Bilimsel Mütalaa Sahibinin Dinlenmesi Dilekçesi | CMK 68/3 Word

Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi dilekçesi, ceza dosyasına sunulan uzman görüşünü hazırlayan kişinin, belirli bilimsel veya teknik konuları açıklamak üzere duruşmaya çağrılmasını istemek için hazırlanır. Özel dayanak CMK m.68/3’tür. Bu metin, sanık müdafiinin başvurusunu; mütalaa kimliği, hazırlayan uzmanın gerçek sıfatı, incelenen materyal, yöntem soruları ve duruşma kaydı üzerinden ele alır. Mahkemece atanmış bilirkişi ile tarafın bilimsel mütalaasını aldığı uzman farklı sıfatlardadır. Talep bu farkı koruyarak hazırlanmalıdır.

Ceza davasında bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi nasıl istenir?

CMK m.68/3, maddede sayılan kişilerin istemi üzerine bilimsel mütalaa hazırlayan uzmanın duruşmada dinlenmesi konusunda m.68’in önceki fıkralarının uygulanacağını düzenler. Madde 68/1’de mahkemenin bilirkişiyi açıklamada bulunmak üzere duruşmaya çağırabilmesi yer alır. Başvuruda dinlenmesi istenen kişinin adı, hazırladığı mütalaanın tarihi, dosyadaki konumu ve açıklaması istenen belirli mesele gösterilir. Bir görüşün sunulması, hazırlayan kişinin otomatik çağrıldığı anlamına gelmez. Dilekçe, mahkemenin değerlendireceği somut çağrı istemini içerir.

Bilimsel mütalaa alınabilmesine ilişkin CMK m.67/6, yargılama konusu olay, bilirkişi raporunun hazırlanmasında değerlendirme veya bilirkişi raporu hakkında uzmanından görüş alınmasını düzenler. Aynı fıkra yalnız bu nedenle ayrıca süre istenemeyeceğini belirtir. Uzman görüşü hazırlığı ile duruşmada açıklama alınması ayrı aşamalardır. Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi istemine, görüş hazırlanacağı gerekçesiyle sınırsız süre veya otomatik erteleme sonucu eklenmez. Mevcut mütalaa ve duruşma günü birlikte izlenir; başvuru gerçek belge üzerinden kurulur.

Mütalaayı hazırlayan kişi ile atanan bilirkişinin sıfatı neden ayrılır?

Mahkemece atanan bilirkişinin görevi atama kararı ve inceleme konusuyla belirlenir. Bilimsel mütalaa sunan tarafın uzmanı ise o mütalaayı hazırlayan kişidir. Dilekçede özel uzmanı mahkemenin görevlendirdiği bilirkişiymiş gibi tanıtmak dosyadaki sıfatı yanlış gösterir. Uzmanın bir bilirkişi listesinde yer alması da bu dosyada atandığını tek başına göstermez. Mütalaanın hangi kişi tarafından, hangi tarihte ve hangi olay hakkında hazırlandığı açıkça yazılır. Çağrı istemi, o kişinin kendi bilimsel açıklamasına yöneltilir.

Dosyada hem bilirkişi raporu hem bilimsel mütalaa bulunuyorsa iki belgenin adları ayrı tutulur. İtiraz edilen raporun tarihi, bilimsel mütalaanın tarihi ve her iki belgenin ilgili sayfaları gösterilir. Başvuran bir belgenin hazırlayıcısını diğer belgenin sahibi olarak yazmamalıdır. Ortak imzalı mütalaada dinlenmesi istenen kişinin hangi bölümü hazırladığı veya hangi teknik konuyu açıklayacağı belirtilir. Sadece kurumun adını vermek, çağrılacak kişinin kimliğini belirlemez. Gerçek kişi kimliği ve çağrı için dosyada kullanılacak adres bilgisi bulunmalıdır.

Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi istemi hangi konuya yönelir?

