CMR Madde 2: Ro-Ro ve Araç Boşaltılmadan Yapılan Karma Taşımada Sorumluluk | 2026

CMR Madde 2’nin temel kuralı nedir?

CMR Madde 2, karayolu taşımasının araçtan boşaltma yapılmadan başka bir taşıma türüyle birleştiği özel durumu düzenler. Madde 1 kapsamındaki bir uluslararası karayolu taşımasında, yükün bulunduğu aracın bir bölümde gemiye, trene, iç suyolu taşıtına veya hava aracına alınması CMR’yi kendiliğinden sona erdirmez. Eşya karayolu aracında kalıyorsa Sözleşme kural olarak yolculuğun tamamına uygulanır.

Bu hüküm özellikle çekici, römork veya yarı römorkun deniz hattında Ro-Ro gemisiyle taşındığı operasyonlarda önemlidir. Karayolu aracı gemiye alınırken yük kendi taşıma ortamından çıkarılmıyorsa Madde 2’nin ilk koşulu korunur. Aynı mantık, taşıma aracının demiryolu üzerinde veya başka sayılan taşıma türlerinden biriyle götürüldüğü durumlar için de geçerlidir.

Madde 2 iki aşamalı sistem kurar. Birinci aşama kapsam kuralıdır: eşya boşaltılmadığı sürece CMR bütün taşıma üzerinde devam eder. İkinci aşama ise diğer taşıma türü sırasında meydana gelen belirli kayıp, hasar ve gecikmeler bakımından sorumluluğun hangi rejime göre belirleneceğini düzenleyen istisnadır. Bu iki aşama birbirine karıştırılmamalıdır.

“Eşya araçtan boşaltılmamalıdır” şartı ne anlama gelir?

Madde 2’nin temel şartı, yükün başka taşıma türüne geçişte karayolu aracından boşaltılmamasıdır. Geminin içine giren römork, tren vagonuna alınan karayolu taşıma aracı veya benzeri sistemde eşya kendi taşıma aracında kalır. Burada taşıma türü değişir; fakat eşyanın fiziksel taşıma ortamı korunur.

Eşya kamyondan indirilip doğrudan geminin ambarına, bağımsız bir demiryolu vagonuna veya hava kargo ünitesine yüklenirse Madde 2’nin “araçtan boşaltılmama” modeli ortadan kalkar. Bu durumda karayolu ayağı ile diğer taşıma ayağının sözleşmeleri ve sorumluluk rejimleri ayrı değerlendirilir. Tek bir lojistik organizasyonun varlığı Madde 2 koşulunun yerine geçmez.

Boşaltmanın taşımanın olağan yürütülmesi dışında, CMR’nin tasarruf ve taşıma engellerine ilişkin hükümlerinin uygulanması nedeniyle yapılması ayrı incelenir. Madde 2 metni, CMR Madde 14 ve 16’daki durumlar nedeniyle yapılan boşaltmalar bakımından özel bağlantı kurar. Bu nedenle zorunlu boşaltmanın sebebi ve hangi talimatla yapıldığı kayıt altına alınmalıdır.

CMR Madde 2 hangi taşıma türlerini sayar?

Madde 2, karayolu aracının deniz, demiryolu, iç suyolu veya hava yoluyla taşındığı hâlleri açıkça sayar. Bu liste, karayolu taşımasının başka bir ulaşım türüyle fiziksel olarak birleştiği taşıma modellerini kapsar. Uygulamada en yaygın örnek deniz bağlantılı Ro-Ro taşımalarıdır; ancak hüküm bununla sınırlı değildir.

Taşıma türünün Madde 2’de sayılması tek başına yeterli değildir. Eşyanın araçtan boşaltılmaması ve ana taşımanın CMR Madde 1 kapsamına giren bir karayolu eşya taşıması olması gerekir. Bu nedenle önce CMR Madde 1 kapsam testi yapılmalı, daha sonra Madde 2’ye geçilmelidir.

