HMK Asli Müdahale 2026 | HMK 65 Şartları ve Feri Müdahale Farkı

Asli Müdahale Nedir?

Asli müdahale, mevcut yargılamanın konusu üzerinde üçüncü kişinin kendi hakkı için hüküm istemesidir. Üçüncü kişi, asıl davacının veya davalının iddiasını desteklemekle yetinmez; uyuşmazlığa konu hak veya şeyin tamamen yahut belirli bir bölümünün kendisine ait olduğunu ileri sürer. Bu nedenle yalnız bir katılma dilekçesi sunulmasıyla aynı işlem değildir. Mahkemeden bağımsız bir talep hakkında karar verilmesi istenir.

Örneğin bir taşınmaz üzerinde iki kişinin hak iddiası tartışılırken üçüncü kişi aynı taşınmazda kendisinin mülkiyet hakkı bulunduğunu ileri sürüyorsa, değerlendirme kendi adına istediği hukuki sonuç üzerinden yapılır. Üçüncü kişinin yalnız taraflardan birine karşı başka bir sözleşmeden doğan para alacağının bulunması ise kendiliğinden asli müdahale oluşturmaz. Bağlantı, aynı kişilerle ilişki bulunmasından değil, yargılamanın konusu olan hak veya şeyden kaynaklanmalıdır.

Asli müdahalenin işlevi, aynı konu üzerindeki yarışan hak iddialarının birlikte değerlendirilmesidir. Buna karşılık davayı açmak, iddianın doğru olduğunun veya üçüncü kişinin hak sahibi olduğunun kabulü değildir. Dava şartlarının incelenmesi, karşı taraflara savunma imkânı verilmesi ve iddia edilen hakkın ispatı gerekir. Usul yolu ile maddi hukuk bakımından haklılık birbirinden ayrıdır.

HMK 65 Metni ve Asli Müdahalenin Şartları

HMK m.65 — Asli müdahale

(1) Bir yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde kısmen ya da tamamen hak iddia eden üçüncü kişi, hüküm verilinceye kadar bu durumu ileri sürerek, yargılamanın taraflarına karşı aynı mahkemede dava açabilir.

(2) Asli müdahale davası ile asıl yargılama birlikte yürütülür ve karara bağlanır.

Kaynak: TBMM, 6100 sayılı Kanun metni, m.65.

Kanuni çerçevede önce devam eden yargılama, ardından üçüncü kişinin bu yargılamanın konusu üzerindeki bağımsız hak iddiası belirlenir. Talebin mevcut yargılamanın taraflarına yöneltilmesi, aynı mahkemede dava şeklinde ileri sürülmesi ve hüküm verilmeden önce açılması gerekir. Üçüncü kişinin hakkın tamamını istemesi zorunlu değildir; kısmi hak iddiası da madde kapsamındadır.

Salt ekonomik beklenti veya taraflardan biriyle yakın ilişki bu koşulların yerine geçmez. Davanın sonucunun üçüncü kişiyi dolaylı olarak etkilemesi ile üçüncü kişinin dava konusu üzerinde kendi adına hüküm istemesi farklıdır. Davayı kazanmasında hukuki yarar bulunan tarafa yardım amacı söz konusuysa HMK m.66’daki fer’i müdahale incelenir.

Asli Müdahale Davası Kime Karşı Açılır?

Çekişmeli bir davada asli müdahale, asıl davanın hem davacısına hem davalısına karşı açılır. Üçüncü kişi kendi davasında davacı; asıl davanın tarafları ise bu yeni davada davalı konumundadır. Asıl dosyada birden fazla davacı veya davalı bulunması hâlinde taraf yapısı ve bağımsız talebin kapsamı birlikte incelenir. Başlıkta yalnız “müdahil” yazılması taraf sıfatlarını açıklamaya yetmez.

Üçüncü kişinin yalnız asıl davalıdan kendi adına tahsilat istemesi, diğer tarafla dava konusu üzerinde bir hak çekişmesi bulunmadığında, bağımsız bir alacak davası niteliğindedir; her bağlantılı talep HMK m.65 kapsamında değildir. Dilekçede neden asıl davanın taraflarına karşı hüküm istendiği ve hangi hakkın korunduğu açıkça gösterilmelidir.

