Acentenin Olağanüstü Giderlerinin Ödenmesi Talep Dilekçesi | TTK 117
Acentenin olağanüstü giderlerinin ödenmesi talep dilekçesi, ticari acentenin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini yerine getirirken yaptığı olağanüstü harcamaların müvekkilden karşılanmasını istemek için hazırlanır. Kanuni dayanak TTK 117’dir. Giderin gerçekten yapılması, acentelik göreviyle bağlantısı ve olağanüstü niteliği ayrı ayrı açıklanır. TTK 118’in TTK 20/1’in ikinci cümlesine yaptığı gönderme gereğince, bu giderler için ödeme tarihinden itibaren faiz de talep edilir.
Bu örnek, TTK acentelik rejimindeki ticari mal satımına aracılık eden acentenin ödediği belirli olağanüstü giderlere ilişkindir. Başvuru, adına acentelik yürütülen müvekkil tacire veya şirkete gönderilir. Dosyanın konusu komisyon hesabı, denkleştirme tazminatı veya düzenli işletme bütçesinin topluca devri değildir. Harcamayı acentenin yaptığı gerçek ödeme belgeleriyle gösterilir; ödenmemiş teklif fiyatı gider alacağı diye yazılmaz.
TTK 117 acentenin hangi gider talebini düzenler?
TTK 117/1, acentenin yükümlülüklerini yerine getirmek için yaptığı giderlerden ancak olağanüstü giderlerin ödenmesini isteyebileceğini belirtir. Bu hükme dayanan dilekçede yalnız harcama tutarı gösterilmez. Hangi yükümlülük yerine getirilirken neden olağan faaliyet düzenini aşan bir gider oluştuğu anlatılır. İki unsur birlikte sunulur. Acentenin işletmesinde kayda alınmış her gider, aynı nedenle müvekkilin kanuni borcu haline gelmez.
Acentenin komisyon hakkı TTK 113–116 çerçevesinde başka bir hesap konusudur. Gider başvurusu, yapılan satışların komisyon oranını yükselten bir yöntem olarak kurulmaz. Bir satışın ücretini kazandıran işlem kaydıyla o satış için ödenmiş olağanüstü harcamanın belgesi ayrı tutulur. Aynı tutar hem gider çizelgesinde hem önceden ödenmiş masraf payında gösterildiyse bu durum açıklanır ve mükerrer istem düzeltilir.
Sözleşmenin gider hükümleri okunur. Tarafların ayrıca kararlaştırdığı düzenli harcama karşılaması kendi sözleşme dayanağıyla ele alınır. TTK 117 kapsamında hazırlanan bu metne, sırf şirket bütçesini karşılatmak için bütün kira, personel veya iletişim faturaları eklenmez. Sözleşmenin belirli masraf kalemini ayrıca düzenlediği yerde kanuni ve sözleşmesel istemin hangi tutara dayandığı açık gösterilir. Aynı belgeye iki ayrı tahsil hedefi yüklenmez.
Buradaki müvekkil, acentelik faaliyetinin yürütüldüğü tacirdir. Avukatın müvekkili anlamıyla karıştırılmaz. TTK 102’de tanımlanan sürekli ve bağımsız acentelik ilişkisi esas alınır. Acentelik sözleşmesi, faaliyet bölgesi ve ilgili görev kayıtları dosyaya alınır. İşçi, tek seferlik aracılık yapan kişi veya özel sektör mevzuatına tabi temsilci için aynı sıfat belgeye bakmadan kullanılmaz. Örnek olağan ticari mal acenteliği içindir.
Olağanüstü giderin gerekçesi nasıl somutlaştırılır?
Olağanüstü nitelik, harcamanın yüksek tutarlı olmasıyla tek başına açıklanmaz. Acentenin düzenli faaliyetinin kapsamı, sözleşmenin yüklediği görev, giderin doğduğu olay ve yapılan iş birlikte gösterilir. Dosyadaki olağan işleyiş önce tanımlanır. Ardından somut olayın bu işleyişten ayrılan yönü belgelenir. Yalnız faturanın üzerine olağanüstü masraf yazılması, giderin hukuki niteliğini denetlenebilir hale getirmez.
