Afet Basın Açıklamasını Kim Yapar? Resmî Bilgilendirme ve Medya Yetkisi | 10809 m.10 (2026)

Afet ve acil durumlarda kamuoyuna yapılacak açıklamalar, kurumların ayrı ayrı ve koordinasyonsuz biçimde bilgi paylaşmasına bırakılmamıştır. 10809 sayılı Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliğinin 10 uncu maddesi, ulusal ve yerel düzeyde basın ve halkla ilişkiler faaliyetlerinin hangi yapı içinde yürütüleceğini açıkça düzenler. Yönetmelik; ulusal düzeyde Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, ilgili bakanlıklar ve AFAD’ın; yerel düzeyde ise valiliğin basın ve halkla ilişkiler biriminin Afet İletişim Grubu Planı çerçevesinde koordineli çalışmasını esas alır.

Bu düzenlemenin amacı, afet anında doğrulanmamış, birbiriyle çelişen veya operasyon güvenliğini zedeleyen açıklamaların önüne geçmektir. Kurumların kendi görev alanlarındaki verileri üretmesi devam eder; ancak bu verilerin kamuoyuna açıklanması afet iletişim sistemi içinde yürütülür. Yönetmeliğin 27 nci maddesi de resmî ve özel radyo-televizyon kuruluşları, yazılı basın ve internet medyasının doğru bilgilendirme konusunda duyarlı davranmasını ve kamuoyunun bilgilendirilmesinin Afet İletişim Grubu koordinasyonunda yapılmasını öngörür.

Afet basın açıklamasında yetki neden özel olarak düzenlenmiştir?

Afet anında bilginin hızı kadar doğruluğu da önemlidir. Bir kamu kurumunun sahadan aldığı ilk veri, teyit edilmeden kesin sonuç gibi açıklanırsa yanlış can kaybı, hasar veya tahliye bilgisi yayılabilir. Bu nedenle 10809 sayılı Yönetmelik yalnızca müdahale ekiplerinin görevlerini değil, kamuoyuna bilgi aktarımının koordinasyonunu da plan sistemine bağlamıştır.

Yönetmeliğin 10 uncu maddesi, basın ve halkla ilişkiler faaliyetlerini “Afet İletişim Grubu Planı” çerçevesine yerleştirir. Bu yaklaşım, her kurumun kendi kurumsal hesabından bağımsız ve eş zamanlı açıklama yapması yerine, bilginin görevli iletişim yapısı üzerinden bütünleştirilmesini amaçlar.

Yetki düzeni, kurumların veri üretme görevini ortadan kaldırmaz. Sağlık birimleri yaralı ve sağlık hizmeti verisini, güvenlik birimleri erişim ve güvenlik bilgisini, yerel yönetimler altyapı durumunu, AFAD afet müdahale verisini üretmeye devam eder. Ancak kamuoyuna yapılacak açıklamanın hangi bilgiyle ve hangi zamanlamayla yapılacağı koordineli iletişim sistemi içinde belirlenir.

Ulusal düzeyde afet iletişimini kim yürütür?

10809 m.10, ulusal düzeyde basın ve halkla ilişkiler faaliyetlerinin Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, ilgili bakanlıklar ve AFAD’ın koordinasyonuyla yürütülmesini esas alır. Burada tek bir kurumun bütün veriyi kendi başına üretmesi söz konusu değildir. Farklı hizmet alanlarından gelen veriler ortak iletişim düzeni içinde kamuoyuna aktarılır.

Ulusal iletişim, özellikle birden fazla ili etkileyen veya ulusal kapasitenin devreye girdiği afetlerde önemlidir. Aynı olay için farklı bakanlıkların birbirinden farklı sayılar, tahliye bölgeleri veya yardım yöntemleri açıklaması kamu yönetimine güveni zedeler. Planlı iletişim bu nedenle içerik, zamanlama ve kaynak doğrulamasını birlikte ele alır.