Eksik taraf gösterilmesinin sonucu, eksikliğin niteliğine ve ilgili usul hükümlerine göre belirlenir. Her eksiklik doğrudan ve düzeltme imkânı tanınmadan usulden ret anlamına gelmez. Tarafların tamamlanması, taraf değişikliği veya dava şartının giderilmesi gerekip gerekmediği somut eksiklik üzerinden incelenir. Bu nedenle önce doğru hasım ve talep yapısı kurulmalıdır.

Asli Müdahale Ne Zamana Kadar Yapılır? İstinafta İstenir mi?

HMK m.65’in sınırı hüküm verilinceye kadardır; hükmün kesinleşmesine kadar değildir. Tahkikatın sona ermiş olması, henüz hüküm kurulmamışsa, asli müdahale bakımından fer’i müdahaledeki süreyle aynı sonucu doğurmaz. Fer’i müdahalenin HMK m.66 uyarınca tahkikat sona erinceye kadar istenmesi ile asli müdahalenin hükme kadar dava açılarak ileri sürülmesi karıştırılmamalıdır.

İstinaf aşamasında bölge adliye mahkemesi hukuk dairesine ilk kez müdahale talebinde bulunulması HMK m.357/1 ile yasaklanmıştır. İlk derecede usulüne uygun açılmış asli müdahale davası hakkında verilen hükmün istinaf edilmesi ise farklıdır. Birinde yeni müdahale kurulmak istenir, diğerinde zaten verilmiş hüküm kanun yolu denetimine taşınır.

Asıl hükmün verilmesi, üçüncü kişinin maddi hukuktan doğan bütün bağımsız dava haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ayrı dava açılmasının şartları, hukuki yarar, zamanaşımı ve hak düşürücü süreler ayrıca değerlendirilir. Başvurunun son aşamaya bırakılmaması; dilekçenin tebliği, delillerin incelenmesi ve karşı tarafların açıklama hakkının korunması bakımından önemlidir.

Asli Müdahalede Görev ve Yetki

HMK m.65, asli müdahale davasını asıl yargılamanın görüldüğü mahkemeyle ilişkilendirir. Dilekçede o mahkeme ile esas dosya numarası açıkça yazılır. Bununla birlikte bağımsız talebin hukuki niteliği ve görev kuralları göz ardı edilmez. Görev, HMK m.1 ve m.114 çerçevesinde mahkemece kendiliğinden incelenen bir dava şartıdır.

Talebin taşınmazın aynına, ticari ilişkiye veya özel mahkemelerin görev alanına giren bir ilişkiye dayanması bu incelemede belirleyicidir. “Ana dosya burada olduğuna göre her türlü yeni talep de burada görülür” yaklaşımı doğru değildir. Önce aynı hak veya şey üzerindeki asli müdahale şartı, ardından bağımsız talebin görev ve özel usul hükümleri kontrol edilir.

Yetki incelemesinde HMK m.65’teki aynı mahkeme kuralı ile uyuşmazlığa uygulanacak kesin yetki hükümleri birlikte ele alınır. Taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklarda HMK m.12; miras uyuşmazlıklarında talebin niteliğine uygun yetki hükümleri dikkate alınır. Yalnız tarafların yerleşim yerine bakılarak asıl yargılamayla bağlantısız bir başvuru mercii seçilmez.

Harç, Gider Avansı ve Dava Şartları

Asli müdahale bağımsız dava olduğundan dava dilekçesi, dava şartları ve harç yükümlülüğü ayrı değerlendirilir. Talebin para veya parayla ölçülebilen bir hak olması ile maktu harca tabi olması aynı değildir. Dava değeri, talep edilen hakkın kapsamına uygun gösterilmeli; ilgili harç tarifesi ve özel kanun hükümleri başvuru tarihinde kontrol edilmelidir.

Gider avansı ile belirli bir delilin toplanması için gereken delil avansı birbirinden ayrıdır. Asıl dosyada önceden yatırılmış bir tutar, üçüncü kişinin davasındaki tüm yeni tebligat ve inceleme giderlerinin karşılandığını göstermez. Mahkemenin avans ve tamamlama kararları kendi kapsamları içinde izlenir. Süreye uyulmasının önemi için HMK 94 kesin süre rehberi incelenebilir.