Deniz veya demiryolu bölümünün uzunluğu Madde 2’nin metninde bağımsız bir kilometre eşiğine bağlanmamıştır. Bu yönüyle ulusal kombine taşımacılık düzenlemelerindeki mesafe koşullarıyla CMR Madde 2 aynı şey değildir. CMR bakımından belirleyici olan Sözleşmedeki şartların bulunmasıdır.

Ro-Ro taşımasında CMR uygulanır mı?

Karayolu aracının veya römorkun yükle birlikte Ro-Ro gemisine alınması ve eşyanın araçtan boşaltılmaması hâlinde Madde 2 uyarınca CMR kural olarak tüm taşıma için uygulanmaya devam eder. Karayolu güzergâhının bir limanda kesilip gemi yolculuğuyla devam etmesi, tek başına CMR kapsamını ortadan kaldırmaz.

Ro-Ro bölümünde bir hasar meydana geldiğinde ikinci mesele, hasarın sorumluluk bakımından hangi rejime tabi olduğudur. Hasarın gemi yolculuğu sırasında gerçekleştiğinin belirlenmesi tek başına CMR dışı rejime geçmek için yeterli değildir. Madde 2, olayın karayolu taşıyıcısının fiil veya ihmalinden doğmaması ve yalnızca diğer taşıma türünün seyri içinde veya onun nedeniyle meydana gelebilecek nitelikte olması koşullarını birlikte arar.

Örneğin gemi işletmesine özgü bir olay ile aracın karayolu bölümünde hatalı istiflenmesi farklı nedensellik yapıları doğurur. Dosyada hasarın zamanı kadar sebebi de belirlenmelidir. Bu nedenle liman teslim kayıtları, gemiye giriş-çıkış zamanları, römork mühürleri, fotoğraflar, hasar tutanakları ve varsa deniz taşıması belgeleri saklanmalıdır.

Diğer taşıma türü sırasında oluşan kayıp, hasar veya gecikmede hangi sorumluluk rejimi uygulanır?

CMR Madde 2/1, diğer taşıma türü sırasında oluşan kayıp, hasar veya gecikmenin özel şartlarını belirler. Olay karayolu taşıyıcısının fiil veya ihmalinden kaynaklanmamalı; ayrıca ancak diğer taşıma türünün seyri içinde ve o taşıma nedeniyle meydana gelebilecek nitelikte olmalıdır. Bu koşullar gerçekleştiğinde karayolu taşıyıcısının sorumluluğu CMR’nin genel sorumluluk hükümlerine göre değil, o diğer taşıma türünün taşıyıcısı ile gönderici arasında ayrı bir sözleşme yapılmış olsaydı kanunen uygulanacak sorumluluk koşullarına göre belirlenir.

Burada sözleşmeyle serbestçe belirlenen herhangi bir şart değil, ilgili taşıma türü için kanunen öngörülmüş sorumluluk rejimi esas alınır. Eğer böyle kanunen öngörülmüş bir sorumluluk düzeni yoksa Madde 2 açık biçimde CMR hükümlerine geri döner. Böylece taşıma zincirinde sorumluluksuz bir boşluk oluşması önlenir.

Bu mekanizma, CMR’nin kapsamının devam etmesi ile tazminat sorumluluğunun başka taşıma rejiminin kurallarına göre hesaplanabilmesini aynı anda mümkün kılar. Bu yüzden “CMR uygulanıyor mu?” sorusu ile “tazminat hangi rejime göre belirlenecek?” sorusu aynı değildir.

Hasarın hangi taşıma bölümünde ve hangi nedenle oluştuğu nasıl ispatlanır?

