Ankara Öldürmeye Teşebbüs Davası: Kastın Belirlenmesi

TCK 35: Kast, elverişli icra ve dış nedenle tamamlanmama

TCK m.35/1, kişinin işlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan icraya başlamasını ve elinde olmayan nedenle tamamlayamamasını arar. Yalnız hazırlık niteliğindeki davranış ile suçun icrası aynı değildir. Kararda, doğrudan icraya hangi somut hareketle geçildiği açıklanmalıdır.

Elverişlilik değerlendirmesi kullanılan araçla sınırlı değildir; aracın fiildeki kullanımı ve somut koşullar birlikte incelenir. Bir eşyanın tehlikeli olması, her kullanımının doğrudan öldürme icrası olduğunu göstermez. Eylemin başlama ve durma anı, mağdurla ilişki ve gerçekleşen hareketler ortaya konulmalıdır.

Suçun failin elinde olmayan nedenle tamamlanamaması, TCK m.36’daki gönüllü vazgeçmeden ayrılır. Müdahale, engellenme veya neticenin başka nedenle önlenmesi iddiasında olayın zaman sırası belirlenir. Sadece eylemin sona ermiş olması, kişinin gönüllü olarak vazgeçtiğini göstermeye yetmez.

2025 değişikliğinden sonra teşebbüs cezaları

7550 sayılı Kanun m.8, TCK m.35/2’deki bu aralıkları değiştirmiştir. Önceki dokuz–on beş yıl ve on üç–yirmi yıl aralıkları güncel fiiller için aynı şekilde kullanılamaz. 4 Haziran 2025 öncesinde işlenmiş fiillerde TCK m.7 uyarınca lehe kanun incelemesi yapılır; yeni ağırlaştırma geçmiş fiile otomatik uygulanmaz.

Bu aralıklar, diğer bütün kişisel indirim ve artırımlar yapılmış sonuç ceza değildir. TCK m.35/2, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını esas alır. TCK m.61’deki uygulama sırası ve gerekçelendirme zorunluluğu gözetilir. Aynı olay özelliğinin hangi aşamada dikkate alındığı kararda denetlenebilir olmalıdır.

Nitelikli hâller m.82’de sınırlı olarak düzenlenmiştir. Tasarlama, belirli yakınlara karşı işleme, çocuğa veya kendisini savunamayacak kişiye karşı işleme, kadına karşı işleme, görev nedeniyle saldırı ve maddede sayılan özel amaçlar kendi koşullarıyla araştırılır. Sırf olaydan önce tartışma bulunması bütün tasarlama koşullarının gerçekleştiği anlamına gelmez. Uygulanan bent ve onu destekleyen olgular açıkça gösterilmelidir.

Adli rapor öldürme kastının yerine geçmez

TCK m.21’e göre kast, suçun kanuni unsurlarının bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir. Öldürmeye teşebbüs ile kasten yaralama arasındaki ayrımda bu nedenle kişinin öldürme fiiline yönelmiş iradesi araştırılır. Beyan edilen amaç, eylem öncesi ve sırasındaki davranışlar ile olayın maddi kayıtları birlikte değerlendirilir.

Adli rapor yaralanmanın niteliğini, yaşamı tehlikeye sokan durum bulunup bulunmadığını ve tıbbi sonucu açıklar. Bunlar kast incelemesinde delildir, fakat tek başına hukuki nitelendirme değildir. Tıbbi sonucu ağır olmayan bir olayda öldürme kastı bulunmadığı veya ağır yaralanmada mutlaka bulunduğu şeklinde mekanik kural kurulamaz.

Öldürme kastı saptanmayan fiilde TCK m.86–87’deki yaralama hükümleri, kendi maddi ve manevi koşullarıyla değerlendirilir. Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamada TCK m.23 gereğince ağır sonuç bakımından en az taksir koşulu ayrıca gözetilir. Netice ile kast aynı kavram değildir.

TCK m.21/2’deki olası kast ve m.22’deki taksir ayrımları da doğrudan öldürme kastıyla karıştırılmamalıdır. Birden çok kişiye ilişkin neticeler varsa her mağdur bakımından fiil ve manevi unsur ayrı değerlendirilir. Savunma veya iddia, yalnız suç adını değiştirerek bu incelemeyi tamamlayamaz.

Gönüllü vazgeçmede tamamlanan başka suçun sorumluluğu sürer

TCK m.36’ya göre fail icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını yahut neticenin gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten cezalandırılmaz. Ancak tamamlanan bölüm ayrıca suç oluşturuyorsa o suçun cezası uygulanır. Bu nedenle hüküm, “her durumda bütün dosya kapanır” biçiminde açıklanamaz.

Vazgeçmenin gönüllülüğü ile başka kişi tarafından engellenme ayrılır. İcra hareketlerinin tamamlanmasından sonra neticeyi önleme bakımından failin yaptığı katkı ve bu katkının sonucu incelenir. Yalnız sonradan pişman olduğunu söylemesi, m.36’daki fiilî koşulların yerine geçmez.

