Zamana Göre Navlun Ne Zaman Başlar ve Biter? TTK m.1194 | 2026
Kısa ve net cevap: TTK m.1194 zamana göre kararlaştırılan navlunun hangi tarihte işlemeye başlayacağını ve hangi sürelerde işleyeceğini açık kurallara bağlar. Yüklemeye başlanacak gün sözleşmede belirlenmişse zaman navlunu o günden başlar. Böyle bir gün kararlaştırılmamışsa, TTK m.1152 uyarınca geminin yüklemeye hazır olduğuna ilişkin bildirimin yapıldığı günü izleyen gün başlangıçtır. Gemi yük almak için balast yolculuğuna çıkacaksa özel başlangıç kuralı uygulanır. Sürastarya kararlaştırılmışsa sürastarya süresince ayrıca zaman navlunu işlemez. Boşaltma tamamlandıktan sonra zaman navlunu sona erer. Yolculuk, taşıyanın kusuru olmaksızın gecikir veya kesintiye uğrarsa kural olarak aradaki günler için zaman navlunu devam eder; TTK m.1221/1 ve m.1222/2’deki özel istisnalar saklıdır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
TTK m.1194 hangi sistemi kurar?
Zamana göre navlun, taşıma bedelinin eşyanın miktarından ziyade belirli bir zaman birimine göre hesaplandığı navlun türüdür. Günlük, haftalık veya sözleşmede tanımlanan başka bir zaman dilimi üzerinden ücret belirlenebilir. TTK m.1194, zaman navlununun başlangıç anını, sürastarya ile ilişkisini, boşaltma sonrasındaki sona ermeyi ve yolculuğun gecikmesi veya kesilmesinin ücret hesabına etkisini düzenler.
Madde, birbirinden farklı ihtimalleri ayrı ayrı düzenlediği için tek bir “zaman navlunu her zaman şu tarihte başlar” kuralı yoktur. Önce sözleşmede yüklemeye başlanacak belirli bir gün bulunup bulunmadığına bakılır. Belirli gün yoksa hazırlık bildirimi esas alınır. Ayrıca geminin yük almak için balast yolculuğu yapacağı durumlarda özel başlangıç düzenlemesi vardır. Hesap, bu sıralama izlenerek yapılmalıdır.
Zaman navlunu hesabında başlangıç kadar bitiş de önemlidir. Kanun, boşaltma tamamlandıktan sonra zaman navlununun işlemeyeceğini açıkça belirtir. Bu nedenle taşıyanın faturasındaki son gün, geminin limandan ayrıldığı tarih veya belgenin düzenlendiği tarih değil; m.1194’ün öngördüğü sona erme ölçütüne göre denetlenmelidir.
Yüklemeye başlanacak gün belirlenmişse navlun ne zaman başlar?
TTK m.1194’e göre yüklemeye başlanacak belirli bir gün sözleşmede kararlaştırılmışsa, zaman navlunu o günden itibaren işlemeye başlar. Buradaki başlangıç kuralı doğrudan sözleşmede yazılı tarihe bağlanmıştır. Tarafların “laycan”, “commencement date”, “loading date” veya başka ifadeler kullanması tek başına yeterli değildir; kaydın gerçekten yüklemeye başlanacak günü kesin biçimde belirleyip belirlemediği sözleşmenin bütünü içinde değerlendirilir.
Belirli günün mevcut olması hâlinde m.1152’deki hazırlık bildiriminin başlangıcı belirleyen tamamlayıcı fonksiyonu devreye girmez. Bununla birlikte hazırlık bildirimi, yükleme süresi ve diğer sözleşmesel haklar bakımından önemini koruyabilir. Zaman navlununun başlangıcı ile yükleme süresinin başlangıcı aynı hukuki mesele değildir; sözleşme ve kanun her iki süre için farklı sonuç bağlayabilir.