Madde 2 uyuşmazlığında en kritik konu olayın lokalizasyonu ve nedenidir. Yük araca sağlam teslim edilmiş, römork mühürlenmiş, limana sağlam girmiş, gemiden indikten sonra hasarlı tespit edilmişse zaman aralığı daralır; ancak yine de olayın yalnız deniz taşımasına özgü bir sebepten kaynaklanıp kaynaklanmadığı belirlenmelidir. Madde 2’nin özel sorumluluk rejimine geçişi için yalnız zaman değil nedensellik de önemlidir.

Taşıma şirketleri her devir noktasında araç, römork, mühür ve dış ambalaj durumunu belgelemelidir. Ro-Ro giriş makbuzları, terminal kayıtları, gemi manifestosu, CMR taşıma senedi, sıcaklık kayıtları, GPS verisi, sürücü raporu, hasar fotoğrafları ve ekspertiz raporu aynı zaman çizelgesine yerleştirilmelidir. “Hasar denizde olmuş olabilir” şeklindeki belirsiz ifade hukuki nitelendirme için yeterli değildir.

Gecikme dosyalarında da benzer yöntem uygulanır. Limana giriş, geminin planlanan ve fiili kalkış-varış zamanları, tahliye zamanı, gümrük beklemesi ve karayolu teslim zamanı ayrıştırılmalıdır. Gecikmenin sebebi tespit edilmeden sorumluluk rejimi doğru seçilemez.

Karayolu taşıyıcısı diğer taşıma bölümünü de kendisi yaparsa ne olur?

CMR Madde 2/2, karayolu taşıyıcısının diğer taşıma türündeki hizmeti de kendisinin gerçekleştirdiği özel durumu düzenler. Böyle bir durumda Madde 2 yine uygulanır; ancak karayolu taşıyıcısının diğer taşıma türündeki sıfatı ile karayolu taşıyıcısı sıfatı sorumluluk incelemesinde ayrıymış gibi ele alınır.

Bu hüküm, aynı ekonomik işletmenin iki taşıma bölümünü yürütmesinin Madde 2’deki özel mekanizmayı işlevsiz bırakmasını önler. Önemli olan tüzel kişi sayısı değil, zarar doğuran taşıma bölümünün niteliği ve ilgili sorumluluk koşullarıdır.

Sözleşme ve faturalarda hizmetlerin tek kalemde sunulması bu ayrımı ortadan kaldırmaz. Taşıma operasyonunun hangi bölümünde hangi kapasitenin kullanıldığı, olayın nerede meydana geldiği ve hangi taşıma türünün kanuni rejiminin devreye girdiği ayrı ayrı incelenir.

CMR Madde 2 ile intermodal taşımacılık aynı şey midir?

Hayır. CMR Madde 2 uluslararası karayolu taşıma sözleşmesinin başka taşıma türüyle birleştiği özel bir sorumluluk ve kapsam kuralıdır. Intermodal taşımacılık ise lojistik ve ulusal taşımacılık mevzuatında taşıma türleri değişirken eşyanın aynı taşıma birimi veya araç içinde kalmasına dayanan daha geniş operasyonel bir kavramdır.

Sitedeki intermodal taşımacılık rehberi Türkiye’deki Kombine Taşımacılık Yönetmeliği bakımından tanımı açıklar. CMR Madde 2 ise uluslararası karayolu taşıma sözleşmesinin hangi şartlarda bütün taşıma boyunca uygulanacağını ve diğer moddaki zararın hangi sorumluluk rejimine tabi olacağını düzenler.

Bir operasyon hem lojistik anlamda intermodal özellik taşıyabilir hem de CMR Madde 2 kapsamına girebilir; ancak iki kavramın hukuki dayanağı ve sonucu farklıdır. Bu nedenle sözleşmede kullanılan “intermodal” etiketi tek başına CMR Madde 2 uygulamasını kanıtlamaz.

CMR Madde 2 bakımından sözleşme ve belge düzeni nasıl kurulmalıdır?