Olay anlatımı tarih sırasına göre kurulur. Müvekkilin ilgili bildirimi, yerine getirilmesi gereken görev, harcamayı doğuran somut durum, alınan hizmet ve ödemenin tarihi birbirinden ayrılır. Harcamanın açıklaması hizmet sağlayıcının ticari tanımıyla sınırlı bırakılmaz. Bu hizmetin acentenin hangi görevi için kullanıldığı yazılır. Dosyada bulunan talimat, yazışma veya tutanak doğru tarih ve ek numarasıyla gösterilir.
Talimat kaydı mevcutsa dilekçeye bağlanır. Gerçekte verilmemiş ön onay metne eklenmez. TTK 117’nin metninde her olağanüstü gider için ayrı bir genel yazılı ön izin şartı kurulmamıştır. Bununla birlikte somut sözleşmenin yetki ve masraf düzeni incelenir. Mevcut talimatın kapsamı ile fiilen alınan hizmetin kapsamı karşılaştırılır. Bir işi yapmak yönündeki talimat, açıklanmayan başka harcamaların tümünün sınırsız kabul edildiği beyan olarak genişletilmez.
Düzenli ofis gideri ile belirli olaydan doğan ek gider aynı satırda birleştirilmez. Bir fatura iki farklı işe ait hizmetleri içeriyorsa istemle ilgili bölüm ayrıştırılır. Acentenin başka müvekkillerinin faaliyetleri için yapılan kısım bu dosyaya yüklenmez. Ayrım belgeyle yapılır; tutarı büyütmek için dayanaksız yüzde dağıtımı kullanılmaz. Hizmet sağlayıcıdan alınan açıklama, faturanın gerçek kapsamını anlaşılır hale getirir.
Giderin acentelik yükümlülüğüyle bağlantısı kurulur
Dilekçede görev, sözleşmenin ilgili maddesi ve somut iş numarasıyla tanımlanır. Harcamanın müvekkilin faaliyetini ilgilendirmesi tek başına yeterli anlatım değildir; acentenin yerine getirdiği yükümlülük belirtilir. Acentenin kendi işletmesini genişletmesi veya başka bir ticari proje için yaptığı harcama, görev bağlantısı kurulmadan TTK 117 alacağına dönüştürülmez. Gerçek dosyaya ait iş veya müşteri kaydı kullanılır.
İlişkinin sürdüğü dönem ve giderin gerçekleştiği tarih kontrol edilir. Sonradan hazırlanmış masraf dökümü, harcamanın yapıldığı tarihteki görev kaydının yerini tutmaz. Sözleşme değişikliği varsa o tarihte yürürlükte bulunan sürüm eklenir. Aynı taraflarla başka bir hizmet sözleşmesi bulunuyorsa giderin hangi ilişkiye ait olduğu gösterilir. Doğru hukuki ilişki belirlenmeden tek bir genel acente hesabı üzerinden bütün alacaklar birleştirilmez.
İspat dizininde görev belgesi ile ödeme belgesi arasında bağlantı bulunur. Aynı hizmete ait sipariş, fatura ve banka açıklamasının numaraları farklıysa eşleştirme notu yazılır. Banka transferinin yalnız tutarı faturayla aynı diye tüm ilişki kurulmuş sayılmaz. Alıcı, hizmetin konusu, ödemenin hangi borcu kapattığı ve ilgili iş kaydı da karşılaştırılır. Eksik açıklama gerçek belgelerle tamamlanır.
Gider çizelgesi ve kalan anapara nasıl hazırlanır?
Her kalem için ayrı satır açılır. Olay ve görev bağlantısı, hizmet belgesi, fiilen ödenen tutar, ödeme tarihi, önceki karşılamalar ve kalan istem yazılır. Tahmini bütçe, henüz kabul edilmemiş teklif veya gelecekte çıkacak harcama bu ödenmiş gider örneğine eklenmez. Harcamayı başka kişi yaptıysa acentenin kendi gideri olduğu açıklanmadan kişisel ödeme kaydı talebe bağlanmaz. Ödeme ve sıfat birlikte okunur.