Bu nedenle hesap cetvelinde “sözleşmesel başlangıç tarihi” ayrı satırda gösterilmelidir. Tarihin gün başlangıcından mı belirli bir saatten mi itibaren uygulanacağı sözleşmede yazılıysa o kayıt esas alınır. Kanun, tarafların açık zaman düzenlemesinin yerine yeni bir saat üretmez.
Yükleme günü belirlenmemişse zaman navlunu ne zaman başlar?
Sözleşmede yüklemeye başlanacak belirli bir gün kararlaştırılmamışsa TTK m.1194, TTK m.1152 kapsamındaki geminin yüklemeye hazır olduğuna ilişkin bildirimi başlangıç noktasına bağlar. Zaman navlunu, bu bildirimin yapıldığı günü izleyen gün işlemeye başlar. Bu düzenleme, hazırlık bildiriminin tarihini zaman navlunu hesabında doğrudan belirleyici hâle getirir.
Dolayısıyla geçerli bildirimin hangi gün yapıldığı somut biçimde tespit edilmelidir. Bildirim e-posta, acente mesajı, liman sistemi veya sözleşmenin izin verdiği başka bir yöntemle yapılmış olabilir. Ancak m.1194 hesabında yalnız mesajın varlığı değil, bildirimin m.1152 sistemine uygun olarak geminin yüklemeye hazır olduğunun bildirilmesi niteliğini taşıması önemlidir.
Sitemizdeki TTK m.1153 yükleme süresi başlangıcı rehberi, laytime’ın başlangıcı bakımından ayrı kuralları açıklar. Zaman navlunu başlangıcı ise burada incelenen m.1194’e tabidir. İki hesabın aynı dosyada birlikte yapılması gerekebilir fakat dayanak maddeleri karıştırılmamalıdır.
Balast yolculuğunda zaman navlunu ne zaman başlar?
TTK m.1194, geminin yük almak üzere balast yolculuğuna çıkacağı durum için ayrıca özel kural getirir. Gemi balastlı olarak yükleme yerine gidecekse, geminin yolculuğa hazır olduğu bildirimin yapıldığı günü izleyen gün zaman navlunu işlemeye başlar. Bu hüküm, geminin henüz yükü almamış olmasına rağmen sözleşme gereği yükleme noktasına ulaşmak için tahsis edildiği dönemin ücretlendirilmesini kanuni zemine oturtur.
Ancak yolculuğa hazır olma bildirimi, geminin hareketinden en geç bir gün önce yapılmamışsa kanun başlangıcı geminin hareket ettiği güne bağlar. Bu ayrım son derece nettir. Bildirim zamanında yapılmışsa ertesi gün; bildirim zamanında yapılmamışsa hareket günü esas alınır. Tarafların hesap cetvelinde bu iki ihtimalden hangisinin gerçekleştiğini belgeyle göstermesi gerekir.
Balast başlangıç kuralı, yükleme limanındaki normal hazırlık bildirimiyle karıştırılmamalıdır. Burada gemi yük almadan önce sözleşme kapsamındaki konumlanma yolculuğundadır. Bu nedenle voyage order, hareket kaydı, liman çıkış zamanı, kaptan/acentenin readiness mesajı ve gemi takip kayıtları delil bakımından önemlidir.
Sürastarya ile zaman navlunu aynı anda işler mi?
TTK m.1194’ün açık hükmüne göre sürastarya kararlaştırılmışsa sürastarya süresi boyunca zaman navlunu işlemez. Bu sonuç çift ücretlendirmeyi önler. Aynı süre dilimi için hem sürastarya parası hem zaman navlunu talep edilmesi, kanunun bu özel kuralıyla bağdaşmaz.
Sürastarya süresinin ne zaman başladığı ve ne kadar sürdüğü TTK m.1154’e göre belirlenir. Sitemizdeki TTK m.1154 sürastarya süresi rehberinde açıklandığı üzere, sürastarya kararlaştırılmış ancak süresi belirlenmemişse kanuni on günlük tamamlayıcı süre gündeme gelir. Sürastarya parası ise TTK m.1155’te düzenlenmiştir.
