AB’de Telefon Onarımında Parça Eşleştirme ve Bağımsız Servis Hakkı

Kısa ve net cevap: AB’de kapsamdaki akıllı telefonlarda seri koduyla cihaza bağlanan parçaların değiştirilmesi için gereken yazılım, ürün yazılımı veya benzeri araçlara ayrımcı olmayan erişim sağlanmalıdır. Dayanak (AB) 2023/1670 sayılı Tüzük Ek II, B bölümü, 1.1(7) hükmüdür. Gerekli talep ve varsa cihaz sahibinin bildirim ve onayı alındıktan sonra erişim üç iş günü içinde verilmelidir. Profesyonel tamircinin kayıt incelemesi ve teknik onarım bilgisine erişimi ise farklı sürelerdir. Parçanın fiziksel olarak satılması, onu çalıştırmak için gereken hukuki erişim görevinin de yerine getirildiğini tek başına göstermez.

Bu rehber, bağımsız servis veya cihaz sahibinin meşru onarım için gerekli bilgi ve eşleştirme erişimini nasıl talep edeceğini açıklar. Kimlik kilidini aşma, başkasının cihazına izinsiz erişme veya güvenlik önlemini etkisiz kılma talimatı değildir. Tüzük m.10 uyarınca genel uygulama 20 Haziran 2025’te başlamıştır; somut ürün kapsamı, piyasaya arz dönemi ve ilgili istisnalar ayrıca incelenmelidir. AB ürün kurallarıyla Türkiye’deki servis ve garanti düzeni aynı hukuk değildir.

Seri koduyla eşleştirilmiş parça nedir?

Tüzük Ek I/4, seri numaralı parçayı benzersiz kodu belirli bir cihaz birimiyle eşleştirilen ve değiştirilirken tam işlev için yazılım koduyla yeniden eşleştirme gerektiren parça olarak tanımlar. Bu nedenle bir parçanın üzerinde seri numarası bulunması tek başına aynı hukuki sorunu oluşturmaz. Değişim sonrasında cihazın veya yeni parçanın tam işlevi için özel eşleştirme gerekip gerekmediği belirlenmelidir.

Fiziksel montajın yapılmasıyla tam işlevin kazanılması ayrı aşamalar olabilir. Üreticinin sunduğu araç, ürün yazılımı veya onay süreci bu ikinci aşamada rol oynayabilir. Hukuki talepte hangi parçanın hangi modelde neden eşleştirme gerektirdiği açıklanır. Genel olarak telefon çalışmıyor demek, teknik arıza ile erişim engelini ayırmaya yetmez. Servis raporu, yapılmış fiziksel işlem ve eksik kalan işlev aynı kayıtla gösterilmelidir.

Hangi cihaz ve parçalar kapsamda?

Bu yazı, Ek II’nin akıllı telefonlara ayrılan B bölümüne odaklanır. Aynı Tüzükte diğer telefonlar, kablosuz telefonlar ve tabletler için ayrı bölümler bulunur. Ürünün adı veya biçimiyle yetinilmeden m.1–2 ve ilgili ek kapsamı incelenir. Bütün eski telefonların, kapsam dışındaki özel cihazların veya her elektronik parçanın aynı hükme tabi olduğu söylenemez. Uygulanacak model ve ilk piyasaya sunum bağlantısı belirlenmelidir.

B bölümünün 1.1(7) hükmü, aynı bölümdeki 1(a) ve 1(c) parça listelerine gönderme yapar. Profesyonel servise yönelik listede kamera, bağlantı noktası, düğme ve başka belirli parçalar; kullanıcıya da sağlanacak listede ekran, bazı kapak ve tepsiler gibi ürünler yer alır. Batarya için ayrıca özel şartlar bulunur. Bir parçanın listedeki konumu, erişimin kimlere sağlanacağını etkiler. Bu nedenle tek bir genel bütün parçalar tablosu hazırlanması yeterli değildir.

2025/2006 sayılı düzeltme, teslim süreleri ve belirli sökme koşulları dâhil bazı hükümleri değiştirmiştir. Eski metindeki her teknik ayrıntı güncelmiş gibi kullanılmamalıdır. Buradaki erişim incelemesi B/1.1(2) ve (7) hükümlerine dayanır; parçanın tedariki, fiziksel değiştirilebilirliği ve onarımın genel sonucu ayrı kontrol edilir. Güncel metinle değişiklik kaydı birlikte okunmalıdır.

