Uzay Hukuku Nedir? Uydu, Tescil ve Sorumluluk (2026)
Uluslararası hukuk ve teknoloji sözleşmeleri
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa ve net cevap: Uzay hukuku, uzay faaliyetlerinde devletlerin yükümlülüklerini, özel işletmelerin izin ve gözetimini, uzay nesnelerinin tescilini ve zarardan sorumluluğu düzenler. Bir şirketin uydu verisi satın alması, uydu işletmesi ve fırlatma hizmeti vermesi aynı faaliyet değildir. Uygulanacak izin, frekans, veri, sigorta ve sözleşme kuralları gerçek görev ve ülke bağlantılarına göre belirlenir.
Uzay hukukunda beş temel ayrım
| Konu | Kontrol edilecek kural |
|---|---|
| Yetkilendirme ve gözetim | Dış Uzay Antlaşması m.VI kapsamındaki devlet yükümlülüğü ile şirketin ilgili ülkede tamamlayacağı izin işlemleri farklı düzlemlerdir. |
| Fırlatan devlet | Fırlatan, fırlatılmasını sağlayan, ülkesinden veya tesisinden fırlatma yapılan devlet bağlantıları incelenir. Aynı nesne bakımından birden fazla fırlatan devlet söz konusu olduğunda ortak sorumluluk kuralları ayrıca uygulanır. |
| Tescil | Ulusal uzay sicili ve BM’ye bildirim, frekans koordinasyonu veya yörünge mülkiyeti değildir. |
| Zarar sorumluluğu | 1972 Sözleşmesi m.II’de yeryüzü ve uçuş hâlindeki hava araçları için mutlak sorumluluk; m.III’te yeryüzü dışında başka fırlatan devletin uzay nesnesine ve üzerindeki kişi veya mala verilen zarar için kusur esası vardır. Kapsam istisnaları ayrıca uygulanır. |
| Veri ve teknoloji | Veri lisansı, fikrî haklar, kişisel veri, güvenlik ve uygulanabilir ihracat kontrolü; verinin türüne ve kullanımına göre ayrı incelenir. |
Hukuki sınır: Antlaşmaların devletler arası sorumluluk kurması, bir şirketin her zarar için doğrudan BM’ye dava açması anlamına gelmez. Diplomatik talep, özel hukuk davası, sigorta başvurusu ve ticari tahkim farklı yollardır. Türkiye’nin 31 Ağustos 2026 tarihli Artemis Mutabakatı imzası da aşağıda izin ve antlaşma kurallarından ayrılarak ele alınmıştır.
İlgili hukuk alanları: Uydu yazılımı ve veri lisanslarında fikrî mülkiyet hukuku ile telif hakkı; üretim, fırlatma ve veri hizmetinde ise ticari sözleşme hükümleri tamamlayıcı başlıklardır.
Uzay Hukukuyla İlgili Tam Antlaşma Maddeleri
Metin notu: Aşağıdaki hükümler, Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Serisi’ndeki resmî İngilizce metinlerin bilgilendirme amaçlı Türkçe çevirisidir. Hukuki işlem ve uyuşmazlıkta özgün antlaşma metni ile Türkiye bakımından yayımlanan resmî Türkçe metin birlikte kontrol edilir.
1967 Dış Uzay Antlaşması m.II – Tam metin
Dış uzay, Ay ve diğer gök cisimleri dâhil, egemenlik iddiasıyla, kullanma veya işgal yoluyla ya da başka herhangi bir yolla ulusal edinime konu olamaz.
Resmî kaynak: BM Antlaşmalar Serisi, Cilt 610, s.205
1967 Dış Uzay Antlaşması m.VI – Tam metin
İşbu Antlaşmaya Taraf Devletler, bu faaliyetlerin devlet kurumları veya devlet dışı kuruluşlar tarafından yürütülüp yürütülmediğine bakılmaksızın, Ay ve diğer gök cisimleri dâhil dış uzaydaki ulusal faaliyetler bakımından uluslararası sorumluluk taşır ve ulusal faaliyetlerin işbu Antlaşmada belirtilen hükümlere uygun yürütülmesini sağlamakla yükümlüdür. Devlet dışı kuruluşların Ay ve diğer gök cisimleri dâhil dış uzaydaki faaliyetleri, Antlaşmaya Taraf ilgili Devletin iznini ve sürekli gözetimini gerektirir. Ay ve diğer gök cisimleri dâhil dış uzaydaki faaliyetler uluslararası bir örgüt tarafından yürütüldüğünde, bu Antlaşmaya uyma sorumluluğu hem uluslararası örgüt hem de bu örgüte katılan ve Antlaşmaya Taraf olan Devletler tarafından taşınır.
