Alman GmbH Türkiye’de Kiraladığı CNC Makinesini Geri Alamıyorsa: Fesih, İade ve Delil

1. Kiralama, makine satışı ve finansal kiralama neden ayrı dosyalar?

Almanya merkezli bir GmbH’nin Türkiye’de üretim yapan şirkete CNC işleme merkezi bırakması, tek başına satım veya finansal kiralama sayılmaz. İlk soru şirketin makinenin kullanımını bir dönemlik bedel karşılığında mı bıraktığı, mülkiyetin devrini mi taahhüt ettiği, yoksa özel finansal kiralama yapısı mı kurduğudur. TBK m.299, eşyanın kullanılmasının kiracıya bırakılması ve buna karşılık kira bedeli ödenmesi üzerinden kira sözleşmesini tanımlar. Sözleşmenin başlığı leasing, Mietvertrag, ekipman tahsisi veya üretim ortaklığı olsa dahi ödeme çizelgesi, risk dağılımı, süre sonunda satın alma hakkı ve gerçek edimler birlikte incelenir.

Bu ayrım iade talebinin hukuki dayanağını değiştirir. Olağan işletme kirasında TBK m.327–335 hükümleri belirleyicidir. Satımda teslim ve bedel karşılıklı borçlarının yanı sıra mülkiyetin hangi hukukta geçtiği incelenir. 6361 sayılı Kanun kapsamındaki finansal kiralamada ise özel kuruluş, sözleşme ve tescil rejimi değerlendirilir. Özellikle yabancı sermayeli bir şirketin her ekipman kiralamasına otomatik olarak 6361 uygulanması doğru değildir; Kanunun m.2/3 hükmü finansal kiralama şirketlerinin faaliyet kiralamasını finansal kiralamaya ilişkin hükümlerden ayırır.

2. Makinenin mülkiyeti ve zilyetliği nasıl ispatlanır?

İade talebine başlamadan önce aynı seri numarasına ilişkin mülkiyet, fiilî teslim ve son kullanım zinciri kurulmalıdır. Alman satıcının faturası, ilk iktisap bedelinin banka kaydı, makine üzerindeki üretici etiketi, teknik pasaport, ihracat sevk belgesi, ithalat beyannamesi, teslim-tesellüm tutanağı ve Türk fabrikasının sabit kıymet kayıtları birbirini tamamlayan ancak tek başlarına aynı sonucu ispatlamayan belgelerdir. Alman şirketin muhasebesinde duran varlık görünmesi güçlü bir gösterge olabilir; fakat her olayda aynî hakkın kesin varlığını tek başına kanıtlamaz.

Makinenin fabrikada bulunması da fabrikayı malik yapmaz. Kiracının kullanım hakkı ile mülkiyet farklıdır. Teslim tarihinde parçaların seri numaraları ayrı yazılmışsa daha sonra motor, kontrol paneli veya takım magazini değiştirilmesi ana gövde ile eklenti tartışması yaratabilir. Makine üzerinde üçüncü kişinin rehin, haciz veya alıkoyma iddiası varsa sadece tarafların kira sözleşmesine bakılmaz. Zilyetliğin kimde bulunduğu, ne zaman kime devredildiği, hangi tamir firmasına götürüldüğü ve hangi tarihte hangi parçanın söküldüğü belgeyle belirlenmelidir.

3. MÖHUK m.21 ile m.24 aynı soruya cevap vermez

5718 sayılı MÖHUK m.24 sözleşmeden doğan borçlara uygulanacak hukuku düzenler. Taraflar sözleşmeye açıkça Alman hukukunu seçmişse kira borcu, sona erme ve iade taahhüdünün sözleşmesel yönünde bu seçim dikkate alınır; geçerli seçim yoksa m.24/4’ün en sıkı ilişkili hukuk kriteri uygulanır. Alman şirketin sözleşmeyi Almanca yazması, faturayı avro kesmesi veya yönetim merkezinin Münih’te olması tek başına geçerli hukuk seçimi değildir. Metin, yazışmalar ve fiilî ifa birlikte değerlendirilir.

