Moleküler Genetik İnceleme Kararında Bilirkişinin Gösterilmemesine İtiraz Dilekçesi | CMK 79/1 Word

Moleküler genetik inceleme kararında bilirkişinin gösterilmemesine itiraz dilekçesi, hâkimin DNA veya başka moleküler genetik inceleme yapılmasına izin verdiği hâlde incelemeyi yürütecek bilirkişiyi kararında belirtmemesi durumunda kullanılır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 79/1. maddesi yalnız karar yetkisini hâkime bırakmaz; aynı cümlede, görevlendirilen bilirkişinin de kararda gösterilmesini emreder. Bu nedenle “yetkili laboratuvarda inceleme yapılsın” biçimindeki belirsiz bir ifade, kanundaki atama unsurunun yerine geçmez.

Kısa ve kesin cevap

CMK m.79/1’e göre, CMK m.78 kapsamındaki moleküler genetik incelemeye yalnız hâkim karar verebilir ve kararda inceleme ile görevlendirilen bilirkişi gösterilir. Kararda bilirkişinin hiç belirtilmemesi, maddenin açıkça aradığı zorunlu unsurun eksik olmasıdır. Başvuruda, eksik kararın kaldırılması veya görevlendirilen bilirkişiyi kanuna uygun biçimde gösteren yeni bir hâkim kararı kurulması istenir.

Bilirkişinin gösterilmesi yalnız ad ve soyad yazılmasından ibaret görülmemelidir. Karar ve dosya kayıtları birlikte okunduğunda, incelemeyi hangi uzman kişinin veya kanuni şartları taşıyan hangi bağımsız birimin yürüteceği anlaşılmalıdır. Bu belirleme; CMK m.79/2’deki kurumsal bağımsızlık, yasak amaçlı analizlerin önlenmesi, yetkisiz kişilerin veriye erişmemesi ve örneğin kimlik bilgileri açıklanmadan teslim edilmesi şartlarının denetlenmesini sağlar.

İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilir. Hâkim kararlarına karşı genel itiraz yolu CMK m.267’de; süre ve başvuru usulü m.268’de düzenlenmiştir. İtirazın verilmesi kararı kendiliğinden durdurmaz. Örnek henüz laboratuvara gönderilmemiş veya analiz başlamamışsa, CMK m.269/2 uyarınca kararın yerine getirilmesinin geri bırakılması ayrıca talep edilmelidir.

CMK 79/1’deki zorunluluk hangi unsurlardan oluşur?

CMK m.79/1 iki ayrı hüküm içerir. İlk hüküm, moleküler genetik inceleme kararı verme yetkisini yalnız hâkime tanır. Cumhuriyet savcısı, kolluk, sağlık kuruluşu veya laboratuvar bu kararı hâkim yerine veremez. İkinci hüküm, inceleme ile görevlendirilen bilirkişinin hâkim kararında gösterilmesini zorunlu kılar. Karar yetkisinin doğru makam tarafından kullanılmış olması, bilirkişi ataması yazılmamışsa ikinci zorunluluğu ortadan kaldırmaz.

Kanun “kararda inceleme ile görevlendirilen bilirkişi de gösterilir” der. Bu ifade, hâkimin inceleme öncesinde kimin görevlendirildiğini belirlemesini gerektirir. Hâkim kararından sonra savcılığın veya kolluğun gönderme yazısıyla laboratuvar seçmesi, karar metnindeki eksikliği kendiliğinden tamamlamaz. Çünkü genetik incelemenin sınırları ile incelemeyi yürütecek kişinin bağımsızlığı, örnek analiz edilmeden önce yargısal denetimin konusu olmalıdır.

Kararın yalnız “Adli Tıp Kurumunda inceleme yapılmasına” demesi hâlinde dosya ayrıca incelenir. Karar, görevlendirilen bilirkişiyi veya kanunun kabul ettiği belirli uzman birimi denetlenebilir biçimde gösteriyor mu; yoksa hangi kişi ya da birimin görev yapacağını bütünüyle idari yazışmaya mı bırakıyor, sorusu cevaplanır. Dilekçede kararın gerçek ifadesi aynen aktarılır. Kararda bulunmayan bir eksiklik varsayımla üretilmez.

Bilirkişinin kararda gösterilmesi neden esasa ilişkindir?