Başvuru, mütalaanın bilimsel veya teknik içeriğinin anlaşılmasına yöneltilir. Dijital verinin inceleme yöntemi, bir hesaplamanın ara adımları, tıbbi belgenin yorumlanmasındaki veri ilişkisi veya materyalin kimliği açıklama konusu olabilir. Bunlar gerçek mütalaada ele alınmış belirli bölümle eşleştirilir. Dilekçenin amacı uzmanı çağırıp sanığın suçsuzluğuna karar verdirmek değildir. Suçluluk, hukukî nitelendirme ve hüküm yargısal değerlendirme konularıdır. Teknik açıklama istemi ile davanın sonucuna ilişkin hukukî savunma ayrı kurulmalıdır.

CMK m.67/3 bilirkişinin uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamayacağını ve hâkimin yapması gereken hukukî nitelendirme ile değerlendirmede bulunamayacağını düzenler. Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi hazırlığında da teknik soruların hukukî hüküm talebine dönüşmemesine dikkat edilir. Başvuran avukatın hukukî savunması ayrı metindir. Uzmanın değerlendirdiği veriler ve bunlardan çıkardığı bilimsel sonuçlar, mahkemenin karar yetkisi yerine geçecek biçimde sunulmaz. Kullanılan teknik terimin hukukî sonuçla bağlantısı savunmada ayrıca açıklanır.

Mütalaa dosyada nasıl tanıtılmalıdır?

Belgenin başlığı, tarihi, hazırlayan kişinin adı, imzası, sayfa sayısı ve dosyaya sunulma kaydı birlikte gösterilir. Birden çok sürüm bulunuyorsa hangi metnin açıklanmasının istendiği belirtilir. Sonradan düzeltilen mütalaa ile ilk metin tek bir belge gibi adlandırılmaz. Ekler arasında teknik çıktı, inceleme notu veya karşılaştırma tablosu varsa her birinin kimliği yazılır. Dilekçede mütalaanın yalnız sonucuna atıf yapmak, açıklama ihtiyacını göstermez. Dinleme konusu ilgili sayfa ve bölümle eşleştirilmelidir.

Mütalaanın henüz dosyaya sunulmadığı durumda sunulmuş gibi kesin tarih yazılmaz. Bu örnek mevcut bilimsel mütalaanın sahibi için hazırlanmıştır. Başvurudaki belge kimliği mahkemenin inceleyebileceği kayıtla aynı olmalıdır. Mütalaa bir başka soruşturma veya davaya hazırlanmışsa bu bilgi gizlenmez; mevcut yargılama konusuyla ilişkisinin açıklanması gerekir. Başka dosyanın uzman incelemesini aynı olay hakkında yapılmış yeni inceleme gibi tanıtmak doğru değildir. Başvurunun derinliği, mütalaanın dosyadaki gerçek yerinin belirlenmesiyle başlar.

İncelenen materyalin kimliği neden ayrıca yazılır?

Bir teknik sonucun hangi veriye dayandığı anlaşılmadan açıklama istemi sağlıklı kurulmaz. Uzmanın gördüğü dijital kopya, tıbbi belge, fotoğraf, mali kayıt veya fizikî örnek dosyada tanıtılır. Kaynak, tarih, numara ve mevcut teslim kaydı belirtilir. Uzmanın incelediği materyal ile dosyadaki bilirkişinin incelediği materyal farklıysa bu fark ayrı gösterilir. Aynı dosyada yer almak, iki incelemenin aynı veriyle yapıldığını kanıtlamaz. Verinin kaynağı bilinmiyorsa biliniyormuş gibi yazılmaz; açıklanması istenen mesele olarak tanımlanır.