MÖHUK m.21 ise taşınır üzerindeki mülkiyet ve diğer aynî hakları işlem anında malın bulunduğu ülke hukukuna bağlar. CNC makinesi Türkiye’deyken üçüncü kişiye karşı ileri sürülen mülkiyet veya rehin tartışmasında bu bağlama kuralı önemlidir. Böylece sözleşmeye Alman hukuku seçilmiş olsa bile Türkiye’deki makineyi üçüncü kişiden aynî hakka dayanarak isteme meselesinin otomatik biçimde Alman hukukuna tabi olduğu söylenemez. Ayrıca MÖHUK m.40, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinde iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarına gönderme yapar. Uygulanacak hukuk, görevli mahkeme ve yetkili yer farklı meselelerdir.

4. Alman BGB hükümleri ne zaman önem kazanır?

Alman Medenî Kanunu BGB §535 kira ilişkisinin asli edimlerini; §546 ise kira sonunda eşyanın geri verilmesini düzenler. Bunlar Alman hukukunun sözleşmeye uygulanacağı belirlendiğinde hukuki incelemenin temel maddeleridir. Öte yandan BGB §546’da düzenlenen üçüncü kişinin kullanımına bırakılan eşyanın iadesini talep imkânı ile Türk hukukundaki zilyetlik, temsil ve aynî hak kuralları birbirine eşitlenmemelidir. Aynı olayda iki devletin mevzuatı farklı konulara uygulanabilir.

Türk mahkemesi yabancı hukuku uygulayacaksa MÖHUK m.2 uyarınca hukuk kuralları ve uygulanacak yabancı hukukun içeriği re’sen araştırılır; taraflardan yardım alınabilir. Sadece tarafın eklediği tercüme edilmemiş bir BGB sayfasına bakılarak karar verildiği varsayılmaz. Güncel Alman metni resmî Gesetze im Internet kaynağından kontrol edilmeli; sözleşmedeki standart şartların geçerliliği ve Alman mahkemesi yetki şartları da ayrı değerlendirilmelidir. İşlem Almanya’da akdedildi diye Türkiye’deki makineye ilişkin ihtiyati koruma taleplerinin tümü Alman makamlarına taşınmaz.

5. Belirli süre sonunda sözleşme kendiliğinden biter mi?

TBK m.300 ve m.327 bakımından açık ya da örtülü belirlenmiş kira süresi bitince olağan kira ilişkisi kural olarak kendiliğinden sona erer. Fakat taraflar süre bittikten sonra makinenin kullanılmasına ve kira ödemelerinin kabulüne açık yeni anlaşma olmadan devam etmişse TBK m.327/2 kapsamında belirsiz süreli kira ilişkisine dönüşme tartışması doğar. Sözleşmenin 31 Aralık’ta bitmesi ile tarafların şubat ayına kadar yeni faturalarla faaliyeti sürdürmesi aynı delil tablosunu oluşturmaz.

Bu nedenle sürenin bittiğine ilişkin tarih hesabı tek başına yeterli değildir. Son fatura, uzatma protokolü, ihtarname, otomatik yenileme klozu, makinenin sökülmesi için gönderilen teknisyen ve fabrikanın iade randevularına yanıtı bir arada değerlendirilmelidir. İade için tesis giriş izni alınamamışsa bunun kiracının açık teslimden kaçınması mı yoksa teknik kaldırma şartlarında gerçek bir uyuşmazlık mı olduğu saptanır. Süre bittikten sonra kabul edilen bir kira ödemesi daima yeni sözleşme kurar veya daima eski sözleşmeyi bitirir şeklinde kesin hüküm kurulamaz.

