Bayinin Yeniden Satış Fiyatını Belirlemek Yasak mı? 4054 m.4 ve 2002/2 Tebliğ Rehberi 2026
Kısa ve net cevap: Üretici, sağlayıcı veya distribütörün bağımsız bayinin nihai müşteriye uygulayacağı sabit ya da asgari yeniden satış fiyatını belirlemesi 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi kapsamında yasaktır. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği de alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesini ağır sınırlama olarak düzenler. Sağlayıcı azami satış fiyatı belirleyebilir veya tavsiye fiyatı açıklayabilir; ancak baskı, teşvik, ceza, prim kesintisi, tedarik tehdidi veya teknik takip yoluyla bu fiyatı fiilen sabit veya asgari fiyata dönüştüremez.
Yeniden satış fiyatının belirlenmesi nedir?
Yeniden satış fiyatının belirlenmesi, üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde bulunan taraflardan sağlayıcının, ürünü veya hizmeti yeniden satan bağımsız alıcının son müşteriye uygulayacağı fiyatı sabitlemesi veya asgari bir fiyat dayatmasıdır. Uygulamada “RPM”, “resale price maintenance” veya “YSFB” ifadeleri de kullanılır.
Örneğin üreticinin bayiye “bu ürünü 10.000 TL’nin altında satamazsın” demesi doğrudan asgari yeniden satış fiyatıdır. Aynı sonuç “indirim oranı en fazla yüzde 5 olacaktır”, “kampanya dışında fiyat kırmak yasaktır” veya “belirlenen perakende fiyatına uymazsan prim alamazsın” gibi yöntemlerle de yaratılabilir.
Bayinin kendi marjından feragat ederek daha düşük fiyatla satış yapma özgürlüğünün ortadan kaldırılması, aynı marka içindeki fiyat rekabetini sınırlar. Rekabet hukuku bu nedenle yalnız rakip üreticiler arasındaki yatay fiyat anlaşmalarını değil, dikey ilişkide yeniden satış fiyatına müdahaleyi de inceler.
4054 m.4 yeniden satış fiyatına neden uygulanır?
4054 m.4, teşebbüsler arası rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek anlaşmaları yasaklar. Maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının ve her türlü alım-satım şartının belirlenmesi açık örnek olarak sayılmıştır.
Üretici ile bayi rakip olmayabilir; buna rağmen aralarındaki dikey anlaşma m.4 kapsamına girebilir. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği belirli dikey anlaşmalara m.5 dayanaklı grup muafiyeti sağlar, ancak alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi anlaşmayı grup muafiyeti dışında bırakan ağır sınırlamalardandır.
Rekabet Kurulu kararlarında yeniden satış fiyatının belirlenmesi büyük ölçüde amaç bakımından rekabeti kısıtlayıcı kabul edilmektedir. Bu nedenle şirketlerin “pazar payımız düşük” veya “bayi zaten bu fiyattan satıyordu” şeklindeki genel açıklamaları tek başına hukuki güvence oluşturmaz.
Bayinin fiyatını sözleşmeye yazmak zorunlu mu?
Hayır. Yeniden satış fiyatına müdahale yalnız sözleşmedeki açık “asgari fiyat” hükmüyle gerçekleşmez. E-posta, WhatsApp mesajı, telefon talimatı, saha ekibi bildirimi, bayi portalı, fiyat takip yazılımı veya prim sistemi üzerinden de fiilî fiyat disiplini kurulabilir.
Rekabet hukukunda sözleşmenin metni kadar tarafların gerçek uygulaması önemlidir. Sözleşmede “fiyat tavsiyedir” yazarken satış ekibinin indirim yapan bayiyi uyarıp tedariki durdurması, tavsiye fiyatın fiilen bağlayıcı hâle geldiğini gösterebilir.
Tavsiye edilen satış fiyatı yasak mı?
2002/2 sayılı Tebliğ, sağlayıcının sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla azami satış fiyatı belirlemesine veya satış fiyatı tavsiye etmesine imkân tanır. Dolayısıyla ürün üzerinde tavsiye edilen perakende fiyat gösterilmesi tek başına yeniden satış fiyatı ihlali değildir.
Ancak tavsiye edilen fiyatın gerçekten tavsiye olarak kalması gerekir. Bayinin daha düşük fiyat uygulaması nedeniyle sözleşmesinin feshedilmesi, prim kaybetmesi, ürün alamaması, kampanya dışı bırakılması veya sürekli uyarılması tavsiye fiyatın dolaylı sabit fiyata dönüşmesine yol açabilir.
Tavsiye fiyat sisteminde şirket içi yazışmalar da önemlidir. “Tavsiye fiyata uymayan bayileri listeleyin”, “fiyat kıranların sevkiyatını durdurun” veya “piyasadaki fiyatı şu seviyenin altına düşürmeyin” gibi talimatlar uygulamanın gerçek niteliğini ortaya koyabilir.
Azami satış fiyatı belirlenebilir mi?
Azami satış fiyatı, alıcının daha yüksek fiyat uygulamasını engeller ancak daha düşük fiyatla rekabet etmesine izin verir. 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde, sabit veya asgari fiyata dönüşmediği sürece azami satış fiyatı grup muafiyeti bakımından ağır sınırlama değildir.
Bununla birlikte nominal olarak “azami” belirlenen fiyatın piyasa koşulları, marj yapısı ve sağlayıcının uyguladığı baskılar nedeniyle fiilen tek satış fiyatına dönüşüp dönüşmediği incelenebilir. Etiket değil ekonomik gerçeklik belirleyicidir.
Dolaylı yeniden satış fiyatı tespiti hangi yöntemlerle yapılır?
Dolaylı yöntemler, sağlayıcının sözleşmede açık fiyat yazmadan bayinin indirim serbestisini ortadan kaldırdığı uygulamalardır. En sık görülen örnekler şunlardır:
- Belirli fiyatın altında satan bayiye ürün sevkiyatını azaltmak veya durdurmak.
- İndirim yapan bayinin primini, iskonto hakkını veya kampanya desteğini kesmek.
- Rakip bayilerden gelen fiyat şikâyetlerini kullanarak düşük fiyatlı bayiyi uyarmak.
- Bayilerin çevrim içi fiyatlarını yazılımla takip ederek “düzeltme” talimatı vermek.
- Asgari ilan fiyatı adı altında nihai satış fiyatını fiilen kontrol etmek.
- Belirlenen fiyatın altına inen bayiyi dağıtım sisteminden çıkarma tehdidinde bulunmak.
- İndirim için her seferinde sağlayıcı onayı zorunluluğu getirmek.
Bu yöntemlerin her biri olayın bütünü içinde değerlendirilir. Tek başına fiyat izlemek yasak değildir; izleme sisteminin ardından bayiye bağlayıcı fiyat talimatı verilmesi kritik farkı yaratır.
Bayilerin fiyat şikâyetini sağlayıcıya iletmesi yasak mı?
Bir bayinin başka bayinin düşük fiyatından ticari olarak rahatsız olması ve sağlayıcıya şikâyet iletmesi tek başına otomatik ihlal değildir. Ancak sağlayıcının bu şikâyeti kullanarak düşük fiyatlı bayiyi fiyat yükseltmeye zorlaması yeniden satış fiyatı tespitine dönüşebilir.
Şirketin satış ekibi, “diğer bayiler şikâyet ediyor” gerekçesiyle bağımsız fiyat kararına müdahale etmemelidir. Bayiler arası fiyat şikâyetlerinin sistematik olarak toplanması ve disiplin aracı olarak kullanılması ayrıca rekabet riski yaratır.
İnternet satış fiyatına müdahale edilebilir mi?
İnternet üzerinden satış yapan bayi de bağımsız yeniden satıcıdır. Sağlayıcının e-ticaret kanalındaki perakende fiyatı sabitlemesi veya asgari seviyeye bağlaması, fiziksel mağazadaki fiyat müdahalesinden farklı değildir.
“Marka imajını koruma”, “pazar yerinde fiyat savaşı olmasın” veya “yetkili satıcılar zarar görmesin” gibi ticari gerekçeler doğrudan sabit/asgari fiyat dayatmasını hukuka uygun hâle getirmez. Marka kalitesi; sunum standardı, hizmet şartı ve uygun dağıtım kriterleriyle korunabilir, ancak bağımsız fiyat rekabetinin ortadan kaldırılması ayrı bir sınırlamadır.
İnternet satışlarının tamamen yasaklanması veya belirli platformların kullanımına getirilen sınırlamalar ise yeniden satış fiyatından ayrı bir dikey rekabet hukuku konusudur ve 2002/2 sayılı Tebliğ ile Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz çerçevesinde ayrıca incelenmelidir.
Fiyat kampanyasını sağlayıcı finanse ederse fiyat belirleyebilir mi?