Materyalin tamlığı da soru çizelgesinde yer almalıdır. Belgenin bütün sayfaları mı, yalnız seçilmiş bir bölümü mü incelemeye verilmiş olduğu mevcut kayıtla açıklanır. Fotoğrafın sıkıştırılmış kopyası ile asıl dosya arasındaki fark veya teknik çıktının sürümü gerçekten ilgiliyse gösterilir. Bu açıklama, özel uzmanın bütün resmî delillere sınırsız erişim yetkisi olduğu iddiasına dönüştürülmez. Mahkemenin delil düzeni ve ilgili dosya kayıtları korunur. Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi istemi, kullanılan veriyle varılan sonucun bağlantısını anlaşılır kılmalıdır.

Yöntem soruları nasıl hazırlanır?

Soru önce belirli yöntem adımını, sonra o adımın sonuçla ilişkisini göstermelidir. Uzmandan hangi veriyi esas aldığı, hangi ölçütle karşılaştırma yaptığı ve hangi veri eksikliğinin sonuca etkisini değerlendirdiği açıklanması istenir. Genel olarak bütün görüşünü tekrar etmesi talebi yerine, mütalaadaki sayfa ve işlemi belirtilen sorular hazırlanır. Soru, cevabın baştan doğru kabul edildiği bir suçlama cümlesi şeklinde yazılmaz. Uzmanın mütalaasında bulunmayan yeni teknik hesaplamayı yapmış olduğu varsayılmaz.

Teknik yöntemin sınırları da açıkça ele alınır. Mütalaada belirli bir sonucun hangi veri koşullarında geçerli olduğu yazılmışsa, bu sınırlama dilekçede korunur. Şartlı bilimsel sonucun koşulu silinerek kesin sonuç çıkarılması metni değiştirir. Kullanılan ölçümün hata aralığı veya karşılaştırmanın kapsamı mütalaada açıklanmamışsa buna yönelik soru sunulur. Başvuran, bu bilgiyi kendisi uydurup uzman adına kesinlik iddiası kurmaz. Veri, yöntem ve sonuç birbirinden ayrılarak hangi açıklamanın istendiği gösterilir.

Bilirkişi raporu ile bilimsel mütalaa nasıl karşılaştırılır?

Karşılaştırma aynı konu ve aynı materyal üzerinde yapılmalıdır. İlk sütuna bilirkişi raporundaki tespit, ikinci sütuna mütalaanın ilgili bölümü, üçüncü sütuna açıklanması istenen fark yazılır. İki belgenin aynı mesele hakkında farklı sonuçlara ulaşması tek başına birinin sahte olduğunu göstermez. Kaynak veri, yöntem veya inceleme kapsamı farklı olabilir. Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi talebinde bu farkın neden ortaya çıktığını açıklayan sorular seçilir. Kişilerin niyetlerine ilişkin dayanaksız suçlamalar dilekçeye eklenmez.

Bilimsel mütalaa, bilirkişi raporuna itirazın yerine geçtiği varsayılarak bütün diğer dosya işlemleri bırakılmaz. CMK m.67/5 kapsamında verilen süre ve rapora ilişkin kararlar ayrı izlenir. Mütalaa hazırlığına ilişkin m.67/6 kuralı da unutulmaz. Bu dilekçe mevcut uzman görüşünün duruşmada açıklanmasına yöneliktir. Yeni bilirkişi atanması, ek rapor alınması veya raporun reddi talep edilecekse amaç ve dayanak ayrıca yazılır. Dinleme başvurusunun yapılması, bütün başka taleplerin kabul edildiği anlamına gelmez.

Mütalaa ve soru eşleştirme tablosu

Her satırda gerçek bir belge bölümü bulunmalıdır. Mütalaada olmayan tablo veya ek mevcutmuş gibi yazılmaz. Kaynak materyal listesi ile yöntem soruları birbirine karşılık gelmelidir. Belirli sayfa numarası gösterildiğinde o sayfanın dosyadaki sürümle aynı olduğu kontrol edilir. Teknik terim birden çok anlam taşıyorsa hangi anlamda kullanıldığı soru hâline getirilir. Başvuran, uzmanın kendisinin açıklayacağı yöntem bilgilerini kendi kesin tespiti olarak sunmaz. Tablo, çağrı isteminin nedenini gösteren düzenli bir çalışma belgesidir.

Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi dilekçe örneği

Bu örnek sanık müdafiinin, dosyaya sunulmuş bilimsel mütalaayı hazırlayan uzmanın ceza duruşmasına çağrılması istemidir. Köşeli alanlar gerçek dosya bilgileriyle doldurulur. Mahkemenin görevlendirdiği bilirkişinin açıklaması için aynı sıfat metni kullanılmaz. Word belgesi dilekçe ile mütalaa, materyal ve soru çizelgesini içerir.

Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi dilekçesini Word olarak indir

Mütalaa ekleri açıklama sorularına nasıl bağlanır?

Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi dosyasında yalnız ana metnin değil, dayanak eklerin de düzenli tanıtılması gerekir. Teknik çıktı başka numarayla saklanmışsa mütalaadaki atıf ile dosyadaki kayıt eşleştirilir. Hesap tablosunun hangi satırı kullanılmış, karşılaştırılan resmin hangi işaretine dayanılmış ve sonuç bölümünde hangi veri dışarıda bırakılmış soruları bu kayıt üzerinden hazırlanır. Bir ekin mevcut olduğu mütalaada yazıyor ancak dosyada bulunmuyorsa bu eksiklik açıkça belirtilir. Eki görmeden içeriğinin ana metni kesin doğruladığı ileri sürülmez. Açıklama istemi, eksik bağın nerede olduğunu mahkemeye gösterecek şekilde kurulur.

Birden çok bilimsel açıklamanın aynı sonuç cümlesine dayandığı metinde, her açıklamanın hangi materyale ilişkin olduğu belirlenir. Birinci veri grubu için yapılan karşılaştırma, ikinci veri grubu üzerinde de yapılmış gibi anlatılmaz. Mütalaanın incelemediği dönem veya nesne, uzmanın sonuç kapsamına kendiliğinden eklenmez. Başvuran bu sınırları koruyarak hangi konuya ilişkin açıklama istediğini gösterir. Uzmanın duruşmada vereceği cevabın henüz bilinmediği yerde kesin cevap uydurulmaz; soru açık ve ilgili kayıtla bağlantılı yazılır.

Dinlemede kullanılan tablo veya ek sürümü tutanak ve yazılı mütalaayla karşılaştırılır. Uzman açıklamasında sonradan düzenlenen bir hesap bulunduğunu söylemişse bunun dosyadaki belge kimliği ayrıca belirlenir. Önceki mütalaanın değişmediği varsayılarak farklı veriler tek metin gibi birleştirilmez. Teknik açıklamanın güvenilir biçimde izlenmesi için mütalaa tarihi, ekin sürümü, açıklama günü ve ilgili tutanak bölümü birlikte tutulur. Böylece bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi istemi, yalnız bir çağrı talebinden oluşmaz; hangi bilimsel sorunun hangi kayıtla açıklığa kavuşturulacağının anlaşılmasını sağlar.

Çağrı kararı ve duruşma hazırlığı nasıl takip edilir?

Mahkemenin kararı, hangi uzmanın hangi belge için çağrıldığını göstermelidir. Çağrı isteminin verildiği tarih ile davet kararı ayrı kayıtlardır. Uzmanın adresi veya kimlik bilgisi eksikse gerçek bilgiyle tamamlanır. Kurum adresine çağrı yapıldığı durumda dinlenmesi istenen kişinin kimliği yine açık olmalıdır. Mütalaayı imzalamamış başka bir kişiyi hazırlayan uzmanmış gibi sunmak doğru değildir. Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi dosyasında başvuru, karar, çağrı ve oturum sonucu birlikte izlenir.