AFAD’ın Yönetmeliğin 24 üncü maddesindeki görevleri arasında da afet ve acil durumlara ilişkin bilgi sistemleri, koordinasyon ve bazı resmî verilerin toplanması yer alır. Bu görevler, m.10’daki iletişim koordinasyonunun veri temeliyle doğrudan ilişkilidir.

İl düzeyinde afet basın açıklamasını kim koordine eder?

Yerel düzeyde basın ve halkla ilişkiler faaliyetlerinin koordinasyonunda valilik temel makamdır. M.10, yerel kamuoyu bilgilendirmesinin valiliğin basın ve halkla ilişkiler birimi üzerinden Afet İletişim Grubu Planı çerçevesinde yürütülmesini öngörür. Böylece ildeki kamu kurumları, belediyeler ve diğer çözüm ortaklarının açıklamaları ortak afet iletişim düzeniyle uyumlu hâle gelir.

Valilik koordinasyonu, belediye veya diğer kurumların görev alanlarına ilişkin teknik bilgi vermesini tamamen yasaklayan bir hüküm değildir. Ancak afetin genel durumu, can kaybı, tahliye, güvenli bölgeler, müdahale kapasitesi veya kritik kamu hizmetleri konusunda çelişkili açıklama yapılmaması gerekir. Kurumun bilgi paylaşımı afet iletişim planına ve yetkili koordinasyon biriminin yönlendirmesine uygun olmalıdır.

İl afet ve acil durum yönetim merkezi ile afet gruplarından gelen doğrulanmış veriler, yerel açıklamaların temelini oluşturur. Bu nedenle iletişim biriminin sahadan bağımsız tahmin veya duyuma dayalı sayı açıklaması yapması Yönetmeliğin veri ve koordinasyon mantığıyla bağdaşmaz.

Bakanlık ve kurumların basın birimleri hangi kurala tabidir?

Yönetmelik m.10, bakanlık ve kurumların basın ve halkla ilişkiler birimlerinin de afet iletişim yapısıyla koordineli çalışmasını öngörür. Bu hüküm, “kurumumuz kendi alanında yetkili olduğu için istediği açıklamayı istediği anda yapabilir” yaklaşımını sınırlar. Kurumsal bilgi paylaşımı, afet iletişim planının ortak doğrulama ve koordinasyon esaslarıyla uyumlu olmalıdır.

Örneğin bir kurum kendi tesisindeki hasarı, hizmet kesintisini veya yeniden hizmete açılma bilgisini açıklayabilir; fakat bu bilgi daha geniş bir tahliye, güvenlik veya can kaybı verisiyle bağlantılıysa ortak iletişim zinciri içinde doğrulanmalıdır. Böylece aynı olayın farklı kurumsal hesaplarda farklı şekilde anlatılması önlenir.

Basın biriminin görevi yalnızca açıklama metni yazmak değildir. Kaynağı belli veriyi toplamak, doğrulama zincirini takip etmek, erişilebilir dil kullanmak, yanlış bilgiyi düzeltmek ve kamuoyunun davranışını etkileyebilecek talimatların yetkili makamdan geldiğini güvence altına almak da afet iletişiminin parçasıdır.

Afet bilgisinin kaynağı ve doğrulanması nasıl ele alınır?

Yönetmelik, afet yönetim merkezlerinde bilgi ve kaynak yönetimini ayrı bir görev olarak düzenler. 10809 m.16’ya göre müdahale çalışmalarında bilgi ve kaynak yönetimi afet ve acil durum yönetim merkezleri üzerinden yürütülür. 112’ye gelen çağrıların olay ve adres bilgileriyle sınıflandırılarak, mükerrerlikten arındırılmış biçimde il afet yönetim merkezine aktarılması da aynı maddenin açık gereğidir.