6. Belirsiz süreli CNC kirasında üç günlük fesih kuralı

TBK m.330’un birinci fıkrası, sıradan taşınır kira sözleşmesinin üç gün önceden yapılacak fesih bildirimiyle her zaman sona erdirilebilmesine imkân tanır. Kanunun özel kullanıma yönelik mesleki kiralama için düzenlediği ikinci fıkra, ticari fabrikada üretim amaçlı kullanılan CNC tezgâhına otomatik uygulanmaz. Ayrıca TBK m.328, tarafların daha uzun bildirim süresi veya farklı dönem kararlaştırmış olabileceğini özellikle korur. Bu yüzden sözleşmedeki süre, yürürlük ve yenileme hükümleri okunmadan yalnız ‘üç gün yeterlidir’ denmesi sakıncalıdır.

Fesih bildiriminin karşı tarafa ulaşması ispatlanmalıdır. Almanya’dan gönderilen normal e-posta, sözleşmenin bildirim kanalı olmasına rağmen sunucu reddi almışsa veya yanlış müdüre gönderilmişse ihtilaf çıkar. Kanuni yazılı şeklin gerektiği özel durumlarda imza, güvenli elektronik imza ve usulüne uygun tebligat ayrı değerlendirilir. Uygulamada şirket unvanına yöneltilmiş, sözleşme numarası ve makine seri numarası belirtilmiş, sona erme tarihi ile teslim adresi açık yazılmış bildirim delil bakımından daha elverişlidir.

7. Ödenmeyen kira bedelinde TBK m.315

Kiracı makine tesliminden sonra muaccel olmuş kira bedelini veya yan gideri ödemediyse TBK m.315 yazılı süre verme ve bu sürede ödeme yapılmazsa fesih bildirimi yöntemini düzenler. Olağan taşınır kiralarında süre en az on gündür; konut ve çatılı işyeri kiraları bakımından öngörülen otuz günlük alt sınırın CNC tezgâhının sırf fabrikanın içinde bulunmasından dolayı doğrudan uygulanması doğru değildir. İhtar süresi bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar.

İhtar, hangi dönem kira bedelinin ne kadarının muaccel olduğunu ve hangi banka hesabına ödeneceğini gösterecek açıklıkta kurulmalıdır. Masraf, bakım ücreti, kur farkı, sözleşmesel faiz ve gerçek kira bedeli birbirine karıştırılmamalıdır. Çifte fatura, iade edilen ödeme veya mahsup iddiası varsa kesin bakiye mutabakatı yapılır. Kiracının her temerrüdü makinenin derhal fiziksel olarak alınabileceği anlamına gelmez: ödeme uyuşmazlığı, kira ilişkisinin geçerli feshi ve eşyanın fiilî iadesi ayrı adımlardır.

8. Sözleşmeye aykırı kullanım, söküm ve alt kullanıma bırakma

TBK m.316 kiracının kiralananı sözleşmeye uygun ve özenle kullanmasını öngörür. CNC makinesinin kiraya verenin onayı olmadan yüksek sıcaklıklı üretime sokulması, taşıma kapasitesinin üzerinde çalıştırılması veya kontrol yazılımının değiştirilmesi bu maddede tartışılabilecek teknik olgulardır. Kanun, diğer kira ilişkilerinde bu yükümlülüğe aykırılık hâlinde kiraya verene yazılı bildirimle hemen fesih imkânı tanır; ancak her rutin bakım eksikliği, ispatlanmış ağır aykırılıkla aynı değildir.

Makine farklı fabrikaya taşınmış, üretici servis garantisi bozulmuş veya alt kullanıcıya bırakılmışsa uyuşmazlığın somut kayıtları gerekir. GPS yahut uzaktan yönetim logları, fabrika giriş tutanağı, bakım cihazı raporu ve servis e-postası uyumsuzluk gösterebilir. Gizli erişim yoluyla işletme verilerine müdahale etmek veya makineyi uzaktan durdurmak ise başka sözleşmesel, veri güvenliği ve haksız fiil riskleri doğurabilir. Kiraya verenin koruma isteği, kiracının üretimini fiilen sabote etme yetkisi vermez.