Resmî kaynak: BM Antlaşmalar Serisi, Cilt 610, s.209
1967 Dış Uzay Antlaşması m.VII – Tam metin
Antlaşmaya Taraf olup Ay ve diğer gök cisimleri dâhil dış uzaya bir nesne fırlatan veya fırlatılmasını sağlayan her Devlet ile ülkesinden veya tesisinden bir nesne fırlatılan her Taraf Devlet; söz konusu nesnenin veya onu oluşturan parçaların yeryüzünde, hava sahasında ya da Ay ve diğer gök cisimleri dâhil dış uzayda başka bir Taraf Devlete veya onun gerçek ya da tüzel kişilerine verdiği zarardan uluslararası düzeyde hukuken sorumludur.
Resmî kaynak: BM Antlaşmalar Serisi, Cilt 610, s.209
1972 Sorumluluk Sözleşmesi m.II – Tam metin
Fırlatan Devlet, uzay nesnesinin yeryüzünde veya uçuş hâlindeki hava araçlarına verdiği zarar için tazminat ödemekle mutlak surette sorumludur.
Resmî kaynak: BM Antlaşmalar Serisi, Cilt 961, s.189
1972 Sorumluluk Sözleşmesi m.III – Tam metin
Zarar, yeryüzü dışında, bir fırlatan Devletin uzay nesnesine veya bu uzay nesnesindeki kişilere ya da mala, başka bir fırlatan Devletin uzay nesnesi tarafından verilmişse, ikinci Devlet yalnızca zarar kendi kusurundan veya sorumlu olduğu kişilerin kusurundan doğmuşsa sorumludur.
Resmî kaynak: BM Antlaşmalar Serisi, Cilt 961, s.190
1975 Tescil Sözleşmesi m.II – Tam metin
1. Bir uzay nesnesi Dünya yörüngesine veya ötesine fırlatıldığında, fırlatan Devlet bu uzay nesnesini tutacağı uygun bir sicile kayıt yoluyla tescil eder. Her fırlatan Devlet, böyle bir sicilin oluşturulduğunu Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine bildirir.
2. Aynı uzay nesnesi bakımından iki veya daha fazla fırlatan Devlet bulunduğunda bu devletler, 1967 Dış Uzay Antlaşması’nın VIII. maddesini dikkate alarak ve uzay nesnesi ile onun personeli üzerindeki yargı ve denetime ilişkin aralarında yapılmış veya yapılacak uygun anlaşmalara halel getirmeksizin, nesneyi birinci fıkra uyarınca hangisinin tescil edeceğini birlikte belirler.
3. Her sicilin içeriği ve tutulma koşulları, ilgili tescil Devleti tarafından belirlenir.
Resmî kaynak: BM Antlaşmalar Serisi, Cilt 1023, s.17
1975 Tescil Sözleşmesi m.IV – Tam metin
1. Her tescil Devleti, sicilinde kayıtlı her uzay nesnesi hakkında aşağıdaki bilgileri mümkün olan en kısa sürede Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine verir:
- Fırlatan Devletin veya devletlerin adı,
- Uzay nesnesinin uygun tanıtıcı işareti veya tescil numarası,
- Fırlatma tarihi ile fırlatmanın yapıldığı ülke veya yer,
- Düğüm periyodu, eğim, yeröte ve yerberi dâhil temel yörünge parametreleri,
- Uzay nesnesinin genel işlevi.
2. Her tescil Devleti, sicilinde kayıtlı bir uzay nesnesi hakkında zaman zaman Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine ek bilgi verebilir.
3. Her tescil Devleti, daha önce bilgi ilettiği ve artık Dünya yörüngesinde bulunmayan uzay nesnelerini, mümkün olan en geniş ölçüde ve mümkün olan en kısa sürede Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine bildirir.
