Üçüncü Kişi veya Kurumdan Belge İbrazı Talep Dilekçesi | HMK 221 Word

Kısa cevap: HMK m.221/1’e göre mahkeme, üçüncü kişi veya kurumun elinde bulunan bir belgenin tarafların ileri sürdüğü hususun ispatı için zorunlu olduğuna karar verirse belgenin ibrazını emreder. Bu Word dilekçesi, hukuk davasının tarafının kendi elinde bulunmayan, belirli ve gerekli belgenin üçüncü kişi veya kurumdan mahkeme aracılığıyla getirtilmesini istemesi içindir. Başvuruda belgeyi elinde bulunduran kişi ya da kurum, belgeyi ayırt eden tarih ve kayıt, ispatlanacak vakıa ve zorunluluk gerekçesi açıkça belirtilir. Mahkemenin belgeyi mutlaka getirteceği vaat edilmez; kanuni zorunluluk değerlendirmesi mahkemenindir. Dilekçe, sınırsız arşiv taraması yerine somut belge istemini kurar.

Kim bu dilekçeyi arar?

Bir davacı veya davalı, uyuşmazlığa ilişkin bir teslim tutanağının, işyeri kaydının, kurum yazısının ya da sözleşme ekinin üçüncü bir kişinin elinde olduğunu biliyor olabilir. Kendi erişemediği kaydın mahkeme dosyasına gelmesi için hangi belgeyi ve hangi olguyu gösterdiğini dilekçede açıklamak ister. Bu sayfanın odağı, karşı tarafın elindeki belgenin ibrazı değil; davanın tarafı olmayan kişi veya kurumun elindeki belgedir. Karşı taraf bakımından HMK m.219–220 hükümleri ayrı değerlendirilir. “Bütün banka kayıtları”, “tüm yazışmalar” gibi belirsiz istemler, hangi delilin neden zorunlu olduğunu göstermekte yetersiz kalır. Hazır Word dosyası, mahkemenin muhataba yazacağı açık belge tanımını hazırlamaya yardım eder.

HMK 221/1: zorunluluk kararı

Maddenin ilk fıkrası, mahkemenin üçüncü kişi veya kurumdaki belgenin taraflarca ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu olduğuna karar vermesini arar. Dilekçede yalnız “delil olabilir” denmesi yerine, dava ve cevap dilekçesinde ileri sürülen belirli çekişmeli vakıa ile belgenin ilişkisi kurulur. Belge aynı olguyu göstermeye elverişli başka dosya evrakından farklı olarak neyi ortaya koyabilir, bu açıklanır. Talepte bulunan taraf mahkemenin değerlendirmesini peşinen sonucu belli bir işlem gibi göstermez. Mahkeme belgeye ihtiyaç görürse ibrazı emreder. Bu usul kararı, belgenin içeriğinin talep eden tarafın savını mutlaka doğrulayacağı anlamına gelmez. İspat değeri belge geldikten sonra ayrıca ele alınır.

Belgenin üçüncü kişide olduğunu nasıl gösterirsiniz?

Kurumun adı, birimi, bilinen adresi, belgeyi düzenleme veya saklama görevi ve belgenin ayırt edici kayıt bilgileri yazılır. Üçüncü kişi gerçek kişi ise kimliği ve tebligata elverişli adresi dosyadaki gerçek verilerle belirtilir. Belgenin üçüncü kişinin elinde bulunduğu, yazışma, teslim kaydı, resmi kayıt ya da tarafların kendi belgeleriyle destekleniyorsa bu somut dayanak gösterilir. Sadece tahmine dayanarak kesin “bu kurumda mutlaka vardır” cümlesi kurulmaz. Belgenin fiziken hangi arşivde bulunduğu bilinmiyorsa biliniyormuş gibi ayrıntı uydurulmaz; muhatabı belirlemeye yeterli gerçek bilgi verilir. Aynı isimli iki farklı şirket veya şube varsa unvan ve dönem ayrımı önemlidir.

Belgeyi ayırt eden bilgiler

Düzenleme tarihi, belge numarası, taraf isimleri, işlem dönemi, dosya veya sözleşme kodu gibi gerçek bilgiler belgenin tam tanımına hizmet eder. Örneğin bir teslim tutanağı isteniyorsa hangi teslim, hangi tarih aralığı ve hangi işyeri olduğu belirtilir. Kurumdan kendi içindeki bütün kayıtları süresiz taramasını talep etmek, esas uyuşmazlıkla ilgisiz kişisel verilerin dosyaya gelmesine yol açabilir. Talep aralığı vakıayı aydınlatmaya yeterli ölçüde sınırlanır. Bilinmeyen numaralar köşeli parantez içinde “bilinmiyor” diye imzalı dilekçeye bırakılmaz; mevcut ayırt edici unsurlar gerçek biçimde yazılır. Belgenin adı farklı kaynaklarda değişiyorsa kurumun kullandığı kayıt adı ve olayın somut tarifi birlikte verilir.

İspat edilecek vakıayı yazmak

HMK m.194/2, tarafın hangi delili hangi vakıanın ispatı için gösterdiğini açıkça belirtmesini zorunlu kılar. “Davamızın ispatı” ifadesi tek başına yeterli somutluk taşımaz. Belge bir ödemenin tarihi, teslimin yapılması, bildirimin muhataba ulaşması veya belli bir teknik işlemin gerçekleşmesi bakımından isteniyorsa yalnız ilgili vakıa tanımlanır. Vakıanın çekişmeli olduğu, dosyadaki hangi dilekçe veya beyanla görüldüğü gösterilir. Belgenin beklenen içeriği, henüz elde edilmediği hâlde kesin olarak aktarılmaz. “Belge, davalının bunu kabul ettiğini kanıtlayacaktır” demek yerine kaydın hangi olayı aydınlatmaya elverişli olduğu açıklanır. Mahkeme zorunluluk koşulunu bu bağlamda değerlendirir.

HMK 195 ile ilişkisi

HMK m.195, tarafların elinde bulunmayan ve incelenmesine karar verilen delillerin getirtilmesi için mahkemenin ilgili resmî makam, merci veya üçüncü kişilere bildirim yapacağını düzenler. Mahkemeye getirtilmesi mümkün olmayan deliller bulunduğu yerde incelenebilir veya dinlenebilir. HMK m.221, özellikle üçüncü kişi ya da kurumun elindeki belgeyi ibraz etmesine ilişkin usulü düzenler. Bu dilekçede iki madde birlikte anılabilir, fakat m.221/1’deki zorunluluk kararını atlayıp m.195’e dayanarak her kayıt için otomatik müzekkere talep edilmiş gibi yazılmaz. Belgenin dosyaya getirilmesi güçse yerinde inceleme gereği, saklama koşulu ve gerçek teknik sınırlamalar ayrıca belirtilir. İstenen işlem açıkça seçilir.

Karşı tarafın elindeki belgeyle farkı

Belge davanın davalısı veya davacısının elindeyse üçüncü kişi başlığı uygun değildir. HMK m.219, tarafların kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandığı ve ellerinde bulunan belgeleri ibraz yükümlülüğünü düzenler. HMK m.220, tarafın ibraz etmemesinin koşulları ve sonuçlarını düzenler. Bu sonuçları, üçüncü kişinin ibraz etmemesine otomatik olarak taşımak hatalı olur. Önce belgenin gerçekte kimde bulunduğu ve dosyada kimin taraf olduğu belirlenir. Bir şirket davanın tarafıysa onun şubesi “üçüncü kurum” olarak rastgele adlandırılmaz. Bağımsız bir başka şirket veya kamu kurumu muhatapsa HMK m.221 kapsamında somut kayıt gösterilebilir. Word dosyasındaki “üçüncü kişi/kurum” alanı, taraf listesiyle karşılaştırılarak doldurulur.

Üçüncü kişi ibraz edemediğini söylerse

HMK m.221/2, ibrazına karar verilen kişinin elindeki belgeyi sunmasını; sunamıyorsa nedenini delilleriyle açıklamasını öngörür. Mahkeme açıklamayı yeterli bulmazsa bu kişiyi tanık olarak dinleyebilir. Bu hükümler, talep dilekçesi verildiği anda belge sahibinin mutlaka yaptırımla karşılaşacağı anlamına gelmez. Önce mahkemenin ibraz kararı, sonra muhatabın açıklaması ve mahkemenin değerlendirmesi gerekir. Dilekçede daha önce gönderilmiş bir müzekkere veya alınmış bir cevap varsa tarih ve gerçek içerik ayrı anlatılır. Muhatabın “arşivde yok” cevabı, delil olmadan sahte beyan diye nitelenmez. İkinci fıkranın mekanizması, belgeye erişilememe gerekçesinin dosyada denetlenmesine yöneliktir.

Çekinme hakkı ve özel kayıtlar

HMK m.221/3, belge ibrazı zorunda olanların tanıklıktan çekinmeye ilişkin hükümlere göre ibrazdan veya bu konudaki tanıklıktan çekinebileceğini belirtir. Dolayısıyla “üçüncü kişi her türlü belgeyi kayıtsız sunmak zorundadır” cümlesi kanun metnini aşar. Meslek sırrı, kişisel veri veya özel nitelikli kayıtlar gündeme geliyorsa somut belge ve uygulanabilir usul koşulları mahkemece değerlendirilir. Talepte bulunan taraf, ilgili olmayan kişilerin verilerini topluca istemek yerine dava için zorunlu olan kayıt dönemi ve içeriğiyle sınırlı istem kurar. Çekinme sebebinin var olduğu ya da bulunmadığı, muhatabın gerçek beyanı ve mahkeme kararı olmadan kesin ileri sürülmez. Başvuru hedefi, uyuşmazlığı aydınlatmaya gerekli delildir.

Kamu kurumu ve özel kurum örnekleri

Bir kamu kurumunun düzenlediği belirli ruhsat yazısı, bir özel şirketin tuttuğu teslim kaydı veya bağımsız bir saklama kuruluşundaki belge farklı muhataplara yöneltilebilir. Her durumda kurumun adı ve ilgili birimi gerçek unvanla yazılmalıdır. Bir kurumun kayıt saklama yükümlülüğü veya erişim yöntemi, somut belge türüne göre değişir; dilekçede var olmayan evrak numarası veya muhatap birim uydurulmaz. Mahkemenin müzekkere yazması istendiğinde cevabın hangi vakıayı aydınlatacağı da açıklanır. Cevapta belgenin bulunmadığı bildirilebilir; bu ihtimal, başvuranın başlangıçta dürüst ve belirli talep kurma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. “Kurum kayıtlarının tümü” yerine belge adı, dönem ve ilgili işlem kaydı yazılır.

Belge aslı, suret ve yerinde inceleme

Belgenin aslı gerekli görülüyorsa niçin suretin yetmeyeceği ayrıca belirtilir. HMK m.217, kişi veya kurum elindeki belgenin aslı mahkemeye teslim edilecekse örneğinin yetkili asliye mahkemesince onaylanarak asıl belgenin gönderilmesi veya teslim edilmesi usulünü düzenler. HMK m.218, mahkemeye getirilmesi zor veya sakıncalı belgenin yerinde incelenmesini veya sunulan örnekle aslın karşılaştırılmasını öngörür. Bunlar aynı anda her talepte zorunlu işlemler değildir. Başvuru, mahkemeden öncelikle belirli belgenin ibrazını istemeli; belgenin niteliği nedeniyle yerinde inceleme gerekiyorsa gerçek saklama güçlüğünü açıklamalıdır. Sunulmamış aslı görülmüş gibi bir dilekçe düzenlenmez. Suretin okunurluğu ve sayfa bütünlüğü de sonradan denetlenir.

Süre ve önceki delil bildirimi

İstenilen belge davanın hangi aşamasında ileri sürülmüşse bu kayıt bulunur. Daha önce delil olarak gösterilen belgenin üçüncü kişiden getirtilmesiyle kanuni süreden sonra yeni delil göstermeyi birbirine karıştırmayın. HMK m.145, süresinden sonra delil gösterilmesinde yargılamayı geciktirme amacı bulunmaması veya gecikmenin ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmaması koşullarına bağlı mahkeme iznini düzenler. Bir belge ilk kez geç ileri sürülüyorsa bu koşullar somut kayıtla açıklanır. Mahkemenin belge getirtmeye yönelik ara kararı varsa hangi birimden, hangi süre içinde ve hangi kayıt için istendiği okunur. Eksik cevabı tam belge gelmiş gibi göstermek yerine ara kararın tamamlanması talebi kurulur. Başvuru tarihi ve tebligat tarihi farklıdır.

Karşı tarafın inceleme ve açıklama hakkı

HMK m.27 hukuki dinlenilme hakkı kapsamında yargılamayla ilgili bilgi edinme, açıklama ve ispat hakkını düzenler. Üçüncü kişiden gelen belge dosyaya ulaştığında tarafların onu inceleyebilmesi ve içeriğine ilişkin beyanlarını sunabilmesi önemlidir. Dilekçe, belge gelir gelmez içerik kesinleşecek veya karşı taraf artık itiraz edemeyecek gibi cümleler içermez. Belge elektronik ortamdan alınmışsa kaynağı, bütünlüğü ve hangi sürüm olduğu tartışılabilir. Mahkemenin belgeyi ne zaman dosyaya aldığı, taraflara ne zaman bildirildiği ve beyan için hangi süreyi verdiği kendi kayıtlarıyla izlenir. Talep sahibi belgenin aleyhine çıkan kısmını gizleyemez; mahkeme delili dosyanın bütünüyle değerlendirir.

Word örneğini doldurma adımları

İlk satırda mahkeme ve esas numarası, ardından talep eden tarafın gerçek sıfatı ve karşı taraf yazılır. Açıklamalarda üçüncü kişi veya kurumun tam unvanı, ulaşılabilir adres veya ilgili birim, istenen belgenin adı, tarih aralığı ve ayırt edici numarası yer alır. Belgenin hangi çekişmeli vakıayı ispat bakımından zorunlu olduğu ayrı numaralı maddede açıklanır. Önceki delil bildirimi varsa tarih ve ek gösterilir. Belgenin kurumda bulunduğu yönündeki bilgiye dayanak olabilecek gerçek yazışma veya kayıt eklenir; yoksa kesin bir bilgi gibi sunulmaz. Sonuç bölümünde mahkemenin üçüncü kişiye belgenin ibrazını emretmesi ve dosyaya gelen cevabın taraflara açılması istenir. Dosyada olmayan ekler listeden çıkarılır.

Üçüncü kişiden belge ibrazı dilekçesi örneği

Aşağıdaki Word metni, devam eden hukuk davasında dava dışı kişi veya kurumdan belirli belgenin getirtilmesini talep eden taraf için hazırlanmıştır. Konu satırındaki belge, açıklamalardaki muhatap ve sonuç bölümündeki talep aynı kaydı göstermelidir. Karşı taraftaki belge için bu metnin taraf sıfatı ve kanun maddesi uygun değildir.

Üçüncü kişiden belge ibrazı dilekçesi Word indir

Belgenin muhatabını, dönemini ve çekişmeli vakıayı gerçek dosya bilgileriyle tamamlayın.

Üçüncü kişiden belge ibrazı talep dilekçesi Word indir (.docx)

En sık yapılan hatalar

Birinci hata, üçüncü kişiyi davanın tarafı sanmaktır; taraf listesi ve muhatap unvanı karşılaştırılır. İkinci hata, belgenin adını ve dönemini yazmadan “tüm kayıtlar” istemektir; ayırt edici bilgiler eklenir. Üçüncü hata, vakıayı belirtmeden kurum arşivini araştırma aracı gibi kullanmaktır; HMK m.194 ve m.221 bağlantısı kurulur. Dördüncü hata, m.220’deki taraf için öngörülen sonucu üçüncü kişiye aynen uygulamaktır; m.221’in kendi usulü okunur. Beşinci hata, belge aslı ile sureti aynı ihtiyaç gibi göstermektir. Altıncı hata, henüz gelmemiş belgenin içeriğini kesin delil diye anlatmaktır. Yedinci hata, Word dosyasında örnek köşeli alanları ve kullanılmayan seçenekleri bırakmaktır.

Sık sorulan sorular

Resmî kaynak ve site içi bağlantılar

• Adalet Bakanlığı HMK metni: m.27, 145, 194–195, 217–221.
• Belge aslının iadesi dilekçesi
• Yabancı dilde belge tercümesini sunma
• Dilekçe örnekleri arşivi

Adalet Bakanlığı HMK metnindeki m.27, m.145, m.194–195, m.199, m.217–221 somut hukuki çerçeveyi oluşturur. Sitedeki belge aslının iadesi örneği, dosyaya gelmiş aslın sonraki işlemine; yabancı dilde belge tercümesi örneği, yabancı dildeki mevcut belgenin çevirisine; bu yazı ise dava dışı kişideki belgenin ibrazının istenmesine yöneliktir. İşlemlerin hedefi ve muhatabı farklıdır. Son gözden geçirme tarihi 28 Eylül 2026’dır. Talep hazırlanırken ilgili mahkemenin ara kararları, daha önce sunulan delil listesi ve üçüncü kişinin gerçek kayıt bilgileri ayrıca okunur.