9. Makinenin iadesi TBK m.334 ve teslim belgesi

TBK m.334, kira sona erdiğinde kiracının aldığı eşyayı geri verme borcunu düzenler; sözleşmeye uygun normal kullanımın getirdiği eskime ve bozulmadan kiracı sorumlu tutulamaz. Bir CNC makinesinin iadesi yalnız forkliftle sevk anlamına gelmez. Orijinal üretici parça listesi, takım tutucuları, güvenlik kabinleri, lisanslı kontrol ünitesi, devreye alma anahtarları, bakım kayıtları ve varsa makineyle ayrılmaz şekilde kullanılan donanım, ilk teslim tutanağıyla karşılaştırılmalıdır.

Kiraya veren teslimde makinenin durumunu incelemeli ve sorumluluğa dayanak yaptığı ayıp ile eksiklikleri TBK m.335 uyarınca derhâl yazılı bildirmelidir. Normal incelemeyle görülemeyen arızalar saptandığında da gecikmeden yazılı bildirim gerekir. Tek taraflı hazırlanan nakliye faturası veya sonradan çekilen genel atölye fotoğrafı arızanın kiracı döneminde ve sözleşmeye aykırı kullanım sonucu oluştuğunu her olayda ispatlamaz. Değer kaybı, eksik parça, olağan yıpranma ve taşıma hasarı ayrı kalemler olmalıdır.

10. Seri numarası, kontrol paneli ve teknik bilirkişi: gerçek delil dosyası

Makineyi geri almayı amaçlayan dosyada ilk üretim etiketiyle bugünkü seri numarasının eşleşmesi önemlidir. Bazı tezgâhlarda ana gövde seri numarası ile kontrol ünitesi, spindle ve motor numarası farklıdır. Sadece model adı yazan sözleşme, aynı modelden iki üretim hattı bulunan fabrikada hangi eşyanın kiralandığını göstermekte yetersiz kalabilir. İlk kuruluma ilişkin servis iş emri, devreye alma testi, parçaların fotoğrafları, üreticinin garanti portalı ve fatura eki teknik liste birlikte bir kimlik seti oluşturur.

Uyuşmazlık makinenin sökülemeyeceği, zemine ankrajlandığı veya yazılım lisansının devredilemeyeceği iddiasına dönüşmüşse bunlar bilirkişilik konularıdır. Makinenin zeminden ayrılması ile binanın asli bütünlüğünün zarar görmesi aynı işlem değildir. Konunun makine mühendisi, elektrik-elektronik uzmanı ve gerektiğinde gümrük uygulaması konusunda uzman tarafından ayrı değerlendirilmesi önemlidir. Servisin sahada yaptığı ölçümün tarih ve cihaz bilgisi kaydedilmeli, video kaydı yalnız karşı tarafın ticari sırlarına gereksiz müdahale etmeyecek ölçüde tutulmalıdır.

11. Alman GmbH’nin temsilcisi Türkiye’de dava açabilir mi?

Alman şirketin varlığını ve kimin temsil yetkisine sahip olduğunu gösteren ticaret sicili kaydı, güncel şirket unvanı, merkez adresi ve Geschäftsführer yetki kapsamı kontrol edilir. Bir çalışanın e-posta imzasında ‘export manager’ yazması onu otomatik olarak dava açmaya yetkili şirket organı yapmaz. Alman resmî Handelsregister kaydı ve varsa temsil sınırına ilişkin belgeler, Türkiye’de kullanılacak şekilde gerekiyorsa apostil, tercüme ve onay süreçleriyle hazırlanır.

Türkiye’deki avukata verilecek vekâletnamenin kim tarafından, hangi şirket adına ve hangi belgeye dayanılarak düzenlendiği ayrıca dosyalanmalıdır. MÖHUK m.2 uyarınca yabancı hukuk kapsamındaki şirket yetkisi gerektiğinde araştırılır; Türk yargılamasındaki temsil ve usul şartları da saklıdır. GmbH’nin ayrı tüzel kişiliği bulunduğundan şirket alacağı veya mülkiyeti müdürün kişisel malvarlığıyla karıştırılmaz. Şirketin Almanya’daki ortağının imzası, her olayda şirketi temsil ettiğini kanıtlamaz.