Zaman navlunu hesabında sürastarya dönemi ayrı işaretlenmeli ve bu dönem zaman navlunu toplamından çıkarılmalıdır. Sürastarya faturasının ayrıca düzenlenmiş olması, zaman navlunu faturasındaki aynı günlerin otomatik olarak silindiğini göstermez; iki hesap cetveli yan yana kontrol edilmelidir.
Zaman navlunu ne zaman sona erer?
TTK m.1194, boşaltmanın tamamlanmasından sonra zaman navlununun işlemeyeceğini açıkça düzenler. Bu nedenle süre hesabı, boşaltmanın fiilen ve hukuken tamamlandığı ana kadar yürütülür. Geminin daha sonra limanda kalması, evrak işlemleri yapılması veya başka bir operasyona hazırlanması tek başına zaman navlununu uzatmaz.
Boşaltmanın tamamlanma anı statement of facts, terminal kayıtları, discharge completion kaydı, tally raporları, konişmento kapsamındaki teslim belgeleri ve acente yazışmalarıyla belirlenebilir. Birden çok parti yük veya birden çok gönderilen bulunduğu hâllerde sözleşmenin hangi yük için zaman navlunu öngördüğü tespit edilmelidir.
“Son koli indi”, “hortum ayrıldı”, “draft survey tamamlandı” veya “teslim evrakı imzalandı” gibi farklı operasyonel anlar olabilir. Hukuki değerlendirmede sözleşmenin boşaltma tamamlanmasını nasıl tanımladığı ve fiilî boşaltma süreci birlikte incelenir. Kanuni temel, boşaltma tamamlandıktan sonra zaman navlununun artık işlememesidir.
Yolculuk gecikir veya kesilirse zaman navlunu işlemeye devam eder mi?
TTK m.1194’e göre yolculuk taşıyanın kusuru olmaksızın gecikir veya kesintiye uğrarsa, kural olarak aradaki günler için de zaman navlunu ödenmeye devam eder. Burada ana şart, gecikme veya kesintinin taşıyanın kusuruna dayanmamasıdır. Taşıyanın kusuruyla meydana gelen süre kaybını bu hükme dayanarak otomatik biçimde zaman navlununa eklemek mümkün değildir.
Gecikmenin nedeni bu nedenle belgelenmelidir. Hava koşulları, liman kapanması, kamu otoritesi kararı, beklenmeyen olay, rota güvenliği veya üçüncü kişi müdahalesi farklı hukuki sonuçlara bağlanabilir. M.1194 genel devam kuralını getirirken m.1221 ve m.1222 bazı özel süreleri bunun dışında bırakır.
Taşıyanın kusurunun bulunup bulunmadığı yalnız olayın “beklenmeyen” olarak adlandırılmasına göre belirlenmez. Geminin bakım durumu, emniyet yükümlülükleri, rota kararı, personel eylemleri ve sözleşmesel organizasyon borçları incelenir. Kusur değerlendirmesi delillere dayanmalıdır.
Gemi tamiri ve kamu engeli zaman navlununu nasıl etkiler?
TTK m.1194, gecikme günlerinde zaman navlununun devam etmesi kuralını TTK m.1221/1 ve m.1222/2 saklı kalmak üzere düzenler. TTK m.1221 kapsamında geminin yolculuk sırasında tamire muhtaç hâle gelmesi durumunda tamir için geçen süre zaman navlunu hesabında özel kurala tabidir. Bu nedenle “taşıyan kusursuzsa her bekleme günü kesin olarak navluna eklenir” denemez.
TTK m.1222 de umulmayan sebeplerin yolculuğu geciktirmesi veya kesmesi hâlini düzenler. Kamu otoritesinden kaynaklanan engellerde zaman navlununun işlemeyeceği özel sonuç bulunmaktadır. Dolayısıyla gecikmenin kaynağı tespit edilmeden m.1194’ün genel devam kuralı uygulanmamalıdır.
