Yurt Dışındaki Alacaklı Türkiye’de Bonoya (Senede) Dayalı Alacağını Nasıl Tahsil Eder?
yurt dışındaki alacaklı bono senet tahsili: Yurt dışındaki alacaklının Türkiye’de bonoya dayalı alacağı; TTK m.776, İİK m.168, senet aslı, 5/10 günlük süreler ve kambiyo takibi.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kısa ve net cevap: Yurt dışında yaşayan alacaklı, elindeki geçerli bono/emre yazılı senet Türkiye’deki borçlu tarafından vadesinde ödenmezse kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu veya alacağın niteliğine uygun başka takip/dava yolunu kullanabilir. Bononun uygulanacak hukuka göre geçerli olması, Türk hukukunun uygulandığı hâllerde TTK m.776–777’deki koşulları taşıması, aslının mevcut olması, vadesinin gelmiş olması ve takip yetkisinin doğru kişide bulunması gerekir. Kambiyo takibinde borçluya gönderilen ödeme emrinde borcun on gün içinde ödenmesi, senedin kambiyo vasfına veya imzaya ilişkin itiraz/şikâyetin ise beş günlük kısa sürelerde icra mahkemesine yapılması öngörülür.
Gurbetçi alacaklı açısından en önemli konu senedin aslının güvenli biçimde Türkiye’ye ulaştırılması ve fotokopi üzerinden acele takip açılmamasıdır. Ayrıca senetteki isim, yabancı adres, para birimi, ciro zinciri ve vade bilgileri takip öncesi kontrol edilmelidir.
Bono Olabilmesi İçin Hangi Unsurlar Gerekir?
Türk hukukunun uygulandığı hâllerde TTK m.776’da senet metninde “bono” veya “emre yazılı senet” kelimesi, kayıtsız şartsız belirli bedeli ödeme vaadi, lehtar, düzenlenme tarihi, yer, vade, ödeme yeri ve düzenleyenin imzası düzenlenir. Senet başka dilde yazılmışsa o dilde bono karşılığı kullanılan kelimeye ilişkin hüküm dikkate alınır. Her boş alan bonoyu geçersiz yapmaz: m.777 uyarınca vadesi gösterilmeyen bono görüldüğünde ödenecek sayılır. Ayrıca belirtilmemişse düzenleme yeri ödeme yeri ve düzenleyenin yerleşim yeri kabul edilir; düzenleme yeri yoksa düzenleyenin adının yanındaki yer bu işlevi görür. Bu kanuni tamamlama kuralları, eksik imza veya düzenlenme tarihini keyfî olarak tamamlama yetkisi değildir.
Senet üzerindeki ödeme vaadi bir koşula bağlanmışsa kambiyo niteliği ayrıca incelenir. Temel sözleşmenin teminat amacı taşıması ile senet metnindeki koşullu ödeme kaydı aynı mesele değildir. Sonradan doldurma yetkisi bulunduğu ileri sürülüyorsa anlaşma ve doldurulan alanlar birlikte değerlendirilir. Kaynak: TTK m.776-778.
Yabancı unsurlu bonoda uygulanacak hukuk: Alacaklının yurt dışında yaşaması, senedin bütün yönleriyle yabancı hukuka tabi olduğu anlamına gelmez. TTK m.778/1-j’nin gönderme yaptığı m.766–775 uyarınca ehliyet, şekil, borçlanmanın sonuçları ve süreler bakımından uygulanacak hukuk ayrı ayrı belirlenir. Şekil bakımından kural, ilgili borçlanmanın imzalandığı ülke hukukudur; kanuni istisnalar saklıdır. Protestonun şekli ve çekilme süresi işlemin yapılacağı ülke hukukuna, başvurma haklarının kullanılması için uyulacak süreler ise senedin düzenlendiği yer hukukuna göre değerlendirilir. Bu yazıdaki Türk maddi hukukuna ilişkin açıklamalar, ilgili meseleye Türk hukukunun uygulandığı hâller içindir. Türkiye’deki icra takip usulü ise İİK’ye göre yürütülür. Kaynak: TTK m.766–778.
