CISG Madde 46: Alıcı Aynen İfa, İkame Mal veya Onarım İsteyebilir mi? Şartlar ve Süreler | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.46 alıcıya üç ayrı performans temelli hak verir. Alıcı, bu taleple bağdaşmayan başka bir hukuki çareye başvurmamışsa satıcının yükümlülüklerini aynen yerine getirmesini isteyebilir. Mal sözleşmeye uygun değilse ikame mal ancak uygunsuzluk CISG m.25 anlamında esaslı ihlal oluşturuyorsa istenebilir ve talep m.39 bildirimiyle birlikte veya bildirimden sonra makul süre içinde yapılmalıdır. Onarım ise koşullar dikkate alındığında makul değilse istenemez; onarım talebi de m.39 bildirimiyle veya sonrasında makul süre içinde yapılmalıdır. Ayrıca CISG m.28, mahkemenin aynen ifa kararı verme yükümlülüğünü kendi hukukunda benzer satış sözleşmelerinde aynen ifaya hükmedip hükmetmeyeceğine bağlayan önemli bir sınır getirir.
CISG Madde 46 Ne Düzenler?
CISG m.46, alıcının satıcıdan sözleşmenin fiilen yerine getirilmesini isteyebileceği performans temelli çareleri düzenler. Hüküm üç katmanlıdır: m.46/1 genel aynen ifa, m.46/2 esaslı uygunsuzlukta ikame mal, m.46/3 ise makul olduğu ölçüde onarım.
Bu üç talep aynı şartlara tabi değildir. İkame mal, satıcı açısından ağır ve maliyetli bir çare olduğu için esaslı ihlal eşiğine bağlanmıştır. Onarımda esaslı ihlal şartı yoktur; fakat onarımın koşullar dikkate alındığında makul olması gerekir. Genel aynen ifa talebi ise alıcının daha önce bağdaşmayan bir çare seçmemiş olmasına bağlıdır.
M.46 tek başına mahkemeyi her durumda aynen ifa kararı vermeye zorlamaz. M.28, yargı merciinin kendi hukukundaki aynen ifa yaklaşımını koruyan özel bir sınırlama getirir.
Alıcı Satıcıdan Genel Olarak Aynen İfa İsteyebilir mi?
Evet. CISG m.46/1’e göre alıcı, bu taleple bağdaşmayan başka bir hukuki çareye başvurmamışsa satıcının yükümlülüklerini yerine getirmesini isteyebilir. Bu talep yalnız mal teslimine ilişkin değildir; satıcının belge verme, eksik miktarı tamamlama veya sözleşmedeki diğer yükümlülüklerini yerine getirmesi de somut durumda performans talebinin konusu olabilir.
Örneğin satıcı malları teslim etmiş fakat sözleşmede zorunlu menşe belgesini vermemişse alıcı belgenin verilmesini isteyebilir. Satıcı 1.000 ürün yerine 900 ürün göndermişse eksik 100 ürünün teslimi m.46/1 ve m.51 sistemi içinde talep edilebilir.
Ancak alıcı sözleşmeden geçerli biçimde dönmüşse artık aynı sözleşmenin aynen ifasını istemesi bağdaşmaz. Çarelerin zaman sırası ve alıcının daha önce yaptığı beyanlar bu nedenle önemlidir.
“Bağdaşmayan Hukuki Çare” Ne Demektir?
M.46/1, performans talebinin başka bir çareyle çelişmemesini ister. En açık örnek, sözleşmeden dönme ile aynen ifanın aynı anda kesin biçimde talep edilmesidir. Dönme sözleşmeyi sona erdirme yönünde, aynen ifa ise sözleşmeyi sürdürme yönünde sonuç doğurur.
Bedel indirimi ile tam ikame talebinin aynı ekonomik sonuca yönelik biçimde birlikte kullanılması da çarelerin yapısına göre bağdaşmazlık yaratabilir. Buna karşılık onarım talebiyle, onarım süresindeki öngörülebilir üretim kaybının tazminini istemek kural olarak çelişkili değildir.
Yargılamada asıl ve alternatif taleplerin usulen ileri sürülmesi farklı meseledir. Alıcı “öncelikle ikame, mümkün görülmezse bedel indirimi” gibi alternatif talep kurgulayabilir; bunun usul tekniği forum hukukuna tabidir.
Alıcı İkame Malı Hangi Durumda İsteyebilir?
