Ticari İşletmenin Tamamı Üzerinde Taşınır Rehni Kurulabilir mi? 6750 m.5/2 | 2026
Kısa ve net cevap: Evet. 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu m.5/2, ticari işletme veya esnaf işletmesinin tamamı üzerinde rehin kurulmasına izin verir. Ancak aynı hüküm önemli bir sınır getirir: Kanunun m.5/1’de saydığı diğer taşınır varlıklar borcu karşılıyorsa işletmenin tamamı üzerinde rehin kurulamaz. İşletme bütünü rehnedildiğinde, rehnin kuruluş anında işletmenin faaliyetine tahsis edilmiş varlıklar kural olarak rehin kapsamına girer; özel sicile tabi varlıklar için ilgili sicil bildirimleri ayrıca yapılır.
İşletmenin tamamı üzerinde rehin kurulmasının kanuni dayanağı nedir?
6750 sayılı Kanun, teslimsiz taşınır rehni sistemini yalnız tek tek makine veya stoklarla sınırlamaz. m.5/2, ticari işletmenin veya esnaf işletmesinin tamamının bir bütün olarak rehin konusu yapılabilmesini açıkça kabul eder. Bu düzenleme özellikle işletmenin münferit varlıklarının tek tek teminatlandırılmasının finansman ihtiyacını karşılamadığı durumlarda önem taşır.
İşletme bütünü rehninin amacı, faaliyeti durdurmadan işletmenin ekonomik organizasyonunu teminat olarak kullanabilmektir. Rehin veren işletmesini yönetmeye ve faaliyetine devam eder; zilyetlik alacaklıya geçmez. Buna karşılık rehin hakkı Rehinli Taşınır Siciline tescil edilerek aleniyet kazanır ve üçüncü kişilere karşı hüküm ifade eder.
Önce münferit varlıkların yeterli olup olmadığı neden incelenmelidir?
m.5/2’nin son cümlesi açık bir sınırlama getirir: Kanunun m.5/1’inde sayılan taşınır varlıkların borcu karşılaması hâlinde işletmenin tamamı üzerinde rehin kurulamaz. Bu nedenle işletme bütünü rehni, alacaklı açısından sınırsız bir “ne kadar çok teminat o kadar iyi” aracı değildir. Önce alacak, makine, stok, hammadde, kira geliri, fikri hak veya başka bir uygun taşınır varlığın finansman borcunu karşılayıp karşılamadığı değerlendirilmelidir.
Bu değerlendirme yalnız muhasebe defterindeki nominal bedellere göre yapılmamalıdır. Varlığın gerçek ekonomik değeri, mevcut önceki rehinler, hacizler, paraya çevrilebilirlik, piyasa koşulları ve borcun tutarı birlikte ele alınmalıdır. Örneğin borcun tamamını karşılayan yüksek değerli tek bir makine mevcutsa, aynı borç için bütün ticari işletmenin rehin altına alınması Kanunun açık sınırlamasıyla bağdaşmayabilir.
İşletme bütünü rehninde hangi varlıklar kapsama girer?
Kanun, işletmenin tamamı üzerinde rehin kurulduğunda rehnin kuruluş anında işletmenin faaliyetine tahsis edilmiş her türlü varlığın rehnedilmiş sayılacağını düzenler. Burada belirleyici kavram “işletmenin faaliyetine tahsis edilmiş olma”dır. Varlığın yalnız şirket adresinde bulunması veya muhasebe kayıtlarında görünmesi tek başına her durumda yeterli değildir; mülkiyet, kullanım amacı ve işletmeyle ekonomik bağlantı incelenir.
Makine, ekipman, belirli stoklar, ticaret unvanı veya işletme adıyla bağlantılı ekonomik unsurlar, uygun koşullarda işletme bütünü içinde değerlendirilebilir. Buna karşılık şirket ortağının kişisel malı, üçüncü kişiden kiralanmış ekipman veya konsinye olarak depoda bulunan ürün, sırf işletme binasında bulunduğu için rehin verenin malvarlığına dönüşmez. Tasarruf yetkisi olmayan varlık üzerinde rehin kurulamaz.
Rehin sözleşmesinde işletme nasıl tanımlanmalıdır?
İşletme bütünü rehni, belirsiz bir “tüm malvarlığı rehinlidir” cümlesiyle kurulacak basit bir sözleşme değildir. Taraflar m.4/6’daki zorunlu bilgileri yazmalı; ticari işletmenin ticaret unvanı, MERSİS numarası, temsil ve ilzam yetkilileri ile güvence altına alınan borcun konusu ve azami tutarı açıkça gösterilmelidir. Esnaf işletmesinde ilgili sicil ve kimlik bilgileri kullanılmalıdır.
İşletmeye tahsis edilmiş ana varlıkların envanterinin sözleşme eki hâline getirilmesi uygulamada kapsam uyuşmazlığını azaltır. Bu liste, m.5/2’nin kanuni kapsamını daraltmak veya genişletmek amacıyla değil, kuruluş anındaki ekonomik bütünün ispatını kolaylaştırmak için kullanılır. Özellikle yüksek değerli makine, fikri hak veya özel sicile kayıtlı unsur varsa ayrı kayıtları belirtilmelidir.
Özel sicile tabi varlıklar için ne yapılır?
İşletme bütünü içinde yer alan bazı varlıkların rehni başka kanunlar uyarınca özel sicile tescil veya bildirim gerektirebilir. 6750 m.5/2, bu tür varlıklar bakımından rehnin ilgili sicillere bildirilmesini öngörür. TARES kaydı yapılmış olması, özel sicil gerekliliğini ortadan kaldırmaz.
Ayrıca özel sicile tabi varlık üzerinde daha önce başka bir kanuna göre rehin kurulmuşsa, sonradan 6750 kapsamında kurulan ve ilgili sicile bildirilen rehnin sırası önceki hakkın arkasında olabilir. Alacaklı bu nedenle yalnız Rehinli Taşınır Siciline değil, işletmenin varlık yapısına göre ilgili diğer resmi sicillere de bakmalıdır.
Ticaret siciline veya esnaf siciline bildirim gerekir mi?
Evet. Kanun, ticari işletme ve esnaf işletmesi üzerinde kurulan rehinlerin ticaret veya esnaf siciline bildirilmesini öngörür. Bu bildirim, işletmenin hukuki kimliğinin görüldüğü sicilde takyidat bilgisinin de izlenebilmesini sağlar. TARES kaydı ile ticaret/esnaf sicilindeki işletme bilgileri arasında unvan, MERSİS ve işletme kimliği bakımından uyum bulunmalıdır.
Unvan değişikliği, tür değişikliği, birleşme, bölünme veya işletme devri gibi yapısal işlemler finansman süresince gerçekleşirse kayıtların güncel tutulması gerekir. Rehin hakkı uzun yıllar devam edebileceğinden, yalnız kuruluş günündeki sicil çıktısını dosyaya koymak yeterli bir risk yönetimi değildir.
İşletmeye sonradan giren mallar otomatik olarak rehin kapsamına girer mi?
m.5/2 açıkça rehnin kuruluş anında işletmenin faaliyetine tahsis edilmiş varlıklardan söz eder. Sonradan edinilecek taşınırlar bakımından Kanunun m.5/3 hükmü ayrıca önem taşır. m.5/3 müstakbel taşınır varlıklar üzerinde rehin kurulmasına izin verir. Bu nedenle işletme bütünü rehni ile gelecekte edinilecek varlık rehni aynı hukuki mekanizma olarak görülmemelidir.
Finansman sözleşmesi, yatırım döneminde alınacak yeni makine ve ekipmanı da güvenceye almak istiyorsa müstakbel varlık rehni açık biçimde planlanmalıdır. “İşletmenin tamamı rehinlidir” ifadesinden hareketle gelecekte süresiz olarak edinilecek her malın hiçbir ek hukuki değerlendirme olmaksızın otomatik şekilde rehinli olduğu varsayımı risklidir.
İşletme devredilirse rehin sona erer mi?
İşletmenin devri, rehin hakkını otomatik olarak yok eden bir işlem değildir. 6750 m.12/6, rehinli taşınır varlığın devrinin Sicile tescilini rehin verenin yükümlülüklerinden biri olarak düzenler. Ticari işletmenin bütün hâlinde devrinde ayrıca Türk Ticaret Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve ticaret sicili hükümleri gündeme gelebilir.
Devralan tarafın durum tespiti yaparken TARES, ticaret sicili, özel varlık sicilleri ve borç sözleşmelerini incelemesi gerekir. Rehin Sicilde aleni olduğu için “işletmeyi satın aldım, rehin kaydından haberim yoktu” savunması her durumda koruma sağlamaz. Devir sözleşmesinde rehinli varlıkların ve borçların nasıl ele alınacağı açıkça yazılmalıdır.
Rehin veren işletmesini kullanmaya devam edebilir mi?
Evet. 6750 teslimsiz taşınır rehni sistemini benimser. İşletme sahibi, rehin nedeniyle fabrikayı kapatmak, makineleri alacaklıya teslim etmek veya stok hareketini tamamen durdurmak zorunda değildir. Ancak m.12/2 uyarınca rehinli taşınırın değerini koruyacak gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
Normal ticari faaliyet ile teminat değerini alacaklı aleyhine bilinçli biçimde azaltan tasarruflar birbirinden ayrılır. m.12/5, rehin verenin rehinli taşınırın değerini alacaklı aleyhine azaltan tasarruflarından doğan zararı tazmin etmesini düzenler. Alacaklının m.12/4 uyarınca rehinli varlığı denetleme hakkı da bulunur.
Alacaklının denetim hakkı işletme bütünü rehninde nasıl uygulanır?
İşletme bütünü rehninde denetim, tek bir makinenin fiziksel varlığını kontrol etmekten daha kapsamlıdır. Demirbaş listeleri, stok raporları, özel sicil kayıtları, değerleme belgeleri, sigorta poliçeleri ve işletme envanteri incelenebilir. Denetimin amacı işletmenin yönetimini alacaklıya geçirmek değil, teminatın varlığını ve değerini izlemektir.
Sözleşmede periyodik finansal ve envanter raporlaması öngörülmesi, m.12’deki kanuni denetim hakkının uygulanmasını kolaylaştırabilir. Buna rağmen alacaklı, rehin hakkını işletmenin günlük yönetimine sınırsız müdahale yetkisine dönüştüremez. Denetim ölçülü ve teminat ilişkisiyle bağlantılı olmalıdır.
İşletme bütünü rehninde derece ve öncelik nasıl belirlenir?
6750 m.10 ve m.11, birden fazla rehin bulunması hâlinde derece ve öncelik sistemini düzenler. Taraflar derece sistemini kullanmışsa rehin belirtilen derece üzerinden sonuç doğurur. Derece belirtilmemişse kural olarak rehnin kurulma anı önceliği belirler. İşletme bütünü içinde özel sicile tabi varlıkların önceki takyidatları ayrıca korunabilir.
Bu sebeple işletme bütünü rehnine girmeden önce mevcut TARES kayıtlarıyla yetinilmemeli; yüksek değerli özel sicilli unsurların da önceki rehinleri taranmalıdır. Öncelik sırası, temerrütte alacaklının fiilen ne kadar tahsil edebileceğini doğrudan etkiler.
Temerrütte işletmenin tamamı doğrudan alacaklıya geçer mi?
Hayır. Borcun ödenmemesi, işletmenin otomatik olarak alacaklı mülkiyetine geçmesi anlamına gelmez. 6750 m.14 temerrüt sonrası özel hakları düzenler. Birinci derece rehinli alacaklı belirli şartlarla icra dairesinden rehinli taşınırın mülkiyetinin devrini isteyebilir; alacağını varlık yönetim şirketine devredebilir veya zilyetliğin devrine konu olmayan varlıklarda kiralama ve lisans haklarını kullanabilir. Bu yollarla tahsil sağlanamazsa genel hükümler uygulanır.
İşletme bütünü çok farklı nitelikte varlıklardan oluşabileceği için temerrüt işlemi tek kalemlik bir “işletme devri” işlemi gibi yürütülemez. Değerleme, derece, özel sicil, mülkiyet ve varlığın devredilebilirliği her unsur bakımından ayrıca kontrol edilir.
Borç sona erdiğinde rehin nasıl kaldırılır?
6750 m.15 uyarınca rehin alacaklısı, alacağın sona erdiği tarihten itibaren üç iş günü içinde rehin kaydının Sicilden terkini için başvurmakla yükümlüdür. İşletme bütünü rehni bakımından TARES terkininin yanında, daha önce ticaret/esnaf siciline veya özel sicillere yapılan bildirimlerin de güncel durumu kontrol edilmelidir.
Rehin kaydının gereksiz biçimde açık kalması işletmenin yeni finansman bulmasını, varlık devrini ve ticari itibarını etkileyebilir. Borçlu ödeme belgesini, kapama yazısını ve Sicil terkin kaydını aynı dosyada saklamalıdır.
Dosyada kontrol edilmesi gereken belgeler
- Temel kredi, satış veya finansman sözleşmesi ve güncel borç bakiyesi.
- Rehin sözleşmesi ve TARES/Rehinli Taşınır Sicili kaydı.
- Ticaret veya esnaf sicili kayıtları ile rehin bildirimi.
- Kuruluş tarihindeki işletme envanteri, demirbaş ve stok listeleri.
- İşletme faaliyetine tahsis edilmiş varlıkların mülkiyet belgeleri.
- Özel sicile tabi varlıklara ilişkin resmi sicil kayıtları.
- Varsa önceki rehin, haciz veya başka takyidatlar.
- Değerleme ve sigorta belgeleri.
- Birleşme, bölünme, tür değişikliği veya işletme devri belgeleri.
Uygulamada sık yapılan hatalar
- Münferit varlıklar borcu karşılayabildiği hâlde doğrudan işletmenin tamamını rehin altına almak.
- İşletmede kullanılan üçüncü kişiye ait malları otomatik olarak rehin kapsamı saymak.
- Özel sicile tabi varlıklar için gerekli bildirimleri yapmamak.
- İşletme bütünü rehni ile gelecekte edinilecek varlık rehnini birbirine karıştırmak.
- Ticaret/esnaf sicili bildirimlerini ve sonraki değişiklikleri takip etmemek.
- Öncelik sırasını yalnız sözleşme tarihine göre belirlemek.
- Temerrütte işletmenin hiçbir icra prosedürü olmaksızın alacaklıya geçeceğini varsaymak.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
6750 sayılı Kanun Türkiye genelinde uygulanır. İşletmenin Mersin’de, finansman sağlayanın İstanbul’da veya ortakların farklı şehirlerde bulunması m.5/2’nin maddi şartlarını değiştirmez. Görev, yetki ve takip yolu somut uyuşmazlığın türüne göre ayrıca belirlenir.
Mersin’de liman, lojistik, tarım, imalat, gıda ve hizmet işletmelerinin finansmanında işletme varlıklarının teminatlaştırılması uygulamada önem taşır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki ticari dosyalar yetki ve usul kuralları çerçevesinde Mersin’den takip edilebilir.
Resmî kaynaklar ve ilgili rehberler
Ticaret Bakanlığı Taşınır Rehni Mevzuatı · Mevzuat Bilgi Sistemi · Ticaret ve Sözleşmeler Hukuku · Hammadde ve stok rehni · TARES tescil rehberi · Rehin sözleşmesinin zorunlu unsurları.
Sık Sorulan Sorular
Ticari işletmenin tamamı rehnedilebilir mi?
Evet; ancak m.5/1’de sayılan diğer taşınır varlıklar borcu karşılıyorsa işletmenin tamamı üzerinde rehin kurulamaz.
İşletmede bulunan her mal rehin kapsamına girer mi?
Kuruluş anında işletmenin faaliyetine tahsis edilmiş ve rehin verenin tasarruf yetkisine sahip olduğu varlıklar değerlendirilir. Üçüncü kişiye ait mallar otomatik olarak kapsamda değildir.
Ticaret siciline bildirim gerekir mi?
Evet. Ticari işletme rehni ticaret siciline, esnaf işletmesi rehni ilgili esnaf siciline bildirilir.
Özel sicilli varlıklar ne olur?
İlgili özel sicile bildirim gerekir; daha önce kurulmuş özel sicil rehni varsa öncelik ayrıca değerlendirilir.
Sonradan alınan makine otomatik rehinli olur mu?
m.5/2 kuruluş anındaki varlıklara odaklanır. Gelecekte edinilecek varlıklar m.5/3 kapsamında ayrıca düzenlenmelidir.
İşletme faaliyetini sürdürebilir mi?
Evet. Rehin teslimsizdir; işletme faaliyeti sürer fakat değer koruma, denetim ve Sicil yükümlülükleri devam eder.
İşletme devredilirse rehin silinir mi?
Hayır. Devir ve Sicil sonuçları ile ticari işletme devrine ilişkin özel hükümler birlikte değerlendirilir.
Alacaklı işletmeyi denetleyebilir mi?
6750 m.12/4 kapsamında rehin konusu varlıkları denetleme hakkı vardır; bu hak işletme yönetimini devralma yetkisi değildir.
Borç ödenmezse işletme doğrudan alacaklıya geçer mi?
Hayır. m.14’teki icra ve temerrüt prosedürü uygulanmadan otomatik mülkiyet geçişi olmaz.
Borç bittiğinde ne yapılmalıdır?
m.15 uyarınca üç iş günü içinde TARES terkin başvurusu yapılmalı; ilgili diğer sicil bildirimleri de güncellenmelidir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 6750 sayılı Kanun m.5/2 ile m.5/3, m.8-12, m.14 ve m.15 birlikte değerlendirilerek 23 Eylül 2026 tarihinde hazırlanmıştır. İşletme bütünü rehni ile münferit ve müstakbel varlık rehni birbirinden ayrılmış; Kanunda açıkça bulunmayan otomatik kapsam veya süre varsayılmamıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