Resmî kaynak: BM Antlaşmalar Serisi, Cilt 1023, s.17–18
Antlaşmaların uygulama düzeyi: Bu hükümler devletler arası sorumluluk ve kayıt düzenini kurar. Bir şirketin lisans, sözleşme, sigorta veya tazminat sorumluluğu ise ilgili devletlerin iç hukuku ve taraflar arasındaki sözleşmeyle birlikte incelenir.
Uzay hukukunun temel kaynakları
Birleşmiş Milletler bünyesinde kabul edilen beş temel uzay antlaşması; dış uzayın barışçıl kullanımı, astronotların kurtarılması, uzay nesnelerinin verdiği zarar, tescil ve Ay faaliyetleri hakkında çerçeve kurar. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ilkeleri, Uzayın Barışçıl Amaçlarla Kullanımı Komitesi çalışmaları ve uzun dönem sürdürülebilirlik rehberleri de yorum ve uyum bakımından önem taşır.
Frekans ve yörünge koordinasyonunda Uluslararası Telekomünikasyon Birliği düzenlemeleri; teknoloji ve bileşen aktarımında ihracat kontrolü; gözlem verilerinde kişisel veri, ticari sır ve fikrî hak kuralları ayrıca uygulanabilir. Bu nedenle uzay projesi yalnızca “uzay antlaşmaları” okunarak tamamlanamaz.
Özel şirketler ve uzay faaliyetleri
Dış Uzay Antlaşması m.VI, devlet dışı kuruluşların faaliyetinde yetkilendirme ve sürekli gözetim öngörür. Görevin fırlatma hizmeti başka ülkeden alınsa dahi uydu sahibi, operatör, yük sağlayıcısı, fırlatma şirketi ve yer istasyonu arasındaki hukuki sorumluluklar ayrı ayrı belirlenmelidir.
Uyum tablosu; lisans sorumlusu, fırlatan devlet ihtimalleri, frekans bildirimleri, görev güvenliği, sigorta, enkaz azaltımı, siber güvenlik, veri işleme ve görev sonu planını içermelidir. Yetkinin bir yükleniciye bırakılması, proje sahibinin düzenleyici yükümlülüklerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Tescil, yargı ve denetim
Tescil, nesnenin uluslararası düzeyde tanımlanmasını ve görev bilgilerinin Birleşmiş Milletler siciline iletilmesini sağlar. Dış Uzay Antlaşması m.VIII uyarınca sicile kayıtlı devlet, nesne ve varsa personeli üzerinde uzayda veya bir gök cismindeyken yargı ve denetimini korur. Bu bağ, mülkiyetle aynı kavram değildir.
Birden fazla devletin fırlatan devlet sayılabildiği projelerde, hangi devletin tescil edeceği ve devletler arası yükümlülüklerin nasıl paylaştırılacağı belirlenmelidir. Taraflar arasındaki sözleşme, üçüncü devletlere karşı antlaşma sorumluluğunu tek başına değiştirmez.
Uzay nesnelerinden doğan zarar: kapsam, talep ve süre
1972 Sorumluluk Sözleşmesi m.II yalnız yeryüzünü değil, uçuş hâlindeki hava araçlarına verilen zararı da mutlak sorumluluk kapsamına alır. M.III ise yeryüzü dışında başka bir fırlatan devletin uzay nesnesine veya onun üzerindeki kişi ve mala verilen zarar için kusur esasını düzenler. “Uzayda oluşan her zarar aynı kusur kuralına tabidir” biçimindeki genelleme yerine zarar gören şey ve olay yeri belirlenir. Fırlatan devlet, yalnız roketin sahibi değildir; fırlatan, fırlatılmasını sağlayan, ülkesinden veya tesisinden fırlatma yapılan devlet bağlantıları m.I uyarınca ayrı incelenir. Başarısız fırlatma teşebbüsü de tanıma dahildir.
Birden fazla devletin ortak fırlatmada bulunması hâlinde m.V müşterek ve müteselsil sorumluluk öngörür. Ödeme yapan devletin diğer katılımcılara rücu etmesi ile zarar gören devletin alacağı farklı ilişkilerdir. Tarafların kendi aralarındaki paylaşım sözleşmesi, zarar görenin Sözleşmedeki hakkını tek başına daraltmaz. M.IV’te başka bir devlete uzanan zincirleme zarar için ayrıca düzenleme vardır.
Mutlak sorumluluk sınırsız ve koşulsuz ödeme vaadi değildir
M.VI, talepte bulunan devletin veya temsil ettiği kişilerin ağır ihmali ya da zarar verme kastının ispatlandığı ölçüde sorumluluktan kurtulmayı düzenler. Ancak fırlatan devletin uluslararası hukuka aykırı faaliyeti nedeniyle doğan zarar bakımından aynı maddenin ikinci fıkrasındaki sınır korunur. M.VII ise fırlatan devletin kendi vatandaşları ile maddede belirtilen faaliyete katılan veya davetle fırlatma ya da geri alma alanının yakınında bulunan yabancılar yönünden kapsam istisnaları içerir. Bu kişilerin başka hukuki yolları, sözleşmenin kapsam dışılığıyla aynı şey değildir. Zararın uzay nesnesinden kaynaklandığı ve talebin hangi rejime dayandığı belgelenmelidir.
Şirket doğrudan BM’ye tazminat davası açar mı?
M.VIII–IX’daki antlaşma talebi devlet aracılığıyla ve diplomatik kanaldan ileri sürülür. Vatandaşlık devleti, zarar yeri devleti ve sürekli ikamet devleti arasındaki başvuru sırası maddede ayrı koşullara bağlanmıştır. Bir şirketin UNOOSA’ya bilgi göndermesi, kendiliğinden bağlayıcı bir tazminat yargılaması başlatmaz. M.XI’ye göre bu antlaşma yolunda önce iç hukuk yollarını tüketme zorunluluğu yoktur; fakat aynı zarar için fırlatan devletin mahkemeleri veya idari mercileri önünde süren talep ile antlaşma başvurusunun birlikte yürütülmesine ilişkin sınırlama ayrıca uygulanır. Şirketin sözleşme veya sigorta talebi, devletler arası diplomatik taleple karıştırılmaz.
Bir yıllık süre hangi başvuruya aittir?
M.X, devletler arası tazminat talebi için zararın gerçekleşmesi veya sorumlu fırlatan devletin belirlenmesinden başlayan bir yıllık süreyi düzenler. Bilinmeyen zarar veya belirlenemeyen devlet bakımından öğrenme ve gerekli özen gösterilse öğrenilmesi beklenen tarih ayrıca önemlidir. Zararın tamamının henüz hesaplanmaması başvuruyu sınırsız ertelemez; üçüncü fıkradaki talebi gözden geçirme ve ek belge sunma düzeni uygulanır. Bu bir yıllık süre, bütün ülkelerdeki sigorta ve özel hukuk davalarına ait genel zamanaşımı değildir.
Diplomatik çözüm sağlanamaması üzerine m.XIV ve devamında öngörülen Talepler Komisyonu da özel ticari tahkimle aynı kurum değildir. M.XIX/2 uyarınca karar, taraflar böyle anlaşmışsa kesin ve bağlayıcıdır; aksi hâlde iyi niyetle değerlendirilecek kesin bir tavsiye kararı niteliğindedir. Bu ayrım, her uzay zararında otomatik icra edilebilir uluslararası karar çıkacağı beklentisini önler. Kaynak: BM Antlaşmalar Serisi, 1972 Sorumluluk Sözleşmesi m.I–XIX.
Dosyada görev ve nesne kimliği, fırlatma bağlantıları, telemetri ve yörünge kayıtları, olay zamanı, hasar tespiti, nedensellik belgeleri ve mevcut sigorta poliçeleri birlikte tutulur. Sigorta teminatı, istisna, muafiyet, azami tutar ve halefiyet incelemesi gerçek görev risklerine dayanır. Teknik rapor olmadan bütün kaybın belirli bir devlete veya yükleniciye yüklenmesi doğru bir talep hazırlığı değildir.
Uydu verisi, kişisel veri ve fikrî haklar
Ham uydu verisi, işlenmiş ürün, analiz modeli ve son kullanıcı raporu aynı hak rejimine tabi olmayabilir. Veri tedarik lisansı; çoğaltma, türev ürün oluşturma, üçüncü kişiye aktarma, yeniden satış, yapay zekâ modeli eğitimi ve arşivleme yetkilerini açıkça göstermelidir.
Yüksek çözünürlüklü görüntülerin kişi, araç veya tesisle ilişkilendirilmesi kişisel veri, güvenlik ve ticari sır riskleri yaratabilir. Hukuki değerlendirme; teknik çözünürlük, eşleştirilebilirlik, amaç, veri sorumlusu rolleri, saklama süresi ve sınır ötesi aktarımı birlikte kapsamalıdır.
Uzay projesi sözleşmelerinde kritik maddeler
Uydu üretim, fırlatma, yük taşıma, yer istasyonu ve veri hizmeti sözleşmelerinde teknik kabul ölçütleri ile hukuki sonuçlar birbirine bağlanmalıdır. Gecikmenin hangi aşamada gerçekleştiği, fırlatma penceresinin kaçırılması, başarısız fırlatma, yörüngeye yerleşememe ve kapasite kaybı için ayrı sonuçlar düzenlenmelidir.
Fikrî haklar, arka plan teknolojisi, görev verisi, güvenlik olayı bildirimi, ihracat kontrolü, alt yüklenici kullanımı, sorumluluk sınırı, sigorta, mücbir sebep, gizlilik, uygulanacak hukuk ve tahkim şartı açık olmalıdır. “Makul çaba” ve “başarı” yükümlülükleri teknik eklerle ölçülebilir hâle getirilmelidir.
Türkiye’de uzay faaliyeti ve Mersin’den hukuki koordinasyon
Dışişleri Bakanlığı, Türkiye’nin taraf olduğu beş temel BM uzay antlaşmasını listeler. Türkiye Uzay Ajansının kurumsal belgeleri arasında 23 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi bulunur. Bir kurumun görev alanı ile belirli faaliyete verilen izin aynı şey değildir. Uydu üretimi, fırlatma, yer istasyonu işletimi ve yalnız veri satın alınması için aynı başvuru listesinin kullanılacağı varsayılmaz.
Frekans işlemleri ve uzay nesnesi tescili ayrı kayıtlardır. BTK’nın resmî görev açıklaması frekans tahsisi, uluslararası koordinasyon ve tescil işlemlerini düzenleyici görevler arasında gösterir. Bir uzay nesnesinin BM sicilinde görünmesi, ulusal frekans izni yerine geçmez. Aynı şekilde frekans koordinasyonu, bir yörünge bölgesinde taşınmaz mülkiyeti kurulması değildir. Proje ülkesi, işletmeci, yer istasyonu ve haberleşme hizmeti ayrı değerlendirilir.
31 Ağustos 2026 Artemis imzası neyi değiştirdi?
Türkiye, Artemis Mutabakatı’nı 31 Ağustos 2026 tarihinde imzaladı. Dışişleri Bakanlığının 1 Eylül 2026 tarihli 170 sayılı açıklaması imza gününü ve uzayın barışçıl, sürdürülebilir kullanımına ilişkin çerçeveyi doğrular. Olay tarihiyle duyuru tarihi aynı değildir. NASA’nın ilkeler açıklaması; şeffaflık, birlikte çalışabilirlik, bilimsel verilerin paylaşımı, yardım, kayıt ve zararlı müdahaleden kaçınma başlıklarını içerir.
Bu gelişme, bir Türk şirketine kendiliğinden fırlatma ruhsatı, kamu ihalesi veya Ay üzerinde mülkiyet hakkı vermez. Mutabakat ilkeleri, BM antlaşmaları ve faaliyet ülkesinin bağlayıcı izin kuralları ayrı hukuki düzlemlerdir. Bir projeye ticari katılım, teknoloji devri veya veri erişimi için ayrıca sözleşme ve gerekli düzenleyici işlemler bulunmalıdır. İmza haberini bütün özel faaliyetlerin artık koşulsuz serbest olduğu biçiminde yorumlamak doğru değildir.
Mersin ofisinden proje dosyası nasıl hazırlanır?
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul Maslak/Sarıyer ve Mersin Akdeniz’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Türkiye genelinde kabul edilen sözleşme ve uyuşmazlık işleri, işin kapsamı ve yetkili merciler gözetilerek İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir. Mersin’deki lojistik veya yazılım şirketinin uydu verisi satın alması ile bizzat uzay nesnesi işletmesi aynı faaliyet değildir; ilki için tüm fırlatma yükümlülüklerinin uygulanacağı söylenmez.
İlk incelemede teknik görev tanımı, taraflar ve ülkeler, veri akış şeması, lisans metinleri, teslim-kabul ölçütleri, sigorta belgeleri ve uyuşmazlık çözümü şartı birlikte alınır. Her yükümlülüğün yanına ilgili taraf, dayanak düzenleme, gerekli izin ve tamamlanma belgesi yazılır. Mersin ofisinin iletişim bilgileri üzerinden kapsamı belirlenen inceleme, kurum izni veya proje başarısı garantisi değildir.
Uzay Hukuku Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
1. Uzay hukuku yalnızca devletleri mi bağlar?
Uluslararası uzay hukukunun temel yükümlülükleri devletlere yöneliktir; ancak 1967 Dış Uzay Antlaşması m.VI, devlet dışı kuruluşların uzay faaliyetlerinin ilgili devletin izni ve sürekli gözetimi altında bulunmasını öngörür. Bu nedenle özel şirket faaliyeti de lisans, sözleşme ve devlet sorumluluğu boyutlarıyla incelenir.
2. Özel bir şirket uydu fırlatabilir mi?
Evet. İlgili devletin izin ve sürekli gözetim düzeni uygulanır. Fırlatma ülkesi, işletmeci ve göreve göre gerekli frekans koordinasyonu, ihracat kontrolü, güvenlik, çevre ve sigorta yükümlülükleri belirlenir; her ülkede tek ve aynı ruhsat veya sigorta listesi bulunduğu varsayılmaz. Ticari sözleşme kamu hukuku yükümlülüklerinin yerine geçmez.
3. Bir devlet uzayda egemenlik veya mülkiyet ilan edebilir mi?
1967 Dış Uzay Antlaşması m.II uyarınca dış uzay, Ay ve diğer gök cisimleri egemenlik iddiası, kullanma, işgal veya başka bir yolla ulusal edinime konu edilemez. Özel aktörlerin kaynak kullanımı veya tesis kurması bakımından sözleşme ve ulusal düzenlemeler ayrıca değerlendirilir.
4. Uzay faaliyetlerinden uluslararası olarak kim sorumludur?
Dış Uzay Antlaşması m.VI gereği devletler, kamu kurumları veya devlet dışı kuruluşlar tarafından yürütülen ulusal uzay faaliyetlerinden uluslararası düzeyde sorumludur. Devlet dışı faaliyetin yetkilendirilmesi ve sürekli gözetimi gerekir.
5. Uzay nesnesinin yeryüzünde verdiği zararda sorumluluk nasıl belirlenir?
1972 Sorumluluk Sözleşmesi m.II, fırlatan devletin uzay nesnesinin yeryüzünde veya uçuş hâlindeki hava aracına verdiği zarar için mutlak sorumluluğunu düzenler. Devletler arası talep usulü ile zarar gören kişinin iç hukuk yolları birbirinden ayrılmalıdır.
6. Uzayda iki uydu çarpışırsa kusur aranır mı?
1972 Sorumluluk Sözleşmesi m.III uyarınca zarar Dünya yüzeyi dışında başka bir fırlatan devletin uzay nesnesine veya içindeki kişi ve mala verilmişse sorumluluk kusura dayanır. Telemetri, yörünge verisi, manevra bildirimi ve çarpışmadan kaçınma kayıtları önem taşır.
7. Fırlatan devlet kavramı neyi ifade eder?
Fırlatan devlet; uzay nesnesini fırlatan veya fırlattıran devlet ile nesnenin ülkesinden ya da tesisinden fırlatıldığı devleti kapsar. Bir görevde birden fazla fırlatan devlet bulunabilir ve sorumluluk ilişkisi sözleşmelerle ayrıca düzenlenebilir.
8. Uzaya gönderilen nesne neden tescil edilir?
1975 Tescil Sözleşmesi, fırlatan devletin uygun bir ulusal sicil tutmasını ve belirli bilgileri Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine vermesini öngörür. Tescil; nesnenin kimliği, yörüngesi, genel işlevi ve yargı-denetim bağının izlenmesine hizmet eder.
9. Uydu verisi herkes tarafından serbestçe kullanılabilir mi?
Hayır. Verinin açık yayımlanması, kamu malı olması veya lisansla sunulması farklı hukuki sonuçlar doğurur. Lisans koşulları, veri tabanı ve telif hakları, ticari sır, kişisel veri, güvenlik ve ihracat kontrolü birlikte incelenmelidir.