Sağlayıcının indirim kampanyasına mali katkı sunması, kampanya süresince belirli promosyon koşulları oluşturmasını gerektirebilir. Ancak kampanyanın yapısı bayinin bağımsız satış fiyatı üzerindeki genel serbestisini ortadan kaldırmamalıdır.
Sağlayıcının bayiye indirim desteği vermesi ile bayiye “bundan daha düşük satamazsın” demesi farklıdır. Kampanya sözleşmesinin kapsamı, süresi, mali yük paylaşımı ve bayi üzerindeki fiilî fiyat kontrolü birlikte incelenir.
Rekabet Kurumu yeniden satış fiyatı müdahalesini nasıl tespit eder?
4054 m.14 uyarınca bilgi ve belge istenebilir; m.15 kapsamında yerinde inceleme yapılabilir. Bayi sözleşmeleri, fiyat listeleri, satış ekibi yazışmaları, bayi portalı kayıtları, prim tabloları, e-postalar, mesajlaşmalar ve dijital fiyat takip sistemleri önemli delil kaynaklarıdır.
“Fiyatı düzeltin”, “bu rakamın altına inmeyin”, “uymazsanız sevkiyat kesilecek”, “pazaryeri fiyatınızı yükseltin” gibi ifadeler doğrudan müdahale iddiasını destekleyebilir. Buna karşılık “tavsiye edilen fiyat budur, nihai fiyatı siz belirlersiniz” şeklindeki gerçek uygulamayla uyumlu iletişim riskin azaltılmasına yardımcı olur.
Yeniden satış fiyatı belirlemenin cezası nedir?
4054 m.16 kapsamında Kanunun 4, 6 ve 7. maddelerinde yasaklanan davranışlarda bulunan teşebbüslere yıllık gayri safi gelirin yüzde 10’una kadar idari para cezası verilebilir. Yüzde 10 otomatik ceza değil kanuni üst sınırdır.
İhlalde belirleyici etkisi bulunan yönetici ve çalışanlara teşebbüse verilen cezanın yüzde 5’ine kadar idari para cezası uygulanabilir. Satış müdürü, kanal yöneticisi veya üst yönetimin fiyat müdahalesindeki rolü belgeler üzerinden değerlendirilir.
4054 m.56 uyarınca m.4’e aykırı sözleşme hükümleri geçersizdir. m.57 ve m.58 kapsamında ihlal nedeniyle zarar görenlerin tazminat talebi de ayrıca gündeme gelebilir.
Uzlaşma yeniden satış fiyatı dosyalarında uygulanabilir mi?
4054 m.43 uyarınca Rekabet Kurulu soruşturma sürecinde uzlaşma usulünü başlatabilir. Yeniden satış fiyatı tespiti dosyalarında uzlaşma uygulamasının örnekleri bulunmaktadır. Uzlaşma sonucunda idari para cezasında Kanunun öngördüğü sınırlar içinde indirim uygulanabilir ve uzlaşma metninde yer alan hususlar tarafça dava konusu yapılamaz.
Uzlaşma başvurusu otomatik kabul anlamına gelmez. Soruşturmanın aşaması, ihlalin niteliği, eldeki deliller ve şirketin hukuki stratejisi birlikte değerlendirilmelidir.
Şirketler yeniden satış fiyatı riskini nasıl önler?
- Bayinin nihai satış fiyatını bağımsız belirleyeceği sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
- Tavsiye edilen fiyatın bağlayıcı olmadığı satış ekiplerine ve bayilere anlatılmalıdır.
- Düşük fiyat nedeniyle sevkiyat kesme, prim iptali veya fesih tehdidi uygulanmamalıdır.
- Rakip bayilerin fiyat şikâyetleri diğer bayiyi disipline etmek için kullanılmamalıdır.
- Dijital fiyat takip sistemleri yalnız gözlem amacıyla kullanılmalı, asgari fiyat zorlamasına dönüşmemelidir.
- Kampanya ve iskonto programları bağımsız yeniden satış fiyatını ortadan kaldırmayacak şekilde tasarlanmalıdır.
- Satış ve kanal ekipleri düzenli rekabet hukuku eğitimi almalıdır.
Mersin ve Türkiye geneli uygulama
4054 sayılı Kanun Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de otomotiv, beyaz eşya, elektronik, yapı malzemesi, gıda, akaryakıt dışı perakende ve çeşitli dağıtım ağlarında bayi fiyatlarına müdahale aynı hukuki değerlendirmeye tabidir.