Bu veri zinciri, basın açıklamasındaki bilginin dayanağını oluşturur. İlk sosyal medya paylaşımı, görgü tanığı beyanı veya tek bir ekibin saha gözlemi resmî sonuç olarak açıklanmamalıdır. Veri ilgili afet grubunca ve yönetim merkezi üzerinden doğrulanmalı, Afet İletişim Grubu’nun kullanacağı ortak bilgi havuzuna aktarılmalıdır.

Yönetmeliğin 27 nci maddesi, bağımsız haberleşme ve ulaşım sistemleri üzerinden afet bilgisi alan kuruluşların bu durumu 112’ye bildirmesini de öngörür. Amaç, olay bilgisinin merkezi koordinasyon zincirine girmesidir.

Radyo, televizyon, basın ve internet medyasının yükümlülüğü nedir?

10809 m.27, resmî ve özel radyo ve televizyon kuruluşları, yazılı basın ve internet medyasının afet ve acil durumlarda doğru bilgilendirme konusunda duyarlı davranmasını öngörür. Kamuoyunun bilgilendirilmesi Afet İletişim Grubu koordinasyonunda yürütülür.

Bu hüküm, basın özgürlüğünü ortadan kaldıran genel bir yayın yasağı değildir. Düzenlemenin konusu, afet müdahalesinde kamu güvenliğini ilgilendiren resmî bilginin doğru ve koordineli biçimde aktarılmasıdır. Haber kuruluşları kendi gazetecilik faaliyetlerini sürdürebilir; ancak resmî tahliye talimatı, güvenli alan, can kaybı sayısı veya acil yardım yönlendirmesi gibi konularda kaynağın açıkça belirtilmesi ve teyit edilmemiş verinin resmî bilgi gibi sunulmaması gerekir.

Yanlış bir toplanma alanı veya sahte yardım çağrısının yayılması doğrudan insan güvenliğini etkileyebilir. Bu nedenle afet haberciliğinde kaynak doğrulaması yalnızca etik değil, müdahale düzeninin sağlıklı işlemesi bakımından operasyonel öneme sahiptir.

Afette resmî can kaybı sayısını kim toplar ve açıklar?

10809 sayılı Yönetmeliğin 24 üncü maddesinde AFAD’a verilen görevlerden biri, afet ve acil durumlarda resmî can kaybı verilerinin toplanması ve açıklanmasıdır. Bu özel görev, m.10’daki genel afet iletişim koordinasyonuyla birlikte uygulanır. Dolayısıyla farklı kurumların doğrulanmamış ölüm sayılarını birbirinden bağımsız biçimde resmî veri gibi açıklaması Yönetmeliğin kurduğu sistemle uyumlu değildir.

Can kaybı verisinin hukuki ve toplumsal etkisi büyüktür. Kimlik tespiti, sağlık ve adli süreçler tamamlanmadan tahmini sayının kesin sayı gibi açıklanması hem aileler hem kamuoyu açısından ciddi sonuç doğurabilir. Resmî açıklama için ilgili kurumlardan gelen verilerin ortak sistemde doğrulanması gerekir.

Can kaybı verisinin toplanması ile kimlik tespiti işlemleri de aynı şey değildir. Kimliklendirme adli ve idari süreçlere tabidir; iletişim sistemi bu süreçlerden gelen doğrulanmış sonucun kamuoyuna aktarılmasını sağlar.

Sosyal medya hesaplarından afet açıklaması yapılabilir mi?

Kamu kurumlarının sosyal medya hesapları da kurumsal iletişimin bir parçasıdır. Yönetmelik açıklamanın hangi mecra üzerinden yapılacağını tek tek sınırlamaz; esas olan içerik ve koordinasyondur. Bu nedenle kurumun sosyal medya açıklaması da Afet İletişim Grubu Planı ve yetkili iletişim biriminin doğrulama süreciyle uyumlu olmalıdır.

Kişisel hesap kullanan kamu görevlisinin görev sırasında öğrendiği doğrulanmamış operasyon bilgisini paylaşması ise ayrı sorun doğurabilir. Özellikle arama-kurtarma konumu, güvenlik tedbiri, tahliye rotası, hassas kişisel veri veya gizlilik dereceli bilginin paylaşılması hem operasyonu hem ilgili kişilerin haklarını etkileyebilir.

