Ankara Telefon İncelemesi ve Dijital Delil: CMK 134

CMK 134 neden genel eşya aramasından ayrılır?

CMK m.134, şüphelinin kullandığı bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerinde arama, kayıtlardan kopya çıkarma, çözümleme ve metne dönüştürme işlemlerini özel olarak düzenler. Telefonun dijital depolama alanı incelenirken de yapılan işlemin veri araştırması niteliği göz ardı edilmemelidir. Eşya tutanağında bir telefonun yazılı olması, bu içerikte hangi araştırmanın hangi yetkiyle yürütüldüğünü tek başına açıklamaz.

CMK m.116’daki genel aramanın makul şüphe ölçütü ile m.134’teki somut delile dayanan kuvvetli şüphe aynı eşik değildir. M.134 ayrıca başka surette delil elde etme imkânı bulunmamasını arar. Kararda yalnız suçun adının veya telefonların incelenmesi ibaresinin bulunması yerine, araştırmanın gerekçesi ve ilgili dijital ortamla bağlantısı değerlendirilmelidir.

Kararın kapsamı; kullanılan cihaz, aranan veri, olay ve inceleme amacı üzerinden okunur. Telefonun aile fotoğrafları, mesleki belgeler ve olayla ilgisiz üçüncü kişi verileri içermesi, bütün verilerin sınırsız biçimde kamuya veya dosyayla ilgisiz kişilere açılmasını haklı kılmaz. Delil ihtiyacı ile özel hayatın korunması birlikte gözetilir.

Savcının gecikmesinde sakınca nedeniyle verdiği karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim en geç yirmi dört saatte kararını verir. Süre dolarsa veya hâkim aksi yönde karar verirse çıkarılan kopyalar ve çözümlenen metinler derhâl imha edilir. Bu rejim, CMK m.127’deki genel el koymanın kırk sekiz saat hesabıyla aynı cümleye sıkıştırılmamalıdır.

KVKK veya TCK maddesi inceleme izni yerine geçer mi?

TCK m.243-245 bilişim alanındaki suçları tanımlar; bu maddelerin bir soruşturmanın konusu olması, kolluğa kendiliğinden sınırsız veri inceleme yetkisi vermez. Yetki ve delil elde etme usulü CMK üzerinden belirlenir. Benzer biçimde kişisel verilerin korunmasına ilişkin genel ilkeler, adli makamın ihtiyaç duyduğu arama ve inceleme kararının yerine geçen bir izin belgesi değildir.

İsnat edilen suç bilişim suçu olmasa da dijital kayıt ilgili delil niteliği taşıyabilir. Örneğin emanet malın satışı veya tehdit iddiasında mesajlar araştırılırken aynı usul güvenceleri önemlidir. Dolayısıyla dijital inceleme yalnız bilgisayara izinsiz girme dosyasına özgü değildir; incelemenin kanuni koşulları her somut işlemde değerlendirilir.

Cihaza el koymak her zaman zorunlu değildir

CMK m.134/2, şifrenin çözülememesi nedeniyle sisteme girilememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması hâlinde gerekli çözüm ve kopyalar için araç ve gereçlere el koymayı düzenler. Çözüm yapılıp gerekli kopyalar alınınca el konulan cihazlar gecikmeksizin iade edilir. Cihazın inceleme için alınması, her dosyada hüküm kesinleşinceye kadar tutulmasını zorunlu kılmaz.

M.134/5, el koymadan sistemdeki verilerin tamamının veya bir kısmının kopyalanmasına imkân verir. Kopyalanan veriler kâğıda yazdırılarak tutanağa kaydedilir ve ilgililerce imzalanır. İşyeri faaliyetinin bütün cihazlar alınarak durdurulması yerine, kanuni amaca uygun daha sınırlı yöntemin yeterli olup olmadığı değerlendirilir.