Senet Fotokopisiyle Takip Açılır mı?
Kambiyo senedine dayalı takipte senet aslının icra dairesine sunulması gerekir. Fotokopi, tarama veya WhatsApp görüntüsü tek başına kambiyo senedinin aslının yerini tutmaz. Yurt dışındaki alacaklı senedi güvenli kargo veya vekil teslimiyle Türkiye’deki avukata ulaştırmalıdır.
Senet Avro veya Dolar Cinsinden Olabilir mi?
Bono yabancı para cinsinden düzenlenebilir; ancak Türk Parası Kıymetini Koruma mevzuatındaki sözleşme sınırlamaları ve temel borç ilişkisi ayrıca değerlendirilir. Senedin para birimi, ödeme şartı ve faiz kaydı takip talebine doğru aktarılmalıdır.
Kambiyo Takibinin Avantajı Nedir?
Kambiyo ödeme emrinde ödeme süresi on gün; İİK m.168 kapsamındaki borca, imzaya ve yetkiye itiraz ile senedin kambiyo niteliğine ilişkin özel başvuru süresi kural olarak beş gündür. Ödeme süresi dolana kadar itiraz edilebileceği düşüncesi yanlıştır. Başvuru icra mahkemesine yapılır; genel haciz yolundaki icra dairesine yedi günlük itirazla karıştırılmaz. Her icra işlemi şikâyetinin de otomatik beş günlük olduğu söylenemez; özel başvuru sebebi belirlenir.
Borca ve imzaya itiraz, satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz. İİK m.169-170 çerçevesindeki geçici durdurma ve itirazın kabulü hükümleri ayrıca uygulanır. Yalnız savcılığa sahtecilik şikâyeti yapılması da kanuni icra başvurusunun yerine geçmez. Sürenin başlangıcı ödeme emrinin usulüne uygun tebliğiyle belirlenir; eski Türkiye adresine yapılan işlem tartışmalıysa tebligat şikâyeti ve esas itiraz ayrı korunur. Kaynak: İİK m.168-170/a.
Borçlu İmzaya İtiraz Ederse
Borçlu imzanın kendisine ait olmadığını iddia ederse İİK m.168 uyarınca beş gün içinde icra mahkemesine başvurmalıdır. İmza incelemesi gerektiğinde bilirkişi, mukayese imzaları ve belge aslı önem kazanır. Senedin dolduruluş biçimi ve sonradan değişiklik iddiaları da ayrıca incelenir.
Borçlu “Bu Senet Teminattı” Derse
Bononun bir sözleşmenin teminatı olarak verildiği iddiası kambiyo vasfı ve takip hakkı bakımından dosyaya göre değerlendirilir. Senet üzerindeki kayıtlar, temel sözleşme, teslim tutanakları ve yazışmalar önemlidir. “Teminat senedidir” savunması tek başına takibi otomatik durdurmaz.
Vade Geçtiyse Ne Olur?
Türk hukukunun uygulandığı hâllerde TTK m.749, m.778 ve m.779 birlikte uygulanır: bonoyu düzenleyene karşı kambiyo istemi vadeden itibaren üç yıl; hamilin cirantalara başvurusu süresinde çekilen protestodan veya giderlerden muafiyet kaydında vadeden itibaren bir yıl; cirantaların birbirlerine başvurusu ödeme ya da kendilerine dava yöneltilmesinden itibaren altı ay içinde zamanaşımına uğrar. Avalistin sorumluluğu, kimin için aval verdiğiyle bağlantılı olarak incelenir. Bütün imzalar için tek ve aynı başlangıç tarihi kullanılamaz.