Profesyonel tamirci yetkili servisle aynı kavram değildir

Ek I/5, profesyonel tamirciyi onarım ve profesyonel bakımı hizmet olarak veya onarılan cihazı yeniden satmak amacıyla yapan işletmeci olarak tanımlar. Sadece üreticinin yetkili servis ağına katılmış olmak bu tanımın tek yolu değildir. Bağımsız tamirci, gerekli şartları gösterdiğinde ilgili kayıt ve erişim imkânlarından yararlanabilir. Üreticiyle özel ticari sözleşme bulunmaması tek başına bütün teknik bilginin dışına çıkarılma nedeni sayılamaz.

Türkiye’deki yetkili servis sorgulama konusu farklı ulusal düzeni ve kayıt sistemini açıklar. Bu belge veya Türkiye’deki işletme sıfatı, AB’de faaliyet yürütülen üye devletin teknik yeterlilik ve mevzuat şartlarını kendiliğinden karşılamaz. Tersine, AB kuralı da Türkiye’deki her bağımsız işletmeye doğrudan aynı yetkiyi vermiş gibi anlatılmamalıdır. Gerçek faaliyet yeri ve hukuki bağlantı gösterilmelidir.

Kayıt için hangi koşullar istenebilir?

Ek II B/1.1(2)(a), erişim kaydı için profesyonel tamircinin teknik yeterliliğini ve faaliyette bulunduğu üye devlette elektrikli ekipman tamircilerine uygulanan kurallara uygunluğunu göstermesini düzenler. İlgili devlette resmî tamirci kayıt sistemi varsa bu kayda atıf yeterlilik kanıtı olarak kabul edilmelidir. Ayrıca faaliyetinden doğan sorumluluğu kapsayan sigorta istenebilir; devlet hukukunun böyle bir sigortayı zorunlu tutmaması bu özel koşulu ortadan kaldırmaz.

Başvuruda işletmenin kimliği, mesleki yeterlilik kaydı ve sigorta kapsamı doğru eşleştirilmelidir. Başka şirketin poliçesi veya farklı faaliyet için düzenlenmiş belge otomatik olarak yeterli sayılmaz. Üreticinin internet sitesi kayıt sürecini açıklamalıdır. Kayıt için istenen koşulların kanuni kapsamı, üreticinin ticari iş ortaklığına kabul şartlarıyla karıştırılmamalıdır. Teknik bilgiye erişim, yalnız yeni servis ağı üyesi kazanma süreci değildir.

Sigortanın varlığı onarımın sonucuna ilişkin bütün sorumlulukların üreticiye veya sigortacıya geçtiği anlamına gelmez. Profesyonel tamircinin tüketiciyle yaptığı hizmet sözleşmesi ve yaptığı işlemin uygunluğu ayrıca değerlendirilir. Kayıt, işletmenin her gelecekteki işleminin peşinen doğru kabul edildiği bir sertifika değildir. Başvuruya verilen belgenin geçerliliği ve güncellenmesi iç kayıtlarla takip edilmelidir.

Kayıt kararı için beş iş günü

B/1.1(2)(b), kayıt talebinin kabul veya reddinin başvurudan itibaren beş iş günü içinde verilmesini ister. Ret halinde açık gerekçe sunulmalıdır. Aynı tamirci şartlara uygun güncellenmiş bilgiyle yeniden başvurursa önceki ret kararı bu yeni veriler ışığında kaldırılmalıdır. Böylece ilk eksikliğin daha sonra giderilmiş olması görmezden gelinerek sürekli erişim yasağı uygulanmamalıdır.

Dosyada başvurunun yapıldığı, gerekli eklerin gönderildiği ve yanıtın alındığı tarihler ayrı tutulur. Beş günlük kayıt süresi, talep edilen parçanın teslim süresi değildir. Henüz kayıt yapılmamış işletmeye yönelik incelemeyle kayıtlı tamircinin belirli belge istemesi farklı aşamalardır. Süreyi yanlış olaya bağlamak hem üreticiye yöneltilen iddiayı hem servisin müşterisine verdiği takvimi hatalı hâle getirebilir.

