik ve trafik hizmetleri için özel bir istisna vardır. İl Emniyet Müdürlüğü, İl Jandarma Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Millî Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşundaki kurumların “GİZLİ” dereceli kaynak envanterleri kendi birimlerinde saklanır. Dolayısıyla AYDES yükümlülüğü, gizlilik dereceli güvenlik envanterinin genel sisteme açılması sonucunu doğurmaz.

M.11/2’ye göre ilgili afet grubuna ait veriler AYDES’e yüklenir ve sürekli güncel tutulur. Planın yıllık onaylanması ile AYDES verisinin sürekli güncel tutulması farklı yükümlülüklerdir. Yıl sonunu beklemeden meydana gelen kaynak, personel veya konum değişikliğinin dijital sisteme yansıtılması gerekir.

Yerel müdahale organizasyonu nasıl kurulur?

M.8/3, il afet müdahale planı kapsamında yerel düzeyde müdahale organizasyon sistemi kurulacağını ve ana-destek çözüm ortaklarının görevlerinin belirleneceğini düzenler. Böylece TAMP’taki ulusal grup sistemi il düzeyindeki gerçek kurumlara bağlanır.

Yerel düzey afet grubunun koordinasyonundan, ulusal düzeyde görevlendirilen ana çözüm ortağı bakanlık, kurum veya kuruluşun yereldeki bağlı ya da ilgili birimi veya ilgili belediye/özel idare teşkilatı sorumludur. Bu hüküm, merkezi idarenin taşra birimleri ile yerel yönetimler arasında somut görev bağını kurar.

Yerel organizasyon hazırlanırken sadece kurum adı yazılması yeterli değildir. Yönetici, sekretarya, operasyon ve lojistik ekibi, görevli personel, kaynak envanteri, iletişim zinciri, konuşlanma ve hizmet alanları, destek illerden gelecek kapasite ve alternatif kaynaklar birlikte planlanmalıdır. Yönetmeliğin 9 ve 14 üncü maddeleri bu ayrıntıları tamamlar.

İlçe afet müdahale planını kim hazırlar ve onaylar?

M.8/4 uyarınca ilçe afet müdahale planını kaymakamlıklar hazırlar. Hazırlıkta ilçede görev yapan ana ve destek çözüm ortakları dikkate alınır ve planın il afet müdahale planıyla uyumlu olması zorunludur. İlçenin kendi risk ve kapasitesi ayrı ele alınsa da il planından kopuk bir görev sistemi kurulamaz.

Hazırlanan ilçe planı doğrudan kaymakamın onayıyla yürürlüğe girmez. Önce il afet ve acil durum müdürlüğü tarafından plan formatı yönünden incelenir. Ardından valinin onayıyla yürürlüğe girer. Bu usul, ilçe planının il genelindeki planlama standardıyla uyumunu ve tek mülki idare koordinasyon zincirini korur.

İlçe afet ve acil durum koordinasyon kurulunun m.23’teki görevleri de bu süreci destekler. Kurul, kaymakam başkanlığında ilçedeki temel kamu yöneticilerinden oluşur, yılda iki kez toplanır ve ilçenin afet hazırlık, planlama, eğitim ve uygulama çalışmalarına katılır.

İlçe planı neden il planıyla uyumlu olmak zorundadır?

Afet, idari sınırda durmaz. Bir ilçedeki olay başka ilçelerin ulaşım, sağlık, barınma, enerji veya güvenlik kapasitesini etkileyebilir. Bu nedenle m.8/4, ilçe planının il afet müdahale planıyla uyumlu olmasını açıkça şart koşmuştur. Aksi durumda aynı kurum veya kaynağa çelişkili görev verilmesi riski doğar.

Uyum; görev isimlerinin benzer olmasından ibaret değildir. Kaynak talep zinciri, destek il mekanizması, afet grupları, haberleşme, AYDES kayıtları, tahliye güzergâhları, barınma alanları ve kritik tesisler için aynı koordinasyon mantığı kullanılmalıdır. İlçe seviyesinde belirlenen kapasite, il düzeyindeki toplam envanterle çelişmemelidir.

Özellikle büyükşehir statüsündeki illerde belediye hizmetlerinin ilçe sınırlarını aşan yapısı nedeniyle bu uyum daha da önemlidir. Ulaşım, su-kanalizasyon, itfaiye, toplu taşıma ve bazı altyapı hizmetleri büyükşehir ölçeğinde yürütüldüğünden ilçe planlarının bu kurumsal gerçekliği doğru şekilde yansıtması gerekir.