TTK m.750-751 uyarınca kesilme işlemi ve bunun hangi borçlu yönünden sonuç doğurduğu belirlenir. Bir borçluya karşı takip yapılması, diğer bütün senet borçlularının sürelerini kendiliğinden kesmez. Zamanaşımına uğramış kambiyo istemi ile temel sözleşmeden doğan alacak aynı değildir; temel ilişki ve kendi süresi ayrıca değerlendirilir. Senet zamanaşımına uğradı diye her ihtimalde para ilişkisi hiç yaşanmamış sayılmaz; buna karşılık eski senetle özel kambiyo avantajlarının süresiz sürdüğü de söylenemez.
Protesto kime karşı başvuruda önem taşır?
Bonoyu düzenleyen asıl borçluya karşı istem ile cirantaya başvuru farklıdır. Düzenleyene yöneltilecek istem için kural olarak ödememe protestosu şartı aranmaz; cirantalara başvuru hakkının korunmasında ise protesto, ibraz, ihbar ve varsa giderlerden muafiyet kaydı incelenir. “Protestosuz” kaydı bütün şekil ve ibraz yükümlülüklerini ortadan kaldıran genel izin değildir. Senedin türü ve imzaların sıfatı okunmalıdır.
Belirli vadeli bono ile görüldüğünde veya görüldükten belirli süre sonra ödenecek bono aynı takvim üzerinden izlenmez. Görülme ve ibrazın vade hesabına etkisi varsa bunun ispatı ayrıca sağlanır. Yurt dışından kargo gönderim tarihi, noter protestosu veya bankaya ibraz tarihi yerine geçmez. Son gün yaklaşırken yalnız belgenin fotoğrafını iletmekle yetinilmez; asıl belgenin güvenli teslim planı yapılır.
Senette yazan faiz her zaman geçerli midir?
TTK m.778’in gönderme yaptığı m.675 gereğince senet üzerinde faiz şartının yazılabileceği vade türleri sınırlıdır. Görüldüğünde veya görüldükten belirli süre sonra ödenecek senetlerde faiz şartı ve oranı incelenir; diğer vade türlerinde böyle bir senet içi faiz şartı yazılmamış sayılır. Bu, vade sonrası bütün temerrüt faizinin de ortadan kalktığı anlamına gelmez. Senet içi faiz ile gecikme faizi ayrı kalemlerdir.
Avro veya dolar bedelli bonoda uygulanacak kur, para birimi ve faiz takip talebine doğru aktarılır. İİK m.58’deki TL karşılığı gösterme yükümlülüğü korunur. Sözleşmesel faiz, senet üzerindeki faiz ve 3095 sayılı Kanunun yabancı para hükümleri birbiriyle çelişecek şekilde üst üste uygulanmaz. Ayrıntılı hesap için döviz alacağının tahsili rehberi incelenir.
Teminat senedi savunması nasıl değerlendirilir?
Bir borcun güvence altına alınması amacıyla bono verilmesi, tek başına her senedin kambiyo niteliğini ortadan kaldırmaz. Senet metninin belirli sözleşmenin yerine getirilmesi gibi bir koşula bağlanıp bağlanmadığı ve alacağın muacceliyeti incelenir. Temel sözleşmede senedin hangi borç için verildiğinin açık gösterilmesi, itirazın somutlaştırılmasını sağlar. Sadece “teminat” kelimesinin bulunması veya borçlunun böyle söylemesiyle otomatik sonuç çıkarılmaz.
Alacaklı, senedin verdiği takip imkânını, henüz doğmamış veya ödenmiş bir alacağı yeniden tahsil etmek için kullanamaz. Temel ilişkide ödeme, mahsup veya ibra varsa senetle bağlantısı araştırılır. Borçlunun sunduğu belgenin icra mahkemesindeki sınırlı incelemeye yeterliliği ile genel mahkemede ispat imkânı farklıdır. İtirazın reddi her durumda temel ilişkinin bütün yönleriyle kesin hükme bağlandığı anlamına gelmez.
Tüketici işleminden alınan senet
Senet bir tüketici işleminden alınmışsa 6502 sayılı Kanun m.4/5 ayrıca kontrol edilir. Tüketicinin yaptığı işlemler nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde senet, ancak nama yazılı ve her taksit için ayrı düzenlenir; aykırılığın tüketici yönünden geçersizlik sonucu vardır. Bu nedenle üzerinde bono yazan her matbu formun, tüketiciye karşı hiçbir ek denetim yapılmadan aynı şekilde takip edileceği söylenemez.