Moleküler genetik inceleme, kişinin genetik verisini üretir. Bu veri yalnız kimlik karşılaştırması için kullanılabilecek teknik bir sonuç değildir; yanlış veya amaç dışı analiz yapılması hâlinde özel hayat ve kişisel veri alanına ağır müdahale doğurabilir. CMK m.78 bu nedenle incelemeyi soybağının veya elde edilen bulgunun şüpheli, sanık ya da mağdura ait olup olmadığının tespiti amacıyla sınırlar ve başka amaçlarla tespit yapılmasını yasaklar.

CMK m.79/2, bilirkişinin kim olabileceğini de sınırlar. İncelemeyi yapacak kişi resmen atanmış veya bilirkişilikle yükümlü olmalıdır. Ayrıca soruşturma veya kovuşturmayı yürüten makama mensup olmaması; aynı kurum içindeyse ilgili daireden teşkilat yapısı itibarıyla ve objektif olarak ayrı birimde bulunması gerekir. Görevlendirilen kişi ya da birim kararda belirtilmezse, bu bağımsızlık koşullarının hâkim tarafından değerlendirildiği denetlenemez.

Aynı fıkra, görevlilerin yasak moleküler genetik incelemeleri ve yetkisiz üçüncü kişilerin bilgi edinmesini teknik ve teşkilatsal tedbirlerle önlemesini emreder. İncelenecek bulgu bilirkişiye ilgilinin adı, soyadı, adresi ve doğum tarihi bildirilmeden verilir. Karardaki bilirkişi ataması; mühürlü örnek, kodlama kaydı, teslim-tesellüm belgesi ve erişim kayıtlarıyla birlikte kesintisiz bir denetim zinciri kurar.

Bu nedenle dilekçenin amacı, bilirkişiye ilişkin soyut güvensizlik ileri sürmek değildir. İtiraz, hâkim kararında bulunması gereken belirlemenin yapılmadığını gösterir. Bilirkişinin tarafsız olmadığına veya uzmanlığının yetersizliğine ilişkin somut olgu varsa bu ayrıca belgelendirilir; karar metnindeki atama eksikliği ile kişisel ret sebepleri birbirine karıştırılmaz.

CMK 78’deki amaç sınırı kararda nasıl görünmelidir?

CMK m.78/1, 75 ve 76. maddeler uyarınca alınan örnekler üzerinde ancak iki amaçtan biri için moleküler genetik inceleme yapılmasına izin verir: soybağının tespiti veya elde edilen bulgunun şüpheli, sanık ya da mağdura ait olup olmadığının belirlenmesi. İncelemenin bu amaçlar için zorunlu olması gerekir. Sağlık yatkınlığı, etnik köken, karakter özelliği veya kanunda sayılmayan başka bir tespit amacıyla analiz yapılamaz.

Kararda yalnız “DNA analizi yapılmasına” denmesi, incelemenin kanuni amacını her zaman açıklamaz. Dosyanın bağlamı, hâkim kararının gerekçesi ve savcılık talebi birlikte okunur. İnceleme, olay yerindeki kan lekesinin şüpheliye ait olup olmadığını belirlemek için istenmişse bu bağlantı kararda denetlenebilir olmalıdır. İtiraz dilekçesinde, kararın amaç bölümündeki gerçek eksiklik ayrı başlıkta gösterilir.

Örnek alma kararı ile genetik inceleme kararı aynı işlem değildir. Şüpheli veya sanıktan örnek alınması CMK m.75’e; diğer kişilerin beden muayenesi ve örnek alınması m.76’ya; alınan örneğin moleküler genetik incelemeye tabi tutulması m.78 ve 79’a bağlıdır. Kan örneğinin usulüne uygun alınması, o örnek üzerinde kendiliğinden genetik inceleme yetkisi vermez.

İtiraz mercii, süre ve başvuru usulü

CMK m.267’ye göre hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir. Moleküler genetik inceleme kararını veren sulh ceza hâkimliğine hitaben dilekçe hazırlanır ve incelemeye yetkili mercie gönderilmek üzere aynı hâkimliğe sunulur. Yetkili inceleme merciinin belirlenmesinde CMK m.268/3’teki sıra ve yargı çevresi kuralları esas alınır; dosya bilgisi görülmeden hâkimlik numarası tahmin edilmez.

CMK m.268/1 uyarınca, kanunda ayrıca hüküm yoksa itiraz süresi kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Öğrenme tarihi; UYAP tebliği, celse tutanağı, karar örneğinin teslim kaydı veya başka resmî belgeyle gösterilir. Kararın düzenlendiği tarih ile ilgili tarafından öğrenildiği tarih aynı olmak zorunda değildir. Dilekçede süre hesabı, belgesiz varsayıma değil dosya kaydına dayanır.

Kararı veren merci itirazı yerinde görürse kararını düzeltir. Yerinde görmezse CMK m.268/2 gereğince en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir. Başvurudan sonra yalnız dilekçenin sisteme girdiği değil, eklerin açıldığı, geri bırakma talebi hakkında ara karar verildiği ve dosyanın süresinde inceleme merciine aktarıldığı kontrol edilir.

Genetik incelemenin geri bırakılması nasıl istenir?

CMK m.269/1’e göre itiraz, kararın yerine getirilmesini kendiliğinden geri bırakmaz. Bu nedenle “itiraz ettim, laboratuvar artık işlem yapamaz” sonucu kanundan çıkmaz. Kararına itiraz edilen makam veya itirazı inceleyecek merci, m.269/2 uyarınca yerine getirmenin geri bırakılmasına karar verebilir. Dilekçede bu talep açık, ayrı ve olayın aşamasına uygun yazılır.

Örnek henüz gönderilmemişse sağlık kuruluşuna, adli emanete veya kolluğa yazılan müzekkerenin uygulanmaması istenir. Örnek laboratuvara ulaşmış ancak analiz başlamamışsa ambalajın açılmaması, numunenin tüketilmemesi ve yeni işlem yapılmaması talep edilir. Analiz başlamışsa yapılan işlemlerin, erişen kişilerin, kullanılan kitlerin ve üretilen ara kayıtların belirlenerek yeni işlemin durdurulması istenir.

Geri bırakma talebi soyut bırakılmaz. Örneğin sevk tarihi, kargo veya teslim kaydı, laboratuvar kabul saati, analiz randevusu ve mühür bilgisi dilekçeye yazılır. Aciliyet, “genetik veri önemlidir” gibi genel cümleyle değil; işlemin geri dönüşü olmayan hangi aşamaya ne zaman geçeceğini gösteren kayıtlarla açıklanır.

Dilekçeye hangi belgeler eklenmelidir?

İlk ek, itiraz edilen hâkim kararının bütün sayfalarıdır. Yalnız sonuç bölümünün ekran görüntüsü yeterli değildir; kararın gerekçesi, sevk maddeleri, inceleme amacı ve varsa bilirkişi ataması birlikte görülmelidir. İkinci ek, Cumhuriyet savcısının talebi ile talebin dayandığı olay ve bulgu kayıtlarıdır. Böylece hâkimin talebin hangi bölümünü kabul ettiği anlaşılır.

Örneğin alınmasına ilişkin tutanak, barkod, mühür ve adli emanet kaydı ayrı eklenir. Laboratuvara gönderme müzekkeresi, teslim-tesellüm belgesi, kargo kaydı, laboratuvar kabul formu ve analiz planı varsa bunlar da sunulur. Her belge dilekçedeki ek numarasıyla eşleştirilir. Bulunmayan belge ek listesinde varmış gibi gösterilmez; dosyadan getirtilmesi isteniyorsa hangi kurumdan hangi kaydın talep edildiği yazılır.

Süre için öğrenme belgesi zorunludur. UYAP tebliğ mazbatası, duruşma tutanağı veya imzalı teslim kaydı eklenir. Karar yüzüne karşı açıklanmışsa celse tarihi ve tutanak sayfası belirtilir. Müdafiin kararı daha sonra öğrendiği iddia edilecekse bu iddia, dosyadaki açıklama ve tebliğ kayıtlarıyla uyumlu kurulmalıdır.

Moleküler genetik inceleme kararında bilirkişi eksikliğine itiraz dilekçesi örneği

Düzenlenebilir Word dilekçesi

CMK 79/1 bilirkişisi gösterilmeyen moleküler genetik inceleme kararına itiraz dilekçesini Word olarak indirin. Word dosyası; karar ve uygulama zaman çizelgesi, somut itiraz gerekçeleri, geri bırakma talebi, delil ve ek listesi ile dosyaya uyarlama kontrolünü içerir. Köşeli parantezli alanlar resmî kayıtlarla doldurulmalı, olayda bulunmayan seçenekler silinmelidir.

Somut hata denetimi

Birinci hata, örnek alma kararı ile genetik inceleme kararını aynı saymaktır. İkinci hata, hâkim kararı bulunduğu için bilirkişinin gösterilmemesini önemsiz görmektir. Üçüncü hata, kararda yazmayan laboratuvar veya uzman adını savcılık yazışmasından hareketle hâkim ataması gibi sunmaktır. Dördüncü hata, CMK m.78’deki kanuni amacı belirtmeden genel “DNA incelemesi” istemektir.