Bağımsız talep dava şartı arabuluculuk kapsamındaysa “asli müdahale” adı bu şartı kaldırmaz. Talebin hangi özel kanuna tabi olduğu, dava açılmadan önce yerine getirilmesi gereken işlemler ve son tutanağın kapsamı ayrıca incelenir. Asıl davanın arabuluculuk sürecinden geçmiş olması, yeni davacının farklı talebi bakımından koşulların da yerine getirildiğini tek başına kanıtlamaz.

Asli Müdahale, Fer’i Müdahale ve Davanın İhbarı Arasındaki Fark

Fer’i müdahil kendi lehine bağımsız bir talep sonucu ileri sürmez; yanında yer aldığı tarafın yararına ve onun işlem ve açıklamalarına aykırı olmayacak biçimde hareket eder. Asli müdahil ise kendi davasını kendi talebiyle yürütür. Bu ayrım hükmün kimin hakkında kurulacağını ve kanun yoluna hangi sıfatla başvurulacağını da etkiler.

İhbar edilen kişi, sırf bildirim aldığı için davacı, davalı veya müdahil olmaz. Katılım için ilgili kurumun şartlarının yerine getirilmesi gerekir. Bildirimin rücu ilişkisine etkisi ve usulü için davanın ihbarı rehberi kullanılabilir.

Asli Müdahale Asıl Davayı Durdurur mu? Birlikte Yargılama Nasıl Yürür?

HMK m.65/2, birlikte yürütme ve karara bağlamayı düzenler. Bu nedenle asli müdahale için “mahkeme isterse dosyaları birlikte yürütür” açıklaması doğru değildir. Asli müdahale davasının açılması da kendi başına asıl yargılamayı durduran bir işlem değildir. Esas olan, iki uyuşmazlığın birlikte görülmesi ve bağımsız taleplerin kararda karşılanmasıdır.

Birlikte yürütme, üçüncü kişinin dava dilekçesinin karşı taraflara tebliğinden veya savunma ve delil gösterme imkânlarından vazgeçilmesi anlamına gelmez. Aynı belge, keşif ya da bilirkişi incelemesi iki talebi de ilgilendiriyorsa ortak meseleler birlikte değerlendirilir. Bununla birlikte her taraf hangi talep ve vakıaya karşı açıklama yaptığını anlayabilmelidir.

Asıl davada feragat, kabul veya sulh gerçekleşmesi, üçüncü kişinin kendi davasındaki bağımsız talebini otomatik olarak sona erdirmez. Asıl taraflar üçüncü kişinin yerine onun talebinden vazgeçmiş sayılmaz. Buna karşılık gerçekleşen işlemin asli müdahale davasının konusunu veya hukuki yararını etkileyip etkilemediği ayrıca değerlendirilir; bağımsız talep hakkında da uygun usul kararı veya esas hükmü kurulmalıdır.

Asli Müdahale Dilekçesi ve Delil Planı Nasıl Hazırlanır?

Dilekçede asıl dosyanın mahkemesi ve esas numarasından sonra asli müdahale davacısı, davalılar, uyuşmazlık konusu ve açık talep sonucu gösterilir. HMK m.119 kapsamındaki unsurlar gözetilerek vakıalar kronolojik biçimde açıklanır. Talep yalnız “müdahalenin kabulü” şeklinde bırakılmaz; tescil, teslim, alacağın aidiyeti veya istenen diğer hukuki sonuç somutlaştırılır.

HMK m.190 ve m.194 uyarınca hak iddiasını dayandıran vakıalar ile bunları ispatlayacak deliller eşleştirilir. Tapu kaydı, devir belgesi, sözleşme, banka kaydı, mirasçılık belgesi ve ticaret sicili bilgisi her dosyada aynı işlevi görmez. Belgenin hangi hakkın hangi aşamasını gösterdiği açıklanmalıdır. Asıl dosyadaki delile dayanılıyorsa belge ve ilgili bölüm tanımlanır.

Belge karşı taraf veya üçüncü kişinin elindeyse HMK 219-221 belge ibrazı hükümlerine uygun talep kurulur. Tanık gösterilecekse kişinin hangi vakıa hakkında dinleneceği ve ikinci tanık listesi yasağı dikkate alınır. Asıl davadaki bir delil listesinin bulunması, bağımsız davacının kendi delil bildirme yükünü kendiliğinden yerine getirmez.