Taşıma emrinde karayolu başlangıç ve teslim yerleri, kullanılacak Ro-Ro veya diğer taşıma bağlantısı, araç/römork numarası, taşıma birimi, mühür bilgisi ve teslim sorumlulukları açıkça gösterilmelidir. CMR taşıma senedi ile deniz veya demiryolu bölümündeki belge arasında aynı araç ve yük hareketini birbirine bağlayan bilgiler bulunmalıdır.

Hasar tespitinde kullanılmak üzere liman ve terminal giriş-çıkış kayıtları saklanmalıdır. Özellikle soğuk zincir taşımalarında sıcaklık kayıt cihazının kesintisiz kaydı, diğer taşıma türü sırasında enerji bağlantısı ve cihaz alarm kayıtları sorumluluğun lokalizasyonunda belirleyici delil olabilir.

Taşıma sözleşmesindeki yetki, sigorta ve tazminat hükümleri CMR’nin emredici hükümlerini bertaraf edecek biçimde kurulamaz. Ayrıca ilgili diğer taşıma türünün emredici sorumluluk düzeni Madde 2 kapsamında gündeme gelebileceğinden sözleşme yalnız karayolu ayağı düşünülerek hazırlanmış olmamalıdır.

CMR Madde 2 uyuşmazlığında kontrol listesi

İlk olarak taşımanın CMR Madde 1 kapsamına girip girmediği doğrulanır. İkinci olarak eşyanın başka taşıma türüne geçişte karayolu aracından boşaltılıp boşaltılmadığı belirlenir. Üçüncü olarak gemi, demiryolu, iç suyolu veya hava bölümünün Madde 2’de sayılan taşıma türlerinden biri olup olmadığı kayda bağlanır.

Dördüncü adım hasar, kayıp veya gecikmenin hangi zaman aralığında meydana geldiğini belirlemektir. Beşinci adım olayın karayolu taşıyıcısının fiil veya ihmaliyle bağlantısını incelemektir. Altıncı adım zararın yalnızca diğer taşıma türünün seyri içinde ve o taşıma nedeniyle meydana gelebilecek nitelikte olup olmadığını somut delillerle belirlemektir.

Yedinci adım, ilgili diğer taşıma türü için kanunen öngörülmüş zorunlu sorumluluk koşullarını tespit etmektir. Sekizinci adım bu koşullar yoksa CMR sorumluluk hükümlerine dönmektir. Dokuzuncu adım sözleşmedeki bildirim, sigorta ve delil yükümlülüklerini; onuncu adım ise CMR’nin yetki ve zamanaşımı hükümlerini ayrıca kontrol etmektir.

Ro-Ro ve karma taşıma dosyasında sigorta ve rücu nasıl ayrıştırılır?

CMR Madde 2 bakımından sorumluluk rejiminin doğru belirlenmesi, yalnız hak sahibinin taşıyıcıya yönelteceği talep için değil, sigorta ve rücu zinciri için de önemlidir. Yük sigortacısının sigortalısına ödeme yapması, taşımanın hangi bölümünde hangi sorumluluk rejiminin uygulanacağını değiştirmez. Rücu talebinde de önce zarar doğuran olayın karayolu bölümünde mi, diğer taşıma türü sırasında mı meydana geldiği ve Madde 2’deki özel koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenmelidir.

Taşıyıcının sorumluluk sigortası ile emtia sigortası aynı hukuki işlevi görmez. Emtia sigortası yük üzerindeki menfaati teminat altına alırken, taşıyıcı sorumluluk sigortası sigorta sözleşmesindeki şartlar ve teminat kapsamı ölçüsünde taşıyıcının hukuki sorumluluğunu konu alır. Bu nedenle hasar dosyasında poliçe varlığından hareketle doğrudan “zararı sigorta öder” sonucuna gidilmemeli; önce CMR Madde 2 ve uygulanacak diğer taşıma rejimi kapsamında hukuki sorumluluk tespit edilmelidir.

