Ankara Hakaret ve Tehdit Davası: Şikâyet ve Delil

Hakaret, kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırıyı; tehdit ise kanunda belirtilen bir saldırı veya kötülüğün gerçekleştirileceğinin bildirilmesini konu alır. TCK m.125 ile m.106’nın yaptırımları, şikâyet şartları ve dosyanın sonuçlandırılma usulleri farklıdır. Aynı konuşmada bulunmaları, bütün sözlerin tek suç ve tek başvuru süresi altında değerlendirilmesini gerektirmez.

Sövme, somut isnat ve geleceğe yönelik kötülük bildirimi

TCK m.125, somut fiil veya olgu isnadı yahut sövme yoluyla kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırılmasını düzenler. Her kaba, rahatsız edici veya olumsuz değerlendirme kendiliğinden bu unsurları karşılamaz. Suçlamaya konu sözlerin ne olduğu, kime yöneldiği ve hangi bağlamda söylendiği açıklanmalıdır. Bir konuşmanın yalnız hakaret olduğu ileri sürülen sözcüğünün alınması, bağlam incelemesinin yerini tutmaz.

Mağdurun yokluğundaki hakarette en az üç kişiyle ihtilat şartı vardır. Bu şart, ceza davasında mutlaka üç tanık dinlenmesi gerektiği anlamına gelmez; suçun işlenme biçimine ilişkindir. Mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü ileti ise m.125/2’de ayrıca düzenlenir. Aleniyet, ihtilat ve mağdura doğrudan ileti aynı kavramlar değildir.

TCK m.126 uyarınca mağdurun adının açıkça yazılmaması tek başına sorumluluğu kaldırmaz. İsnadın niteliği ve kişinin şahsına yöneldiği konusunda duraksama bulunmaması gerekir. Genel bir topluluğa ilişkin eleştiriyle belirli kişinin anlaşılır biçimde hedef alınması bu nedenle ayrılır.

TCK m.106 bakımından ise bildirilen saldırının veya kötülüğün konusu belirlenir. Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit ile malvarlığında büyük zarar veya sair kötülük tehdidi farklı düzenlenmiştir. Tehdidin muhatabına ulaşması, kullanılan ifadelerin anlamı ve failin bilerek hareket etmesi birlikte incelenir. Hak arama yoluna başvuracağını bildirmek, kanunda tanımlanan hukuka aykırı kötülük bildirimiyle otomatik olarak eşitlenemez.

Hangi fiil için hangi ceza öngörülür?

Tehdidin nitelikli hâllerinde kişinin kendisini tanınmayacak hâle koyması, imzasız mektup veya özel işaret kullanılması kanunda ayrı belirtilir. Birden fazla kişinin sırf olay yerinde bulunması birlikte tehdit suçunu kendiliğinden oluşturmaz; kişisel katkı ve iştirak iradesi belirlenir. TCK m.106/3 uyarınca tehdit amacıyla ayrıca öldürme, yaralama veya malvarlığına zarar verme suçu işlenirse bu suçlardan da ceza verilir.

Tehdit cezalarındaki değişikliklerin dayanağı 7550 sayılı Kanun m.11’dir. Suç tarihi eskiyse TCK m.7’deki lehe kanun ilkesi uygulanır; güncel ağırlaştırıcı yaptırım önceki fiile doğrudan taşınmaz.

Altı aylık şikâyet süresi ile hakarette iki yıllık sınır

TCK m.131’e göre kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret dışında hakaretin soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Mağdurun kamu görevlisi olması yeterli değildir; hakaretin görevinden dolayı yapılmış olması gerekir. Görevle ilgisiz kişisel uyuşmazlık, yalnız kişinin mesleği nedeniyle otomatik olarak resen takip rejimine dönüşmez.

TCK m.73’teki altı ay, hem fiilin hem failin öğrenilmesinden başlar. Şikâyete bağlı hakarette ayrıca şikâyet süresi, her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren iki yılı geçemez. Bu iki yıl genel dava zamanaşımı değildir ve bütün tehdit suçlarına uygulanmaz. 7531 sayılı Kanunla getirilen iki yıllık sınırın eski dosyalardaki uygulanmasında ilgili geçiş hükmü ayrıca incelenir.

Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelen temel tehdit resen takip edilir. Malvarlığında büyük zarar veya sair kötülük tehdidinin temel biçiminde ise şikâyet aranır. Nitelikli tehdit için aynı altı aylık takip şartı kurulmaz. Şikâyetten vazgeçme, resen soruşturulan suçları kendiliğinden düşürmez; şikâyete bağlı dosyada da TCK m.73’ün kabul, iştirak ve kesinleşme kuralları uygulanır.

Failin gerçek adının henüz bilinmemesi, eldeki hesap, numara veya diğer bilgilerle başvuru yapılmasını engellemez. Bununla birlikte öğrenme tarihi ve iki yıllık mutlak sınır bakımından gerekli kayıtlar korunmalıdır. Şikâyet ve vazgeçme rehberi, bu süreleri kanun yolu sürelerinden ayrıca ayırır.

Hakarette önödeme; temel tehditte uzlaştırma

7571 sayılı Kanun m.16 ve m.24 sonrasında TCK m.125 kapsamındaki hakaret, üçüncü fıkranın (a) bendi hariç önödeme kapsamındadır. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret bu özel önödeme listesinin dışındadır. Güncel CMK m.253/3 ise hakareti uzlaştırma dışında tutar. Bu iki düzenleme birlikte okunmalı; kapsam dışında kalan kamu görevlisine hakaretin sırf önödemeye tabi olmadığı için uzlaştırılacağı düşünülmemelidir.