12. Görevli mahkeme neden her zaman asliye ticaret değildir?

Özellikle iki taraf da tacir olduğunda bir makina iadesi davasının otomatik olarak asliye ticaret mahkemesinde açılması gerektiği sanılır. Oysa talep gerçekten kira ilişkisinden doğuyorsa HMK m.4/1-a, kira ilişkisinden kaynaklanan alacak davaları dâhil tüm uyuşmazlıkları sulh hukuk mahkemesinin görev alanına koyar. Ekipman kirasının ticari iş olması tek başına bu özel görev kuralını kaldırmaz. Bununla birlikte davanın dayanağı kira değil bağımsız mülkiyet istihkakı, satım, finansal kiralama özel rejimi veya başka sözleşmeyse görev yeniden belirlenir.

Yer bakımından HMK m.6 davalının dava tarihindeki yerleşim yerini genel yetki kuralı yapar; sözleşmeden doğan taleplerde m.10 ifa yeri mahkemesini de gündeme getirebilir. Makinenin Mersin’deki fabrikada bulunması her davada Mersin mahkemelerinin kesin yetkili olduğu sonucunu doğurmaz. MÖHUK m.40 ile uluslararası yetki, geçerli bir yetki şartı ve tarafların tacir niteliği birlikte ele alınmalıdır. Görev-yetki ayrımının yanlış kurulması hak arama sürecini uzatır.

13. Arabuluculuk hangi iade veya bedel talebinde dava şartıdır?

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B/1-a, kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin istisna dışında kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava öncesi arabuluculuğu dava şartı yapar. Hükmün konusu yalnız konut ve dükkân kiraları değildir: sıradan taşınır ekipman kirasından doğan ve kanunun kapsamına giren iade uyuşmazlığında da dava şartı değerlendirilmelidir. 1 Eylül 2023 sonrası düzenlemede başlangıç tarihi ve geçiş hükümleri ayrıca gözetilir.

Arabuluculuğa başvuru için makinenin seri numarası, teslim yeri, kira sözleşmesinin tarihi, ihtilaflı fesih bildirimi ve parasal alacaklar açıkça yazılmalıdır. ‘Şirketlerden tüm alacaklar’ gibi belirsiz konu tanımı, sonradan hangi talebin görüşüldüğü tartışmasına neden olabilir. Aynî mülkiyet hakkına dayalı ve kira ilişkisinden bağımsız talebin sırf taraflar daha önce kira anlaşması yapmış diye otomatik olarak aynı dava şartına tabi sayılması da doğru değildir. İhtiyati tedbir ve delil tespiti taleplerinin koşulları, esas dava için gereken arabuluculuk ile aynı kurum değildir.

14. İhtiyati tedbir ile delil tespiti neyi korur?

Makineyi başka şehre taşıma, satma, parçalara ayırma veya teknik kayıtlarını silme tehlikesi somutlaşmışsa HMK m.389 uyarınca ihtiyati tedbir koşulları değerlendirilebilir. HMK m.390, hakkın yaklaşık ispatını ve tedbir sebebinin açık gösterilmesini arar; tedbirin makinenin muhafazası, üçüncü kişiye devrinin önlenmesi veya koruyucu bir yediemin uygulaması şeklinde nasıl kurulacağı mahkemenin takdirindedir. Alman şirket her başvuruda doğrudan teslim alır sonucu çıkarılamaz. Teminat, ölçülülük ve karşı tarafın zarar ihtimali ayrıca değerlendirilir.

HMK m.400–401 çerçevesindeki delil tespiti ise makinenin mevcut seri numarası, çalışma saati, bakım durumu veya yerinin kaybolabilecek deliller olarak tespitine yarar. Delil tespiti bir icra veya iade hükmü değildir. Başvuru öncesi davaya bakacak mahkeme veya şartlarına göre eşyanın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi; dava açıldıktan sonra ise davayı gören mahkeme esas alınır. Servis raporu ve sözleşmeyi eklemek, muhtemel makine hareketi ve söküm tehlikesini belgelemek talebin ciddiyetini artırır.