El koyma sırasında hangi cihazın, hangi seri veya tanımlayıcı numarayla alındığı kayda geçirilir. Kullanıcının açıklamaları ile cihazın fiziksel kimliği ayrı tutulur. Aynı ailedeki iki telefonun aynı modelde olması, bunların birbirinin yerine raporlanmasını haklı kılmaz. Teslim, mühürleme, açma ve inceleme işlemlerinin tarihleri raporla tutarlı olmalıdır.

Şüpheliye kopya verilmesi

CMK m.134/3, el koyma sırasında bütün verilerin yedeklenmesini düzenler. Dördüncü fıkra, bu yedekten bir kopyanın şüpheliye veya vekiline verilmesini ve tutanağa geçirilmesini öngörür. Yalnız bilirkişinin seçtiği birkaç sayfalık sonuç raporunun teslim edilmesi ile kanundaki yedek kopyanın verilmesi aynı işlem değildir.

Dosyada yedek kopyanın hiç verilmediği, teslim edilen ortamın açılamadığı veya kopyanın incelenen veriyle aynı olmadığı ileri sürülüyorsa eksiklik somutlaştırılır. Teslim tutanağı, depolama ortamının tanımı ve teknik açılma sorunu belirtilir. Savunmanın veriyi incelemesi için kullanılabilir kayıtla rapor arasında bağlantı kurulmalıdır.

Kopya alma hakkı, dosyayla ilgisiz üçüncü kişi verilerinin kontrolsüz yayılmasına izin vermez. Elde edilen kopya yalnız hukuki inceleme ve savunma amacıyla korunmalıdır. Cihaza erişim sorunu veya şifre konusunda işlem yapılırken müdafi yardımı ve kanuni usul değerlendirilir; delili değiştirme, silme veya saklama yönünde hareket edilmez.

Hash değeri neyi gösterir, neyi göstermez?

Teknik bütünlük denetiminde kullanılan hash, belirli veri içeriğinden hesaplanan bir karşılaştırma değeridir. Aynı inceleme kopyasının sonraki aşamada değişip değişmediğini değerlendirmeye yardımcı olur. Hangi algoritma ve hangi veri kümesi için hesaplandığı belirtilmeden yalnız uzun bir kod yazılması, incelemenin bütün ayrıntılarını açıklamaz.

Hash değerinin tutarlılığı, mesajı sanığın yazdığını veya içeriğin olaydan önce hiç değiştirilmediğini kendiliğinden kanıtlamaz. Bu kontrol, belirlenen veri kümesinin karşılaştırılmasıyla ilgilidir. Kullanıcı aidiyeti, uygulama hesabının kim tarafından yönetildiği ve kaydın ilk oluşma koşulları ayrı inceleme konularıdır. Aynı şekilde bir değerin raporda bulunmaması konusunda hangi bütünlük kontrolünün eksik kaldığı teknik olarak açıklanmalıdır.

Mobil adli bilişimde koruma, veri edinme, inceleme, analiz ve raporlama aşamaları birbirinden ayrılır. NIST’in mobil cihaz adli bilişim rehberi bu teknik ayrımları ele alır; bu rehber Türk hukukunda karar verme yetkisinin kaynağı değildir. Hukuki izin CMK’ya, teknik işlemin güvenilirliği ise açıklanabilir yöntem ve kayıtlarına dayanır.

Tarih ve saat neden uyuşmayabilir?

Raporda cihazın saat dilimi, kullanılan zaman formatı ve dış kayıtların hangi zaman esasına göre tutulduğu açıklanmalıdır. Dosyanın oluşturulma, değiştirilme, indirilme veya dışa aktarılma tarihleri aynı olay değildir. Bir fotoğrafın telefona daha sonra kaydedilmesi, görüntünün o anda çekildiğini tek başına göstermez. Hangi tarih alanının neyi ifade ettiği teknik uzman tarafından açıklanır.

Çözümleme tablosunda saat farkı görülürse bütün verinin sahte olduğu veya farkın önemsiz olduğu peşinen söylenmez. Karşılaştırılan kayıtların kaynakları belirlenir. Kamera zamanı, banka işlemi ve mesaj zamanı ortak zaman çizelgesine ancak kullanılan saat esasları açıklanarak yerleştirilir. Teknik dönüşümün varsayımları raporda görünür olmalıdır.