CISG m.46/2, ikame mal talebini yalnız malların sözleşmeye uygun olmamasına ve bu uygunsuzluğun esaslı ihlal oluşturmasına bağlar. Dolayısıyla her küçük kalite farkında satıcının tüm malı geri alıp yenisini göndermesi gerekmez.
İkame talebinin ağırlığı özellikle uluslararası lojistikte açıktır. Malların geri taşınması, gümrük işlemleri, yeniden üretim ve ikinci sevkiyat önemli maliyet doğurabilir. CISG bu nedenle ikameyi, alıcının sözleşmeden beklediği şeyi önemli ölçüde kaybettiği ağır uygunsuzluklar için saklar.
Örneğin belirli üretim hattına entegre edilmesi gereken makine, sözleşmedeki kapasitenin yarısını dahi sağlayamıyor ve makul onarımla düzeltilemiyorsa esaslı ihlal ve ikame gündeme gelebilir. Buna karşılık küçük kozmetik kusur ikame için yeterli olmayabilir.
İkame Mal İçin Esaslı İhlal Nasıl Belirlenir?
CISG m.25’e göre ihlal, diğer tarafı sözleşmeden beklemekte haklı olduğu şeyden önemli ölçüde yoksun bırakıyorsa ve bu sonuç ihlal eden tarafça öngörülebilir nitelikteyse esaslı olabilir. İkame talebinde bu test maldaki uygunsuzluğa uygulanır.
Malın hiç kullanılamaması, sözleşmedeki özel amaca tamamen elverişsiz olması, hedef pazarda yasal olarak satılamaması veya hızlı ve güvenilir cure imkanının bulunmaması esaslılığı destekleyebilir. Buna karşılık kolay, kısa ve güvenilir onarımla sözleşmeye tam uygun hâle getirilebilen malda ikame talebi aşırı olabilir.
Esaslı ihlal değerlendirmesinde yalnız kusurun yüzdesi veya parasal değeri kullanılmaz. CISG sabit bir yüzde eşiği koymaz. Sözleşmenin amacı, cure imkânı, zaman faktörü ve malın kullanım değeri birlikte incelenir.
Alıcı Ne Zaman Onarım Talep Edebilir?
CISG m.46/3, mallar sözleşmeye uygun değilse alıcının satıcıdan onarım yoluyla uygunsuzluğu gidermesini isteyebileceğini düzenler. İkamenin aksine onarım için esaslı ihlal şartı yoktur. Ancak onarımın bütün koşullar dikkate alındığında makul olmaması hâlinde bu talep kullanılamaz.
Onarım; parça değişimi, yazılım güncellemesi, yeniden kalibrasyon, montaj düzeltmesi, yeniden işleme veya teknik servis müdahalesi şeklinde olabilir. Cure sonucunda malın sözleşmeye tam uygun hâle gelmesi beklenir.
Satıcının önerdiği geçici çözüm malın değerini veya güvenilirliğini kalıcı biçimde düşürüyorsa, bu gerçek onarım sayılmayabilir. Teknik raporla önerilen yöntemin kalıcı sonucu değerlendirilmelidir.
Onarımın “Makul” Olup Olmadığı Nasıl Belirlenir?
M.46/3 makullük testinde sabit masraf oranı veya gün sayısı koymaz. Onarımın maliyeti, süresi, malın değeri, onarımın güvenilirliği, alıcının kullanım amacı, üretim duruşu, lojistik ve satıcının erişim imkânı dikkate alınır.
Örneğin 100 EUR değerindeki bir ürün için 10.000 EUR’luk teknik müdahale istemek makul olmayabilir. Buna karşılık milyonlarca EUR değerindeki makinede kritik bir parçanın değiştirilmesi yüksek mutlak maliyete rağmen makul olabilir.
Alıcının güvenlik ve üretim riskleri de önemlidir. Onarım defalarca başarısız olmuşsa yeni onarım denemesi alıcıya makul olmayan belirsizlik yaratabilir ve ikame/dönme seçenekleri yeniden değerlendirilebilir.
İkame veya Onarım Talebi Ne Zaman Yapılmalıdır?
CISG m.46/2 ve m.46/3, talebin m.39 uyarınca uygunsuzluk bildirimiyle birlikte veya bu bildirimden sonra makul süre içinde yapılmasını ister. CISG sabit bir gün sayısı belirlemez. Malın niteliği, tarafların iletişim hızı ve teknik inceleme koşulları dikkate alınır.