Kayıtlı servise bilgi bir iş gününde sağlanır

B/1.1(2)(d), kayıt tamamlandıktan sonra profesyonel tamircinin istediği onarım ve bakım bilgisine talebinden itibaren bir iş günü içinde erişebilmesini düzenler. İlgili olduğunda eşdeğer model veya aynı ailedeki model bilgisi sağlanabilir. Ancak başka cihazın kılavuzunu vermek, teknik olarak gereken bilgiyi karşılamıyorsa yalnız bir dosya paylaşılmış olması yeterli değildir. Belgenin somut onarımda kullanılabilirliği incelenmelidir.

Gerekli bilgiler arasında açık ürün kimliği, sökme şeması, bağlantı ve devre şemaları, gerekli test ekipmanı, adım sıralı teknik talimat, hata kodları ve yazılım bilgileri bulunur. Liste, ilgili parçaların değiştirilebilmesi için gereken ayrıntı düzeyine bağlanmıştır. Pazarlama kataloğu veya genel kullanıcı kılavuzu, profesyonel onarım bilgisinin her durumda yerine geçmez. Hangi belgenin hangi teknik ihtiyacı karşıladığı açık olmalıdır.

Bilgiye erişim için kayıt ücretsizdir. Buna karşılık B/1.1(2)(c), onarım bilgisinin sağlanması veya düzenli güncellenmesi için makul ve orantılı ücretlere izin verir. Bu nedenle bütün teknik hizmetin koşulsuz ücretsiz olduğu söylenemez. Ücret, tamircinin bilgiyi kullanım kapsamını dikkate almadan erişimi caydıran yapıda olmamalıdır. Kayıt bedeliyle bilgi hizmeti bedeli ayrı kalemler olarak incelenir.

Eşleştirme araçlarında ayrımcı olmayan erişim

B/1.1(7)(a), profesyonel servise yönelik listedeki seri kodlu parçalar için gereken yazılım, ürün yazılımı ve yardımcı araçlara ayrımcı olmayan erişim ister. Aynı hükmün b bendi, son kullanıcıya da sağlanacak listedeki parçalar bakımından profesyonel tamirci ve son kullanıcı erişimini birlikte düzenler. Bu ayrım, her araç ve her parça için bütün kullanıcılara sınırsız erişim bulunduğu anlamına gelmez. İlgili listenin kapsamı korunmalıdır.

Erişim, değişim sırasında ve sonrasında hem parçanın hem cihazın tam işlevini sağlayan araçları kapsar. Üreticinin yalnız fiziksel parçayı satıp gerekli işleve erişimi açıklamasız biçimde kapatması bu düzenle birlikte değerlendirilir. Ancak kural, yanlış veya güvenlik bakımından uygunsuz parçanın teknik olarak mutlaka çalıştırılması gerektiği şeklinde genişletilmemelidir. Doğru ürün, gereken araç ve meşru onarım amacı gösterilmelidir.

Cihaz sahibinin bildirimi ve onayı

B/1.1(7)(c), cihaz sahibinin planlanan parça değişimini bildirme ve onaylama sürecinin ücretsiz erişilen internet sitesinde açıklanmasını ister. Süreç uzaktan bildirim ve onaya elverişli olmalıdır. Cihazın hangi parçasının değişeceği, talepte bulunan kişinin sıfatı ve mal sahibinin yetkisi açık olmalıdır. İşletme, başkasının cihazı için yapılmış izinsiz talebi normal servis işlemi gibi sunmamalıdır.

D bendi, ilgili araçlara erişimden önce cihaz sahibinin planlanan değişimi bildirmesi ve onaylamasının istenebilmesini düzenler. Profesyonel tamirci, sahibin açık yazılı rızasıyla bu işlemi onun adına yapabilir. Genel servis teslim fişinin gerçekten hangi yetkiyi içerdiği okunmalıdır. Cihazı incelemek için teslim alma ile belirli parçayı değiştirmeye ve ilgili eşleştirme talebini yapmaya verilen izin aynı kapsamda olmayabilir.

Onay kaydına gereksiz kişisel veri eklenmemelidir. Cihaz ve işlem bağlantısı kurulurken kullanıcının bütün hesap geçmişi veya özel dosyaları onarım dosyasının zorunlu parçası sayılmaz. Kimlik ve yetkiyi doğrulama gereği, kişisel içeriği sınırsız inceleme yetkisi vermez. Servisin veri koruma ve gizlilik görevleri ayrı sürer. Talep, hukuken gerekli bilgiyi sağlayan ve ilgisiz bilgiyi dışarıda tutan şekilde hazırlanmalıdır.