Beşinci hata, bilirkişi ataması eksikliği ile bilirkişinin reddi sebeplerini karıştırmaktır. Altıncı hata, öğrenme tarihini belgesiz yazmaktır. Yedinci hata, itirazın incelemeyi kendiliğinden durdurduğunu varsaymaktır. Sekizinci hata, örneğin mevcut aşamasını ve yerini belirtmeden geri bırakma istemektir. Dokuzuncu hata, kimliksiz teslim ve erişim kayıtlarını hiç incelememektir. Onuncu hata, hukuka aykırılık iddiasından kanunda bulunmayan otomatik imha tarihi çıkarmaktır.

İlgili dilekçe ve rehberler

• DNA ve moleküler genetik inceleme için hâkim kararı rehberi
• Şüpheli veya sanıktan biyolojik örnek alınması rehberi
• İki yıldan az suçta biyolojik örnek alma kararına itiraz dilekçesi
• Savcının örnek alma kararının 24 saatte hâkim onayına sunulmamasına itiraz
• Genetik inceleme sonuçlarının gizliliği ve yok edilmesi

Sık sorulan sorular

CMK 79/1 uyarınca kararda bilirkişinin adı mutlaka yazmalı mı?

Kanun, görevlendirilen bilirkişinin kararda gösterilmesini emreder. Karar ve eklerinden belirli uzman kişi veya kanuni şartları taşıyan görevlendirilmiş birim denetlenebilir biçimde anlaşılmıyorsa zorunlu unsur eksiktir.

Savcılık sonradan laboratuvar seçerse eksiklik giderilir mi?

Hayır. CMK m.79/1, bilirkişinin hâkim kararında gösterilmesini ister. Sonraki idari gönderme yazısı, hâkimin yapması gereken belirlemeyi geriye dönük olarak tamamlamaz.

Genetik inceleme kararını Cumhuriyet savcısı verebilir mi?

Hayır. CMK m.79/1’e göre moleküler genetik inceleme yapılmasına yalnız hâkim karar verebilir.

Örnek alma kararı DNA incelemesi için yeterli midir?

Hayır. Örnek alma ile moleküler genetik inceleme ayrı işlemlerdir. Genetik inceleme için CMK m.78’deki amaç ve CMK m.79’daki hâkim kararı ile bilirkişi şartları ayrıca aranır.

İtiraz süresi ne kadardır?

CMK m.268/1 uyarınca, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. Öğrenme tarihi resmî belgeyle gösterilmelidir.

İtiraz DNA incelemesini otomatik durdurur mu?

Hayır. CMK m.269/1 itirazın kendiliğinden geri bırakma sonucu doğurmadığını düzenler. Kararın yerine getirilmesinin m.269/2 uyarınca ayrıca geri bırakılması istenir.

Bilirkişinin bağımsızlığı nasıl denetlenir?

CMK m.79/2’ye göre bilirkişi soruşturma veya kovuşturmayı yürüten makama mensup olmamalı; aynı kurum içindeyse ilgili daireden teşkilat ve objektiflik bakımından ayrı birimde bulunmalıdır.

Örnek bilirkişiye isimle mi gönderilir?

Hayır. CMK m.79/2, bulgunun bilirkişiye ilgilinin adı, soyadı, adresi ve doğum tarihi bildirilmeden verilmesini emreder. Kodlama ve teslim kayıtları korunmalıdır.

Karar kaldırılırsa örnek otomatik olarak imha edilir mi?

Otomatik imha sonucu çıkarılamaz. Genetik sonuçların gizliliği ve kanuni yok etme koşulları CMK m.80’e göre, dosyanın ulaştığı aşama dikkate alınarak ayrıca uygulanır.

Kararda yalnız kurum adı varsa nasıl itiraz edilir?

Kurum adının kanundaki “görevlendirilen bilirkişinin gösterilmesi” şartını somut dosyada karşılayıp karşılamadığı kararın tam metni ve görevlendirme kaydıyla değerlendirilir. Belirsizlik varsa hangi kişi veya bağımsız birimin seçildiğinin denetlenemediği açıklanır.

Resmî mevzuat kaynakları

Bu içerikte Adalet Bakanlığı Ceza Muhakemesi Kanunu PDF’sindeki CMK m.78-80 ile CMK m.267-271 itiraz hükümleri esas alınmıştır. Özel hayat ve kişisel veri güvenceleri Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi Anayasa bölümünden kontrol edilmelidir. Mevzuat kontrol tarihi 3 Ekim 2026’dır.