Yerel düzey afet grubu planları il planına nasıl bağlanır?

M.8/5, il afet müdahale planıyla entegre olacak şekilde yerel düzey afet grubu planlarının hazırlanacağını düzenler. M.9 bu planların ayrıntılı usulünü belirler. Ana çözüm ortağının taşra birimi, ilgili belediye veya özel idare teşkilatı; destek çözüm ortaklarının katılımıyla planı hazırlar.

Yerel afet grubu planı, belirli bir hizmet grubunun personel, ekipman, araç, gereç ve diğer kaynaklarını ayrıntılandırır. Destek ve yakın illerden temin edilebilecek kaynaklar ayrıca cetvel hâlinde gösterilir ve AYDES üzerinden paylaşılır. Ayrıca müdahale için kullanılacak çok sayıda alan ve tesis kapasitesiyle birlikte koordinatlı olarak sisteme ve haritalara işlenir.

Bu yapı hakkında ayrıntılı üst plan ilişkisi için TAMP rehberi ve ulusal grup planlarının onay-kaynak sistemi için ulusal afet grubu planı rehberi incelenebilir.

Mersin bakımından il ve ilçe planı nasıl uygulanır?

Mersin’de il afet müdahale planının hazırlık merkezi Mersin Valiliği ve Mersin İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğüdür. Büyükşehir Belediye Başkanı, bakanlıkların ve kamu kurumlarının taşra teşkilatları ile ilgili diğer çözüm ortakları m.8 kapsamında planlama sistemine katılır. Plan vali onayıyla yürürlüğe girer.

Akdeniz, Yenişehir, Mezitli, Toroslar, Tarsus, Erdemli, Silifke, Anamur, Mut ve diğer ilçelerde ilçe afet müdahale planları kaymakamlıklar tarafından hazırlanır. Her ilçe planının Mersin il planıyla uyumlu olması, Mersin İl AFAD Müdürlüğünün format incelemesinden geçmesi ve Mersin Valisinin onayıyla yürürlüğe girmesi gerekir.

Afet sonrasında bina hasarı, hak sahipliği veya iskân işlemleri bu planlama hükmünden ayrı mevzuata tabidir. hasar tespit raporuna itiraz, afet hak sahipliği ve yıkım masrafı konuları 7269 sayılı Kanun ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

İl ve ilçe planlarında hangi unsurlar kontrol edilmelidir?

İl planında valinin başkanlığı, il AFAD koordinasyonu, taşra teşkilatları ve belediye katılımı, TAMP uyumu, afet grupları ve koordinasyon birimlerinin görevleri, vali onayı ve AYDES girişleri bulunmalıdır. Yerel ana ve destek çözüm ortaklarının koordinasyon sorumlulukları açık biçimde gösterilmelidir.

İlçe planında ise hazırlayan makamın kaymakamlık olması, ilçedeki ana ve destek çözüm ortaklarının dikkate alınması, il planıyla uyum, il AFAD’ın format incelemesi ve vali onayı kontrol edilmelidir. Güncel sürüm bilgisi ve değişiklik cetveli ile AYDES kayıtlarının fiilî kapasiteyle aynı olması gerekir.

Planların yalnızca metin düzeyinde bulunması yeterli değildir. M.31’deki eğitim ve tatbikatlar ile m.22-23’teki koordinasyon kurullarının toplantıları, planın uygulanabilirliğinin test edilmesini sağlar. Tatbikatta ortaya çıkan eksiklikler yeni sürüme işlenmelidir.

Sonuç

10809 sayılı Yönetmelik m.8, il ve ilçe afet müdahale planlarının hazırlama ve onay sürecini açık biçimde düzenlemiştir. İl planı valinin başkanlığında, il AFAD müdürlüğünün koordinasyonunda valilikçe hazırlanır ve vali onayıyla yürürlüğe girer. İlçe planı kaymakamlıkça hazırlanır, il AFAD tarafından format yönünden incelenir ve vali onayıyla yürürlüğe girer.

Her iki planın da TAMP ve birbiriyle uyumu, güncel AYDES verisi, açık görev dağılımı ve yerel kapasite bilgisi afet yönetiminin hukuki ve operasyonel temelidir. Planların her yıl 31 Aralık tarihine kadar onaylanması ve değişikliklerin değişiklik cetveline işlenmesi m.11’in açık gereğidir.

Resmî kaynak: 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete – 10809 sayılı Karar eki Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği. Kurumsal uygulama ve güncel afet duyuruları için AFAD esas alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular