İstinafta Karşı Dava Açılabilir mi? HMK 357 ve Karşı Dava Yasağı | 2026
Kısa ve net cevap: Hayır. HMK m.357/1 uyarınca bölge adliye mahkemesinde, yani istinaf aşamasında karşı dava açılamaz. Davalı, ilk derece mahkemesinde karşı dava açmamışsa istinaf dilekçesine veya istinafa cevap dilekçesine yeni bir karşı dava talebi ekleyerek BAM’dan bu yeni talep hakkında hüküm isteyemez. Karşı dava, HMK m.132-135 hükümlerine göre ilk derece yargılamasında açılması gereken ayrı bir dava niteliğindedir.
Güncel mevzuat kontrol tarihi: 23 Eylül 2026. Bu rehber HMK m.132-135, m.357 ve istinaf incelemesinin kapsamını düzenleyen m.355 hükümleri birlikte değerlendirilerek hazırlanmıştır.
- Karşı dava nedir?
- İstinafta neden karşı dava açılamaz?
- HMK 357/1’in açık yasağı
- Karşı davanın ilk derecedeki şartları
- Karşı dava ne zaman açılmalıdır?
- Süresinden sonra karşı dava verilirse ne olur?
- İstinafa cevap dilekçesinde karşı talep kurulabilir mi?
- Mahsup savunması karşı dava mıdır?
- Takas ile karşı dava arasındaki fark
- Bağımsız dava açma imkânı
- İstinafta yeni iddia-savunma yasağı
- BAM dosyayı geri gönderirse ne olur?
- Karşı dava açılmamasının kesin hüküm etkisi
- Uygulamada kontrol listesi
- Sık sorulan sorular
Karşı Dava Nedir?
Karşı dava, davalının görülmekte olan davada davacıya karşı ileri sürdüğü bağımsız dava talebidir. Davalı yalnız asıl davanın reddini istemekle yetinmez; aynı yargılama içinde davacıdan kendi lehine bir hüküm kurulmasını ister. Bu nedenle karşı dava sıradan savunma değildir.
Örneğin davacı bir sözleşmeden kaynaklanan alacak talep ederken davalı aynı sözleşmenin ihlali nedeniyle kendi tazminat alacağını hüküm altına aldırmak istiyorsa, kanuni şartlar varsa karşı dava gündeme gelebilir. Karşı davanın kabulü hâlinde mahkeme hem asıl dava hem karşı dava hakkında ayrı hüküm kurar.
HMK m.132’ye Göre Karşı Dava Şartları Nelerdir?
HMK m.132 karşı davanın açılabilmesi için temel bağlantı şartlarını düzenler. Asıl davanın açılmış ve hâlen görülmekte olması gerekir. Ayrıca karşı davada ileri sürülen talep ile asıl davadaki talep arasında takas veya mahsup ilişkisi bulunması ya da davalar arasında bağlantı olması gerekir.
Bağlantı, davaların aynı veya birbirine yakın hukuki ve maddi ilişkiden kaynaklanması nedeniyle birlikte görülmesinde yarar bulunmasını ifade eder. Karşı dava mekanizmasının amacı, ilgisiz uyuşmazlıkları tek dosyada toplamak değildir.
İstinafta Karşı Dava Yasağının Kanuni Dayanağı
HMK m.357/1 açık biçimde bölge adliye mahkemesinde karşı dava açılamayacağını belirtir. Bu yasak, yorum yoluyla genişletilmiş bir uygulama değil doğrudan kanun hükmüdür.
Dolayısıyla ilk derece mahkemesinde yalnız savunma yapan davalı, dosya istinafa geldikten sonra “artık ben de davacıdan şu miktarı talep ediyorum” diyerek karşı dava oluşturamaz. BAM’ın görevi mevcut ilk derece uyuşmazlığını kanun yolu sınırları içinde denetlemektir; yeni bir bağımsız dava talebini ilk kez görmek değildir.
Karşı Dava Ne Zaman Açılmalıdır?
HMK m.133’e göre karşı dava cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı bir dilekçe verilmek suretiyle açılır. Bu süre kaçırıldığında karşı dava, mevcut dosya içinde süresinde açılmış karşı dava statüsü kazanmaz.
Davalının cevap süresini ve varsa ek cevap süresini doğru hesaplaması bu nedenle önemlidir. Asıl davaya ilişkin savunma ile karşı dava açma kararı aynı anda değerlendirilmelidir.
Süresinden Sonra Karşı Dava Verilirse Ne Olur?
HMK m.133 sisteminde süresinden sonra karşı dava açılması hâlinde mahkeme davaların ayrılmasına karar verir. Böylece geç verilen talep tamamen yok sayılmaz; ancak asıl davayla karşı dava usulü içinde birlikte görülmez ve bağımsız dava olarak işlem görebilir.