Veri çıkarılamayan alan ile hiç veri bulunmayan alan da ayrıdır. İnceleme aracının desteklemediği bir uygulama, telefonda o uygulamanın hiç kullanılmadığını kanıtlamaz. Silinmiş her verinin mutlaka geri getirileceği söylenemeyeceği gibi, silinmiş olmasının bütün izlerin kesin yok olduğu anlamına geldiği de ileri sürülmez. Sonuç, gerçekten elde edilen veri ve yöntemin sınırlarıyla açıklanır.

Cihaz sahibi, hesap sahibi ve mesaj yazarı aynı kişi olmak zorunda değildir

Telefonun bir kişiye ait olması, içindeki her kaydı onun oluşturduğunu tek başına kanıtlamaz. Ortak kullanım, hesabın başka cihazdan açılması veya bir belgenin üçüncü kişi tarafından gönderilmiş olması gibi açıklamalar somut delille değerlendirilir. Bu ihtimallerin yalnız söylenmesi de sorumluluğu ortadan kaldırmaz; kullanıcı oturumları ve olayla bağlantılı kayıtlar araştırılır.

Mesajlaşmada numara veya görünen ad ile gerçek kullanıcı aidiyeti ayrılmalıdır. Telefon rehberine yazılmış bir isim, karşı tarafın resmî kimlik tespiti değildir. Bir kişiye ait numaranın başkası tarafından kullanıldığı savunuluyorsa bunun tarih ve koşulları açıklanır; hat sahipliği, cihaz kullanımı ve iletişimin içeriği birlikte incelenir.

Ekran görüntüsü delil olarak sunulduğunda, görüntünün hangi cihazdan ve hangi hesap üzerinden alındığı, konuşmanın devamı ve öncesi, kesilme veya düzenleme iddiası değerlendirilir. Tek cümlelik görüntü, konuşmanın diğer bölümlerinin incelenmesini gereksiz kılmaz. Buna karşılık her ekran görüntüsünün otomatik olarak değersiz olduğu da söylenemez.

CMK m.217, hâkimin duruşmada ortaya konulup tartışılan hukuka uygun delilleri değerlendirmesini gerektirir. Mesajın gerçekten mevcut olması ile hangi suç unsurunu ispatladığı ayrı açıklanır. Örneğin para gönderme isteği, tek başına dolandırıcılıktaki hile veya örgüt üyeliğindeki süreklilik ve hiyerarşi gibi unsurların tamamını karşılamaz.

Lehe verinin de rapora yansıması

CMK m.160/2, şüphelinin lehine ve aleyhine delillerin toplanıp korunmasını düzenler. Yalnız anahtar kelimeyle bulunan aleyhe mesajların seçilmesi, aynı konuşmadaki açıklayıcı veya çelişkiyi gideren bölümün göz ardı edilmesini haklı kılmaz. Savunma, tarih aralığı ve konuşma bağlantısını belirterek eksik kısmın incelenmesini ister.

İnceleme gereksiz biçimde bütün özel hayatı araştırmaya dönüşmemelidir. Belirli suç tarihi ve hesapla ilgili uyuşmazlığın çözümü için hangi kayıtların gerekli olduğu açıklanır. Kişisel veri suçları ve özel hayatın gizliliği bakımından yapılacak hukuki değerlendirme, verinin elde edilme usulünden ayrı ama bağlantılıdır.

Telefondaki kayıt ile iletişimin dinlenmesi aynı rejim değildir

İletişim trafik kaydındaki bir bağlantı, konuşmanın içeriğini kendiliğinden göstermez. Bir aramanın yapılması ile aramada suç teşkil eden sözün söylenmesi farklı ispat konularıdır. Konum veya bağlantı kaydının çözünürlüğü ve teknik kapsamı açıklanmadan kişinin belirli bir odada bulunduğu gibi aşırı kesin sonuç kurulmaz.

