Afet Sonrası Yıkım Masrafını Kim Öder? 7269 m.13 (2026)

Afet sonrası yıkım masrafı hangi kanun maddesinde düzenlenir?

Afet nedeniyle ağır hasar gören ve çevresi için tehlike oluşturan binaların hızlı biçimde boşaltılması ve gerektiğinde yıkılması, 7269 sayılı Kanun m.13’te özel usule bağlanmıştır. Bu düzenleme olağan imar mevzuatındaki ruhsatsız yapı yıkımından farklıdır. Buradaki temel amaç can güvenliğini tehdit eden afet hasarlı yapının gecikmeden ortadan kaldırılmasıdır.

M.13 uyarınca, yıkılması gereken yapının sahibine tehlikeyi gidermesi için en çok üç günlük süre verilir. Malik veya vekili bildirime karşı üç gün içinde yetkili idare kuruluna itiraz edebilir. İtiraz en geç üç gün içinde incelenip karara bağlanır. Süresinde itiraz edilmemiş veya itiraz reddedilerek yıkım onaylanmışsa malik yapıyı yıkmazsa idare devreye girer.

Güncel kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 7269 sayılı Kanun üzerinden, uygulama duyuruları ise AFAD üzerinden kontrol edilmelidir.

Yıkım masrafı kuralı hangi binalar için uygulanır?

Bu özel hüküm, afet nedeniyle yıkılması ve boşaltılması gerektiği teknik olarak belirlenen binalara yöneliktir. Her hasarlı bina m.13’teki acil yıkım mekanizmasına girmez. Tamir ve ıslahı mümkün yapılar için farklı bir onarım rejimi bulunur; yıkılması gereken tehlikeli yapı için ise hızlı bildirim ve yıkım süreci uygulanır.

Bir binanın yalnız “eski” veya “bakımsız” olması 7269 m.13’ün uygulanması için tek başına yeterli değildir. İşlemin afet nedeniyle yapılan resmî hasar tespitine dayanması gerekir. Yapı afet öncesinde riskliyse 6306 sayılı Kanun, İmar Kanunu veya belediye mevzuatı gibi başka hukukî dayanaklar gündeme gelebilir.

Hasar sınıfının yanlış olduğu düşünülüyorsa hasar tespit raporuna 30 günlük itiraz süresi ayrıca takip edilmelidir. Yıkım bildirimi tebliğ edilmişse de üç günlük yıkım itirazı bağımsız olarak kullanılmalıdır.

Malike yıkım için ne kadar süre verilir?

7269 m.13, yıkılması gereken bina bakımından malike tehlikeyi gidermesi için en çok üç gün süre verilmesini öngörür. Süre, bildirim işlemiyle bağlantılıdır. Malik mahallinde bulunmuyorsa kanunda öngörülen mahallî ilan yöntemiyle bildirim yapılmış sayılabilir.

Bu üç gün, 30 günlük genel hasar tespiti itiraz süresi değildir. İki süre farklı işlem ve farklı başlangıç noktasına sahiptir. Yıkım bildirimine karşı üç günlük itiraz kullanılmadığında, sonradan “30 günlük sürem vardı” denilerek özel yıkım süresi uzatılamaz.

Tebligat veya ilan usulünde hata olduğu düşünülüyorsa bu konu derhal yazılı itirazda belirtilmelidir. Bildirim belgesinin örneği, tebliğ mazbatası veya ilan tutanağı dosyaya alınmalıdır.

Yıkım kararına üç gün içinde nasıl itiraz edilir?

Malik veya vekili, m.13’teki bildirime karşı üç gün içinde yetkili idare kuruluna itiraz edebilir. Dilekçede bina kimliği, hasar tespit numarası, tebliğ tarihi ve yıkımın neden hukuka veya teknik tespitime aykırı olduğu açıkça yazılmalıdır. İtirazın yapıldığı gün evrak kayıt numarası alınmalıdır.

Yetkili idare kurulu itirazı en geç üç gün içinde inceler ve karara bağlar. Bu çok kısa süre, afet bölgesindeki can güvenliği riskinin devam etmesinden kaynaklanır. İtiraz sonucu yazılı veya resmî kayıtla alınmalı; kararın hangi binaya ait olduğu doğrulanmalıdır.

Özel mühendis raporu destekleyici delil olabilir ancak idari yıkım kararını kendiliğinden durdurmaz. İtirazın kabulü veya mahkemenin yürütmenin durdurulması kararı olmadan tehlikeli yapıya ilişkin işlem devam edebilir.

Malik yıkmazsa idare ne yapabilir?