Burada mahkeme harç, görev, yetki ve diğer dava şartlarını yeni dava bakımından ayrıca değerlendirir. İstinaf aşamasında ise HMK m.357 nedeniyle BAM önünde karşı dava açma imkânı hiç yoktur.
İstinafa Cevap Dilekçesinde Karşı Dava Açılabilir mi?
Hayır. İstinafa cevap dilekçesi HMK m.347 çerçevesinde karşı tarafın istinaf sebeplerine cevap vermesine ve kanunun koşulları varsa katılma yoluyla istinaf hakkını kullanmasına hizmet eder. Bu dilekçe, yeni bir ilk derece karşı dava dilekçesi değildir.
İstinafa cevap veren taraf, asıl davada hüküm altına alınmamış bağımsız bir alacağını “karşı dava” adıyla ilk kez BAM’a taşıyamaz. Katılma yoluyla istinaf da yeni dava açmak değil mevcut hükmün aleyhe olan kısmının denetlenmesini istemektir.
Katılma Yoluyla İstinaf Karşı Dava Yerine Geçer mi?
Hayır. HMK m.348’deki katılma yoluyla istinaf, istinaf süresini kaçırmış veya kendi başına istinaf etmeye ihtiyaç duymamış tarafın, karşı tarafın istinafına cevap verirken mevcut hükme karşı kanun yolu talebi ileri sürmesine yarar. İnceleme yine ilk derece hükmüyle sınırlıdır.
Karşı dava ise ayrı bir dava talebidir. Bu nedenle katılma yoluyla istinaf, ilk derece mahkemesinde hiç açılmamış karşı davayı sonradan kurma aracı olarak kullanılamaz.
Mahsup Savunması Karşı Dava mıdır?
Mahsup savunması ile karşı dava her zaman aynı değildir. Davalı, davacının talep ettiği alacağın kendi karşı alacağı nedeniyle tamamen veya kısmen sona erdiğini savunabilir. Savunmanın niteliği ve talep sonucuna göre bunun yalnız def’i/savunma mı yoksa bağımsız hüküm gerektiren karşı dava mı olduğu belirlenir.
Davalı kendi alacağı için ayrıca hüküm kurulmasını ve davacıdan tahsil kararı verilmesini istiyorsa bu bağımsız talep karşı dava niteliği kazanabilir. Yalnız davacının alacağını bertaraf etmeye yönelik bir mahsup savunması ise farklı değerlendirilebilir.
Takas ile Karşı Dava Arasındaki Fark
Takas, karşılıklı ve aynı cinsten muaccel borçların kanuni şartlarla sona erdirilmesine yönelik maddi hukuk kurumudur. Karşı dava ise usul hukukuna ait dava biçimidir. Bir alacağın takas savunması olarak ileri sürülmesi ile o alacak için ayrıca hüküm istenmesi aynı şey değildir.
HMK m.132’nin takas veya mahsup ilişkisini karşı dava için bağlantı şartlarından biri sayması, her takas beyanının otomatik karşı dava olduğu anlamına gelmez.
İstinafta Yeni Talep İleri Sürülürse BAM Ne Yapar?
İstinafta yeni ve bağımsız talep kurulmuşsa BAM bunu ilk kez görülecek karşı dava olarak esastan karara bağlamaz. İnceleme, ilk derece hükmünün kapsamı ve HMK m.355’teki istinaf sebepleri çerçevesinde yapılır.
Yeni talebin bağımsız dava olarak açılmasının mümkün olup olmadığı ise görev, yetki, zamanaşımı, dava şartları ve kesin hüküm bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
İstinafta Yeni İddia ve Savunma Yasağıyla İlişki
HMK m.357 yalnız karşı davayı yasaklamaz; kural olarak ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmaların BAM’da dinlenmeyeceğini ve yeni delillere dayanılmayacağını da düzenler. Kanundaki istisnalar saklıdır.
Bu bütünlük, istinafın yeni bir dava inşa etme aşaması olmadığını gösterir. Tarafların uyuşmazlığın temelini ve bağımsız taleplerini ilk derece yargılamasında süresinde ortaya koymaları gerekir.
Karşı Dava Açılmamışsa Ayrı Dava Açılabilir mi?
Karşı dava imkânının kullanılmamış olması, kural olarak karşı alacağın otomatik biçimde sona erdiği anlamına gelmez. Maddi hak devam ediyor ve zamanaşımı/hak düşürücü süre dolmamışsa bağımsız dava açılması mümkün olabilir.
Ancak asıl davada verilen hükmün kesin hüküm etkisi, karşı talebin aynı hukuki ilişki içindeki niteliği ve önceki yargılamada karara bağlanan meseleler dikkatle incelenmelidir. Ayrı dava açılabilirliği somut olay bazında belirlenir.
BAM Dosyayı İlk Dereceye Geri Gönderirse Karşı Dava Açılabilir mi?
BAM’ın kaldırma kararıyla dosyanın ilk derece mahkemesine dönmesi, cevap süresini baştan başlatmaz. Karşı dava açma süresinin HMK m.133’e göre daha önce geçmiş olması hâlinde sırf dosya geri döndü diye yeni bir karşı dava süresi doğduğu kabul edilmez.
Yeni bir dava açılması gerekiyorsa bu işlem mevcut dosyaya “karşı dava” eklemek yerine bağımsız dava şeklinde değerlendirilir. Davaların daha sonra birleştirilip birleştirilemeyeceği HMK m.166 şartlarına bağlıdır.
İstinafta Islah Yoluyla Karşı Dava Kurulabilir mi?
Hayır. HMK m.357/1 hem karşı dava açılmasını hem de ıslah yapılmasını ayrı ayrı yasaklar. Bu nedenle “karşı dava açamıyorum ama mevcut savunmayı ıslah edip aynı sonucu isterim” yoluyla kanuni yasak aşılamaz.
İstinafta ıslah yasağı hakkında İstinafta Islah Yapılabilir mi? rehberimiz ayrıntılı açıklama içerir.
Karşı Dava ile Savunmanın Ayrılması Neden Önemlidir?
Bir talebin karşı dava mı yoksa savunma mı olduğu harç, görev, kesin hüküm ve hüküm fıkrası bakımından sonuç doğurur. Karşı dava için dava harcı ve dava şartları gündeme gelir; mahkeme bağımsız hüküm kurar. Savunmada ise davalının amacı davacının talebini bertaraf etmektir.
İstinaf aşamasında bu ayrım daha da önem kazanır. BAM, ilk derece mahkemesinde usulüne uygun karşı dava kurulmamış bir bağımsız talebi ilk kez hüküm altına alamaz.
Karşı Dava İlk Derecede Açılmışsa İstinafta İncelenir mi?
Evet. İlk derece mahkemesinde usulüne uygun açılmış karşı dava hakkında hüküm kurulmuşsa bu hükmün aleyhe olan kısmı istinaf edilebilir. BAM o zaman yeni bir karşı dava görmez; zaten ilk derece hükmünün parçası olan karşı dava sonucunu denetler.
İstinaf sebepleri HMK m.355’e uygun şekilde karşı davaya ilişkin hüküm yönünden de somutlaştırılmalıdır.
Uygulamada Hangi Belgeler Kontrol Edilmelidir?
Asıl dava dilekçesi, cevap dilekçesi, varsa cevap süresi uzatım kararı, karşı dava dilekçesi, harç makbuzu, ön inceleme tutanağı ve ilk derece hükmü birlikte incelenmelidir. Gerçekten karşı dava açılıp açılmadığı yalnız dilekçede “karşı talep” ifadesi bulunmasına göre değil, usul işlemlerinin bütününe göre belirlenir.
İstinaf aşamasında ise istinaf ve cevap dilekçeleri ile hüküm fıkrası karşılaştırılarak yeni bir bağımsız talebin ilk kez ileri sürülüp sürülmediği tespit edilir.
İstinafın Genel Sistemiyle Bağlantı
İstinafın genel şartları için İstinaf Nedir? rehberimiz; UYAP dosya geçişi için UYAP’ta İstinafa Gönderildi Ne Demek? yazımız; ön inceleme statüsü için İstinaf Ön İnceleme İçin Atama Bekliyor rehberimiz kullanılabilir.
Karşı Dava Açılmadan Sadece “Benim de Alacağım Var” Denilirse Ne Olur?
Davalının cevap dilekçesinde kendisinin de davacıdan alacaklı olduğunu söylemesi, tek başına her durumda karşı dava açıldığı anlamına gelmez. Mahkemenin bağımsız bir alacak hakkında hüküm kurabilmesi için karşı dava iradesinin, talep sonucunun ve usulüne uygun dava işlemlerinin bulunması gerekir. Harcın yatırılması ve dava şartlarının karşı dava yönünden de tamamlanması önem taşır.
Bu nedenle dosyada “benim de alacağım var” şeklinde bir savunma bulunması hâlinde, bunun yalnız takas/mahsup savunması mı yoksa bağımsız karşı dava talebi mi olduğu dilekçenin bütünü ve yapılan usul işlemleri üzerinden tespit edilir.
Karşı Dava Hakkında İlk Derece Mahkemesi Karar Vermezse Ne Olur?
Usulüne uygun açılmış karşı dava hakkında mahkemenin hüküm kurması gerekir. Hüküm fıkrasında karşı dava talebinin tamamen cevapsız bırakılması, eksik hüküm ve hukuki dinlenilme hakkı bakımından istinaf sebebi oluşturabilir. Bu durumda BAM’dan ilk kez karşı dava açılması istenmez; zaten açılmış karşı dava hakkında ilk derece mahkemesinin karar vermemesi istinaf denetimine taşınır.
İstinaf dilekçesinde karşı davanın ne zaman ve hangi taleple açıldığı, harç işlemleri ve mahkemenin bu talep hakkında neden hüküm kurmadığı açıkça gösterilmelidir.
Asıl Dava Sona Ererse Karşı Dava da Sona Erer mi?
Karşı dava bağımsız dava niteliği taşıdığı için asıl davanın belirli sebeplerle sona ermesi karşı davanın her durumda kendiliğinden sona ermesi sonucunu doğurmaz. Feragat, kabul, görevsizlik veya başka usul durumlarının karşı dava üzerindeki etkisi olayın niteliğine göre değerlendirilir.
Bu bağımsızlık, karşı davanın neden istinafta ilk kez kurulamayacağını da açıklar. BAM, ilk derece mahkemesinde açılmamış bağımsız bir davayı kanun yolu dosyasına ekleyemez.
Karşı Davada Görev ve Yetki Nasıl Belirlenir?
Karşı dava asıl davayla birlikte görülse bile görev kuralları kamu düzenine ilişkin niteliğini korur. Karşı talebin niteliği, değer veya konu bakımından aynı mahkemenin görev alanında bulunmalıdır. Yetki bakımından ise HMK’nın karşı dava ve genel yetki hükümleri birlikte uygulanır.
İlk derece aşamasında bu şartlar denetlenmeden geçirilmişse ve kamu düzenine ilişkin görev sorunu mevcutsa BAM bunu HMK m.355 kapsamında resen değerlendirebilir. Bu denetim, istinafta yeni karşı dava açılması anlamına gelmez.
Karşı Dava Açılmamasının Zamanaşımına Etkisi
Davalının alacağını yalnız savunma içinde anması, o alacak için bağımsız dava açılmış olduğu anlamına gelmeyebilir. Bu nedenle zamanaşımının kesilip kesilmediği somut usul işlemine göre ayrıca incelenmelidir. Karşı dava süresi kaçırıldıktan sonra bağımsız dava açılması düşünülüyorsa zamanaşımı ilk kontrol edilmesi gereken konulardandır.
İstinaf aşamasına kadar beklemek, maddi hukuk süresini kendiliğinden durdurmaz. Hak sahibi, karşı alacağının zamanaşımı durumunu ilk derece yargılaması devam ederken değerlendirmelidir.
Sonuç
İstinaf aşamasında karşı dava açılamaz. HMK m.357/1 bu yasağı açıkça koymuştur. Davalı karşı dava açacaksa HMK m.132-135 kapsamında ilk derece yargılamasında ve kanuni süresinde hareket etmelidir.
İstinafa cevap veya katılma yoluyla istinaf dilekçesi, yeni karşı dava açma aracı değildir. İlk derece aşamasında karşı dava açılmamışsa varsa bağımsız dava imkânı zamanaşımı, kesin hüküm, görev ve yetki kurallarıyla ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
İstinaf dilekçesinde karşı dava talep edilebilir mi?
Hayır. HMK m.357/1 buna izin vermez.
İstinafa cevap verirken karşı dava açılabilir mi?
Hayır. Cevap dilekçesi yeni dava kurmaz.
Katılma yoluyla istinaf karşı dava mıdır?
Hayır. Mevcut ilk derece hükmüne karşı kanun yolu başvurusudur.
Karşı dava hangi maddelerde düzenlenir?
HMK m.132-135 arasında düzenlenir.
Karşı dava ne zaman açılır?
Cevap dilekçesiyle veya esasa cevap süresi içinde ayrı dilekçeyle açılır.
Geç karşı dava ne olur?
HMK m.133 uyarınca davaların ayrılması gündeme gelir.
Mahsup savunması her zaman karşı dava mıdır?
Hayır. Bağımsız hüküm istenip istenmediği ve işlemin niteliği değerlendirilir.
İlk derece mahkemesinde açılmış karşı dava istinafta incelenir mi?
Evet, hükmün o kısmı usulüne uygun istinaf edilmişse BAM denetleyebilir.
BAM dosyayı geri gönderirse yeni karşı dava süresi doğar mı?
Sırf geri gönderme nedeniyle cevap süresi yeniden başlamaz.
İstinafta ıslahla karşı dava kurulabilir mi?
Hayır; HMK m.357 hem karşı davayı hem ıslahı yasaklar.
Resmî Kaynaklar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