Alıcı ilk ayıp bildiriminde henüz onarım mı ikame mi istediğine karar veremiyorsa, teknik incelemeyi gecikmeden yaptırmalı ve seçimlik talebini makul süre içinde netleştirmelidir. Aylarca sessiz kalıp sonra ikame istemek hak kaybı riski yaratır.
Bildirimde ürün/lot, uygunsuzluk ve talep açık yazılmalıdır. “Sorunu çözün” şeklindeki belirsiz mesaj daha sonra hangi hakkın zamanında kullanıldığı konusunda tartışma yaratabilir.
CISG m.28 Aynen İfa Hakkını Nasıl Sınırlar?
CISG m.28, CISG kapsamında taraflardan biri aynen ifa talebinde bulunsa dahi mahkemenin, kendi hukukunda CISG’ye tabi olmayan benzer satış sözleşmeleri için aynen ifaya hükmetmeyecekse aynen ifa kararı vermek zorunda olmadığını düzenler.
Bu hüküm, common law ve civil law sistemleri arasındaki tarihsel aynen ifa yaklaşımı farkını uzlaştırır. Alıcının m.46 maddi hakkı bulunsa bile forum mahkemesinin m.28 çerçevesindeki yaklaşımı sonucu etkileyebilir.
Tahkimde m.28’in uygulanışı ve hakemlerin performans kararı verme yetkisi tahkim anlaşması, uygulanacak hukuk ve tahkim kurallarıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Alıcının m.46 Hakkı ile Satıcının Cure Hakkı Nasıl Birlikte Çalışır?
Satıcı teslim tarihinden önce m.37, teslim tarihinden sonra ise m.48 şartlarında kendi masrafıyla uygunsuzluğu giderebilir. Alıcının onarım veya ikame talebi değerlendirilirken satıcının makul cure teklifi göz ardı edilmemelidir.
Örneğin alıcı hemen ikame isterken satıcı iki gün içinde tam ve güvenilir onarım sunuyorsa, esaslı ihlal ve ikamenin gerekliliği cure imkânıyla birlikte değerlendirilir. Satıcının cure teklifi alıcıya makul olmayan gecikme veya belirsizlik yaratıyorsa alıcının daha ağır çareleri korunabilir.
CISG m.37 rehberimiz erken teslim cure rejimini açıklar.
Onarım ve İkame Masraflarını Kim Karşılar?
M.46 satıcının kendi ihlalini gidermesine ilişkin performans çarelerini düzenler. Satıcının sözleşmeye uygun mal sağlamak için gerekli makul onarım/ikame ve bununla bağlantılı lojistik giderleri kural olarak kendi yükümlülüğünün parçasıdır. Alıcıya ihlal giderimi için ek bedel yüklenmesi, sözleşmeye uygun ifa mantığıyla bağdaşmaz.
Uluslararası ikamede geri taşıma, yeniden sevk, gümrük ve depolama masrafları önemli olabilir. Bu giderlerin m.74 tazminat sistemiyle bağlantısı ayrıca değerlendirilir. Alıcı makul ve belgeli masraf yapmalı; m.77 gereği gereksiz pahalı yöntemle zararı büyütmemelidir.
Satıcı onarım ekibini alıcının ülkesine gönderiyorsa seyahat, parça, işçilik ve gerekli izinlerin kim tarafından karşılanacağı cure planında açıkça yazılmalıdır.
Alıcı Onarım veya İkame İsterken Tazminat da Talep Edebilir mi?
Evet. CISG m.45/2, alıcının diğer çareleri kullanmasının tazminat hakkını kaybettirmediğini düzenler. Onarım başarıyla yapılsa dahi, aradaki üretim duruşu veya makul ekspertiz/taşıma gideri m.74-77 şartlarını karşılıyorsa talep edilebilir.
Ancak aynı zarar iki kez telafi edilemez. İkame mal alındıktan sonra hem tam sözleşme bedeli farkını hem aynı ekonomik farkı başka ad altında iki kez istemek mümkün değildir.
Tazminat hesabında öngörülebilirlik, nedensellik ve zarar azaltma kuralları uygulanır.
M.46 Talebi Nasıl Belgelenmelidir?
- Uygunsuzluğun niteliğini gösteren m.39 bildirimi.
- Bağımsız ekspertiz veya teknik servis raporu.
- İkame için esaslı ihlali gösteren kullanım/performans verileri.
- Onarımın makul olup olmadığını gösteren maliyet ve süre analizi.