Yerel pazarda birkaç yetkili satıcının bulunması, sağlayıcının “fiyat birliğini koruma” amacıyla sabit veya asgari perakende fiyat dayatmasını hukuka uygun hâle getirmez. Bayiler arasında marka içi fiyat rekabeti de korunur.
Uygulamada sık yapılan hatalar
- Tavsiye fiyat yazıldığı için arka plandaki baskının önem taşımadığını düşünmek.
- Bayinin indirim oranına üst sınır koymak.
- Pazaryeri fiyatını yükseltmeyen bayinin sevkiyatını kesmek.
- Diğer bayilerin şikâyeti üzerine düşük fiyatlı bayiyi uyarmak.
- Azami fiyat ile asgari fiyat arasındaki farkı göz ardı etmek.
- Fiyat takip yazılımını fiyat disiplin aracına dönüştürmek.
- Düşük pazar payının ağır sınırlamayı otomatik olarak hukuka uygun kılacağını sanmak.
Sık sorulan sorular
Üretici bayi satış fiyatını belirleyebilir mi?
Sabit veya asgari yeniden satış fiyatının belirlenmesi 4054 m.4 kapsamında yasaktır.
Tavsiye edilen satış fiyatı yasak mı?
Hayır. Gerçekten tavsiye niteliğinde kalmak ve baskıyla sabit/asgari fiyata dönüşmemek koşuluyla tavsiye fiyat açıklanabilir.
Azami fiyat belirlenebilir mi?
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında sabit veya asgari fiyata dönüşmediği sürece azami fiyat belirlenebilir.
İndirim oranına sınır koymak yasak mı?
Bayinin belirli fiyatın altına inmesini engelleyen azami indirim sınırı, dolaylı asgari fiyat tespiti niteliği taşıyabilir.
İnternet fiyatına müdahale edilebilir mi?
Bayinin çevrim içi nihai satış fiyatını sabitlemek veya asgari seviyeye bağlamak da yeniden satış fiyatı tespitidir.
Fiyatı düşük bayinin primi kesilebilir mi?
Fiyat disiplini sağlamak amacıyla prim kesilmesi tavsiye fiyatı fiilen bağlayıcı hâle getirebilir ve rekabet ihlali riski yaratır.
Bayiler birbirini şikâyet ederse ne yapılmalı?
Sağlayıcı şikâyeti fiyat zorlamasına dönüştürmemeli; bayilerin bağımsız fiyat belirleme hakkını korumalıdır.
Ceza üst sınırı nedir?
4054 m.16 uyarınca yıllık gayri safi gelirin yüzde 10’una kadar idari para cezası kanuni üst sınırdır.
Sözleşmedeki asgari fiyat hükmü geçerli mi?
4054 m.56 uyarınca m.4’e aykırı sözleşme hükümleri geçersizdir.
Uzlaşma yapılabilir mi?
4054 m.43 kapsamında soruşturmalarda uzlaşma mekanizması bulunur; uygulanması Kurulun kararı ve kanuni usule bağlıdır.
Yeniden satış fiyatı ile rakipler arası fiyat karteli aynı mı?
Hayır. İlki dikey ilişki içinde sağlayıcı-bayi fiyat müdahalesidir; ikincisi yatay rakipler arasında fiyat koordinasyonudur. Her ikisi de 4054 m.4 kapsamında ciddi risk taşır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 itibarıyla 4054 sayılı Kanun’un 4, 5, 14-16, 43 ve 56-59. maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği esas alınarak hazırlanmıştır. Rekabet Kurulunun yeniden satış fiyatı kararlarında sözleşme metni kadar fiilî baskı ve teşvik mekanizmalarının da incelendiği dikkate alınmıştır.
Hukukçu incelemesi: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu, Sicil 3472. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin.
Sonuç
Sağlayıcının bağımsız bayinin sabit veya asgari yeniden satış fiyatını belirlemesi 4054 m.4 kapsamında yasaktır. Tavsiye ve azami fiyat ancak gerçek anlamda bağlayıcı olmadan uygulanabilir. Şirketler prim, sevkiyat, kampanya, bayi portalı ve fiyat takip sistemlerini dolaylı fiyat zorlamasına dönüştürmemeli; satış ekiplerinin iletişimini yazılı rekabet uyum kurallarıyla yönetmelidir.
Resmî dayanak: 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği. Kartel ayrımı için Kartel Nedir? rehberine bakınız.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