Üç iş günlük erişim süresinin başlangıcı

B/1.1(7)(e), yazılım ve ilgili araçlara erişimi, talebin ve uygulanabildiği durumda sahibin bildirim ve onayının alınmasından itibaren üç iş günü içinde öngörür. Bu nedenle tek başına boş bir servis mesajının tarihi her durumda başlangıç değildir. Gereken onay eksikse bunun ne zaman tamamlandığı kaydedilir. Buna karşılık belgeler tamamlanmışsa süresiz iç onay beklentisi kanuni süre yerine geçirilemez.

Profesyonel listedeki erişim, f bendi uyarınca gerekli kayıt koşullarını karşılayan tamircilerle sınırlandırılabilir. Bu koşul, üreticinin her kullanıcı için keyfî yeni ticari şart üretmesine izin değildir. Kayıt, cihaz sahibinin onayı ve belirli araç talebi ayrı işlemler olarak izlenir. Üç iş günü teknik onarımın tamamlanma garantisi değil, hükümdeki erişimin sağlanma süresidir. Servisin tüketiciye verdiği toplam tamir takvimi ayrıca değerlendirilir.

Yedi yıllık erişim süresi nasıl okunur?

B/1.1(2) ve (7), ilgili erişimi modelin piyasaya arzının sona ermesinden sonra en az yedi yıl sürdürür. Başlangıç için 20 Haziran 2025 veya piyasaya arz tarihinden bir ay sonrası seçeneklerinden geç olan tarih kullanılır. Son kullanıcı telefonu satın aldığı günden itibaren otomatik yeni yedi yıllık üretim ve erişim dönemi doğduğu söylenemez. Modelin ilgili piyasaya sunum tarihçesi belirlenmelidir.

Aynı ticari ad altında teknik olarak farklı modeller bulunabilir. Üreticinin model tanımlayıcısı ve ilgili ürün kaydı esas alınır. Onarım bilgisine erişim süresiyle işletim sistemi güncellemesi ve geri dönüşüm amaçlı sökme bilgisi farklı süreler içerebilir. Bunlar tek bir genel destek yılı olarak birleştirilmemelidir. Başvuruda hangi bilginin hangi ek hükmüne dayanılarak istendiği açıkça gösterilir.

Önceki özel servis onarımı ve genel onarım hakkı

2024/1799 sayılı Direktifin onarım hakkı, m.5/6–8 kapsamında onarımı engelleyen sözleşme ve teknik araçlar, bağımsız parça kullanımı ve önceki başka onarım işlemleri için ayrıca kurallar getirir. Meşru ve objektif gerekçeler, güvenlik ve fikrî mülkiyet sınırları korunur. Bu genel çerçeve, telefonlara özgü 2023/1670 erişim hükümleriyle birlikte ancak ayrı hukuki dayanaklarla okunmalıdır.

Direktifin ulusal aktarımıyla doğrudan uygulanabilir ürün Tüzüğü aynı işlem değildir. Belirli ülkedeki tüketici talebi ve yaptırım yolu ayrıca belirlenir. Türkiye’deki yedek parça ve yetkili servis sorumluluğu ayrı mevzuata tabidir. Ürünün bir AB markasına ait olması, Türkiye’deki bütün işlemlerin doğrudan AB onarım süresine bağlandığını tek başına göstermez.

Erişim reddedilirse talep nasıl hazırlanır?

İlk olarak ürün, parça ve gereken işlev tanımlanır. İkinci olarak profesyonel kayıt veya son kullanıcı sıfatının hangi hükme dayandığı gösterilir. Üçüncü bölüm, talep ve sahibin onayı gibi gerekli belgelerin tarihçesidir. Son bölümde verilen ret veya cevapsızlığın hangi yükümlülükle bağdaşmadığı açıklanır. Üreticiden belirli araç erişimi istenmelidir; bütün güvenlik sistemlerinin kaldırılması gibi kapsam dışı bir talep yapılmamalıdır.

Tüketicinin tamirciyle anlaşmasındaki fiyat, işin kapsamı ve teslim süresi ayrıca korunur. Avrupa Onarım Bilgi Formu bu hizmet koşullarının karşılaştırılmasına yardımcı olur. Üretici erişiminin gecikmesi, tamircinin tüketiciye hiçbir bilgi vermeden belirsiz süre bekletmesini kendiliğinden haklı kılmaz. Kimin hangi işlemi beklediği ve hangi tarihte başvurduğu gerçek kayıtlarla gösterilmelidir.

