Bakımevine Getirilen Sahipsiz Hayvana Hangi İşlemler Yapılır? Mikroçip, 24 Saat Bildirim ve Müşahede | Yönetmelik m.16 (2026)

Bakımevine Getirilen Hayvana Yapılacak İşlemlerin Hukuki Dayanağı Nedir?

13 Aralık 2024 tarihli Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliğinin 16. maddesi, toplanan sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların hayvan bakımevinde hangi sırayla işleme alınacağını düzenler. Bu madde, toplama işlemi bittikten sonra hayvanın yalnız bir bölmeye bırakılmasını yeterli görmez; kimlik kontrolü, kayıt, ön muayene, müşahede, gebelik değerlendirmesi, rehabilitasyon ve sahiplendirme basamaklarını açık bir idari ve veterinerlik zinciri hâline getirir.

Yönetmelik m.15 toplama ve güvenli nakli, m.16 ise bakımevine kabulden sonraki işlemleri düzenler. m.18 ve m.19 da tesisin karantina, müşahede, ameliyat sonrası bakım ve diğer fiziki koşullarını belirler. Bu hükümler birlikte okunduğunda, sahipsiz hayvan yönetiminin yalnız “sokaktan alma” faaliyeti olmadığı; hayvanın her aşamada kimlik ve sağlık bakımından izlenmesi gereken bir kamu hizmeti olduğu görülür.

Her hayvan için kabul kaydı oluşturulmalı ve yapılan işlemler aynı hayvanla ilişkilendirilebilmelidir. Tarih, geliş yeri, ekip, mikroçip sonucu, muayene bulguları, tedavi, kısırlaştırma, sahiplendirme veya diğer statü değişiklikleri birbiriyle uyumlu kayıt zincirinde tutulmalıdır.

Bakımevine Gelen Her Hayvanda Mikroçip Kontrolü Yapılır mı?

Yönetmelik m.16/1-b, hayvan bakımevine getirilen hayvanların mikroçip kontrollerinin yapılmasını açıkça zorunlu tutar. Bu kontrol, hayvanın gerçekten sahipsiz olup olmadığının belirlenmesinde ilk kritik adımdır. Dış görünüşü bakımsız veya tasmasız olan bir hayvan sahipli olabilir; hukuki statü tahminle değil kayıt kontrolüyle belirlenmelidir.

Mikroçip okuyucuyla tespit edilen numara Bakanlık veri tabanındaki kayıtla karşılaştırılır. Hayvanın sahibi, iletişim bilgileri ve kayıt durumu bu şekilde belirlenebilir. Çip okunamıyorsa cihazın doğru çalıştığı kontrol edilmeli, farklı bölgelerde tarama yapılmalı ve gerektiğinde veteriner hekim tarafından ikinci kontrol gerçekleştirilmelidir.

Mikroçip bulunmaması tek başına hayvanın geçmişine ilişkin bütün soruları çözmez. Tasma, küpe, veteriner kayıtları, kayıp ilanları veya başka kimlik işaretleri de değerlendirilebilir. Ancak resmi sahiplik ve kimliklendirme bakımından Bakanlık veri tabanı temel kayıt sistemidir.

Sahipli Olduğu Anlaşılan Hayvan Kaç Saat İçinde Bildirilir?

Yönetmelik m.16/1-b uyarınca mikroçip kontrolü sonucunda sahipli olduğu tespit edilen hayvanın durumu yirmi dört saat içinde ilgili il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirilmelidir. Bu süre açık ve ölçülebilir bir idari yükümlülüktür. Bildirimin geciktirilmesi, hayvanın sahibine ulaştırılmasını ve kayıt sistemindeki işlemlerin zamanında yürütülmesini engelleyebilir.

Bildirimde mikroçip numarası, hayvanın bulunduğu yer ve tarih, bakımevine kabul saati, sahibi görünen kişinin bilgileri ve hayvanın sağlık durumu gibi temel unsurlar bulunmalıdır. İlgili tarım birimi sahiplik kaydı ve yapılacak idari işlemler bakımından gerekli değerlendirmeyi yapar.

Hayvan sahibiyle doğrudan telefonla iletişim kurulmuş olması, resmi 24 saatlik bildirimin yerine geçmez. Belediye, hem sahibine ulaşma girişimini hem de ilgili il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne yaptığı bildirimi belgelemelidir. Böylece teslim sürecinde kimin hangi tarihte bilgilendirildiği belirlenebilir.

Sahipsiz Hayvan Bakanlık Veri Tabanına Nasıl Kaydedilir?