Rücu aşamasında özellikle terminal hasar raporu, gemi işletmesi kayıtları, çekici ve römork teslim belgeleri, liman giriş-çıkış saatleri ve sigorta eksper raporları aynı dosyada tutulmalıdır. Sigortacının ödeme belgesi, hasarın nerede ve neden meydana geldiğini tek başına ispatlamaz. Madde 2’nin diğer taşıma türüne ilişkin özel sorumluluk mekanizmasına geçilebilmesi için olayın yeri ve sebebi ayrı delillerle kurulmalıdır.

Resmî kaynaklar ve site içi bağlantılar

Madde 2’nin resmî metni için UNECE – CMR Sözleşmesi; CMR ve elektronik taşıma senedi sisteminin resmî açıklaması için UNECE e-CMR Executive Guide esas alınmalıdır.

• CMR Madde 1: CMR’nin uygulama kapsamı
• Intermodal taşımacılığın hukuki tanımı
• CMR taşıyıcının sorumluluğu
• CMR zamanaşımı
• Uluslararası eşya taşıma sözleşmesine uygulanacak hukuk

Sık sorulan sorular

Ro-Ro taşımada CMR uygulanır mı?

Eşya karayolu aracından boşaltılmadan araç gemiyle taşınıyorsa CMR Madde 2 uyarınca CMR kural olarak bütün taşıma için uygulanmaya devam eder.

Kamyondaki yük gemiye ayrı yüklenirse Madde 2 uygulanır mı?

Madde 2’nin temel modeli eşyanın karayolu aracından boşaltılmamasıdır. Yük araçtan çıkarılıp bağımsız deniz taşımasına verilmişse taşıma rejimleri ayrıca incelenir.

Denizde oluşan her hasar deniz hukukuna mı tabidir?

Hayır. Madde 2’nin özel sorumluluk kuralı için hasarın karayolu taşıyıcısının fiil veya ihmalinden doğmaması ve yalnız diğer taşıma türünün seyri içinde veya onun nedeniyle meydana gelebilecek nitelikte olması gerekir.

Diğer taşıma türünde zorunlu sorumluluk rejimi yoksa ne olur?

CMR Madde 2, böyle bir kanuni sorumluluk düzeni yoksa CMR hükümlerinin uygulanacağını düzenler.

Hasarın gemide meydana geldiğini kim ispatlamalıdır?

Madde 2’nin özel rejimine dayanılabilmesi için olayın zamanı ve nedeni delillerle ortaya konulmalıdır. Liman, terminal, mühür ve hasar kayıtları bu nedenle önemlidir.

Ro-Ro bileti tek başına yeterli delil midir?

Ro-Ro belgesi taşımanın deniz bölümünü gösterir; ancak hasarın yeri ve nedenini tek başına ispatlamaz. Diğer taşıma ve hasar kayıtlarıyla birlikte değerlendirilir.

CMR Madde 2 sadece deniz taşımalarını mı düzenler?

Hayır. Deniz, demiryolu, iç suyolu ve hava yoluyla aracın taşındığı hâlleri sayar.

Intermodal taşıma ile CMR Madde 2 aynı kavram mı?

Hayır. Intermodal taşıma operasyonel ve mevzuatsal bir taşıma modelidir; CMR Madde 2 ise CMR’nin kapsam ve sorumluluk rejimini belirleyen özel sözleşme hükmüdür.

Aynı şirket hem karayolu hem diğer taşıma bölümünü yaparsa Madde 2 uygulanır mı?

Evet. Madde 2/2, aynı karayolu taşıyıcısının diğer taşıma türünü de gerçekleştirdiği hâli ayrıca düzenler.

Madde 2 dosyasında en önemli belge nedir?

Tek bir belge yeterli değildir. CMR taşıma senedi, araç ve römork kayıtları, liman/terminal kayıtları, diğer taşıma belgesi, mühür bilgileri ve hasar tespit belgeleri birlikte incelenmelidir.