15. Makine haczedilmişse kiralık oluşu nasıl ele alınır?

Türk kiracının borcu için fabrikadaki makineye haciz konulması, Alman şirketin mülkiyet iddiasını ortadan kaldırmaz. Fakat doğrudan kira feshiyle haciz kaldırılamaz; İcra ve İflas Kanunu m.96–99 istihkak usulü, haciz sırasında malın kimin zilyetliğinde bulunduğu ve öğrenme-takip süreleri bakımından ayrıca değerlendirilir. Yalnız ‘makine Alman şirkete aittir’ ibaresi taşıyan sözleşme, seri numarası ve mülkiyet belgeleriyle desteklenmelidir.

İcra müdürlüğünün haciz tutanağındaki model-numara bilgisi, yerinde söküm yapılıp yapılmadığı, üçüncü kişinin iddiasının ne zaman ileri sürüldüğü ve borçlunun beyanı dosyanın kaderini etkileyebilir. Kiraya veren bir yandan iade alacağı için dava açarken diğer yandan haciz istihkakı süresini kaçırmamalıdır. İki hukuki yolun amacı farklıdır: kira davası sözleşmeden doğan geri verme borcunu, istihkak ise belirli malın borçlunun icra sorumluluğuna dâhil olup olmadığını tartışır.

16. Gümrük işlemi, geçici ithalat ve makinenin Türkiye’den çıkışı

Almanya’dan gelen CNC tezgâhının Türkiye’de bulunması gümrük yükümlülüğünün tamamlandığını göstermez. Serbest dolaşıma giriş, geçici ithalat, özel rejim veya başka gümrük statüsü belgelenir. Bir makinenin sözleşmesel kira süresinin bitmesiyle gümrük rejimi kendiliğinden kapanmaz. Bu nedenle şirkete iade planı hazırlanırken gümrük beyannamesi, varsa geçici ithalat izni, antrepo/taşıma kayıtları, yeniden ihracat koşulları ve makinenin parçalarının ayrı sevki gündeme gelebilir.

Makinenin kiracı fabrikadan çıkarılması, aynı anda Almanya’ya geri gönderileceği anlamına gelmez. Depoya alınma, farklı Türk kullanıcıya verilme veya üçüncü ülkede teslim ayrı işlemlerdir ve sözleşmedeki yer, gider, risk ve sigorta hükümleri buna göre incelenir. Gümrükte borç veya yasak varsa kira davasındaki başarı bunu bertaraf etmez. Başta tarafların yazılı sözleşme yapmış olması da geçici ithalat için resmî iznin verildiği anlamına gelmez. Ticaret Bakanlığının işlem tarihindeki rejim duyuruları ayrıca kontrol edilmelidir.

17. Söküm bedeli, taşıma hasarı, kayıp kullanım ve kira alacağı

İade edilmeyen makine için geçmiş kira alacağı, sözleşme sona erdikten sonraki zarar ve teknik hasar aynı kalem değildir. Talep edilen her tutar dönemi, dayanağı, para birimi, faiz başlangıcı ve hesap yöntemiyle ayrıştırılmalıdır. Kira bedelinin faturasının kesilmiş olması her zaman uyuşmazlığın kesin çözümü değildir. Kiracının bakım yükümlülüklerinin kiraya verence yerine getirilmediği, makinenin ayıplı teslim edildiği veya üretimin sözleşmeye uygun yapılamadığı savunmaları dosyada somut belgelerle incelenir.

Söküm ve taşımaya ilişkin mühendislik raporu, taşıma sigortası, özel kaldırma ekipmanı, üretici servis personeli ve gümrük masrafları için tarafların sözleşmesi kontrol edilir. Normal kullanım yıpranmasına ilişkin bedel, olağanüstü hasar tazminatı olarak tekrar istenmemelidir. Makinenin sözleşme sonrasındaki her günlük kullanımının otomatik olarak aynı bedelli yeni kira sayılması da doğru değildir; tarafların sözleşmesel iradesi ve uygulanacak hukuk belirleyicidir. Çifte tahsil yaratmayan, delil tabanlı hesap dosyası gerekir.