Mikroçip kontrolünde sahipli olmadığı anlaşılan hayvan, Yönetmelik m.16/1-c gereğince Bakanlıkça oluşturulan veri tabanına kaydedilir. Kayıtta hayvanın türü, cinsiyeti, tahmini yaşı, renk ve ayırt edici özellikleri, geliş tarihi, toplandığı konum ve kimliklendirme bilgileri doğru biçimde yer almalıdır.

Veri tabanı kaydı, hayvanın daha sonra yapılacak tüm işlemlerinin izlenmesini sağlar. Kısırlaştırma, aşılama, tedavi, sahiplendirme, ölüm veya başka tesise sevk gibi statü değişiklikleri aynı kayda bağlanır. Kayıtların eksik veya farklı hayvanlara karışmış olması hem hayvan refahı hem idari denetim açısından ciddi hata oluşturur.

Hayvanın bakımevindeki fiziki kartı veya kafes etiketi ile elektronik kayıt birbiriyle uyumlu olmalıdır. Mikroçip numarası yanlış girilmişse başka bir hayvanın sahiplik veya sağlık geçmişi etkilenebilir. Bu nedenle veri girişi çift kontrolle yapılmalıdır.

Ön Sağlık Muayenesi ve Müşahede Ne Anlama Gelir?

Yönetmelik m.16/1-c sahipsiz hayvanın sağlık açısından ön muayeneden geçirilmesini ve müşahede yerine yerleştirilmesini zorunlu kılar. Müşahede, Yönetmeliğin tanımlar maddesinde bakımevine getirilen hayvanın hastalık taşıyıp taşımadığının belirlenmesi amacıyla ön sağlık muayenesinin yapıldığı ve gözlem altında tutulduğu süreç olarak tanımlanır.

Ön muayenede genel durum, vücut kondisyonu, yaralanma, ateş, solunum, deri-parazit bulguları, bulaşıcı hastalık şüphesi, gebelik, yaş ve davranış durumu değerlendirilir. Acil tedavi gerektiren hayvan öncelikle tıbbi müdahaleye alınmalı; bulaşıcı hastalık şüphesi varsa diğer hayvanlardan ayrılarak karantina usulleri uygulanmalıdır.

Hayvanların müşahedeye “üremelerini önleyecek şekilde” yerleştirilmesi ayrıca açık Yönetmelik şartıdır. Dişi ve erkek hayvanların kontrolsüz biçimde aynı alanda bırakılması, bakımevi içinde yeni doğum ve kapasite sorunlarına yol açabilir. Yerleştirme planı hayvanın cinsiyeti, yaşı, sağlık ve davranış özelliklerine göre yapılmalıdır.

Bakımevinde Gebe Olduğu Tespit Edilen Hayvana Ne Yapılır?

Yönetmelik m.16/1-ç, ön sağlık muayenesinde gebeliği tespit edilen hayvanların kısırlaştırılmadan kaydedilerek ayrı bölümlere alınmasını öngörür. Gebe hayvanın diğer hayvanlarla kontrolsüz bir arada tutulmaması, stres ve yaralanma riskini azaltır. Gebelik durumu veteriner hekim tarafından tıbbi yöntemlerle değerlendirilmelidir.

Aynı hüküm, hayvan sağlığına zarar vermeyecek ve cenin oluşumunu tamamlamamış gebeliklerin sonlandırılabileceğini düzenler. Bu işlem idari personelin kararıyla değil veteriner hekimin tıbbi değerlendirmesi ve mevzuat şartları çerçevesinde yapılmalıdır. Hayvanın sağlık durumu ve gebeliğin aşaması kayıt altına alınmalıdır.

Gebeliğin sonlandırılmasının hayvan sağlığına zarar vereceği veya mevzuattaki koşulların bulunmadığı durumda hayvan ayrı ve uygun bakım koşullarında tutulur. Doğum ve yavru bakım süreci sorumlu veteriner hekimin gözetiminde yürütülmelidir. Annenin beslenme ve stres yönetimi normal yetişkin hayvandan farklı ihtiyaçlar doğurabilir.

Rehabilitasyon Hangi İşlemleri Kapsar?

Yönetmeliğin tanımlar bölümüne göre rehabilitasyon; sahipsiz hayvanların tedavi ve parazit mücadelesinin yapılması, aşılanması, kısırlaştırılması ve dijital kimliklendirme yöntemleriyle işaretlenmesini kapsar. Bu nedenle rehabilitasyon yalnız kısırlaştırma operasyonundan ibaret değildir.

Hayvanın sağlık durumuna göre tedavi planı hazırlanır, gerekli aşılar ve parazit uygulamaları yapılır. Kimliklendirme ve kayıt tamamlanır. Kısırlaştırma için tıbben uygun zaman belirlenir. Operasyon sonrası hayvan m.18’de öngörülen ameliyat sonrası bakım bölümünde iyileşme sürecini geçirmelidir.