| Gider kalemi | Belge ve olay | Hesapta izlenecek kayıt |
|---|---|---|
| Görev bağlantısı | Sözleşme maddesi ve ilgili iş | Olağanüstü niteliğin somut gerekçesi |
| Gerçek harcama | Fatura veya hizmet belgesi | Ödenen tutar ve para birimi |
| Ödeme | Banka kaydı veya gerçek makbuz | Her kalemin ödeme tarihi |
| Önceki karşılama | Müvekkil ödemesi veya aynı gider iadesi | Mükerrer istemin çıkarılması |
| Kalan istem | Satır bazında son hesap | Anapara ile faizin ayrı gösterilmesi |
Bir gider taksitlerle ödenmişse her fiili ödeme ve tarihi gösterilir. Faturanın toplamı ile ödeme toplamının neden farklı olduğu açıklanır. İade edilmiş hizmet bedeli veya düzeltilmiş faturanın eski tutarı alacak çizelgesinde bırakılmaz. Acentenin gerçekten taşıdığı ve talep ettiği giderin son durumu esas alınır. Müvekkilin daha önce yaptığı masraf ödemesi aynı kalemle eşleştirilir; farklı komisyon ödemesi rastgele giderden düşülmez.
Vergi dahil veya hariç tutarın hangi belge üzerinden yazıldığı belirtilir. Bu dilekçe, bütün işletmeler için tek bir vergi uygulaması belirleyen muhasebe görüşü değildir. Belgede görünen tutar, ödemenin kapsamı ve giderin dosyada karşılanma durumu incelenir. Gider üzerinde başka bir tahsil veya iade kaydı varsa bu da açıklanır. Aynı ekonomik harcamanın tekrar istenmesi, güçlü bir belge dosyası kurulmasının önüne geçer.
Birden çok para birimi bulunan giderler tek para cinsinde gerekçesiz toplanmaz. Asıl ödeme para birimi korunur; sözleşmenin gerçek ödeme düzeni ayrıca gösterilir. Dilekçeye hazırlayanın seçtiği rastgele kur yazılmaz. Dönüştürme kullanılmışsa dayanak ve tarih hesap ekinde yer alır. Anapara toplamı okunabilir olmalı, hangi satırın hangi tutarı oluşturduğu denetlenebilmelidir.
TTK 118 uyarınca faiz başlangıcı ödeme tarihidir
TTK 118/1, avans ve olağanüstü giderler bakımından TTK 20/1’in ikinci cümlesini uygular. Bu cümle verilen avanslar ve yapılan giderler için ödeme tarihinden itibaren faize hak kazanılmasını düzenler. Olağanüstü gider başvurusunda faiz başlangıcı, acentenin o gider için yaptığı gerçek ödeme üzerinden gösterilir. Fatura düzenleme tarihi, hizmetin konuşulduğu gün veya dilekçenin gönderildiği gün otomatik başlangıç yapılmaz.
Faiz talebi anaparadan ayrı yazılır. Satırların ödeme tarihleri farklıysa bütün giderler için tek eski tarih kullanılmaz. Kısmi gider ödemeleri ve sonradan karşılanan kısımlar hesapta izlenir. Oran ve hesap yöntemi ilgili sözleşme ile uygulanacak faiz hükümleri üzerinden belirlenir. Bu örneğe her dosyada geçerliymiş gibi sabit yıllık oran veya güncel tarife konulmamıştır. Dayanağı bulunmayan yüzdelik istem üretilmez.
TTK 120/1-e, ücret, avans ve olağanüstü giderler hakkında m.20 hükümlerine göre faiz ödenmesini müvekkilin borçları arasında sayar. Aynı maddenin ikinci fıkrası, maddeye aykırı şartları acentenin aleyhine olduğu ölçüde geçersiz kılar. Bu koruma faiz düzeni bakımından okunur; her masraf paylaşımı maddesinin gerekçe gösterilmeden tümüyle geçersiz olduğu sonucu çıkarılmaz. Gider niteliği ile faizin hukuki dayanağı ayrı anlatılır.
Acentenin olağanüstü gider talep dilekçesi örneği
Acentenin olağanüstü giderlerinin ödenmesi dilekçesini Word olarak indir. Doldurulacak alanlar gerçek görev ve ödeme kayıtlarından alınır. Gider çizelgesi hazırlanır, önceki karşılamalar ayrılır. Son hazırlık sayfası gönderilecek nüshadan çıkarılır.