Yıkım kesinleşmiş olmasına rağmen malik kendisine verilen sürede yapıyı yıkmazsa, 7269 m.13 idareye binaya el koyarak yıkımı gerçekleştirme yetkisi verir. Yıkım, mahallin en büyük mülkî amirinin emriyle yaptırılır. Bu yetkinin temel amacı kamu güvenliğini korumaktır.

El koyma, taşınmaz mülkiyetinin kalıcı biçimde idareye geçirilmesi anlamına gelmez; yıkımın yerine getirilmesine yönelik kanuni müdahaledir. İşlem yalnız yıkılması gerektiği kesinleşen yapı bakımından uygulanmalıdır. Yanlış parsel veya yanlış bina hakkında yıkım yapılmaması için bina kimliği ve saha işaretlemesi dikkatle kontrol edilmelidir.

Malikin yıkımı kendisinin yaptırması halinde de güvenlik ve çevre mevzuatına uyulmalıdır. Tehlikeli yapının kontrolsüz biçimde yıkılması, komşu taşınmazlara veya kişilere zarar verirse özel hukuk ve ceza sorumluluğu doğabilir.

İdarenin yaptığı yıkımın masrafı nasıl karşılanır?

Kanunun lafzı açık biçimde, yıkım parasının yıkıntıdan elde edilecek malzeme bedelinden ödenmek üzere yıkımın yaptırılacağını düzenler. Bu nedenle afet yıkımında enkazdaki ekonomik değeri bulunan malzemeler, yıkım giderinin karşılanmasında kanuni kaynak olarak öngörülmüştür.

İdare yıkım ve enkaz işlemlerini tutanakla kayıt altına almalıdır. Enkazdan elde edilen malzemenin miktarı, satışı veya değerlendirilmesi, yıkım gideri ve varsa bakiye açık biçimde belgelenmelidir. Malik de bu kayıtların bir örneğini talep etmelidir.

Kanunun açıkça düzenlemediği gider kalemleri için genelleme yapılmamalıdır. Enkaz malzemesi bedelinin yıkım giderini karşılamadığı veya fazla geldiği özel durumlarda, ilgili işlem ve idarenin dayandığı ek mevzuat somut dosyada incelenmelidir.

Yıkılan binanın enkazı kime aittir?

7269 sayılı Kanun m.24, yıkılan veya yıktırılan yapılardaki enkaz ve malzemeler hakkında özel düzenleme içerir. Genel ilke, enkazın yapı sahibiyle bağlantısını korumasıdır; ancak m.13 yıkım giderinin enkaz malzemesi bedelinden karşılanmasına izin verdiği için iki hüküm birlikte değerlendirilir.

Yıkım sırasında kullanılabilir demir, kapı, pencere, ahşap, tesisat veya başka malzemelerin kayda alınması önemlidir. Kurtarma ve yol açma çalışmaları sırasında farklı usuller uygulanabilir. Tehlikeli atık, asbest veya çevreye zararlı malzeme bulunuyorsa çevre mevzuatı ayrıca devreye girer.

Enkazın rastgele üçüncü kişilerce alınması mülkiyet ve ceza hukuku sorunları doğurabilir. İdari enkaz kaldırma sahasında yetkili kurumun düzenine uyulmalıdır.

Yıkım ve enkaz tutanağında hangi bilgiler bulunmalıdır?

Tutanakta taşınmazın açık adresi, ada-parsel, bina numarası, hasar tespit numarası, yıkım kararının tarih ve sayısı, yıkım tarihi ve işlemi yapan birim yer almalıdır. Enkaz malzemesi yıkım giderine mahsup edilecekse miktar, satış veya değerleme yöntemi ve gider toplamı ayrıca kayda bağlanmalıdır.

Malik veya vekil yıkım alanında hazır bulunabiliyorsa, güvenli mesafeden işlemi takip edip tutanak örneği istemelidir. Hazır bulunmaması işlemi tek başına geçersiz kılmaz; ancak kayıtların sonradan alınması önemlidir.

Yanlış bina yıkımı, fazla alan müdahalesi veya komşu taşınmaza zarar iddiasında tarihli fotoğraf, drone kaydı, bilirkişi tespiti ve idari tutanaklar temel delillerdir.

Yıkım sırasında komşu binaya zarar verilirse kim sorumludur?

İdarenin veya yüklenicinin yıkım faaliyeti sırasında komşu taşınmaza zarar verilmesi, yıkım kararının kendisinden ayrı bir zarar sorumluluğu doğurabilir. Kamu hizmetinin yürütülmesinden kaynaklanan zararda idarenin hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri; özel yüklenicinin fiilinde ise somut ilişkiye göre özel hukuk hükümleri gündeme gelir.