10. Uzaktan algılama verisi kişisel veri içerebilir mi?
Görüntü veya türetilmiş veri, belirli veya belirlenebilir gerçek kişiyle ilişkilendirilebiliyorsa kişisel veri kuralları gündeme gelebilir. Çözünürlük, başka veri setleriyle eşleştirme, amaç, saklama süresi ve aktarım koşulları somut kullanım üzerinden değerlendirilir.
11. Uydu frekansı ve yörünge hakkı nasıl belirlenir?
Frekans tahsisi ve yörünge koordinasyonu, Uluslararası Telekomünikasyon Birliği düzeni ve ulusal elektronik haberleşme kuralları çerçevesinde yürütülür. Teknik koordinasyon tamamlanmadan yapılan sözleşme, zararlı girişim riskini ortadan kaldırmaz.
12. Uzay enkazı için bağlayıcı bir sorumluluk kuralı var mı?
Mevcut antlaşmalar zarar, sorumluluk ve zararlı müdahale ilkelerini içerir; enkaz azaltımı ve uzun dönem sürdürülebilirlikte teknik standartlar ile bağlayıcı olmayan uluslararası rehberler de önem taşır. Sözleşmelerde görev sonu, pasifleştirme ve çarpışmadan kaçınma yükümlülükleri açık yazılmalıdır.
13. Uzay projesi sözleşmesinde hangi hükümler bulunmalıdır?
Görev tanımı, teknik kabul ölçütleri, fırlatma penceresi, gecikme, arayüz sorumluluğu, lisans ve frekans yükümlülükleri, fikrî haklar, veri kullanımı, siber güvenlik, sigorta, sorumluluk sınırı, mücbir sebep, ihracat kontrolü ve uyuşmazlık çözümü açıkça düzenlenmelidir.
14. Uzay projesindeki uyuşmazlık hangi hukuk ve mahkemeye tabidir?
Uygulanacak hukuk ve görevli merci; tarafların sıfatı, devlet bağışıklığı, sözleşmedeki hukuk ve tahkim kaydı, zarar yeri ve zorunlu kurallara göre belirlenir. Uluslararası sözleşmelerde yetki ve tahkim şartının kapsamı özellikle kontrol edilmelidir.
15. Türkiye’de uzay faaliyeti planlayan şirket ilk olarak neyi kontrol etmelidir?
Görevin teknik ve ticari yapısı çıkarılmalı; Türkiye Uzay Ajansı ve ilgili ulusal kurumların yetki alanı, fırlatma ülkesi mevzuatı, frekans-yörünge koordinasyonu, ihracat kontrolü, sigorta, veri ve fikrî hak yükümlülükleri tek uyum tablosunda belirlenmelidir.
Resmî kaynaklar ve metin kontrolü
- Dışişleri Bakanlığı: Türkiye’nin taraf olduğu beş temel uzay antlaşması
- Türkiye Uzay Ajansı: 23 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve kurumsal belgeler
- BM Antlaşmalar Serisi: 1967 Dış Uzay Antlaşması
- BM Antlaşmalar Serisi: 1972 Sorumluluk Sözleşmesi
- BM Antlaşmalar Serisi: 1975 Tescil Sözleşmesi
- Dışişleri Bakanlığı: 1 Eylül 2026 tarihli Artemis Mutabakatı açıklaması
- NASA: Artemis Mutabakatı ilkeleri
Kaynak incelemesi: 7 Eylül 2026. Antlaşma çevirileri bilgilendirme amaçlıdır; imza, yürürlük, izin ve sözleşme yükümlülükleri birbirinden ayrı değerlendirilmiştir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır; yatırım tavsiyesi veya somut projeye ilişkin hukuki görüş değildir. Görevin ülkeleri, teknik yapısı ve sözleşmeleri incelenmeden kesin sonuç kurulamaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi
Adres: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin
İstanbul Ofisi – Polaris Plaza, Maslak / Sarıyer
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul
İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerimizden Türkiye genelindeki dosyalar, görev ve yetki kuralları ile gerekli yerel işlemler dikkate alınarak koordine edilir. Yüz yüze görüşme için randevu sırasında tercih ettiğiniz ofisi belirtiniz.
İstanbul ofisini Google Haritalar’da açın · İletişim ve randevu
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.