[MÜVEKKİL TACİR/ŞİRKETİN TAM UNVANINA]
[BİLDİRİM ADRESİNE]
TALEP EDEN ACENTE: [Tam ad/unvan, adres ve sicil bilgisi]
TEMSİLCİ/VEKİL: [Ad, temsil veya vekâlet dayanağı]
ACENTELİK İLİŞKİSİ: [Sözleşme tarihi, numarası ve faaliyet konusu]
İLGİLİ İŞ VE OLAY: [Gerçek iş numarası, olay ve tarih]
KONU: TTK 117 uyarınca ödenmiş olağanüstü giderlerin kalan anaparası ile TTK 118 ve 20/1’in ikinci cümlesi uyarınca her ödeme tarihinden işleyecek faizin karşılanması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Taraflar arasındaki acentelik ilişkisi Ek-1’de gösterilmiştir. İlgili [sözleşme maddesi ve somut görev] kapsamında yerine getirdiğimiz yükümlülük [gerçek görev açıklaması]dır.
2. Bu görevin ifası sırasında [somut olay ve tarih] nedeniyle [hizmet/gider] yapılmıştır. Olağan faaliyet düzeninden ayrılan unsur [gerçek gerekçe]dır. Görev, olay ve gider arasındaki bağlantı Ek-2’deki belgelerle gösterilmiştir.
3. Harcamalar tarafımızca ödenmiştir. Her kalemin belgesi, fiili ödeme tarihi, para birimi ve tutarı Ek-3 gider çizelgesindedir. Fatura/hizmet belgeleri ve ödeme kayıtları Ek-4’tedir.
4. Aynı giderler için önceden karşılanan veya iade edilen tutarlar Ek-3’te ayrı gösterilmiştir. Bu tutarlar isteme tekrar eklenmemiştir. Talep edilen kalan anapara [tutar ve para birimi]dir.
5. TTK 117 kapsamındaki bu giderler için TTK 118 ve 20/1’in ikinci cümlesi uyarınca, Ek-3’te gösterilen her fiili ödeme tarihinden itibaren uygulanacak faiz dayanağına göre faiz talep ediyoruz. Anapara ve faiz kalemleri ayrı izlenmektedir.
HUKUKİ DAYANAK: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.117, m.118, m.20/1 ikinci cümle ve m.120/1-e; somut acentelik sözleşmesi ve ekleri.
SONUÇ VE TALEP: Açıklanan olağanüstü giderlerin kalan anaparası [tutar ve para birimi] ile belirtilen ödeme tarihlerinden hesaplanacak faizin [acente adına hesap bilgisi] üzerinden ödenmesini; ödeme kaydının ve gider kalemlerine ilişkin cevabınızın [bildirim adresi] üzerinden iletilmesini talep ederiz. [Tarih]
Acente / Yetkili temsilcisi / Vekili
[Ad soyad, unvan ve imza]
EKLER: Ek-1 Acentelik sözleşmesi ve ilgili görev hükümleri; Ek-2 görev, olay ve mevcut talimat kayıtları; Ek-3 kalem bazında gider, ödeme ve kalan alacak çizelgesi; Ek-4 hizmet/fatura ve ödeme belgeleri; Ek-5 mevcut önceki karşılama/iade kayıtları; Ek-6 gerekiyorsa temsil veya vekâlet belgesi.
Ekler ve bildirimin teslimi nasıl düzenlenir?
Ek dizinindeki numaralar dilekçedeki anlatımla eşleştirilir. Hizmet belgesi, ödeme ve olay yazışması ayrı dosyalar halinde anlaşılır isimlerle sunulur. Aynı kaydın farklı taramaları güncel asıl belgeymiş gibi çoğaltılmaz. Okunamayan banka açıklaması veya kesilmiş fatura sayfası yeniden alınır. Gönderilen nüshada tutar ve tarihler açık görünür; delil ekleri yalnız hazırlayanın bilgisayarında bırakılmaz.
Başvuru doğru müvekkilin adresine yöneltilir. Aynı grubun başka şirketinin muhasebe birimi, gerçek borçlu şirket yerine yazılmaz. Acente tüzel kişiyse yetkili temsil düzeni kontrol edilir. İmzalı metin ve eklerin teslim kaydı saklanır. Temerrüt ihtarı da yapılacaksa tacirler arasında TTK 18/3’teki noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta yöntemleri ayrıca gözetilir.