Önödeme, mağdurla anlaşmaya varılması veya mağdura tazminat ödenmesi değildir. TCK m.75’in kanuni hesap ve bildirim usulüne bağlıdır. İsnat edilen fiilin suç oluşturup oluşturmadığı, şikâyet koşulu ve önödemenin kapsamı ayrıca denetlenir. Her dosya için aynı sabit ödeme tutarı bulunduğu ileri sürülemez.

TCK m.106/1 kapsamındaki tehdit, CMK m.253/1-b-3’te uzlaştırma listesinde yer alır. Nitelikli tehdit bu listeye dahil değildir. Önödeme kapsamındaki bir suç ile uzlaştırma kapsamındaki suç aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse, güncel m.253/3’ün son cümlesi uzlaştırılabilen suç bakımından uzlaşmaya izin verir. Dosyadaki hakaret nedeniyle tehdit yönünden uzlaştırmanın her durumda engellendiği açıklaması doğru değildir.

Geçiş hükmü yalnız teklif yapılmasına değil, uzlaşmanın sağlanmış olmasına bağlıdır. CMK geçici m.8, yürürlük tarihinde soruşturma veya kovuşturmada olup uzlaşmanın sağlandığı dosyaları önceki düzenlemeyle sonuçlandırır. Sadece uzlaştırmacıya gönderilmiş veya teklif yapılmış dosyayla imzalanmış uzlaşma aynı durum değildir. Uzlaştırmanın usul ve sonuçları bu nedenle ayrıca incelenir.

Karşılıklı hakaret, haksız fiile tepki ve savunma dokunulmazlığı

TCK m.129/1, haksız fiile tepki olarak hakarette cezanın üçte birine kadar indirilmesini veya ceza verilmemesini düzenler. Kanunun “üçte birine kadar” ifadesi, sabit üçte bir oranında indirimle aynı değildir. TCK m.129/2’de kasten yaralamaya tepki olarak hakarette ceza verilmez. Karşılıklı hakarette ise m.129/3 uyarınca olayın mahiyetine göre taraflardan biri veya her ikisi hakkında indirim ya da cezasızlık değerlendirilir.

Bu hükümlerin uygulanması için önce hangi davranışın gerçekleştiği, hangi sözün buna tepki olduğu ve karşılıklılık açıklanmalıdır. Konuşmanın önceki bölümlerinin çıkarılması bu incelemeyi eksik bırakır. Hakarete özgü m.129, tehdit suçu için doğrudan aynı cezasızlık sonucu doğuran genel bir madde değildir.

TCK m.128’de yargı veya idari makam önündeki başvuru, iddia ve savunmada yapılan isnat ve olumsuz değerlendirmeler için koruma vardır; isnadın gerçek ve somut vakıalara dayanması ve uyuşmazlıkla bağlantılı olması gerekir. Dilekçede yer alan her söz sınırsız biçimde korunmaz. TCK m.127’de isnadın ispatı da kendi koşullarına tabidir; bir olgunun doğru olması her ifade biçimini otomatik hukuka uygun hâle getirmez.

Sözün içeriği ve gerçek fail ayrı ispatlanır

İlk olarak söz veya iletinin tam içeriği, tarih ve muhatap belirlenir. İkinci olarak bu sözün hangi kişi tarafından söylendiği veya gönderildiği araştırılır. Profil adı, telefon rehberindeki kayıt veya hat sahipliği tek başına bütün kullanıcı aidiyetini çözmez. Tanık anlatımında doğrudan duyulan söz ile başkasından öğrenilen bilgi ayrılır.

Yazışmanın bütünü, mesaj zamanı, ilgili hesap ve elde edilme biçimi açıklanır. Paylaşımın herkese açık olup olmadığı aleniyet; mağduru hedef alıp almadığı m.126; önceki haksız davranış ise m.129 bakımından önemlidir. Bunlar birbirinin yerine kullanılacak delil işlevleri değildir. Çevrim içi yayınların özel incelemesi sosyal medya hakareti yazısında ele alınır.

CMK m.160/2 ve m.217 uyarınca lehe ve aleyhe deliller birlikte, hukuka uygun elde edilme koşuluyla değerlendirilir. Bir hakaret veya tehdit iddiası, karşı tarafın hesabına izinsiz erişim yetkisi vermez. İncelenmesi gereken kaydın makamlarca temini istenir; belgeler değiştirilmez ve yazışma eksik bağlamla sunulmaz.

Ankara’da başvurulacak merci ve kararın denetimi

İhbar veya şikâyet CMK m.158 uyarınca Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılır. Yer yetkisi CMK m.12 ve devamına göre değerlendirilir. Olağan hakaret ve tehdit davaları asliye ceza mahkemesinin görevindedir; bağlantılı başka suç ve özel görev hükümleri saklıdır. Ankara merkez ile Ankara Batı ayrımı dosya kaydı üzerinden belirlenir.

Takipsizlik kararına itiraz CMK m.173 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta; istinafa açık hükme başvuru CMK m.273 uyarınca gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır. Bunlar altı aylık şikâyet süresinden farklıdır. Seri veya basit yargılama gibi özel bir karar varsa ilgili özel kanun yolu uygulanır; bütün kararlar tek bir “itiraz” başlığıyla açıklanamaz.