Suça birlikte katılma iddiasında TCK m.37–40, her kişinin katkısını belirlemeyi gerektirir. TCK m.41 ise iştirak hâlinde yalnız gönüllü vazgeçen suç ortağının ilgili hükümlerden yararlanmasını düzenler. Bir sanığın davranışı, diğer bütün sanıklar için otomatik vazgeçme sonucu doğurmaz. Olay yerinde bulunma ile müşterek faillik de aynı kabul edilemez.

Meşru savunma ve haksız tahrik ayrı inceleme gerektirir

TCK m.25/1’deki meşru savunma için haksız saldırı, güncellik, zorunluluk ve orantı aranır. Bu koşulların varlığı ile öldürme kastına ilişkin değerlendirme farklı sorulardır. Saldırıyı gidermek için yapılan davranışın hukuka uygunluğu, olayın başlangıcı ve gelişimi üzerinden incelenir.

TCK m.27/2’deki mazur görülebilecek heyecan, korku veya telaş nedeniyle sınırın aşılması ile m.29’daki haksız tahrik aynı sonuçları doğurmaz. Birinde kanuni şartlarla ceza verilmemesi, diğerinde ceza indirimi değerlendirilir. Meşru savunma rehberi bu karar türlerini ayrıca açıklar. Kararda bir talebin reddi, diğer alternatif hukuki nedeni gerekçesiz bırakmak için yeterli değildir.

Çocuk sanıkta yaş indirimi ve 2026 değişikliği

7593 sayılı Kanun m.2, TCK m.31’deki çocuklara ilişkin ceza aralıklarını değiştirmiştir. Yeni m.31/4, kasten öldürme ve kanunda belirtilen ağır yaralama suçlarında; kasta dayalı kusurun ağırlığı, amaç ve saik, işleniş biçimi veya önceki kasıtlı hapis mahkûmiyeti ölçütlerinden biri ya da birkaçıyla özel yaş değerlendirmesi yapılmasını düzenler. On beş–on sekiz yaş grubunda üçüncü fıkranın uygulanmaması; on iki–on beş yaş grubunda ceza sorumluluğu bulunan çocuk için ikinci fıkra yerine üçüncü fıkranın uygulanması kanuni koşullara bağlıdır.

Bu düzenleme bütün çocuk sanıklarda otomatik yaş indirimi kaldırılması değildir. Öldürmeye teşebbüs dosyasında önce fiilin hukuki niteliği ve TCK m.35’in şartları, ardından çocuk bakımından m.31’in ilgili hükmü ayrı gerekçelendirilir. Suç tarihi eskiyse TCK m.7 uyarınca daha ağır yeni hükmün geriye yürütülmemesi ve lehe kanun karşılaştırması gerekir. Sosyal inceleme ve zorunlu müdafi güvenceleri ceza hesabından bağımsız olarak korunur.

Ağır ceza dosyasında delil ve savunma güvenceleri

5235 sayılı Kanun m.12–14 uyarınca öldürmeye teşebbüsün olağan yargılaması ağır ceza mahkemesinde yapılır. Teşebbüs nedeniyle cezanın azalması, görev hesabında tamamlanmış suçun kanuni cezasının dikkate alınması kuralını ortadan kaldırmaz. Failin çocuk olması hâlinde çocuk mahkemelerinin özel görev hükümleri ayrıca uygulanır.

CMK m.150/3’teki zorunlu müdafilik koşulu bu suçun yaptırımı bakımından önemlidir. Müdafi, isnadın öğrenilmesi, delil talepleri ve savunmanın hazırlanmasında hukuki yardım sağlar. CMK m.147–148’deki ifade güvenceleri, yalnız ilk ifade alınırken imzalanacak bir formalite değildir. Hak bildirimi ve işlemin nasıl yapıldığı kayıt üzerinden denetlenir.

Kamera kayıtlarının olayın öncesini ve sonrasını kapsaması, tanıkların hangi bölümü gördüklerinin ayrılması ve tıbbi belgelerin olay saatleriyle eşleştirilmesi gerekir. Araç incelemesi, olay yeri bulguları ve görüntüler farklı sorulara cevap verir. CMK m.160/2 gereğince lehe deliller de toplanır; CMK m.217 uyarınca hüküm hukuka uygun ve duruşmada tartışılmış delillere dayanır.

Tutuklama, mahkûmiyet kararı değildir. CMK m.100–101’deki somut delile dayalı kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni ve ölçülülük ayrı gerekçe gerektirir. Katalog suç isnadı tek başına otomatik tutuklama sonucu doğurmaz. Tahliye veya tutuklamaya itiraz, esas savunmadan ayrı ama dosyadaki delillerle ilişkili bir taleptir.

Suç resen soruşturulur; mağdurun şikâyetten vazgeçmesi kamu davasını tek başına düşürmez. Yer yetkisi CMK m.12 ve devamına göre belirlenir. İstinafa açık hükme, CMK m.273 uyarınca gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde başvurulur. İstinaf incelemesinde kastın gerekçesi, nitelikli hâller, teşebbüs aralığı ve alternatif savunmalar ayrı değerlendirilmelidir.

Mevzuat kontrolü: 9 Eylül 2026. TCK m.7, 21–23, 25, 27, 29, 35–41, 61, 81–82 ve 86–87; 7550 sayılı Kanun m.8; 5235 sayılı Kanun m.12–14; CMK m.100–101, 147–150, 160, 217, 230 ve 273.