- Satıcının cure teklifleri ve alıcının cevapları.
- Talebin yapıldığı tarih ve teslim kaydı.
- Seri/lot numarası, fotoğraf ve test sonuçları.
- Onarım/ikame lojistik masraf belgeleri.
- Üretim duruşu veya müşteri etkisi kayıtları.
- Son kabul testi ve uygunluk tutanağı.
Somut Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – İkame makine: Makine sözleşmedeki temel kapasiteyi sağlayamıyor, onarım teknik olarak mümkün değil ve alıcının üretim hattında kullanılamıyor. Esaslı ihlal varsa m.46/2 ikame talebi gündeme gelebilir.
Örnek 2 – Basit onarım: Makinenin sensörü hatalıdır; parça bir günde değiştirilerek tam performans sağlanabilir. M.46/3 onarım, bütün makinenin ikamesine göre daha makul olabilir.
Örnek 3 – Eksik belge: Satıcı orijinal kalite sertifikasını vermemiştir. Alıcı m.46/1 kapsamında belgenin verilmesini isteyebilir.
Örnek 4 – Geç talep: Alıcı ayıbı zamanında bildirir fakat teknik karar verebildiği hâlde aylarca bekleyip ikame ister. M.46/2’deki makul süre şartı tartışılır.
2026 İçin CISG m.46 Kontrol Listesi
- Önce m.35 anlamında sözleşmeye uygunsuzluğu teknik olarak belirleyin.
- M.39 bildirimini zamanında ve ayrıntılı yapın.
- Genel aynen ifa talebinin başka seçilen çareyle bağdaşmasını kontrol edin.
- İkame isteniyorsa m.25 esaslı ihlal eşiğini somutlaştırın.
- Onarım isteniyorsa makullük analizini maliyet, süre ve sonuçla yapın.
- İkame/onarım talebini m.39 bildirimiyle veya sonrasında makul sürede iletin.
- Satıcının m.37/m.48 cure teklifini değerlendirin.
- Forumda m.28 aynen ifa sınırlamasını kontrol edin.
- Tazminat kalemlerini ayrı belgeleyin.
- Onarım/ikame tamamlanınca bağımsız uygunluk testi yapın.
Alıcının genel çare sistemi için CISG m.45 rehberimizi; uygunluk için CISG m.35 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
- UNCITRAL – CISG resmî metni
- UNCITRAL – CISG Digest, Articles 28 and 46
- UNCITRAL – CLOUT karar sistemi
Sık Sorulan Sorular
Alıcı satıcıdan aynen ifa isteyebilir mi?
Evet. M.46/1’e göre bağdaşmayan başka bir çare seçilmemişse satıcının yükümlülüklerinin yerine getirilmesi istenebilir.
Her ayıpta ikame mal istenir mi?
Hayır. M.46/2 ikame için uygunsuzluğun esaslı ihlal oluşturmasını arar.
Esaslı ihlal için sabit yüzde var mı?
Hayır. CISG sabit yüzde koymaz; m.25’in sözleşmeden beklenen fayda ve öngörülebilirlik testi uygulanır.
Onarım için esaslı ihlal şart mı?
Hayır. Ancak m.46/3 uyarınca onarım koşullar dikkate alındığında makul olmalıdır.
İkame veya onarım talebi ne zaman yapılmalı?
M.39 bildirimiyle birlikte veya bildirimden sonra makul süre içinde.
“Makul süre” kaç gündür?
CISG sabit gün sayısı koymaz; mal, teknik inceleme ve ticari koşullar değerlendirilir.
Mahkeme her durumda aynen ifaya hükmetmek zorunda mı?
Hayır. CISG m.28, mahkemenin kendi hukukunda benzer satışta aynen ifaya hükmedip hükmetmeyeceğini dikkate alan sınırlama getirir.
Satıcı onarım teklif ederse ikame hakkı kaybolur mu?
Otomatik olarak değil. Cure’un hızlı, güvenilir ve makul olup olmadığı esaslı ihlal ve ikame gerekliliği değerlendirmesinde önemlidir.
Onarım/ikame ile tazminat birlikte istenebilir mi?
Evet. M.45/2 uyarınca şartları varsa ayrı zararlar tazmin edilebilir.
İkame masraflarını kim karşılar?
Satıcının uygunsuz ifasını gidermek için gerekli makul masraflar satıcının performans/tazminat sorumluluğu kapsamında değerlendirilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.