Hesap cetvelinde normal sefer günleri, sürastarya günleri, tamir günleri, kamu engeli günleri ve varsa taşıyan kusurundan doğan bekleme ayrı kategorilerde gösterilmelidir. Bu yöntem, aynı günün birden fazla ücret kalemine yazılmasını önler ve uyuşmazlıkta mahkemeye veya hakeme denetlenebilir bir hesap sunar.
Zamana göre navlun uyuşmazlığında hangi belgeler önemlidir?
İlk belge navlun sözleşmesi veya charter party’dir. Zaman navlunu oranı, başlangıç şartı, yükleme günü, balast seferi, sürastarya düzenlemesi ve sona erme ölçütü metinden çıkarılmalıdır. Fixture recap ile standart form arasında farklı kayıt varsa belge önceliği ve özel şartlar incelenir.
İkinci grup kronoloji belgeleridir: Notice of Readiness, voyage order, statement of facts, liman giriş-çıkış kayıtları, AIS/voyage kayıtları, acente mesajları, yükleme ve boşaltma başlangıç-bitiş tutanakları, tamir raporları, liman otoritesi kararları ve kaptan protestoları. Zaman navlunu bir süre alacağı olduğu için her saat veya günün hukuki niteliği bu kronoloji üzerinden belirlenir.
Üçüncü grup ücret belgeleridir. Time sheet, freight invoice, demurrage invoice, ödeme dekontları ve hesap ekstreleri incelenir. Zaman navlunu ile sürastarya aynı günlere yazılmışsa m.1194 uyarınca düzeltme yapılmalıdır. Yabancı para üzerinden hesapta sözleşmedeki ödeme para birimi ve kur şartı ayrıca uygulanır.
Dördüncü grup kusur ve engel belgeleridir. Teknik arıza raporu, klas kayıtları, bakım planları, hava raporları, liman kapanma bildirimi, kamu otoritesi yazısı ve güvenlik kayıtları, gecikmenin kimin faaliyet alanından doğduğunu belirlemede kullanılır.
Süre hesabında saat, gün ve kesirli gün nasıl ele alınmalıdır?
TTK m.1194 başlangıç ve bitiş anlarını belirler; günlük bedelin saat veya gün kesri üzerinden nasıl hesaplanacağı ise sözleşmedeki ücret formülüne göre somutlaştırılır. Sözleşme günlük bir bedel öngörüyorsa başlangıç ve bitiş saatlerinin kayıt altına alınması gerekir; aksi hâlde bir günlük dönemin tamamının mı yoksa oransal kısmının mı fatura edildiği denetlenemez. Özellikle NOR, hareket, sürastarya başlangıcı, boşaltma bitişi ve tamir başlangıç-bitiş saatleri aynı saat diliminde gösterilmelidir.
Uluslararası seferlerde limanların farklı saat dilimlerinde bulunması da kronoloji hatasına yol açabilir. Yerel saat ile UTC kayıtları karıştırılmamalı, kullanılan saat standardı hesap cetvelinde belirtilmelidir. Bu teknik düzen, TTK m.1194’ün hangi gün veya zaman dilimine ücret bağladığının doğru uygulanması için gereklidir; hukuki sonucu değiştirmek için değil, kanuni süre hesabını denetlenebilir hâle getirmek için yapılır.
Mersin çıkışlı ve varışlı seferlerde uygulama
Mersin Limanı’nda konteyner, dökme yük, proje yükü ve genel kargo operasyonlarında geminin liman önünde, rıhtımda veya demirde beklediği sürelerin hukuki niteliği farklı olabilir. Zaman navlunu sözleşmesinde geminin Mersin’e yük almak için balast gelmesi, hazır olma bildirimi, yükleme, sürastarya, sefer, boşaltma ve olası gecikmeler tek kronolojiye işlenmelidir.