Cevap ve ödeme sonrasında gider dosyası kapatılır
Müvekkilin cevabı kalem bazında okunur. Giderin görev bağlantısına ilişkin itirazla yalnız tutara ilişkin itiraz ayrılır. Eksik belge tamamlanır; karşı tarafın gerçekten yapmadığı kabul dosyaya yazılmaz. Ödeme geldiğinde hangi kalemi karşıladığı kayda alınır. Kısmi ödeme, bütün gider alacağının kapanması diye işlenmez. Mutabakat veya ibra hazırlanacaksa kalan anapara ve faiz üzerindeki etkisi açık belirlenir.
TTK 117 bu başvuru için sabit yedi veya on beş günlük genel cevap süresi koymaz. Dilekçede kanunda bulunmayan süre hak düşürücü sonuçla ilan edilmez. Uyuşmazlık sürerse ticari para alacağı için dava şartı arabuluculuk ve yargısal takip koşulları ayrıca değerlendirilir. İlk gider talep yazısı mahkeme kararı değildir; alacağın zorla tahsil edildiği sonucu yalnız gönderim kaydından çıkarılmaz.
Sık sorulan sorular
Acentenin olağanüstü gider talebinin kanuni dayanağı nedir?
TTK 117/1’dir. Acente, yükümlülüklerini yerine getirmek için yaptığı olağanüstü giderlerin ödenmesini isteyebilir.
Yüksek tutarlı her fatura olağanüstü gider midir?
Hayır. Olağanüstü nitelik, görev ve olay bağlantısıyla açıklanır. Tutar tek başına bu niteliği kurmaz.
Düzenli ofis giderleri bu örneğe topluca eklenir mi?
Bu örnek TTK 117 olağanüstü gider istemidir. Düzenli giderlerin ayrıca kararlaştırılmış karşılanması kendi sözleşme dayanağıyla ele alınır.
Henüz ödenmemiş teklif bedeli yazılır mı?
Örnek acentenin ödediği gerçek giderlere yöneliktir. Gelecek bütçesi ve ödenmemiş teklif bu çizelgeye geçirilmez.
Faiz hangi tarihten istenir?
TTK 118’in TTK 20/1 ikinci cümleye göndermesi uyarınca giderin ödeme tarihinden istenir. Her kalemin gerçek tarihi gösterilir.
Faiz için bütün kalemlere tek tarih verilir mi?
Ödemeler farklı tarihlerdeyse ayrı izlenir. Tek bir eski başlangıç tarihi bütün giderlere uygulanmaz.
Önceden karşılanmış gider yeniden talep edilir mi?
Aynı gider için önceki karşılama ve iadeler çizelgede ayrılır; mükerrer tutar istemden çıkarılır.
Kanun her gider için genel yazılı ön izin şartı koyar mı?
TTK 117’de böyle genel şart yazılı değildir. Somut sözleşmenin görev, yetki ve masraf düzeni ayrıca incelenir.
TTK 117 genel on beş günlük cevap süresi koyar mı?
Hayır. Bu maddeye dayanarak sabit genel cevap süresi ve hak düşürücü sonuç üretilmez.
Word dosyasındaki hazırlık sayfası gönderilir mi?
Hayır. Hazırlık sayfası çıkarılır; doldurulmuş imzalı talep, gider çizelgesi ve gerçek belgeler gönderilir.
Resmî kaynaklar ve ilgili site yazıları
Dayanak Mevzuat Bilgi Sistemi Türk Ticaret Kanunu m.117, m.118, m.20/1 ikinci cümle ve m.120/1-e’dir. Hükümler 14 Şubat 2011 tarihli Resmî Gazete kanun yayını ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi kanun PDF’si üzerinden incelenir. Gerçek sözleşme, gider niteliği ve ödeme belgeleri başvurunun somut temelidir.
Ücret hesabı için acentenin ücret hesabı ve defter sureti talebi; belirli işlemin kabulü için yetkisiz acente işlemine icazet bildirimi; alacağın takibi için ticari alacak dosyalarının incelenmesi okunabilir. Gider dilekçesi bu ayrı başvuruların kopyası olarak düzenlenmez.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu: Mersin’deki fizikî ofiste ve Türkiye genelindeki ticari acentelik dosyalarında görev bağlantısı, gider belgesi, fiili ödeme, önceki karşılama ve faiz başlangıcı birlikte incelenir. Talep gerçek kalan alacağa göre hazırlanır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