Rehabilitasyon kayıtlarında her uygulamanın tarihi, veteriner hekim bilgisi, ilaç/aşı kayıtları ve hayvanın kimlik numarası bulunmalıdır. Bu kayıtlar sahiplendirme sırasında yeni sahibine verilecek sağlık bilgilerinin de temelini oluşturur.

Bakımevi Sahiplendirme İçin Ücret veya Bağış İsteyebilir mi?

Hayır. Yönetmelik m.16/1-d açıkça hayvan bakımevlerinin sahiplendirme için bağış veya ücret talep edemeyeceğini düzenler. Sahiplendirilmeye uygun hayvan, rehabilitasyonu ve gerekli tıbbi müdahaleleri tamamlandıktan sonra 5199 sayılı Kanun ve Yönetmelikteki şartları taşıyan kişiye sahiplendirilir.

Bu yasak, “ücret değil zorunlu bağış”, “mama katkısı” veya “aşı bedeli” gibi farklı isimler kullanılarak aşılamaz. Gönüllü olarak ve sahiplendirme şartı olmaksızın yapılan bağış ile hayvanı teslim etmek için zorunlu tutulan ödeme birbirinden ayrıdır. Bakımevinin hayvanı vermeyi belirli bir ödemeye bağlaması Yönetmelik hükmüyle çelişir.

Sahiplendirme işleminde kişinin kimlik bilgileri, varsa köpek için yönetim planı ve yönetici izin belgesi, sahiplenme kısıtlaması bulunup bulunmadığı ve Bakanlık veri tabanı işlemleri tamamlanmalıdır. Hayvanın yeni sahibi kayıt sistemine geçirilmeden salt fiziki teslimle süreç bitmiş sayılmaz.

Toplama veya Nakil Sırasında Hayvan Ölürse Ne Yapılır?

Yönetmelik m.16/1-a, gerekli tedbirlere rağmen toplama veya bakımevine nakil sırasında ölen sahipsiz hayvanların derhal diğer hayvanlardan ayrılmasını düzenler. Ölüm hâli bulaşıcı hastalık, travma veya başka neden yönünden ayrıca veteriner değerlendirmesini gerektirebilir.

Madde, yerel yönetimce belirlenen yerde açılmış derin çukura kireçle gömme veya 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde bertaraf seçeneklerini düzenler. Ancak başka özel veteriner sağlık veya çevre mevzuatının uygulanması gereken hâllerde o kurallar da dikkate alınmalıdır.

Ölümün gizlenmesi veya hayvanın kayıtsız biçimde bertaraf edilmesi kabul edilemez. Toplama tutanağı, araç kaydı, ölüm saati, veteriner değerlendirmesi ve bertaraf bilgisi dosyada bulunmalıdır. Özellikle çok sayıda hayvanın aynı nakilde ölmesi, taşıma koşullarının ve ekip uygulamalarının denetlenmesini gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Bakımevine gelen hayvanın mikroçipi kontrol edilir mi?

Evet. Yönetmelik m.16 bunu açıkça zorunlu tutar.

Sahipli olduğu tespit edilen hayvan kaç saatte bildirilir?

İlgili il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne 24 saat içinde bildirilir.

Sahipsiz hayvan sisteme kaydedilir mi?

Evet. Bakanlık veri tabanına kaydedilir ve sonraki işlemleri bu kayıt üzerinden izlenir.

Müşahede ne demektir?

Hayvanın ön sağlık muayenesinden sonra hastalık taşıyıp taşımadığının gözlendiği ayrı takip sürecidir.

Gebe hayvan hemen kısırlaştırılır mı?

Hayır. Gebeliği tespit edilen hayvan kısırlaştırılmadan kaydedilir ve ayrı bölüme alınır; gebelik hakkında m.16’daki tıbbi şartlar uygulanır.

Rehabilitasyon yalnız kısırlaştırma mıdır?

Hayır. Tedavi, parazit mücadelesi, aşılama, kısırlaştırma ve dijital kimliklendirmeyi kapsar.

Bakımevi sahiplendirme için para isteyebilir mi?

Hayır. Yönetmelik sahiplendirme için bağış veya ücret talebini açıkça yasaklar.

Hayvanın yeni sahibi sisteme kaydedilir mi?

Evet. Sahiplendirme Bakanlık kayıt sistemiyle tamamlanmalıdır.

Nakilde ölen hayvan diğer hayvanlarla araçta bırakılabilir mi?

Hayır. Derhal diğerlerinden ayrılmalı ve mevzuata uygun bertaraf süreci işletilmelidir.

24 saatlik bildirim sahibine telefon etmekle tamamlanır mı?

Hayır. Yönetmelik ilgili il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne resmi bildirimi zorunlu tutar.