Örneğin konut dışındaki bir tüketici satışında bütün taksitler için tek emre yazılı senet alındığı iddiası varsa işlem ve senet birlikte incelenir. Senedi sonradan edinen kişinin durumu da kendi hukuki koşullarıyla değerlendirilir. Tüketici sıfatının bulunması her ticari ilişkiye varsayımla uygulanmaz; tarafların amaçları ve sözleşmenin niteliği belgelenir. Kaynak: 6502 sayılı Kanun m.4.
Ciro, şirket imzası ve alacaklı sıfatı
Senedi elinde bulundurmak tek başına her durumda yetkili hamil olmaya yetmez. Lehtar kaydı, ciroların bağlantısı, varsa tahsil veya rehin cirosu ve senet üzerindeki silinmiş kayıtlar incelenir. Ciroyu şirket adına atan kişinin işlem tarihindeki temsil yetkisi önemlidir. Şirket kaşesinin bulunması, altındaki her kişinin yetkili olduğu anlamına gelmez. Yetkisiz imzanın sonuçları ayrıca kambiyo hükümlerine göre belirlenir.
Vekâletnameyle avukatın takibi yürütmesi ile senedin avukata ciro edilerek devredilmesi aynı işlem değildir. Alacaklı sıfatının değiştirilmesi gerekmeyen bir dosyada gereksiz temlik yapılmaz. Tahsilatın kimin hesabına gideceği ve sulh veya ibra yetkisi açıklaştırılır. Yabancı şirket hamilse kuruluş ve temsil belgelerinin Türkiye’de kullanılabilirliği, belge türüne uygun tercüme ve tasdikle sağlanır.
Asıl belgenin güvenli korunması
İlk hukuki inceleme için ön ve arka yüzün okunaklı taraması alınır; tutar, tarih, imza ve ciroların tamamı görünmelidir. Asıl belge tesliminde tarihli alındı kaydı tutulur. Kargo kullanılıyorsa teslim alan kişi ve gönderi numarası doğrulanır. Senedin üzerine sonradan not yazılmaz, tarih değiştirilmez veya boş alanlar yetkisiz doldurulmaz. Eksiklik görülürse hukuki sonuç açıklanır; belgeyi gerçeğe aykırı tamamlama yoluna gidilmez.
Asıl kaybolmuşsa tarama üzerinden var olmayan asıl sunulmuş gibi takip açılmaz. Kıymetli evrakın iptali ve koruma önlemleri somut kayıp durumuna göre değerlendirilir. Senedin zayi olması ile borcun ödenmiş olması farklıdır. Senedi düzenleyene karşı temel ilişkiye dayalı istem mümkünse, bunun delilleri ve süresi ayrıca incelenir; iptal davası bütün alacağı kendiliğinden tahsil ettiren bir işlem değildir.
Haciz ve fiilî tahsil
Takip yolunun hızlı olması, borçlunun mutlaka ödeme gücüne sahip olduğu anlamına gelmez. Banka alacakları, taşınmazlar ve diğer haczedilebilir değerler kanuni yoldan araştırılır. Şirket borcu için senette şahsi imzası veya ayrı yükümlülüğü bulunmayan her ortak kişisel malvarlığıyla sorumlu tutulamaz. Düzenleyen, temsilci, avalist ve ciranta sıfatları bu nedenle baştan ayrılır.
Kısmi ödeme geldiğinde ana para ve ferilere mahsup hesabı yazılı tutulur. Senetteki aynı bedel için farklı kişilerden yapılan tahsilat toplam alacağı aşamaz. Dosya kapanırken icra hesabı, alacaklının aldığı tutar ve senedin iadesi veya iptali konusunda güvenli işlem yapılır. Mersin’deki fiziksel ofisimizden yürütülen Türkiye geneli dosya koordinasyonunda ilgili icra dairesinin yetkisi korunur; yurt dışında yaşamak ne tahsil garantisi ne de hak kaybı sebebidir.