CMK m.135/3, tanıklıktan çekinebilecek kişilerle iletişimin kayda alınmamasını; sonradan anlaşılırsa kaydın derhâl yok edilmesini düzenler. M.136, yüklenen suç nedeniyle müdafiin bürosu, konutu ve yerleşim yerindeki telekomünikasyon araçları için özel koruma getirir. Avukat-müvekkil gizliliği genel arama veya teknik kolaylık gerekçesiyle yok sayılamaz.

Bulut hesabı, başka cihazdaki oturum ve yabancı hizmet sağlayıcıdaki kayıt için erişim yöntemi ayrıca incelenir. Bir telefondan elde edilen yerel kopyanın, başka yerde tutulan bütün hesaba sınırsız erişim izni verdiği varsayılmaz. Hangi verinin nereden ve hangi yetkiyle alındığı raporda açıkça ayrılmalıdır.

Bilirkişi raporuna itiraz, teknik soruyu tanımlamalıdır

CMK m.63 gereğince bilirkişinin görevi özel veya teknik bilgiyi gerektiren konuyu açıklamaktır; suçun işlendiğine veya sanığın cezalandırılmasına karar vermek değildir. CMK m.67 kapsamında raporun gerekçesi, kullanılan materyal, yöntem ve sonuç arasındaki bağ incelenir. Taraflar bilimsel mütalaa alabilir; bunun için ayrıca süre istenemeyeceğine ilişkin m.67/6 kuralı da dikkate alınır.

İtirazda örneğin şu uyuşmazlık somutlaştırılır: Rapordaki mesajın tam kaynak yolu nedir, hangi hesabın hangi oturumundan çıkarılmıştır, saati hangi esasa göre çevrilmiştir, konuşmanın devamı incelenmiş midir? Bu soruların yanıtı yerine rapor doğru değildir demek incelemenin eksik yönünü göstermez.

CMK m.153 kapsamında müdafiin dosya inceleme hakkı ve bilirkişi raporları bakımından özel erişim güvencesi değerlendirilir. Veri kopyası, rapor ve karara erişim farklı belgeler olarak izlenir. İnceleme kararı hukuka aykırıysa CMK m.206/2-a ve m.217/2; teknik bulgu tartışmalıysa raporun güvenilirliği yönünden ayrı itiraz kurulur.

Tesadüfen bulunan delil ve kayıtların yok edilmesi

CMK m.138/1, arama veya el koyma sırasında yürütülen dosyayla ilgisiz fakat başka bir suç şüphesi doğuran delilin korunmasını ve savcılığa derhâl bildirilmesini düzenler. Telekomünikasyon denetiminde tesadüfen elde edilen delil ise m.138/2’deki özel suç kapsamına tabidir. Arama kaydıyla iletişim denetiminden gelen kayda aynı usul otomatik uygulanmaz.

CMK m.137/3 uyarınca iletişim tedbiri sırasında takipsizlik verilmesi veya gerekli hâkim onayının alınamaması durumunda işleme derhâl son verilir; tespit veya dinleme kayıtları savcı denetiminde en geç on gün içinde yok edilerek tutanak düzenlenir. Beraatte kayıtlar hâkim denetiminde aynı usulle yok edilir. m.137/4, soruşturma veya kovuşturma evresinin bitiminden itibaren en geç on beş gün içinde tedbirin nedeni, kapsamı, süresi ve sonucu hakkında ilgiliye yazılı bilgi verilmesini öngörür.

Bu on günlük kayıt imhası ile CMK m.134/1’de onay alınamaması veya sürenin dolması üzerine kopya ve çözüm metinlerinin derhâl imhası farklı hükümlerdir. Cihazın fiziksel iadesi, dijital kopyanın saklanması ve iletişim kaydının yok edilmesi ayrı talepler olarak izlenir. Arama ve el koymanın denetimi, her işlemin kendi dayanağıyla yapılır.

Sık sorulan sorular