Taşınmaz, Miras ve Alacak Uyuşmazlıklarında İnceleme

Taşınmaz uyuşmazlığında ada, parsel, bağımsız bölüm ve istenen pay doğru belirlenmelidir. Üçüncü kişinin kendi adına tescil istemesiyle asıl davalının malik olarak kalmasını istemesi aynı değildir. Tescil talebinin dayanağı, tapu kayıtları ve iddia edilen kazanım sebebi birlikte incelenir. Yalnız bir sözleşmenin varlığı her olayda mülkiyetin kazanıldığını göstermez.

Miras uyuşmazlığında terekeye ait bir hak üzerinde kişisel hak iddiası ile miras ortaklığı adına ileri sürülen talep ayrılır. Mirasçılık sıfatı, ortaklık yapısı ve gerekiyorsa mecburi dava arkadaşlığı ayrıca değerlendirilir. Asli müdahale adı, eksik taraf teşkilini veya başka bir özel davayla çözülmesi gereken mirasçılık sorununu kendiliğinden gidermez.

Alacağın aidiyeti tartışılıyorsa üçüncü kişinin alacağı devraldığını ileri sürmesi, iddia edilen devir ve mevcut uyuşmazlığın kapsamıyla birlikte incelenir. Buna karşılık asıl davanın kaybedilmesi hâlinde üçüncü kişiye rücu edilecek olması genellikle ihbar ve fer’i müdahale incelemesini gerektirir; üçüncü kişinin dava konusu hak üzerinde kendi adına bağımsız talebi bulunup bulunmadığı belirleyicidir.

Asli Müdahalede Hüküm ve Kesin Hüküm Etkisi

Birlikte yürütülen yargılamada asıl dava ile asli müdahale davasının talepleri hüküm sonucunda ayrı ayrı karşılanır. Hangi talebin hangi kişi lehine veya aleyhine kabul ya da reddedildiği açıkça belirtilmelidir. Harç, yargılama gideri ve vekâlet ücreti bakımından da iki davanın bağımsız talepleri ve sonuçları dikkate alınır.

Bir kararın verilmesi ile maddi anlamda kesin hüküm etkisi aynı aşama değildir. HMK m.303’e göre başka bir davada kesin hükümden söz edebilmek için önceki hükmün şeklî anlamda kesinleşmiş olması; ayrıca tarafların, dava sebeplerinin ve önceki hüküm fıkrası ile sonraki talep sonucunun aynı olması gerekir. Kesin hükmün kapsamı, hükme bağlanan talepler üzerinden belirlenir.

Asli müdahil kendi davasının tarafıdır; o davadaki hükmün sonuçları bu sıfat üzerinden değerlendirilir. Asıl davanın taraflarından birine yalnız yardım eden fer’i müdahilin HMK m.69 kapsamındaki müdahale etkisi ise farklı bir kurumdur. İki etki “üçüncü kişi her durumda asıl hükümle bağlıdır” biçiminde birleştirilmemelidir.

Asli Müdahale Kararına Karşı Kanun Yolu

Asli müdahale davasında verilen nihai karar, ilgili uyuşmazlığın kanun yolu rejimine tabidir. Hangi hüküm bölümünün aleyhe olduğu, başvuru hakkı ve hukuki yarar, tebliğ tarihi, kesinlik hükümleri ve uygulanacak parasal sınırlar ayrı kontrol edilir. Asıl dava ve müdahale davasının birlikte görülmesi, her iki talep için kanun yolu şartlarının aynı olduğu anlamına gelmez.

Başvuruda yalnız asıl davadaki hatalar değil, bağımsız talebin neden kabul veya reddedilmesi gerektiği ve ilgili hüküm bölümündeki hata da gösterilir. Dilekçe yapısı için hukuk istinaf başvuru dilekçesi rehberi incelenebilir. Bu, istinafta ilk kez asli müdahale davası açmakla karıştırılmamalıdır.

Asli Müdahalede Sık Yapılan Usul Hataları

Başlıca hatalar; bağımsız hak iddiasını yardım amaçlı katılmayla karıştırmak, asıl davanın taraflarını doğru göstermemek, yalnız “müdahalenin kabulü” şeklinde belirsiz talep kurmak ve hükmün kesinleşmesini beklemektir. Harç ve dava şartlarını ana dosyada yerine getirilen işlemlerle otomatik olarak tamamlanmış saymak da bağımsız dava niteliğini gözden kaçırır.