Sosyal medya hız avantajı sağlar; ancak hız, resmî bilginin doğrulanma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Yanlış bilgi paylaşılmışsa düzeltmenin de aynı görünürlükle ve gecikmeden yapılması gerekir.

Afet iletişiminde hangi bilgiler açıklanmamalıdır?

10809 sayılı Yönetmeliğin 33 üncü maddesi gizlilik yükümlülüğünü düzenler. Güvenlik, kişisel veri, kritik altyapı, operasyon ve ilgili mevzuat gereği açıklanması sakıncalı bilgiler kamuoyuna aktarılırken bu sınırlar korunmalıdır. Afet iletişimi “her veriyi anlık açıklama” anlamına gelmez.

Özellikle yaralı veya ölen kişilerin kimlik bilgileri, korunmaya muhtaç çocuklara ilişkin bilgiler, adres ve sağlık verileri, güvenlik birimlerinin gizli kaynak envanteri veya devam eden operasyonun güvenliğini tehlikeye sokabilecek konum bilgileri bakımından özel dikkat gerekir.

Doğru bilgi kadar gerektiği ölçüde bilgi ilkesi de önemlidir. Kamuoyunun güvenliği için açıklanması gereken tahliye veya tehlike bilgisi geciktirilmemeli; ancak kişisel veya operasyonel ayrıntılar hukuki dayanak olmadan yayımlanmamalıdır.

Mersin’de afet açıklamalarında hangi makamlar önemlidir?

Mersin’de yerel düzey afet iletişiminin idari koordinasyonu Mersin Valiliği üzerinden yürütülür. Mersin İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, belediyeler, sağlık ve güvenlik birimleri ile diğer afet grupları kendi görev alanlarındaki veriyi üretir; kamuoyuna aktarım Afet İletişim Grubu Planı ve valilik koordinasyonuyla uyumlu olmalıdır.

İlçelerde kaymakamlık ve ilgili ilçe birimleri olay bilgisini il koordinasyon sistemine aktarır. İlçe merkezinden yapılan duyurular da il genelindeki afet iletişim düzeniyle çelişmemelidir. Özellikle tahliye, yol kapanması, toplanma alanı veya su-elektrik kesintisi gibi davranış yönlendiren bilgilerin kaynağı açıkça belirtilmelidir.

Afet planlamasının üst yapısı için TAMP rehberi, il ve ilçe planlarının yetki düzeni için il ve ilçe afet müdahale planı rehberi ve yerel kaynakların planlanması için yerel afet grubu planı rehberi birlikte değerlendirilebilir.

Sonuç

10809 sayılı Yönetmelik m.10, afet ve acil durumlarda basın ve halkla ilişkiler faaliyetlerini planlı ve koordineli bir sisteme bağlamıştır. Ulusal düzeyde Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, ilgili bakanlıklar ve AFAD; yerel düzeyde valilik basın ve halkla ilişkiler birimi Afet İletişim Grubu Planı çerçevesinde çalışır. Diğer kurumların iletişim birimleri bu yapıdan bağımsız paralel bir resmî açıklama düzeni kurmamalıdır.

Doğru ve kaynağı belirli bilgi, afet müdahalesinin parçasıdır. Yönetmelik m.27’nin medya bakımından öngördüğü duyarlılık, m.16’daki bilgi yönetimi ve m.24’teki resmî can kaybı verisi görevi birlikte okunduğunda, kamuoyuna açıklanacak kritik afet bilgisinin doğrulama ve koordinasyon zincirinden geçmesi gerektiği açıktır.

Resmî kaynak: 31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete – 10809 sayılı Karar eki Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği. Resmî afet duyuruları ve güncel kurumsal bilgi için AFAD ve ilgili valiliklerin resmî kanalları esas alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular