İki Yıldan Az Suçta Biyolojik Örnek Alma Kararına İtiraz Dilekçesi | CMK 75/5 Word

İki yıldan az hapis cezası öngörülen suçta biyolojik örnek alma kararına itiraz dilekçesi, şüpheli veya sanığa isnat edilen suçun kanuni ceza üst sınırı iki yıldan daha az olduğu hâlde iç beden muayenesi yapılmasına ya da kan, saç, tükürük, tırnak veya benzeri biyolojik örnek alınmasına karar verilmişse CMK m.75/5’teki kesin yasağın uygulanması için sunulur. Başvurunun merkezinde tahmini sonuç ceza değil, işlem tarihinde isnat edilen suçun kanundaki üst sınırı, uygulanan nitelikli hâl ve alınmak istenen örneğin türü bulunur.

Kısa ve kesin cevap

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 75/5. maddesine göre üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi yapılamaz; kişiden kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük ve tırnak gibi örnekler alınamaz. Hâkim, mahkeme veya gecikmesinde sakınca bulunduğu gerekçesiyle Cumhuriyet savcısı bu eşiğin altındaki suç için m.75 kapsamındaki işlemi emredemez. Delilin yararlı görülmesi, kişinin rıza göstermesi veya işlemin kolay uygulanması yasak sınırını kaldırmaz.

Kanun “iki yıldan daha az” der. Bu nedenle kanuni üst sınırı tam iki yıl olan suç ile üst sınırı bir yıl, on sekiz ay veya yirmi üç ay olan suç aynı değildir. Tam iki yıllık üst sınır m.75/5’teki sırf ceza eşiği yasağının içinde değildir; buna rağmen karar yetkisi, delil amacı, sağlık güvenliği, işlemi yapacak kişi, ölçülülük ve gerekiyorsa hâkim onayı ayrı ayrı denetlenir. Üst sınır iki yıldan daha azsa ise bu fıkradaki yasak kesindir.

CMK m.75/6, madde gereğince alınan hâkim veya mahkeme kararlarına itiraz yolunu açar. CMK m.268/1 uyarınca özel bir süre bulunmadığı için itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilir. İtiraz, CMK m.269/1 gereğince kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Örnek henüz alınmamışsa dilekçede uygulamanın geri bırakılması açıkça istenir; geri bırakmaya kararına itiraz edilen makam veya itiraz mercii karar verebilir.

CMK 75/5’teki iki yıllık eşik nasıl uygulanır?

Eşik hesabı, şüpheli veya sanığa fiilen verileceği düşünülen cezaya göre yapılmaz. Erteleme, seçenek yaptırım, takdiri indirim, etkin pişmanlık, yaş küçüklüğü veya iyi hâl sonucunda ortaya çıkabilecek ceza bu aşamada ölçü değildir. Önce suç tarihindeki ve işlem tarihindeki yürürlük durumu saptanır; ardından isnadın dayandığı suç tipinin uygulanabilir fıkra ve bendi belirlenir. O düzenlemede yazılı hapis cezasının üst sınırı iki yıldan daha azsa m.75/5 uygulanır.

İsnatta nitelikli hâl gösterilmişse bunun yalnız adı değil, dosyada dayandırıldığı somut olgu ve kanun maddesi yazılır. Nitelikli hâl cezanın üst sınırını yükseltiyorsa eşik hesabı bu hukuki nitelendirmeye göre değişebilir. Buna karşılık yalnız daha ağır bir suç adının tutanağa yazılması yeterli değildir. Kararda hangi fiilin hangi madde, fıkra ve bent kapsamında değerlendirildiği denetlenebilir olmalıdır. Dilekçede isnadın esas alındığı sevk maddesi ile o hükmün ceza aralığı yan yana gösterilir.

Seçimlik yaptırım içeren bir suçta kanun “hapis veya adli para cezası” öngörüyorsa ve hapis cezasının üst sınırı iki yıldan daha azsa yasak uygulanır. Yalnız adli para cezası öngören bir suç için de m.75/5’in izin verdiği bir hapis üst sınırı bulunmaz; maddenin beden müdahalesi tedbiri bu yolla genişletilemez. Birden fazla suç isnadı varsa her suç ayrı değerlendirilir. Örnek alma kararının iki yıl veya daha fazla üst sınırlı hangi suçun delili için verildiği kararda açıklanmadıkça daha ağır başka bir isnadın dosyada bulunması, hafif suç yönünden sınırsız örnek alma yetkisi doğurmaz.

Yasak hangi işlemleri kapsar?