Senet Ciro Edilmişse
Alacaklı senedi ciro yoluyla edinmişse ciro zincirinin kesintisiz olması gerekir. Tahsil cirosu, rehin cirosu veya tam ciro gibi kayıtların takip yetkisine etkisi farklıdır. Yurt dışındaki şirketin veya kişinin senedi hangi sıfatla elinde tuttuğu açıkça belirlenmelidir.
Aval Veren Kişiye de Takip Yapılır mı?
Bonoda aval varsa aval veren kişi, kimin için aval verdiyse kambiyo hukuku çerçevesinde sorumlu olabilir. Aval kaydının şekli ve imza yeri incelenmelidir. Takipte borçluların her biri için tebligat ve yetki ayrı değerlendirilir.
Protesto Gerekir mi?
Bonoda düzenleyene karşı başvuru ile cirantalara başvuru bakımından protesto ve ihbar kuralları farklı sonuç doğurabilir. Hangi borçluya karşı takip yapılacağına göre protesto gerekliliği incelenmelidir. Senet vadesi geçer geçmez belge avukata gönderilmelidir.
Takip Nerede Açılır?
İcra dairesinin yetkisi, borçlunun yerleşim yeri, ödeme yeri ve kambiyo senedinin özelliklerine göre belirlenir. Yetkisiz icra dairesinde takip açılması itiraz ve zaman kaybı doğurabilir.
Yurt Dışındaki Alacaklı Türkiye’ye Gelmek Zorunda mı?
Hayır. Uygun avukatlık vekâletnamesi ve senet aslının Türkiye’ye ulaştırılmasıyla takip avukat aracılığıyla yürütülebilir. Haciz, satış, itiraz duruşmaları ve tahsil süreçleri vekil tarafından takip edilebilir.
Vekâletname ve Konsolosluk
Almanya’da yaşayan alacaklı için Almanya Türk Konsoloslukları ve Almanya’dan Avukata Vekâletname Verme rehberleri kullanılabilir. Genel dosya yönetimi için Yurt Dışındaki Müvekkiller İçin Hukuki Destek, Almanca bilgi için Almanca ana sayfa mevcuttur.
Genel İcra Takibinden Farkı
Yurt dışından genel alacak tahsili hakkında Yurt Dışından Türkiye’de İcra Takibi ve Alacak Tahsili yazısı bulunmaktadır. Bu içerik yalnız bono/senet kambiyo takibine özgü şekil, süre ve asıl belge sorunlarını ele alır.
Takip Öncesi Kontrol Listesi
- Senet aslının mevcut olması,
- Uygulanacak hukuk ve Türk hukukunun uygulandığı hâllerde TTK m.776–777 koşullarının kontrolü,
- Vade ve zamanaşımı hesabı,
- Lehtar ve ciro zinciri,
- Düzenleyenin imzası,
- Aval ve cirantaların belirlenmesi,
- Para birimi ve faiz kaydı,
- Temel sözleşme ve ödeme belgeleri,
- Borçlunun güncel adresi ve malvarlığı bilgisi.
Sık Sorulan Sorular
Almanya’dayım, senet elimde. Türkiye’ye gelmeden icra açabilir miyim?
Evet. Vekâletname ve senet aslının Türkiye’ye ulaştırılmasıyla avukat takip açabilir.
Senet taramasını e-posta ile göndersem yeterli mi?
İnceleme için tarama kullanılabilir; kambiyo takibinde senet aslının sunulması gerekir.
Borçlu beş gün içinde itiraz etmezse ne olur?
Kambiyo ödeme emrindeki özel itiraz/şikâyet süreleri kaçırılırsa takip devam eder; diğer kanuni yolların şartları ayrıca değerlendirilir.
Senette “teminat” yazıyorsa kambiyo takibi yapılır mı?