Duruşmadan önce mütalaanın son sürümü, ilgili materyal ve soru çizelgesi aynı dosya düzeninde hazırlanır. Sorulara dayanak olan bilirkişi raporu bölümleri varsa yanında tutulur. Uzmanın açıklaması sonrasında yeni bir teknik husus ortaya çıkarsa, o hususun mevcut mütalaayla ilişkisi belirlenir. Dinleme hazırlığı başka başvuruların sürelerini kendiliğinden durdurduğu kabul edilerek bırakılmaz. Uzmanın geliş planı hakkında kesin bilgi bulunmuyorsa gelmiş veya katılımı tamamlanmış gibi tutanak anlatımı yazılmaz.

Duruşmada soru yöneltme ve salonda kalma düzeni

CMK m.201/1, müdafiin duruşma disiplinine uygun doğrudan soru yöneltmesini düzenler; sanık ve katılan ise mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla soru sorar. Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi sırasında soru biçimi bu ayrımı korur. Uzmanı çağırmış olmak, mahkeme yönetimi dışında serbest tartışma düzeni kurmak anlamına gelmez. Teknik sorunun içine kişisel suçlama veya cevabı kesin kabul edilmiş uzun savunma cümlesi eklenmez. Soruların anlaşılır, kısa ve ilgili belge bölümüne bağlı olması açıklamanın izlenmesini sağlar.

Madde 68/2, açıklamalardan sonra mahkeme başkanı veya hâkim çekilmelerine izin vermedikçe bilirkişilerin salonda kalacağını; teker teker alınıp ayrı dinlenmelerinin zorunlu olmadığını düzenler. Madde 68/3 bu fıkraların bilimsel mütalaa hazırlayan uzmanın dinlenmesine uygulanmasını öngörür. Bu nedenle uzman kendi açıklaması bittiği anda koşulsuz ayrılma hakkı varmış gibi anlatılmaz. Aynı şekilde maddede ayrı dinleme zorunluluğu olmadığı için bütün kişilerin her zaman birlikte dinleneceği sonucu çıkarılmaz. Gerçek oturum düzeni mahkemenin yönetimiyle takip edilir.

Dinleme sonrasında açıklama hangi kayıtla karşılaştırılır?

Duruşma tutanağındaki teknik açıklama ile yazılı mütalaanın ilgili bölümü yan yana okunur. Uzman bir veri eksikliğini açıklamışsa bu sınırlama sonraki savunmada korunur. Açıklamanın yalnız bir cümlesi alınarak bütün bilimsel görüş kesinleşmiş veya bilirkişi raporu otomatik geçersiz olmuş gibi yazılmaz. CMK m.217/1, hâkimin kararını duruşmaya getirilen ve huzurunda tartışılan delillere dayandırmasını düzenler. Dinleme sonucunda delilin değerlendirilmesi mahkemeye aittir. Uzman açıklamasının varlığı kendi başına hüküm sonucunu belirlemez.

Tutanak kontrolünde çağrılan kişinin kimliği, hangi mütalaanın ele alındığı ve açıklanan yöntem soruları izlenir. Uzman gelmemiş veya hiç dinlenmemişse açıklama yapılmış gibi savunma hazırlanmaz. Mevcut kararın sonucu gerçek tutanak üzerinden değerlendirilir. Bu başvuru, bütün çağrı sorunları için aynı otomatik yaptırım veya aynı bağımsız itiraz yolu bulunduğu iddiasıyla kullanılmaz. Sonraki istem, açıklama eksikliği, dosyanın aşaması ve verilen kararın niteliği birlikte incelenerek kurulmalıdır. Mahkemenin kararı görülmeden kabul ya da ret sonucu uydurulmaz.

