İstanbul Koşullu Salıverilme: 5275 m.107 ve İyi Hâl 2026

Hapis türüne göre başlangıç hesabı

Koşullu salıverilme, hükümlünün ceza kurumunda geçirilmesi gereken kısmı tamamladıktan sonra kanuni denetim altında toplum içinde yaşamını sürdürmesine ilişkin infaz kurumudur. Ceza hükmünü ortadan kaldırmaz. 105/A uyarınca denetimli serbestlik ise koşullu salıverilmeden önceki dönemin farklı biçimde infazıdır. İki tarih birbiri yerine yazılmaz.

M.107/2’de üçte iki uygulananlar arasında süreli cezaya mahkûm edilen kasten öldürme failleri, TCK m.87/2-d, işkence ve eziyet, m.102/2 dışında kalan cinsel saldırı, m.104/1 ve m.105, özel hayata karşı m.132–138 ile devlet sırları ve casusluk suçları yer alır. Çocukların cinsel dokunulmazlık ve uyuşturucu ticareti suçlarına ilişkin özel üçte iki kuralı da aynı fıkrada düzenlenmiştir. Suç başlığı kadar tam madde ve fıkra önemlidir.

M.108/9, yetişkinlerin TCK m.102/2, m.103, m.104/2–3 ve m.188 kapsamındaki süreli hapislerinde dörtte üç oranı öngörür. M.108/10 bu fıkranın çocuklara uygulanmayacağını belirtir. Dolayısıyla “bütün cinsel suçlarda oran aynıdır” veya “uyuşturucu ticaretinde her yaş için aynı hesap yapılır” şeklindeki açıklamalar eksiktir.

Birden fazla ceza bir tek ceza gibi varsayılmaz

M.107/3, birden fazla müebbet veya süreli mahkûmiyette ayrıca sınırlar belirler. Genel rejimde birden fazla ağırlaştırılmış müebbet ya da ağırlaştırılmış müebbetle müebbetin birleşmesi için 36 yıl; birden fazla müebbet için 30 yıl; birden fazla süreli hapis için en fazla 28 yıl öngörülür. Müebbetle süreli cezanın birleşmesinde ilgili bentteki üst sınır uygulanır. Örgüt ve tekerrür rejimlerinin ayrı süreleri bu genel tabloyla karıştırılmaz.

5275 m.99’a göre cezaların her biri bağımsızlığını korur; toplama işlemi koşullu salıverilme hesabı bakımından yapılır. Her ilamın suç tarihi, hükmü ve infaz rejimi korunmadan yalnız toplam yıl üzerinden tek oran kullanmak hatalıdır. Hesabın belge düzeni infaz hesabı rehberinde ayrıca açıklanmıştır.

Genel hesabı değiştiren özel hükümler

M.107/4’te örgüt kurma, yönetme veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar için özel süreler vardır: ağırlaştırılmış müebbette 36, müebbette 30 yıl ve süreli hapiste üçte iki. Suçun tabi olduğu oran daha yüksekse bu oran uygulanır. Terör suçlarında 3713 sayılı Kanun m.17 ayrıca incelenir; bütün örgüt ve terör dosyaları tek rejime indirgenemez.

M.107/16; belirtilen devlet güvenliği, anayasal düzen ve millî savunma suçlarından birinin örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet mahkûmiyetinde koşullu salıverilmeyi dışlar. M.108/8’de çocuğa karşı suç nedeniyle müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet cezasında m.108/1’deki 33 ve 39 yıllık süreler uygulanır. Bu sebeple genel 24 veya 30 yıllık rakamı bütün müebbetlere yazmak doğru değildir.

Adli para cezasından çevrilen hapis için m.106/9 koşullu salıverilmeyi uygulamaz. Ceza türünün kararda doğru okunması gerekir. Hapis cezasına çevrilmiş olması, para cezasını bütün hukuki sonuçlarıyla normal hapis ilamına dönüştürmez.

Suç tarihi neden hâlâ önemlidir?

Geçici m.9/4, TCK m.102–105 ve m.188 kapsamındaki 28 Haziran 2014’ten önce işlenen suçlara verilen süreli hapiste üçte iki oranını düzenler. Yeni bir mahkûmiyet kararı verilmiş olması bu suç tarihi hükmünü ortadan kaldırmaz. TCK m.7/3 de koşullu salıverilme ve tekerrür hükümlerini infaz rejiminin derhâl uygulanması kuralından ayırır. Lehe kanun incelemesi yapılmadan sadece en yeni oran seçilmez.

Çocukların bir gününün iki gün sayılması sınırsız değildir

7593 sayılı Kanun m.7 ile değişen 107/5’te, on beş yaş dolduruluncaya kadar kurumda geçirilen bir günün iki gün sayılması kuralına istisnalar getirilmiştir. TCK m.81–83, 102–103, 188 ve 220 kapsamındaki suçlar bu özel gün hesabının dışında tutulur. Yaş indirimi, koşullu salıverilme oranı ve kurumda geçirilen günün sayımı üç farklı hesaptır; bunlar birbirinin yerine kullanılmaz.

İyi hâl, yalnız disiplin cezası bulunmaması değildir

M.89/1; kurum düzenine uyma, hakları iyi niyetle kullanma, yükümlülükleri yerine getirme, iyileştirme programları doğrultusunda topluma katılmaya hazır olma ve yeniden zarar verme riskini esas alır. İdare ve gözlem kurulu, en geç altı ayda bir değerlendirme yapar. Eğitim ve iyileştirme çalışmaları, kurum içi ilişkiler ve disiplin kayıtları ikinci fıkradaki değerlendirme konuları arasındadır.