CMK m.75/5 iki işlem grubunu birlikte yasaklar. Birinci grup iç beden muayenesidir. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, cinsel organlar veya anüs bölgesinde yapılan muayeneyi de iç beden muayenesi sayar. İkinci grup vücuttan örnek alınmasıdır: kan veya benzeri biyolojik örnekler ile saç, tükürük ve tırnak maddede açıkça sayılmıştır. “Gibi” ibaresi, biyolojik nitelikteki benzer vücut materyallerini de kapsar; işlemin adı sürüntü, numune veya karşılaştırma örneği olarak değiştirilerek yasak aşılamaz.

Dış beden muayenesi ile iç beden muayenesi aynı değildir. CMK m.75’in lafzı şüpheli veya sanık bakımından iç beden muayenesini ve vücuttan örnek almayı düzenler. Fotoğraf, parmak izi ve fizik kimliğin tespiti CMK m.81’de ayrı kurala bağlanmıştır. Yeni dilekçe, yalnız gerçekleştirilen veya emredilen işlem gerçekten m.75/5 kapsamındaysa kullanılmalıdır. Örneğin yalnız dışarıdan görülebilen yaranın fotoğraflanması ile kan örneği alınması aynı hukuki işlem olarak yazılmaz.

Özel kanunlardaki alkol muayenesi ve kan örneği hükümleri CMK m.75/7 ile saklı tutulmuştur. Trafik mevzuatı veya başka bir özel kanun açıkça farklı yetki ve usul kuruyorsa başvuru yalnız m.75/5’e dayandırılmaz; özel hüküm adı ve maddesi ayrıca incelenir. İtiraz dilekçesinde işlemin ceza muhakemesinde delil elde etmek için mi, yoksa özel kanundaki bağımsız bir denetim için mi yapıldığı açıkça ayrılır.

Karar ve ceza üst sınırı hangi belgelerle kanıtlanır?

İlk belge iç beden muayenesi veya örnek alma kararıdır. Kararın tarih ve numarası, kararı veren merci, isnat edilen suç, sevk maddesi, alınacak örneğin türü ve işlemin amacı görünmelidir. Karar yalnız “gerekli örneklerin alınmasına” diyorsa hangi materyalin ve hangi suç delili için istendiği belirli değildir; bu belirsizlik ayrıca yazılır. Savcılık kararı varsa veriliş zamanı, onaya sunma zamanı ve hâkim ya da mahkeme kararı da dosyadan alınır.

İkinci belge isnadın hukuki dayanağıdır. Soruşturmada yakalama, ifade, savcılık talebi veya soruşturma tutanağındaki sevk maddesi; kovuşturmada iddianame ve kabul kararı esas alınır. Suç tipinin güncel metni resmî kaynaktan eklenir. Ceza üst sınırı başka bir fıkraya, nitelikli hâle veya özel kanuna göre değişiyorsa kullanılan hüküm tam olarak gösterilir. Maddeden yalnız ceza miktarını kesip bağlam dışı ekran görüntüsü sunmak yerine başlık, fıkra ve yürürlük bilgisi görünen resmî metin tercih edilir.

Üçüncü belge işlemin uygulanıp uygulanmadığını gösterir. Örnek henüz alınmamışsa çağrı yazısı, sağlık kuruluşuna sevk, randevu, müzekkere ve tebliğ kaydı; işlem yapılmışsa örnek alma tutanağı, sağlık personeli kaydı, barkod, mühür, teslim-tesellüm ve laboratuvar kabul belgesi kullanılır. İtiraz süresinin hesabı için kararın öğrenilme tarihi UYAP tebliği, celse tutanağı veya imzalı bildirimle gösterilir. Varsayılan tarih yazılmaz.

İtiraz mercii, süre ve uygulamanın durdurulması

Hâkim veya mahkemece verilen CMK m.75 kararına karşı m.75/6 gereğince itiraz edilebilir. İtiraz, CMK m.268/1 uyarınca kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie sunulur. Kararı veren merci itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse CMK m.268/2 uyarınca en çok üç gün içinde incelemeye yetkili mercie gönderir. Dilekçenin başlığında kararın gerçek tarihi, numarası ve kararı veren merci esas alınır; inceleme merciinin teşkilat bilgisi tahminle yazılmaz.

Soruşturma evresinde sulh ceza hâkimliği kararına itiraz, kararı veren hâkimliğe teslim edilir ve CMK m.268/3’teki sıra kurallarına göre yetkili hâkimlikçe incelenir. Kovuşturma evresinde davayı gören mahkemenin m.75 uyarınca verdiği ve kanunun itiraza açtığı karar bakımından da dilekçe önce kararı veren mahkemeye verilir. Yalnız Cumhuriyet savcısının işlemi söz konusuysa, savcı kararının m.75/1’deki yargısal onay süreci ile varsa onay kararı birlikte dosyaya alınır; kanun yolu, hâkim veya mahkeme kararına yöneltilir.

İtirazın verilmesi örnek alma işlemini otomatik olarak durdurmaz. CMK m.269/2, kararına itiraz edilen makamın veya inceleme merciinin yerine getirmenin geri bırakılmasına karar verebileceğini düzenler. Bu nedenle örnek alınmadan önce yapılan başvuruda “itiraz sonuçlanıncaya kadar iç beden muayenesi ve örnek alma işleminin geri bırakılması” ayrı talep olarak yazılır. Örnek alınmışsa yeni analiz, moleküler genetik inceleme veya karşılaştırma yapılmaması talebi, işlemin mevcut aşaması ve ilgili kayıtla ilişkilendirilir.

Örnek alınmışsa delilin hukuki durumu nasıl ileri sürülür?

CMK m.75/5, eşiğin altındaki suçta işlemin yapılamayacağını açıkça söyler. Buna rağmen alınan materyal ve bundan üretilen sonuçlar bakımından Anayasa m.38/6’daki kanuna aykırı bulgunun delil kabul edilememesi, CMK m.206/2-a’daki hukuka aykırı delilin reddi ve CMK m.217/2’deki hükmün yalnız hukuka uygun delile dayanması kuralları birlikte ileri sürülür. Dilekçede “hukuka aykırıdır” demekle yetinilmez; suçun sevk maddesi, kanuni üst sınır, örnek türü, karar ve uygulama tarihleri eşleştirilir.

Örneğin kullanılamaması ile materyalin hemen yok edilmesi aynı talep değildir. Moleküler genetik inceleme sonucu oluşmuşsa CMK m.80’deki gizlilik ve yok etme rejimi ayrıca değerlendirilir. Başvuru sahibi kanunda bulunmayan otomatik bir imha tarihi üretmemelidir. Somut aşamaya göre örneğin incelemeye gönderilmemesi, yürüyen incelemenin durdurulması, raporun hükme esas alınmaması, veri erişiminin sınırlandırılması ve kanuni imha koşulları oluştuğunda işlemin tutanağa bağlanması ayrı ayrı istenir.

Örnek alma kararı ile moleküler genetik inceleme kararı da aynı değildir. CMK m.78, alınan örnek üzerinde yapılabilecek genetik incelemenin amacını sınırlar; m.79 ise bu incelemeye yalnız hâkimin karar verebileceğini düzenler. m.75/5’e aykırı alınan örnek için sonradan genetik inceleme kararı verilmesi, ilk beden müdahalesindeki kanuni yasağı geriye dönük olarak ortadan kaldırmaz.

İki yıldan az suçta biyolojik örnek alma kararına itiraz dilekçesi örneği

Düzenlenebilir Word dilekçesi

CMK 75/5 iki yıldan az suçta biyolojik örnek alma kararına itiraz dilekçesini Word olarak indirin. Köşeli parantezli alanlar gerçek dosya kayıtlarıyla doldurulmalı; işlem yapılmış ve yapılmamış hâllerden dosyaya uymayan seçenek silinmelidir. Suçun madde, fıkra ve bendi ile kararın örnek türü eksiksiz yazılmadan dilekçe sunulmamalıdır.

Başvurudan sonra dosya nasıl takip edilir?

UYAP kaydından dilekçenin doğru dosyaya işlendiği, eklerin açıldığı ve geri bırakma talebinin karara bağlanıp bağlanmadığı kontrol edilir. Kararı veren merci itirazı yerinde görmezse dosyanın CMK m.268/2’deki en çok üç günlük gönderme kuralına uygun biçimde inceleme merciine aktarılması izlenir. Örnek alma için sağlık kuruluşuna müzekkere yazılmışsa, geri bırakma kararının o kuruluşa ulaştığı varsayılmaz; tebliğ veya müzekkere kaydı dosyada görülmelidir.

İtiraz reddedilse bile işlemin uygulanması sırasında m.75/2’deki sağlığa zarar verme tehlikesinin bulunmaması ve m.75/3’teki tabip veya sağlık mesleği mensubu şartı devam eder. Genetik inceleme yapılacaksa CMK m.78’deki amaç sınırı ve m.79’daki hâkim kararı ayrıca aranır. Her aşama tek kararın içinde erimiş sayılmaz.

Somut hata denetimi

Birinci hata, m.75/5’i “iki yıl ve daha az” şeklinde aktarmaktır; kanun “iki yıldan daha az” der. İkinci hata, sonuç cezayı veya beklenen indirimi üst sınır yerine kullanmaktır. Üçüncü hata, suçun fıkra ve bendini göstermeden yalnız suç adını yazmaktır. Dördüncü hata, uygulanabilir nitelikli hâli belgesiz kabul etmektir. Beşinci hata, birden çok isnatta örnek alma kararının hangi suçun deliline ilişkin olduğunu ayırmamaktır.

Altıncı hata, dış beden muayenesi, iç beden muayenesi, biyolojik örnek, fizik kimlik tespiti ve moleküler genetik incelemeyi aynı işlem saymaktır. Yedinci hata, özel kanundaki alkol veya kan örneği düzenlemesini incelemeden yalnız CMK m.75’e dayanmaktır. Sekizinci hata, itirazın işlemi kendiliğinden durdurduğunu sanıp m.269/2 uyarınca geri bırakma istememektir. Dokuzuncu hata, öğrenme tarihini belgelememektir. Onuncu hata, örneğin kullanılamaması ile kanuni imha zamanını aynı sonuç gibi yazmaktır.

İlgili dilekçe ve rehberler

• CMK 75/1 savcılık kararının 24 saat içinde hâkim onayına sunulmamasına itiraz dilekçesi
• Şüpheli veya sanıktan kan, saç, tükürük ve tırnak örneği alınması rehberi
• CMK 78-79 DNA ve moleküler genetik inceleme için hâkim kararı rehberi
• CMK 80 genetik inceleme sonuçlarının gizliliği ve yok edilmesi
• Mağdurdan biyolojik örnek alınması ve CMK 76 rıza kuralı

Sık sorulan sorular

CMK 75/5 yasağı iki yıl üst sınırlı suçu kapsar mı?

Hayır. Fıkra, üst sınırı iki yıldan daha az olan suçları kapsar. Üst sınırı tam iki yıl olan suç sırf bu eşik nedeniyle yasak kapsamında değildir; m.75’in diğer bütün şartları ayrıca aranır.

Mahkemenin vereceği tahmini ceza dikkate alınır mı?

Hayır. Eşik, isnada uygulanan suç hükmündeki kanuni hapis cezası üst sınırına göre belirlenir. İndirim, erteleme veya seçenek yaptırım ihtimali üst sınırın yerine geçmez.

Tükürük sürüntüsü de yasak kapsamına girer mi?

Evet. Tükürük CMK m.75/5’te açıkça sayılır. İşlemin “sürüntü” veya “numune” olarak adlandırılması biyolojik örnek niteliğini değiştirmez.

Saçın yalnız dışarıdan kesilmesi örnek alma sayılır mı?

CMK m.75/5 saç örneğini açıkça kapsar. Saçın köklü veya köksüz olması, laboratuvar amacını etkileyebilir; ceza eşiğinin altındaki suçta saç örneği alma yasağını kaldırmaz.

Şüphelinin rızası m.75/5 yasağını kaldırır mı?

Hayır. Şüpheli veya sanık yönünden m.75/5 emredici suç eşiğidir. Mağdurun rızasına ilişkin CMK m.76/2 kuralı şüpheli veya sanığa taşınamaz.

İtiraz süresi kaç gündür?

CMK m.268/1’e göre kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Öğrenme tarihi UYAP tebliği, celse tutanağı veya başka resmî kayıtla gösterilir.

İtiraz örnek alma işlemini otomatik durdurur mu?

Hayır. CMK m.269/1’e göre itiraz kendiliğinden geri bırakma sonucu doğurmaz. Kararın yerine getirilmesinin m.269/2 uyarınca ayrıca geri bırakılması istenir.

Örnek alınmışsa hemen yok edilir mi?

Delilin hukuka aykırılığı ve kullanılamaması ile materyalin yok edilmesi aynı işlem değildir. Genetik veri oluşmuşsa CMK m.80’deki özel yok etme koşulları ve tutanak usulü ayrıca uygulanır.

Kan örneği alınması DNA incelemesine de izin verir mi?

Hayır. Örnek alma m.75’e, moleküler genetik inceleme m.78-79’a tabidir. Genetik inceleme için kanuni amaç ve hâkim kararı ayrıca gerekir.

Özel kanundaki alkol muayenesinde aynı kural uygulanır mı?

CMK m.75/7, özel kanunlardaki alkol muayenesi ve kan örneği hükümlerini saklı tutar. İşlemin dayandığı özel kanun tespit edilmeden yalnız m.75/5 üzerinden sonuç kurulmaz.

Resmî mevzuat kaynakları

Bu içerikte Adalet Bakanlığı güncel CMK PDF’sindeki m.75-80 ile CMK m.267-271 itiraz hükümleri esas alınmıştır. Kanuna aykırı elde edilen bulguların delil kabul edilememesine ilişkin anayasal kural Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi Anayasa bölümünden kontrol edilir. Mevzuat kontrol tarihi 3 Ekim 2026’dır.