Makine ve İş Makineleri Üzerinde TARES Rehni Kurulabilir mi? 6750 m.5/1-h | 2026
Kısa ve net cevap: Evet. 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu m.5/1-h; makine ve teçhizat, araç, ekipman, alet, iş makineleri, elektronik haberleşme cihazları dâhil her türlü elektronik cihaz gibi menkul işletme tesisatını teslimsiz taşınır rehni konusu olarak açıkça sayar. Rehin hakkı, rehin sözleşmesinin Rehinli Taşınır Siciline tesciliyle kurulur. Makine işletmede kullanılmaya devam eder; zilyetlik alacaklıya devredilmez. Seri numarası, marka, model ve üretim yılı gibi ayırt edici bilgiler doğru yazılmalıdır.
6750 m.5/1-h hangi varlıkları kapsar?
Kanun yalnız klasik üretim makinesini değil, geniş bir menkul işletme tesisatı grubunu kapsar. Makine, teçhizat, araç, ekipman, alet, iş makinesi ve elektronik haberleşme cihazları ile diğer elektronik cihazlar bentte açıkça sayılmıştır. Amaç, işletmenin faaliyetinde kullandığı ekonomik değeri yüksek taşınırların teslim edilmeksizin finansman teminatı yapılabilmesidir.
Bu kapsamdaki varlığın mutlaka sabit üretim hattında bulunması gerekmez. Forklift, endüstriyel ekipman, CNC tezgâhı, paketleme makinesi, jeneratör, soğutma sistemi, sunucu veya faaliyetle bağlantılı elektronik cihazlar somut özelliklerine göre değerlendirilebilir. Ancak başka kanun uyarınca özel sicile tescili zorunlu taşınırlar bakımından 6750 m.8/3 ve özel sicil hükümleri ayrıca dikkate alınmalıdır.
Makine rehni için makineyi alacaklıya teslim etmek gerekir mi?
Hayır. 6750’nin temel özelliği teslimsiz taşınır rehni sistemidir. Rehin hakkı zilyetliğin alacaklıya geçirilmesiyle değil, rehin sözleşmesinin Sicile tesciliyle kurulur. İşletme makineyi kullanmaya, üretim yapmaya ve ekonomik faaliyetini sürdürmeye devam eder.
Bu model özellikle üretim işletmeleri için önemlidir. Finansman sağlamak için üretim makinesini alacaklıya teslim etmek işletmenin gelir üretmesini engellerdi. Sicil aleniyeti, klasik el rehnindeki teslim işlevini kamusal kayıt üzerinden karşılar.
Makine rehin sözleşmesinde nasıl tanımlanmalıdır?
6750 m.4/6, rehne konu taşınırı ayırt etmeye yarayan özelliklerin sözleşmede gösterilmesini ister. Makine bakımından marka, model, seri numarası, üretim yılı, üretici, kapasite, varsa şasi veya kayıt numarası ve bulunduğu tesis gibi bilgiler kullanılmalıdır. Aynı modelden birden fazla makine varsa her birinin seri numarası özellikle önemlidir.
“Fabrikadaki makineler” şeklindeki soyut bir tanım, hangi varlığın rehinli olduğunu üçüncü kişiler bakımından belirsiz bırakabilir. Rehinli varlık Sicilde görünür olmalıdır. Envanter listesi, fatura ve demirbaş kayıtlarının sözleşme eki olarak saklanması uyuşmazlık hâlinde ispatı güçlendirir.
Henüz satın alınmamış makine rehnedilebilir mi?
Evet. 6750 m.5/3, işletmelerin müstakbel taşınır varlıkları üzerinde rehin kurulmasına izin verir. Yatırım kredisiyle satın alınacak ancak henüz teslim edilmemiş makine, yeterince belirlenebilir şekilde rehin sözleşmesine konu edilebilir.
Ancak m.5/3’e göre müstakbel taşınır üzerindeki tasarruf yetkisi, varlık mülkiyete konu edildikten sonra kullanılabilir. Makine henüz satıcıya aitken alacaklı sanki borçlunun mevcut malıymış gibi mülkiyet devri veya paraya çevirme işlemi yapamaz.
Finansal kiralama konusu makine TARES rehni yapılabilir mi?
Finansal kiralamada mülkiyet çoğu kez finansal kiralama şirketinde kalır. Bu nedenle makineyi kullanan işletmenin onu kendi malı gibi rehin verip veremeyeceği doğrudan mülkiyet ve tasarruf yetkisine bağlıdır. 6750’nin müstakbel varlık hükmü, borçlunun malik olmadığı her makineyi otomatik olarak rehin vermesine izin vermez.
Finansal kiralama sözleşmesi, satın alma opsiyonu ve 6361 sayılı Kanunun özel hükümleri incelenmelidir. Makineyi fiilen kullanmak ile makine üzerinde rehin kurmaya yetkili malik olmak farklı hukuki durumlardır.
Makinenin bütünleyici parçaları rehin kapsamına girer mi?
6750 m.6/1 uyarınca taşınır varlık üzerindeki rehin hakkı o varlığın bütünleyici parçasını da kapsar. Makinenin çalışması için ayrılmaz biçimde gerekli olan ve hukuken bütünleyici parça niteliği taşıyan unsur, ayrıca tek tek yazılmasa da rehin kapsamına girebilir.
Buna karşılık eklentiler bakımından m.6/2 farklı bir sistem getirir. Taraflar, taşınırın mevcut veya sonradan ilave edilen eklentilerinin rehin kapsamına alınmasını ayrıca kararlaştırabilir. Bu nedenle yedek ekipman, yardımcı ünite veya sonradan eklenen cihazın bütünleyici parça mı eklenti mi olduğu önemlidir.
Makine başka bir makineyle birleşirse rehin ne olur?
6750 m.7, birleşen veya karışan taşınırlar için özel hükümler getirir. Bir taşınır diğer bir taşınırla bütünleyici parça olacak şekilde birleşirse rehin hakkının yeni bütün üzerindeki etkisi Kanundaki oran ve devam hükümlerine göre belirlenir.
Üretim hattında iki makinenin teknik entegrasyonu veya parçaların ayrılmaz hâle gelmesi, yalnız mühendislik açısından değil hukuken de değerlendirilmelidir. Birleşme anındaki değerler, birden fazla rehinli alacaklı bulunması hâlinde paylı rehin oranını etkileyebilir.
Makine satılabilir veya başka tesise taşınabilir mi?
6750 m.4/7, rehin verenin tasarruf yetkisini kısıtlayan sözleşme kayıtlarını geçersiz sayar. Bu nedenle mutlak “makine satılamaz” yasağı Kanunun bu hükmüyle bağdaşmaz. Ancak rehinli taşınırın devrinin Sicile tescili m.12/6 kapsamında bir yükümlülüktür.
Makinenin başka tesise taşınması tek başına rehin hakkını sona erdirmez. Bununla birlikte denetim, değer koruma, sigorta ve Sicil bilgilerinin güncelliği açısından konum değişikliği önem taşıyabilir. Sözleşmede makinenin bulunduğu tesis ve bildirim yükümlülükleri düzenlenebilir.
Alacaklı makineyi denetleyebilir mi?
Evet. 6750 m.12/4 rehinli alacaklıya rehin konusu varlığı denetleme hakkı verir. Makine bakımından denetim; seri numarasının, fiziksel varlığın, bakım durumunun, çalışma kapasitesinin ve ciddi değer kaybı bulunup bulunmadığının kontrolünü kapsayabilir.
Denetim hakkı, alacaklıya üretimi durdurma veya işletme yönetimini ele geçirme yetkisi vermez. Ölçülü biçimde teminatın varlığını ve değerini izlemek amacıyla kullanılmalıdır. İşletme güvenliği ve ticari sırlar da gözetilmelidir.
Makinenin değerini koruma yükümlülüğü kime aittir?
6750 m.12/2 uyarınca rehinli taşınırın zilyedi, varlığın değerini koruyacak gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Makinenin zorunlu bakımlarını hiç yaptırmamak, kasıtlı biçimde parçalarını sökmek veya üretim kapasitesini ciddi şekilde düşürecek müdahaleler bu yükümlülük bakımından önem taşıyabilir.
Normal kullanım sonucu oluşan aşınma ile alacaklı aleyhine teminat değerini azaltan davranış aynı değildir. m.12/5, rehin verenin değer azaltıcı tasarruflarından doğan zarar için tazmin sorumluluğu öngörür.
Makine sigortası rehin bakımından neden önemlidir?
Kanun her makine rehni için tek tip sigorta zorunluluğu getirmese de, yüksek değerli ekipmanda yangın, kaza, arıza ve doğal afet riskleri teminatın ekonomik değerini doğrudan etkiler. Finansman sözleşmesi, kanuna aykırı olmamak kaydıyla sigorta ve poliçe bildirim yükümlülükleri içerebilir.
Sigorta tazminatının kime ödeneceği ve teminat kapsamına nasıl dahil edileceği açık düzenlenmelidir. Makinenin tamamen yok olması ana borcu kendiliğinden sona erdirmez; sigorta ve diğer teminatlar ayrıca değerlendirilir.
Makine üzerinde birden fazla rehin kurulabilir mi?
Evet. Aynı makine üzerinde birden fazla rehin kurulabilir. Derece sistemi kullanılmışsa 6750 m.10, derece yoksa m.11’deki kurulma anına dayalı öncelik kuralı uygulanır. Seri numarası doğru yazılmadığında aynı varlığın farklı kayıtlarla karıştırılması riski artar.
Yeni kredi veren, Sicilde mevcut rehinleri ve güvence tutarlarını kontrol etmelidir. Makinenin ekonomik değeri yüksek olsa bile önceki derece alacaklıların talepleri sonraki rehinli alacaklının tahsilini sınırlayabilir.
Makinenin güncel değeri nasıl belirlenir?
Makine değeri satın alma bedelinden farklı olabilir. Yaş, kullanım saati, bakım geçmişi, teknolojik eskime, yedek parça bulunabilirliği ve ikinci el piyasası değerlemeyi etkiler. 6750 m.13, Kanunda öngörülen hâllerde değer tespitine ilişkin usul getirir.
Temerrüt anında yıllar önceki fatura bedeline dayanmak yanıltıcı olabilir. Uzman değerlemesi, makinenin fiili durumu ve piyasadaki satış kabiliyeti dikkate alınarak yapılmalıdır.
Temerrütte makine doğrudan alacaklıya geçer mi?
Hayır. Borcun ödenmemesi otomatik mülkiyet geçişi yaratmaz. 6750 m.14, birinci derece rehinli alacaklıya belirli şartlarla icra dairesinden rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini isteme imkânı verir. Değer, derece ve takip prosedürü tamamlanmalıdır.
Makinenin değeri alacak miktarını aşıyorsa Kanunun alt derece alacaklıları koruyan hükümleri önem taşır. Alacaklı icra prosedürünü atlayarak makineyi tek taraflı biçimde sahiplenemez.
Borç bittiğinde makine rehni nasıl kaldırılır?
6750 m.15 uyarınca alacak sona erdiğinde rehin alacaklısı üç iş günü içinde Sicilden terkin için başvurmalıdır. Terkin yapılmadığında makine yeni finansman veya satış işlemlerinde haksız biçimde rehinli görünebilir.
Borçlu, kapanış yazısı, ödeme belgeleri ve TARES terkin kaydını saklamalıdır. Varsa özel sicil veya başka resmi kayıtlardaki bildirimler de güncellenmelidir.
Uygulamada kontrol edilmesi gereken belgeler
- Makinenin faturası ve mülkiyet belgesi.
- Marka, model, seri ve üretim yılı kayıtları.
- Rehin sözleşmesi ve TARES kaydı.
- Bakım ve servis kayıtları.
- Sigorta poliçeleri.
- Değerleme raporları.
- Varsa finansal kiralama veya satıcı mülkiyeti kayıtları.
- Önceki rehin, haciz ve özel sicil takyidatları.
Uygulamada sık yapılan hatalar
- Seri numarasını yazmadan benzer makineleri birbirine karıştırmak.
- Finansal kiralama konusu makineyi kiracının mülkiyetinde sanmak.
- Gelecekte alınacak makineyle mevcut makineyi aynı hukuki statüde görmek.
- Bütünleyici parça ile eklentiyi ayırmamak.
- Değer tespitinde yıllar önceki fatura bedelini tek ölçüt almak.
- Mutlak satış yasağı yazarak m.4/7’yi göz ardı etmek.
- Borç bittikten sonra terkin işlemini yapmamak.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
6750 m.5/1-h Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de liman, lojistik, imalat, tarım, gıda ve sanayi işletmelerinde makine ve iş ekipmanlarının finansman teminatı olarak kullanılması önem taşır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki ticari dosyalar yetki ve usul kuralları çerçevesinde Mersin’den takip edilebilir.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
Ticaret Bakanlığı Taşınır Rehni Mevzuatı · Mevzuat Bilgi Sistemi · Ticaret ve Sözleşmeler Hukuku · Gelecekte edinilecek taşınır rehni · TARES tescil rehberi · İşletme bütünü rehni.
Sık Sorulan Sorular
Makine alacaklıya teslim edilmeden rehnedilebilir mi?
Evet. 6750 teslimsiz taşınır rehni sistemidir.
İş makinesi TARES kapsamında mıdır?
m.5/1-h iş makinelerini açıkça sayar; başka özel sicil kuralları varsa ayrıca uygulanır.
Elektronik cihazlar rehnedilebilir mi?
Evet. Elektronik haberleşme cihazları dahil elektronik cihazlar bentte açıkça yer alır.
Henüz alınmamış makine rehnedilebilir mi?
m.5/3 kapsamında müstakbel taşınır olarak rehin kurulabilir; tasarruf yetkisi mülkiyet kazanıldıktan sonra kullanılabilir.
Seri numarası zorunlu mu?
Varsa seri numarası m.4/6 kapsamında makineyi ayırt etmek için kullanılmalıdır.
Makinenin parçaları da rehinli midir?
Bütünleyici parçalar m.6/1 uyarınca kapsam içindedir; eklentiler için tarafların ayrıca anlaşması gerekir.
Rehinli makine satılabilir mi?
Mutlak tasarruf yasağı m.4/7’ye tabidir; devir ve Sicil yükümlülükleri devam eder.
Alacaklı makineyi denetleyebilir mi?
Evet. m.12/4 denetim hakkı verir.
Borç ödenmezse alacaklı makineyi doğrudan alabilir mi?
Hayır. m.14’teki icra prosedürü ve değer/öncelik şartları uygulanır.
Borç bittiğinde terkin süresi nedir?
m.15 uyarınca alacaklı üç iş günü içinde Sicilden terkin için başvurmalıdır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 6750 sayılı Kanun m.5/1-h, m.5/3, m.6-7, m.12-15 birlikte değerlendirilerek 23 Eylül 2026 tarihinde hazırlanmıştır. Makine mülkiyeti, finansal kiralama, bütünleyici parça ve müstakbel varlık ayrımları kanuni sistem içinde ayrı ele alınmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