Zarar fark edildiğinde delil kaybolmadan fotoğraf ve video alınmalı, mümkünse noter veya mahkeme yoluyla delil tespiti yapılmalı ve idareye yazılı başvuru verilmelidir. 2577 sayılı İYUK m.13 tam yargı davalarında idareye ön başvuru ve süreler bakımından özel düzenleme içerir.

Zarar hesabında yalnız onarım faturası değil, yapıdaki değer kaybı ve kullanım kaybı gibi kalemler de somut delile göre değerlendirilebilir. Bu konular yıkım masrafının enkazdan karşılanması kuralından farklıdır.

DASK veya sigorta yıkım masrafını karşılar mı?

DASK ve ihtiyari konut sigortası poliçe kapsamındaki bina zararını tazmin eder; idarenin 7269 m.13 kapsamında yaptığı yıkımın bütün idari giderlerinin otomatik olarak sigorta teminatında olduğu söylenemez. Poliçedeki enkaz kaldırma, yıkım veya ek masraf teminatları ayrıca incelenmelidir.

Zorunlu deprem sigortası tazminat dosyası ile afet idaresinin yıkım işlemi birbirinden ayrıdır. Sigortadan ödeme alınması yıkım kararını geçersiz kılmaz; yıkım yapılması da sigorta alacağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Sigorta tazminatının hak sahipliğine etkisi bakımından 7269 m.29’daki özel düzenleme ayrıca uygulanır. Bu konu bu yazının ilerleyen kümesinde ayrı başlık olarak ele alınacaktır.

Yıkım işlemi afet hak sahipliğini otomatik sağlar mı?

Hayır. Binanın yıkılması, malik için otomatik afet konutu hakkı doğurmaz. 7269 m.28-30 kapsamında başvuru süresi, mülkiyet ilişkisi, eşe ait hasarsız aynı cins taşınmaz ve diğer kanuni şartlar ayrıca incelenir.

Yıkım süreci devam ederken iki aylık hak sahipliği başvuru süresi açılmışsa bu süre ayrıca korunmalıdır. Yıkım itirazı veya dava, hak sahipliği başvurusunun yerine geçmez.

Hak sahipliği kabulünden sonra borçlandırma, kura ve teslim aşamaları da ayrıca yürütülür. Bu nedenle yıkım tutanakları hak sahipliği dosyasına delil olarak eklenmeli fakat tek başına yeterli kabul edilmemelidir.

Yıkım ve masraf işlemine karşı hangi dava açılır?

Yıkım kararı kesin ve icrai idari işlemdir. Hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Özel üç günlük itiraz süresinin kullanılması gereken hallerde bu süre ayrıca takip edilmelidir. 2577 sayılı İYUK m.7 genel dava süresini, m.27 yürütmenin durdurulması şartlarını düzenler.

Yıkım gerçekleştikten sonra yalnız iptal istemi yeterli olmayabilir; hukuka aykırı işlem nedeniyle maddi zarar doğmuşsa tam yargı talebi gündeme gelebilir. İYUK m.12 ve m.13, işlem veya eylem kaynaklı tam yargı yolları bakımından ayrı kurallar içerir.

Dava dosyasında yıkım bildirimi, itiraz, idare kurulu kararı, hasar raporu, yıkım tutanağı, enkaz malzemesi kayıtları ve masraf belgeleri birlikte sunulmalıdır. Hangi işlem ve zarar kalemine itiraz edildiği açıkça ayrıştırılmalıdır.

Yıkım masrafı dosyası için kontrol listesi

Enkaz malzemesi satılırsa malik hesap dökümü isteyebilir mi?

Yıkım giderinin enkaz malzemesi bedelinden karşılandığı bir dosyada, kullanılan malzeme değerinin ve yıkım giderinin nasıl hesaplandığının idari kayıtlarda bulunması gerekir. Malik, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ve 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun çerçevesinde kendi taşınmazına ilişkin yıkım, enkaz ve masraf kayıtlarının örneğini talep edebilir. Ticari sır veya üçüncü kişiye ait kişisel veri bulunması halinde ilgili kısımlar ayrılarak kendi dosyasına ilişkin bilgi verilmesi gerekir.

Talepte yıkım tutanağı, yüklenici hakedişi veya gider belgesi, enkaz malzemesi değerleme/satış kaydı ve varsa malike bırakılan bakiye açıkça sayılmalıdır. İdarenin hangi kalemi hangi mevzuata göre mahsup ettiği böylece denetlenebilir. Belgeler arasında tutarsızlık varsa yazılı düzeltme veya açıklama istenmelidir.

Enkaz kaldırma ile bina yıkımı aynı masraf mıdır?