18. Makine üçüncü kişiye bırakıldıysa muhatap kim?

Kiracının makineyi bağlı şirkete, taşerona veya tamir servisine bırakması önce sözleşmedeki alt kullanım ve devir hükümlerine göre incelenir. Türk fabrika ile tamirci arasındaki işlem Alman GmbH’nin onayı olmadan mülkiyeti devretmez; ancak üçüncü kişinin alıkoyma, ücret veya zilyetlik savunması ortaya çıkabilir. Alman hukukunun sözleşmeye uygulanması hâlinde BGB §546/2 kapsamı ayrıca değerlendirilirken, Türkiye’de eşyanın aynî statüsü MÖHUK m.21 çerçevesinde incelenir.

İade talebinin kime yöneltileceği, makineyi kimden teslim almanın mümkün olduğu, sözleşmenin tarafı ve fiilî zilyedin kimliği saptanmadan kesinleştirilmemelidir. Yanlış kişiye açılan dava, makinenin gerçekte başka depoda olduğu ortaya çıktığında etkisiz kalabilir. Sözleşmesel borçlu ile fiilî elinde bulunduran kişi aynı değilse mahkemeden istenen hükmün infazı da buna göre somutlaştırılmalıdır. Üretici bakım raporları ile fabrika giriş-çıkış kayıtları bu zincirde merkezî delillerdir.

19. Yurt dışından yönetilecek dosyada güvenli hareket planı

İlk aşamada şirkete ait Handelsregister kaydı, kira ve ek protokoller, makine fotoğrafları, seri numaraları, teslim tutanağı, faturalar, ödemeler, gümrük belgeleri ve tüm fesih bildirimleri tek kronolojiye yerleştirilir. İkinci aşamada makinenin fiilî bulunduğu yer ile haciz, rehin veya üçüncü kişi kullanımı ayrı araştırılır. Üçüncü aşamada uygulanacak hukuk, Türkiye’deki görev-yetki, dava şartı arabuluculuk ve acil delil koruması hakkında birbirinden bağımsız karar verilir.

Taraflar makul teslim protokolünde uzlaşabilirse seri numarası, söküm tarihleri, teknik personel, parça sayımı, taşıma sigortası, devre dışı bırakma yöntemi ve nihai teslim imzası açık yazılmalıdır. Uzlaşma olmazsa talep türüne uygun yargı yolu izlenir; Alman şirket uzaktan avukatla süreç yürütebilir ancak yetkili şirket organının vekâlet ve temsil belgelerini usule uygun düzenlemesi gerekir. Bu rehber belirli bir dosyanın sonucunu taahhüt etmez; yanlış fesih veya eksik delille üretime müdahale etmek iki taraf için ilave risk doğurabilir.

Resmî Mevzuat ve İlgili Rehberler

Türk resmî metinleri: TBMM – 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.299, 315, 327, 330, 334–335; TBMM – 5718 sayılı MÖHUK m.2, 21, 24, 40; TBMM – 6100 sayılı HMK m.4, 6, 10, 389–401; TBMM – 7445 sayılı Kanun ile eklenen 6325 m.18/B; TBMM – 6361 sayılı Finansal Kiralama Kanunu. TBMM bağlantıları kabul tarihli metinlerdir; sonradan değişiklik olasılığı işlem tarihinde ayrıca değerlendirilir.

Alman resmî metinleri: BGB §535 kira edimleri, BGB §546 eşyanın iadesi, GmbHG §35 şirket müdürünün temsili.

Konuyu tamamlayan içerikler: MÖHUK m.21 taşınır mülkiyeti; Yabancı şirket malına hacizde istihkak; Makine satışında mülkiyeti muhafaza farkı; Üretim ekipmanı geçici ithalat ayrımı; Alman şirketin Türk avukata vekâleti.