İlgili teknik delil başvuruları

Mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi raporuna ilişkin eksiklikler için CMK 67 ceza bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi okunabilir. Adli raporu düzenleyen hekimin açıklaması için CMK 214 doktorun dinlenmesi istemi başka sıfata dayanır. Geç sunulan teknik belge için CMK 207 geç bildirilen delil ayrı değerlendirilir. Hukuk davasındaki düzen için HMK 293 uzmanın dinlenmesi dilekçesi farklı yargılama bağlamını açıklar. Mütalaa ve materyal kimliğinin dosya üzerinden ele alınması için büroyla iletişim kurulabilir.

Sık sorulan sorular

1. Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi hangi maddeye dayanır?

Ceza duruşmasındaki bu istemin özel dayanağı CMK m.68/3’tür. Önceki fıkralardaki çağrı ve açıklama düzeni uygulanır.

2. Özel uzman mahkemece atanan bilirkişi midir?

Bu dosyada atanmış olması ayrı kayıt gerektirir. Tarafın bilimsel mütalaa aldığı kişi, sırf görüş hazırladığı için atanan bilirkişi olarak tanıtılmaz.

3. Mütalaayı sunmak otomatik çağrı sağlar mı?

Belgenin sunulması ile mahkemenin çağrı kararı farklıdır. Somut dinleme istemi ve verilen karar takip edilir.

4. Mütalaa alınacağı gerekçesiyle ayrıca süre istenebilir mi?

CMK m.67/6 yalnız bu nedenle ayrıca süre istenemeyeceğini açıkça düzenler. Dinleme istemi bu kuralı kaldırmaz.

5. Yalnız uzman kurumunun adı yeterli midir?

Dinlenmesi istenen kişinin adı, hazırladığı belge ve çağrı için gerekli gerçek adres bilgisi gösterilmelidir.

6. Uzmandan sanığın suçsuzluğuna karar vermesi istenir mi?

İstem bilimsel veya teknik açıklamaya yönelir. Hukukî hüküm ve delillerin yargısal değerlendirmesi mahkemeye aittir.

7. Sanık sorularını nasıl yöneltir?

CMK m.201/1’e göre sanık mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla soru yöneltebilir. Müdafiin doğrudan soru yetkisi ayrı düzenlenmiştir.

8. Uzman açıklamasından sonra hemen ayrılabilir mi?

Madde 68/2’deki mahkeme başkanı veya hâkimin izin düzeni, m.68/3 kapsamında uzman dinlenmesinde de uygulanır.

9. Mütalaa bilirkişi raporuna itirazın bütün işlemleri yerine geçer mi?

Görüş, rapora ilişkin istemler ve mahkemenin verdiği süreler ayrı takip edilir. Bu dilekçe belirli kişinin duruşmada açıklamasına yöneliktir.

10. Word dosyasında hangi alanlar tamamlanır?

Mahkeme, esas, sanık, müdafi, uzman kimliği, mütalaa bölümü, materyal kaydı ve somut soru çizelgesi gerçek bilgilerle düzenlenir.

Resmî kaynaklar ve hukukî çerçeve

Bilimsel mütalaa sahibinin dinlenmesi için Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat sistemindeki CMK m.67/6 ve m.68/3 esas alınmıştır. Soru yöntemi bakımından m.201, delil değerlendirmesi bakımından m.217 birlikte ele alınmıştır. Mevzuat Bilgi Sistemi 5271 sayılı Kanun ve TBMM ilk kabul kaydı resmî kaynaklardır. Sonraki değişiklikler için güncel kanun metni esas alınır. Hazırlama ve mevzuat kontrol tarihi 30 Eylül 2026’dır. Somut istem, mütalaanın gerçek içeriği ve açıklanacak teknik konuyla hazırlanır.

Bilimsel mütalaa ve soru çizelgesinin incelenmesi

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fiziksel ofisi Mersin’dedir. Görüşme öncesinde esas numarası, mütalaanın son sürümü, materyal listesi, ilgili bilirkişi raporu bölümü ve duruşma günü hazırlanmalıdır. Ofis adresi: İhsaniye, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, Akdeniz/Mersin.