Yıkım işi ile enkazın taşınması, ayrıştırılması ve döküm sahasına götürülmesi teknik olarak farklı faaliyetlerdir. 7269 m.13’ün özel hükmü yıkım parasını yıkıntıdan elde edilen malzeme bedeliyle ilişkilendirir. Enkaz kaldırma, çevre temizliği, tehlikeli atık bertarafı veya yol açma giderlerinin hangi bütçe ve mevzuat kapsamında karşılandığı somut idari işlemde ayrıca gösterilmelidir.

Özellikle asbest, kimyasal madde veya başka tehlikeli atık bulunan yapılarda normal moloz taşıma usulü uygulanamaz. Çevre mevzuatındaki lisanslı taşıma ve bertaraf kuralları devreye girer. Bu nedenle bütün enkaz giderlerinin tek kalem “yıkım masrafı” sayıldığı varsayılmamalıdır.

Malik yıkımı kendi yüklenicisine yaptırırsa hangi kayıtları tutmalıdır?

Malik yıkımı kendisi organize ediyorsa, idarenin verdiği süre içinde ve güvenlik tedbirlerine uygun hareket etmelidir. Yıkım ruhsatı veya özel izin gerekiyorsa alınmalı; yüklenicinin yetki ve iş güvenliği belgeleri kontrol edilmelidir. Yıkım öncesi bina fotoğrafları, komşu yapıların mevcut durumu ve ortak sınırlar kayıt altına alınmalıdır.

Yıkım sonunda enkazın nereye taşındığı, hangi malzemelerin geri kazanıldığı ve komşu taşınmazlara zarar bulunup bulunmadığı tutanakla belgelenmelidir. Bu kayıtlar idarenin ayrıca yıkım yapmasına gerek kalmadığını ve tehlikenin süresinde giderildiğini ispatlar. Malik yıkımı tamamladığında yetkili idareye yazılı bildirim verip dosyanın kapatıldığını kontrol etmelidir.

Yıkım giderine itiraz için yalnız miktar mı tartışılır?

Hayır. Gider uyuşmazlığında hem yıkım işleminin hukuki dayanağı hem de hesap yöntemi incelenir. Yanlış bina yıkılmışsa veya yıkım henüz kesinleşmeden uygulanmışsa tartışma yalnız masraf miktarı değildir; işlemin hukuka uygunluğu da gündemdedir. Yıkım doğru fakat gider belgesi fahiş veya belgesizse hesap yönünden ayrı itiraz doğabilir.

İdareden belge istemeden yalnız piyasa fiyatlarına dayanmak yeterli değildir. Önce gerçek yıkım sözleşmesi, hakediş ve enkaz değer kayıtları alınmalı; gerekiyorsa uzman bilirkişiyle piyasa karşılaştırması yapılmalıdır. Böylece dava veya idari başvurunun konusu net biçimde belirlenir.

Sık Sorulan Sorular

1. Afet sonrası yıkım masrafını malik mi öder?

7269 m.13, idarece yaptırılan yıkım parasının yıkıntıdan elde edilecek malzeme bedelinden karşılanmasını düzenler.

2. Malik binayı kendisi yıkmazsa ne olur?

Yıkım kesinleşmişse bina idarece el konularak mahallin en büyük mülkî amirinin emriyle yıktırılabilir.

3. Yıkıma itiraz süresi kaç gündür?

Yıkım bildirimine karşı malik veya vekili üç gün içinde yetkili idare kuruluna itiraz edebilir.

4. İtiraz kaç günde karara bağlanır?

7269 m.13’e göre idare kurulu itirazı en geç üç gün içinde inceler.

5. Enkaz malzemeleri kime aittir?

7269 m.24 ve m.13 birlikte değerlendirilir; yıkım gideri için malzeme bedelinden yararlanılabilir.

6. DASK yıkım masrafını otomatik karşılar mı?

Hayır. Poliçe teminatı ayrıca incelenmelidir; idari yıkım gideri otomatik sigorta teminatı değildir.

7. Yıkım hak sahipliği sağlar mı?

Hayır. Hak sahipliği m.28-30’daki şartlara göre ayrıca belirlenir.

8. Yanlış bina yıkılırsa ne yapılır?

İptal ve tam yargı yolları somut olaya göre değerlendirilir; deliller hemen toplanmalıdır.

9. Dava açınca yıkım durur mu?

Hayır. Yürütmenin durdurulması için İYUK m.27 şartlarıyla mahkeme kararı gerekir.

10. Yıkım masrafı ve enkaz değeri nasıl ispatlanır?

İdari yıkım tutanakları, malzeme değerleme/satış kayıtları ve gider belgeleri esas alınır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →