Ayıplı Malda Tüketicinin 4 Seçimlik Hakkı | 6502 m.11 | 2026
Kısa ve net cevap: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.11’e göre mal ayıplıysa tüketici dört haktan birini seçebilir: sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi, ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız misliyle değişim. Satıcı tüketicinin seçtiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim hakları, kanundaki şartlarla üretici veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir.
Ayıplı Mal Nedir?
6502 sayılı Kanun m.8’e göre ayıplı mal, tüketiciye teslim anında taraflarca kararlaştırılmış örnek veya modele uygun olmayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır. Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında, reklam veya ilanlarında yer alan özelliklerden birini veya birden fazlasını taşımayan mal da ayıplı kabul edilebilir.
Malın tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içermesi de ayıp niteliğindedir. Ayıp yalnız bozuk elektronik ürün, kırık mobilya veya arızalı araç gibi fiziksel kusurlardan ibaret değildir. Mal üzerinde üçüncü kişinin hakkı bulunması, vaat edilen teknik özelliklerin bulunmaması veya malın hukuken kullanılmasını engelleyen bir eksiklik de ayıp oluşturabilir.
Kanunun güncel metnine Ticaret Bakanlığı tüketici mevzuatı sayfasından ve Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden ulaşılabilir.
Teslimden Sonraki İlk Altı Ayda İspat Yükü Kimdedir?
6502 m.10’a göre teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir. Bu hüküm tüketiciyi teknik olarak ispatlanması güç üretim ve teslim kusurları karşısında korur.
Ancak bu karine malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz. Örneğin tüketicinin kullanımından kaynaklanan açık dış müdahale veya malın niteliği gereği teslimden sonra oluştuğu kesin bir zarar bakımından karinenin uygulanması ayrıca değerlendirilir.
Tüketicinin sözleşme kurulurken ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının beklendiği hâllerde o husus bakımından sözleşmeye aykırılık iddiası kurulamaz. Satıcı ayıplı mal satıyorsa ayıbı açık biçimde etikette ve satış belgesinde göstermelidir; teknik düzenlemesine aykırı ürünler ise bu yöntemle dahi piyasaya arz edilemez.
Ayıplı Malda Tüketicinin Dört Seçimlik Hakkı
6502 m.11 tüketiciye seçim yetkisi verir. Tüketici malın ayıplı olduğunu öğrendiğinde kanundaki dört haktan birini seçer. Satıcı kural olarak “sadece servise gönderirim”, “yalnız kupon verebilirim” veya “sadece değişim yaparım” diyerek tüketicinin kanuni seçimini ortadan kaldıramaz.
Dört hak şunlardır:
- Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme.
- Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme.
- Aşırı masraf gerektirmediği takdirde bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme.
- İmkân varsa malın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme.
Tüketici, seçimlik haklarından biriyle birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca uğradığı zararın tazminini de şartları varsa isteyebilir. Seçimlik hak kullanılması tazminat talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
1. Sözleşmeden Dönme Hakkı
Tüketici satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönebilir. Dönme hâlinde tarafların aldıklarını iade etmesi gerekir. Tüketici malı satıcıya geri verir; satıcı da tahsil ettiği satış bedelini iade eder.
Bu hak özellikle ayıbın tüketici açısından maldan beklenen temel faydayı ortadan kaldırdığı durumlarda önemlidir. Ancak m.11’in orantısızlık sistemi ve özel düzenlemeler somut olayda ayrıca dikkate alınmalıdır. Malın niteliği, ayıbın giderilebilirliği, diğer seçimlik hakların satıcı açısından maliyeti ve tüketicinin uğradığı zarar birlikte değerlendirilir.
Satıcı iade yerine yalnız hediye çeki veya mağaza bakiyesi önermişse tüketici bunu kabul etmek zorunda değildir. Kanuni dönme hakkının şartları varsa bedelin iadesi esastır.
2. Ayıp Oranında Bedel İndirimi
Tüketici malı kullanmaya devam etmek istiyor ancak ayıp nedeniyle ekonomik değer düşmüşse ayıp oranında satış bedelinden indirim talep edebilir. İndirim miktarı keyfî bir yüzdeyle değil, ayıbın malın değerine etkisine göre belirlenmelidir.
Taraflar indirim tutarında anlaşamazsa teknik inceleme veya bilirkişi değerlendirmesi gerekebilir. Özellikle araç, makine, mobilya veya yüksek bedelli elektronik ürünlerde ayıbın giderim maliyeti ile piyasa değerindeki düşüş aynı olmayabilir. Talebin doğru hesaplanması uyuşmazlığın sonucunu etkiler.
3. Ücretsiz Onarım Hakkı
Tüketici, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere malın ücretsiz onarılmasını isteyebilir. Ücretsiz onarım yalnız işçilik ücretinin alınmaması demek değildir. Parça, kargo, nakliye, posta ve kanuni hakkın yerine getirilmesi için gerekli diğer masraflar tüketiciye yüklenemez.
Ücretsiz onarım hakkı satıcıya ek olarak üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Satıcı, üretici ve ithalatçı kanundaki şartlarla müteselsilen sorumludur. Üretici veya ithalatçı malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir.
Yetkili servis sürecinde azami tamir süresi ve garanti mevzuatı ayrıca önemlidir. Yetkili Servis 20 İş Gününde Tamir Etmezse Ne Olur? rehberi bu özel durumu açıklar.
4. Ayıpsız Misliyle Değişim Hakkı
İmkân varsa tüketici ayıplı malın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteyebilir. Özellikle seri üretim ürünlerde aynı modelin ayıpsız örneği mevcutsa bu hak uygulanabilir. Malın benzersiz veya tekil nitelikte olması, aynı ürünün artık üretilmemesi ya da değişimin imkânsız hâle gelmesi durumunda diğer seçimlik haklar gündeme gelir.
Satıcı, ücretsiz onarım veya değişim talebinin kendisi için orantısız güçlük doğurduğunu ileri sürebilir. Orantısızlık değerlendirilirken malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve tüketicinin diğer seçimlik haklara önemli bir sorun yaşamadan başvurup başvuramayacağı dikkate alınır.
Satıcı, Üretici ve İthalatçıdan Hangisi Sorumludur?
Sözleşmeden dönme ve bedel indirimi taleplerinin doğrudan muhatabı satıcıdır. Ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim hakları ise m.11/2 uyarınca üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Bu hakların yerine getirilmesinde satıcı, üretici ve ithalatçı kanundaki şartlarla müteselsilen sorumludur.
Tüketici, garanti belgesinde yalnız üretici servisinin yazılı olmasını gerekçe göstererek satıcı tarafından tamamen geri çevrilemez. Satıcının 6502 sayılı Kanun’dan doğan sorumluluğu garanti sistemiyle ortadan kaldırılamaz.
Galeriden alınan ikinci el araçlardaki özel uygulama için Galeriden Alınan Ayıplı İkinci El Araçta Tüketici Hakları rehberi incelenebilir.
Ayıplı Malda Zamanaşımı Ne Kadardır?
6502 m.12’ye göre kanunda veya taraflar arasındaki sözleşmede daha uzun süre belirlenmediği sürece ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın tüketiciye tesliminden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre teslimden itibaren beş yıldır.
İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz. Ancak ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle ayıbın niteliği ve satıcının bilgisi süre değerlendirmesinde önemlidir.
Garanti süresi ile ayıplı mal zamanaşımı aynı kavram değildir. Garanti belgesi ve satış sonrası hizmet düzenlemeleri tüketiciye ek koruma sağlar; 6502’den doğan seçimlik haklar kendi koşullarında ayrıca uygulanır.
Ayıplı Malda Fatura Olmadan Hak Kullanılabilir mi?
Fatura önemli bir ispat aracıdır ancak tüketici işleminin ve satın almanın yalnız faturayla ispatlanabileceğine ilişkin mutlak bir kural yoktur. Banka/kredi kartı kaydı, e-arşiv kayıtları, sipariş bilgileri, garanti belgesi, teslim formu veya satıcının sistem kayıtları da satın alma ilişkisini gösterebilir.
Pratikte tüketici satın alma belgesini ve ayıbı gösteren fotoğraf, video, servis formu, yazışma gibi delilleri saklamalıdır. Satıcıya yapılan seçimlik hak bildiriminin de ispatlanabilir olması uyuşmazlığı kolaylaştırır.
Satıcı Talebi Reddederse Nereye Başvurulur?
Uyuşmazlığın parasal değerine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi görevli olabilir. Her yıl parasal sınırlar yeniden değerleme oranına göre değiştiğinden başvuru tarihindeki güncel sınır Ticaret Bakanlığından kontrol edilmelidir. Tüketici hakem heyeti başvuruları e-Devlet/TÜBİS üzerinden de yapılabilir.
Başvuru örneği için Tüketici Hakem Heyeti Başvuru Dilekçesi; hakem heyeti kararına karşı yol için Tüketici Hakem Heyeti Kararına İtiraz rehberleri kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
1. Ayıplı üründe kaç seçimlik hak vardır?
Dört: sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım ve imkân varsa ayıpsız misliyle değişim.
2. Satıcı tüketiciyi servise göndermek zorunda bırakabilir mi?
Tüketici m.11’deki seçimlik haklardan birini seçer. Satıcı kural olarak tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
3. İlk altı ayda ayıbı kim ispatlar?
Teslimden sonraki altı ay içinde çıkan ayıbın teslimde mevcut olduğu kabul edilir; aksini satıcı ispatlar. Mal veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmayan hâller istisnadır.
4. Ücretsiz onarımda kargo ücreti alınabilir mi?
Seçimlik hakkın kullanılması nedeniyle ortaya çıkan masraflar tüketiciye yüklenemez.
5. Değişim hakkı her zaman var mı?
Kanun “imkân varsa” ayıpsız misliyle değişim hakkı tanır. İmkânsızlık ve orantısızlık ayrıca değerlendirilir.
6. Ayıplı ürün için para iadesi istenebilir mi?
Sözleşmeden dönme hakkının şartları varsa tüketici malı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek bedelin iadesini isteyebilir.
7. Ayıplı malda zamanaşımı kaç yıl?
Kural iki yıldır; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıldır. İkinci el ve ağır kusur/hile hâllerinde m.12’deki özel hükümler uygulanır.
8. Garanti bitince seçimlik haklar da biter mi?
Garanti süresi ile 6502 m.12 zamanaşımı aynı değildir. Somut olayda teslim tarihi, ayıp, garanti ve kanuni sorumluluk ayrı değerlendirilir.
9. Tazminat da istenebilir mi?
Evet. Tüketici seçimlik hakkıyla birlikte Türk Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde oluşan zararının tazminini şartları varsa talep edebilir.
10. Satıcı cevap vermezse ne yapılır?
Uyuşmazlık değerine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yoluna başvurulur; talep ve deliller başvuruda açıkça gösterilir.
Sonuç
6502 m.11 ayıplı mal karşısında seçimi tüketiciye bırakır. Tüketici dönme, indirim, ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız misliyle değişim haklarından birini seçebilir. Satıcı bu tercihi yerine getirmekle yükümlüdür; ücretsiz onarım ve değişimde üretici ve ithalatçının da kanunda düzenlenen sorumluluğu vardır. İlk altı aylık ispat karinesi, iki yıllık genel zamanaşımı ve tüketici hakem heyeti/mahkeme ayrımı birlikte değerlendirilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