M.1194 açısından kritik husus, her beklemenin zaman navlununa yazılmamasıdır. Sürastarya günleri zaman navlunundan ayrılır; tamir ve kamu engeli özel hükümleri ayrıca uygulanır; boşaltma tamamlandıktan sonraki dönem zaman navlununa eklenmez. Bu ayrımlar özellikle günlük yüksek time freight bedellerinde uyuşmazlık miktarını doğrudan etkiler.
Uluslararası seferlerde sözleşme İngilizce veya başka dilde düzenlenmiş olabilir. “time freight”, “demurrage”, “off-hire” benzeri terimlerin sözleşmedeki teknik anlamı dikkatle incelenmelidir. Türk hukukunun uygulandığı navlun sözleşmesinde TTK m.1194’ün sonucu, sözleşmenin özel hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Zamana göre navlun hesabı için kontrol listesi
- Navlunun gerçekten zamana göre kararlaştırıldığını tespit edin.
- Sözleşmede yüklemeye başlanacak belirli gün bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Belirli gün yoksa TTK m.1152 hazırlık bildiriminin tarihini bulun.
- Balast yolculuğu varsa yolculuğa hazır olma bildiriminin zamanını kontrol edin.
- Bildirim hareketten en az bir gün önce yapılmamışsa hareket gününü başlangıç olarak işaretleyin.
- Sürastarya dönemini zaman navlunu hesabından çıkarın.
- Boşaltmanın tamamlandığı zamanı kesinleştirin ve sonraki süreyi hesaba katmayın.
- Gecikmenin taşıyan kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirleyin.
- TTK m.1221 tamir ve m.1222 kamu engeli/umulmayan hâl istisnalarını ayrı uygulayın.
- Her zaman dilimini dayanak belgeyle eşleştirerek hesap cetveli oluşturun.
Sık Sorulan Sorular
Zamana göre navlun sözleşmede yazılı yükleme gününde mi başlar?
Evet. Yüklemeye başlanacak belirli bir gün kararlaştırılmışsa TTK m.1194 gereği zaman navlunu o günden başlar.
Yükleme günü yazılmamışsa başlangıç nedir?
TTK m.1152’ye göre geminin yüklemeye hazır olduğunun bildirildiği günü izleyen gün zaman navlunu başlar.
Balast yolculuğunda navlun ne zaman başlar?
Yolculuğa hazır olma bildiriminin yapıldığı günü izleyen gün başlar. Bu bildirim hareketten en geç bir gün önce yapılmamışsa geminin hareket ettiği gün esas alınır.
Sürastarya döneminde zaman navlunu da ödenir mi?
Hayır. TTK m.1194 açıkça, sürastarya kararlaştırılmışsa sürastarya süresince zaman navlununun işlemeyeceğini düzenler.
Zaman navlunu boşaltmadan sonra devam eder mi?
Hayır. Boşaltmanın tamamlanmasından sonra zaman navlunu işlemez.
Hava nedeniyle gecikmede zaman navlunu işler mi?
Taşıyanın kusuru olmaksızın gecikme veya kesinti kural olarak zaman navlununu durdurmaz; ancak TTK m.1221/1 ve m.1222/2’deki özel hâller ayrıca uygulanır.
Gemi tamirdeyken zaman navlunu işler mi?
TTK m.1221’in özel düzenlemesi dikkate alınır. M.1194 genel kuralı tek başına uygulanmaz.
Kamu otoritesi gemiyi bekletirse zaman navlunu işler mi?
TTK m.1222’de kamu otoritesinden doğan gecikme için özel kural vardır. Bu süre m.1194’ün genel devam kuralından ayrı değerlendirilir.
Hazırlık bildirimi ile laytime başlangıcı aynı şey midir?
Hayır. Hazırlık bildirimi her iki hesapta rol oynayabilir; ancak yükleme süresi başlangıcı TTK m.1153, zamana göre navlun başlangıcı TTK m.1194 hükümlerine göre ayrı belirlenir.
Güncel TTK m.1194 nereden okunabilir?
Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu metninden TTK m.1194 ve bağlantılı m.1152, m.1154, m.1221 ve m.1222 hükümleri kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