Toplam on yıl ve daha fazla ceza ile üçüncü fıkrada sayılan suçlarda kurulun oluşumu farklıdır; savcı başkanlığı ve kanundaki ek üyeler aranır. Sadece kararın başlığında “iyi hâl kurulu” yazması, kanuni kurul yapısının incelenmesini gereksiz kılmaz. Rapordaki olumsuz tespitin hangi güncel kayda dayandığı açıklanmalıdır.

Açık kuruma ayrılma, denetimli infaz veya koşullu salıverilmeye ilişkin olumsuz değerlendirmede yeniden inceleme süresi m.89/6 gereğince bir yılı aşamaz. Bu hüküm her ret için zorunlu bir yıllık bekleme anlamına gelmez. Kararın somut süresi ve gerekçesi denetlenir. Disiplin cezasının hukuki durumu ile genel iyi hâl değerlendirmesi de birbirinden ayrı başlıklardır.

Kurumun raporu tahliye kararının kendisi değildir

M.107/11 uyarınca gerekçeli rapor infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine verilir. Hâkim raporu uygun bulduğunda dosya üzerinden koşullu salıverilme kararı verir; uygun bulmazsa gerekçesini gösterir. İstanbul’daki infaz talebi, yalnız suçun işlendiği yer veya hükmün başlığındaki şehir adına göre yönlendirilmez.

Kurul işlemine ilişkin şikâyet ile infaz hâkimi kararına karşı itiraz ayrı yollardır. 4675 m.5 kapsamındaki şikâyet öğrenmeden itibaren on beş gün, her hâlde işlemden itibaren otuz gün içinde yapılır. Hâkim kararına karşı m.6 uyarınca tebliğden itibaren iki haftada itiraz edilir; inceleme ilgili ağır ceza mahkemesindedir. Başvurunun hangi karara yöneldiği dilekçede açık olmalıdır.

İtirazda hatalı oran, eksik mahsup, ilamların karıştırılması, olumsuz raporda gösterilmeyen dayanak veya kanuna aykırı kurul oluşumu somutlaştırılır. Kurumun raporunu her durumda bağlayıcı saymak da sırf süre dolduğu için iyi hâli inceleme dışı bırakmak da doğru değildir.

Koşullu salıverilme sonrasında hangi süre işler?

M.107/6’ya göre denetim süresi, ilgili fıkralara göre kurumda geçirilmesi gereken süre kadardır; süreli hapiste hak ederek tahliye tarihini geçemez. Bu süreyi bütün hükümlülerde otomatik iki yıl kabul etmek yanlıştır. M.107/9’da yükümlülük belirlenmesine ilişkin iki yıllık sınır, denetim süresinin genel tanımı değildir.

İnfaz hâkimi, rehberlik edecek uzman görevlendirebilir veya denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yer ve programa ilişkin yükümlülükler uygulayabilir. M.107/10, kişinin topluma uyumuna göre tedbirsiz ya da yükümlülüksüz denetim veya yükümlülüğün kaldırılması kararı verilmesine imkân tanır. Böyle bir karar olmadan kişinin kendi planını değiştirmesi kanuni yükümlülüğün sona erdiği anlamına gelmez.

M.107/14’te denetimin iyi hâlle ve yükümlülüklere uygun tamamlanması hâlinde cezanın infaz edilmiş sayılacağı düzenlenir. Koşullu salıverilme tarihi ile cezanın bütünüyle infaz edilmiş sayıldığı tarih bu nedenle aynı değildir. Adli sicil ve arşiv işlemlerinde de bu ayrım korunmalıdır.

Koşullu salıverilmenin geri alınması: İki ayrı sebep

M.107/12, denetimde hapis cezasını gerektiren kasıtlı suç işlenmesini veya yükümlülüklere hâkimin uyarısına rağmen uymamakta ısrarı düzenler. Yeni suç bakımından m.107/15’teki hapis mahkûmiyeti ve karar usulü dikkate alınır. Her ihbar veya açılmış soruşturma, tek başına geri alma kararı demek değildir. 105/A dönemindeki yeni kamu davası düzenlemesi buraya aynen taşınmaz.

Yeni suç nedeniyle geri almada m.107/13-a, sonraki suç tarihinden başlamak ve hak ederek tahliye tarihini aşmamak kaydıyla, her yeni suç için verilen hapis cezasının iki katı sürenin aynen çektirilmesini öngörür. “Her hâlde kalan cezanın tamamı yanar” şeklindeki eski genelleme doğru değildir. Yükümlülük ihlalinde ise ihlal tarihinden hak ederek salıverilmeye kalan süreyi aşmamak üzere ihlalin niteliğine göre belirlenen süre esas alınır.

Aynı hükmün infazında geri alma sonrasında yeniden koşullu salıverilme kararı verilmez. Bu sonuç, kişinin bütün başka ilamlarının aynı hukuki durumda olduğu anlamına gelmez. Geri alma işleminin, tekerrür rejiminden farkı da korunur: biri önceki salıverilmenin denetim şartıyla, diğeri yeni suçtan önceki kesinleşmiş mahkûmiyetle ilgilidir.

M.107/15, geri almada ilk derece hükmünü veren mahkemenin bulunduğu yer infaz hâkimliğini; toplama ve üst mahkeme hükümlerinde m.101/2’deki belirlemeyi esas alır. İlk koşullu salıverilme kararıyla geri alma kararının yer yetkisi aynı genel cümleyle açıklanamaz. Kararlara itiraz yolu açıktır.