Veri silme ve fabrika ayarı bilgisi nasıl kullanılmalıdır?

B/1.1(2)(d) kapsamında sağlanacak teknik bilgiler, fabrika ayarlarına dönüşte kişisel verilerin güvenli silinmesi ve yeniden kullanılacak parçadaki kişisel veriler için ilgili silme araçlarına ilişkin talimatları da içerir. Bu bilgiye erişmek, tamircinin tüketicinin onayı olmadan her cihazı sıfırlayabileceği anlamına gelmez. Onarım için hangi işlemin gerçekten gerekli olduğu, cihaz sahibine ne açıklandığı ve kabulün kapsamı ayrıca belirlenmelidir. Mevcut verinin korunmasıyla güvenli silme gereği aynı işlem dosyasında fakat ayrı başlıklarla ele alınmalıdır.

Servis, teşhis veya değişimden önce veri etkisini açıklamalıdır. Bir parçanın yeniden kullanımına ilişkin teknik talimatla, tüketicinin telefonundaki bütün hesabın kaldırılması aynı şey değildir. Yapılan işlem kaydında tarih, yetkili kişi ve kabul edilen kapsam gösterilir. Teknik erişim hakkının sağlanması kişisel içeriği inceleme veya ticari amaçla kullanma yetkisi vermez. Tüketici bilgisi ile cihazın teknik tanımlayıcılarının erişim ve saklama düzeni ayrı kurulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Parça üzerinde seri numarası olması her zaman eşleştirme demek mi?

Hayır. Ek I/4, tam işlev için parçanın belirli cihazla yazılım kodu üzerinden eşleştirilmesini gerektiren özel durumu tanımlar.

Bağımsız tamirci üreticinin servis ağına girmek zorunda mı?

Profesyonel kayıt şartları teknik yeterlilik, ilgili mevzuat ve sigorta üzerinden belirlenir. Yetkili servis ağı üyeliğiyle aynı kavram değildir.

Kayıt talebi ne zaman cevaplanmalıdır?

B/1.1(2)(b) uyarınca beş iş günü içinde kabul veya gerekçeli ret verilmelidir.

Kayıt ücretsizse bütün teknik bilgiler de ücretsiz mi?

Kayıt ücretsizdir; teknik bilgi ve güncellemeler için makul, orantılı ücretler ayrıca değerlendirilebilir.

Kayıtlı tamirci bilgiye kaç günde erişir?

İstenen onarım ve bakım bilgisi, ilgili koşullarla bir iş günü içinde erişilebilir olmalıdır.

Eşleştirme araçları için süre nedir?

Talep ve gerekiyorsa cihaz sahibinin bildirim ve onayı alındıktan sonra üç iş günüdür.

Servis cihaz sahibi adına başvurabilir mi?

Sahibin açık yazılı rızasıyla bildirim ve onay işlemini yapabilir. Yetkinin kapsamı belirli olmalıdır.

Bu hak kimlik veya güvenlik kilidi kırma izni midir?

Hayır. Meşru parça değişimi için gerekli erişimle başkasının cihazına izinsiz erişim tamamen farklıdır.

Yedi yıl tüketicinin satın aldığı gün mü başlar?

İlgili yükümlülük modelin piyasaya arzının sona ermesinden sonraki süreye bağlanır; kişisel satın alma tarihi otomatik başlangıç değildir.

Üç iş günü bütün onarımın bitme süresi midir?

Hayır. Bu belirli araçlara erişim süresidir. Fiziksel parça teslimi ve onarımın tamamlanması ayrı değerlendirilir.

Resmî kaynak ve kapsam

Dayanaklar (AB) 2023/1670 m.1–2 ve 10, Ek I/4–5, Ek II B/1.1(2) ve (7); güncel değişiklik kontrolü için (AB) 2025/2006 ve tamamlayıcı onarım çerçevesi için (AB) 2024/1799 m.5 hükümleridir. Kaynak kontrolü: 30 Eylül 2026. Ürün kapsamı, işlem ülkesi ve somut başvuru şartları ayrıca incelenmelidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziki ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki hukuki süreçler Mersin merkezli yürütülür.