Kayıt ve temel ilişki birlikte incelenmelidir. Senedin kayıtsız şartsız ödeme vaadi niteliğini etkileyen kayıtlar kambiyo vasfını tartışmalı hâle getirebilir.
Ödeme için on gün varsa itiraz için de on gün beklenebilir mi?
Hayır. Kambiyo ödeme emrindeki ödeme süresi ile özel itiraz ve şikâyet süreleri farklıdır. İİK m.168 kapsamındaki beş günlük başvuru süresi, on günlük ödeme süresine kadar uzamaz. Başvuru sebebi, tebligat ve görevli merci ayrı kontrol edilmelidir.
Bir borçluya takip açmak bütün cirantaların zamanaşımını keser mi?
Kambiyo hukukunda kesilmenin hangi borçlu yönünden gerçekleştiği ayrıca incelenir. Düzenleyen, avalist ve cirantalar için sorumluluk sıfatı, süre ve başlangıç aynı değildir. Bir kişiye yöneltilmiş takip, diğer bütün imza sahiplerinin sürelerini kendiliğinden korumuş sayılmaz.
Senette farklı taksitler için birden fazla vade yazması neden önemlidir?
Türk hukukunun uygulandığı hâllerde tek bonoda birbirini izleyen çeşitli vadeler bulunması, TTK m.703 ve m.778 kapsamında kambiyo niteliğini etkiler. Temel sözleşmenin taksitli olması ile senet metninde birden fazla vade bulunması ayrıdır. Çelişkiyi gidermek için belge sonradan değiştirilmez; aslı korunarak uygun takip yolu belirlenir.
Resmî mevzuat nerede?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu güncel metinleri kontrol edilmelidir.
Tek Senette Birden Fazla Vade Yazılmışsa
Türk hukukunun uygulandığı hâllerde TTK m.703/2’nin m.778 üzerinden bonoya uygulanması gereğince, kanunda sayılan biçimler dışında vade veya birbirini izleyen çeşitli vadeler gösteren senet kambiyo niteliği yönünden geçersizlik sorunu taşır. Bu nedenle tek bir bono üzerinde bedelin farklı aylarda ödeneceği yazıyorsa belge dikkatle incelenir. Temel sözleşmede taksitli ödeme bulunması ile aynı bono metnine birden fazla vade yazılması aynı durum değildir. Her biri kendi bedeli ve vadesiyle düzenlenmiş ayrı senetler de tek senetteki ardışık vadelerle karıştırılmaz.
Örneğin bir senedin vade bölümünde belirli gün bulunurken metnin içinde toplam bedelin üç farklı ayda ödeneceği yazılmış olsun. Hangi kaydın gerçekten senedin ödeme vaadini ve vadesini düzenlediği, hangisinin başka bir açıklama olduğu belge aslı üzerinden belirlenir. Alacaklı, kendisine uygun tarihi seçip diğer kaydı yok sayarak özel kambiyo takibinin bütün koşullarının bulunduğunu ileri sürmemelidir. Senedin kambiyo niteliğiyle temel sözleşmeden doğan alacağın varlığı ayrı konulardır.
Eksik veya çelişkili tarih görüldüğünde senedin üzerine sonradan açıklama eklenmez, eski kayıt silinmez. Belgenin mevcut hâli korunur; gerekiyorsa genel alacak yolunun koşulları ve delilleri incelenir. Yurt dışındaki alacaklı ilk inceleme için ön ve arka yüzü eksiksiz iletmeli; yalnız bedel ve imzanın göründüğü kırpılmış fotoğrafla takip talimatı vermemelidir. Resmî dayanak: TTK m.703, m.776–778.
Sonuç
Yurt dışındaki alacaklının senet dosyasında hız kadar şekil de önemlidir. Bono zorunlu unsurları, asıl belge, ciro zinciri, vade ve zamanaşımı takipten önce denetlenmelidir. Geçerli senet varsa kambiyo yolu güçlü bir tahsil aracıdır; ancak yanlış icra dairesi, eksik senet veya süre hatası avantajı ortadan kaldırabilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