Bir diğer hata, aynı konuların birlikte görülmesini mahkemenin tamamen serbest tercihine bırakılmış bir işlem gibi değerlendirmektir. HMK m.65/2’nin birlikte yargılama kuralı uygulanırken her davanın kendi talebi, delilleri ve sonucu korunur. Asıl davanın sona ermesi üzerine üçüncü kişinin talebinin ayrıca ele alınmasını istememek de dosyada karşılıksız talep bırakır.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

Asli müdahaleye ilişkin HMK hükümleri Türkiye genelinde uygulanır; Mersin için ayrı bir müdahale süresi bulunmaz. Mersin’de veya başka ilde görülen dosyada asıl yargılamanın aşaması, mahkemesi, tarafları, bağımsız hakkın dayanağı ve dava şartları birlikte incelenir. Büromuzun fizikî ofisi Mersin’dedir. Dosya incelemesi için iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Asli müdahil asıl davanın tarafı olur mu?

Asıl davada mevcut taraflardan birinin yerine geçmez. Kendi açtığı bağımsız asli müdahale davasında davacı olur; asıl davanın tarafları bu davada davalıdır.

Asli müdahale için hakkın tamamı mı istenmelidir?

Hayır. HMK m.65, yargılama konusu hak veya şey üzerindeki kısmi hak iddiasını da kapsar. İstenen bölüm talep sonucunda açıkça belirtilmelidir.

Asli müdahale için ayrıca harç gerekir mi?

Evet. Bağımsız dava niteliği gereği talebin türüne uygun harç ve avans yükümlülükleri ayrı değerlendirilir. Ana dosyadaki ödeme tek başına yeterli sayılmaz.

Tahkikat bitince asli müdahale hakkı da biter mi?

Asli müdahalede kanuni sınır hüküm verilmesidir. Tahkikat sonuna kadar olan sınır fer’i müdahaleye ilişkindir; iki kurumun başvuru zamanı aynı değildir.

İstinafta ilk kez asli müdahale istenir mi?

Hayır. HMK m.357/1, bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinde yeni müdahale talebini yasaklar. İlk derecede açılmış asli müdahale davasının hükmünü istinaf etmek ayrı konudur.

Asli müdahale asıl davayı otomatik durdurur mu?

Hayır. HMK m.65/2 uyarınca asli müdahale davası ile asıl yargılama birlikte yürütülür ve karara bağlanır; bağımsız talepler korunur.

Asıl taraflar sulh olursa asli müdahale davası biter mi?

Kendiliğinden bitmez. Üçüncü kişinin bağımsız talebi hakkında ayrıca değerlendirme yapılır. Sulhun bu talebin konusuna veya hukuki yarara etkisi ayrıca incelenir.

Davanın ihbarı üçüncü kişiyi asli müdahil yapar mı?

Hayır. İhbar bir bildirimdir. Asli müdahil olmak için HMK m.65 şartlarına uygun bağımsız dava açılması gerekir.

Asıl dosyadaki delillere dayanmak yeterli midir?

İlgili delillerden yararlanılır; ancak hangi delilin hangi bağımsız iddiayı ispatladığı belirtilmelidir. Kendi davaya ilişkin delil bildirme ve süre yükümlülükleri devam eder.

Asli müdahale hükmü her durumda kesin hüküm müdür?

Hükmün verilmesi tek başına yeterli değildir. HMK m.303’teki kesinleşme, taraf, dava sebebi ve talep sonucu koşulları ile hükmün kapsamı birlikte değerlendirilir.

Resmî Kaynaklar ve Hukuki Dayanak

Temel hükümler: HMK m.1, 12, 65-69, 114-115, 119, 190, 194, 219-221, 303 ve 357. Mevzuat Bilgi Sistemi — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile TBMM kanun kabul metni kaynakları esas alınmalıdır. TBMM bağlantısı kanunun kabul metnidir; sonraki değişiklikler, özel kanunlar, harç tarifeleri ve parasal sınırlar işlem tarihine göre ayrıca kontrol edilir.

Yazar ve Hukuki Bilgilendirme

Av. Halil Bakırcı — Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyada hak iddiası, görev, yetki, süreler, dava şartları ve deliller ayrıca incelenir; yargılama sonucu hakkında garanti içermez.