Bilirkişi Olmaya Engel Suçlar Nelerdir? Mahkûmiyet ve Adli Sicil Şartı | Yönetmelik m.38/1-a (2026)
Kısa ve net cevap: Bilirkişilik Yönetmeliği m.38/1-a’ya göre, Türk Ceza Kanununun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile, kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmak bilirkişiliğe kabul engelidir. Ayrıca affa uğramış olsa bile; devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar ile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, gerçeğe aykırı bilirkişilik veya tercümanlık yapma, yalan tanıklık ve yalan yere yemin suçlarından mahkûmiyet de bilirkişiliğe kabulü engeller.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Kanuni dayanak: Bilirkişilik Yönetmeliği m.38/1-a ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu m.10. İçerik 18 Eylül 2026 tarihindeki güncel metne göre hazırlanmıştır.
Yönetmelik m.38/1-a mahkûmiyet engellerini nasıl ayırır?
Madde iki farklı mahkûmiyet grubunu düzenler. Birinci grup, suçun özel türüne bakılmaksızın kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıldan fazla hapis cezasına mahkûmiyettir. İkinci grup ise maddede tek tek sayılan belirli suçlardır. Bu ikinci grupta ceza süresi şartı aranmaz ve affa uğramış olma kabul engelini ortadan kaldırmaz.
Bu ayrım başvuru değerlendirmesinde önemlidir. Birinci grupta suçun kasten işlenmiş olması ve hapis cezasının bir yıldan fazla olması birlikte değerlendirilir. İkinci grupta ise suçun m.38/1-a’daki katalogda bulunması temel ölçüttür.
Yönetmelik ayrıca “Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile” ifadesini kullanır. Böylece yalnız belli hakları kullanmaktan yoksunluğun sona ermiş olmasına bakılarak bilirkişilik kabul engelinin ortadan kalktığı sonucu çıkarılamaz.
Genel kabul şartlarının tamamı için 2026 bilirkişi olma şartları rehberimiz incelenebilir.
Kasten işlenen suçtan bir yıldan fazla hapis kuralı nedir?
M.38/1-a’nın ilk bölümü, kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmamayı kabul şartı olarak düzenler. Burada üç unsur birlikte okunmalıdır: suç kasten işlenmiş olmalı, yaptırım hapis cezası olmalı ve hükmedilen süre bir yıldan fazla olmalıdır.
Bu kural, maddede ayrıca sayılan katalog suçlardan bağımsızdır. Kasten işlenen suç katalogda yer almıyor olsa dahi, bir yıldan fazla hapis mahkûmiyeti varsa genel engel hükmü gündeme gelir.
Başvuruda mahkûmiyet kararının suç vasfı, ceza türü ve süresi doğru tespit edilmelidir. Yalnız adli sicil belgesindeki kısa kayda bakarak hukuki değerlendirme yapmak yerine gerektiğinde kararın niteliği incelenmelidir.
Bilirkişilik başvurusu yapan kişi, adli sicil durumunu gizlememeli ve başvuru sisteminde istenen beyanları doğru vermelidir. Bölge kurulu Yönetmelik m.42 kapsamında gerekli bilgi ve belgeleri ilgili kurum ve kuruluşlardan isteyebilir.
Hangi suçlar ceza süresine bakılmaksızın bilirkişiliğe engeldir?
Yönetmelik m.38/1-a belirli suçları ayrıca sayar. Bunların başında devletin güvenliğine karşı suçlar ile anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar gelir.
Madde devamında kamu güvenilirliği ve malvarlığı ilişkileri bakımından önemli suçları tek tek sayar: zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma ve hileli iflas.
Ekonomik ve ihale düzeniyle ilgili olarak ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçları da açıkça katalogdadır.
Yargılamanın güvenilirliğiyle doğrudan ilgili gerçeğe aykırı bilirkişilik veya tercümanlık yapma, yalan tanıklık ve yalan yere yemin suçları da bilirkişiliğe kabul engelleri arasında sayılmıştır.
Bu suçlar bakımından m.38/1-a “affa uğramış olsa bile” ifadesini kullanır. Dolayısıyla katalog suç mahkûmiyeti, yalnız affa dayanılarak kabul yönünden yok sayılmaz.
Af bilirkişiliğe kabul engelini ortadan kaldırır mı?
M.38/1-a’nın açık metni katalog suçlar bakımından “affa uğramış olsa bile” ibaresini içerir. Bu nedenle maddede sayılan suçlardan mahkûmiyetin affa uğramış olması, bilirkişiliğe kabul bakımından engelin kendiliğinden kalktığı anlamına gelmez.
Bu özel hüküm, bilirkişilik görevinin güvenilirlik boyutuyla ilgilidir. Yönetmelik, belirli suçları bilirkişilik göreviyle bağdaşmayan mahkûmiyetler olarak açıkça belirlemiştir.
Başvurunun reddi veya mevcut bilirkişinin sicil durumu bakımından somut mahkûmiyet kararının hukuki niteliği, kesinleşme durumu ve m.38 metni birlikte ele alınmalıdır. Bu içerik bireysel karar değerlendirmesi yerine Yönetmeliğin genel kabul kuralını açıklamaktadır.
Gerçeğe aykırı bilirkişilik suçunun ceza hukuku boyutu sitede ayrı olarak TCK m.276 rehberinde ele alınmıştır; burada yalnız m.38’deki kabul engeli açıklanmaktadır.
TCK m.53’teki hak yoksunluğu sürelerinin geçmesi yeterli midir?
Hayır. Yönetmelik m.38/1-a, “Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile” ifadesini doğrudan kullanır. Bu nedenle TCK m.53 bakımından belirli hak yoksunluklarının sona ermiş olması, Yönetmelikteki bilirkişiliğe kabul şartını otomatik olarak sağlamaz.
Bu özel düzenleme başvuru sırasında ayrıca dikkate alınmalıdır. Adayın mahkûmiyeti m.38/1-a kapsamına giriyorsa, TCK m.53 süresinin dolmuş olması tek başına yeterli değildir.
Yönetmelik, bilirkişiliğe kabul için ceza hukuku sonuçlarından bağımsız bir mesleki/görevsel güvenilirlik standardı kurmaktadır. Bölge kurulu bu özel kabul kuralını uygulamak zorundadır.
Başvuru yapacak kişinin kararın yalnız infaz veya hak yoksunluğu boyutuna değil, Bilirkişilik Yönetmeliği bakımından özel kabul etkisine de bakması gerekir.
Adli sicil şartı bilirkişilik başvurusunda nasıl kontrol edilir?
Bilirkişilik başvurusu bölge kuruluna Yönetmelik m.41’de belirlenen usulle yapılır. Bölge kurulu m.42 kapsamında başvuru belgelerini ve m.38’deki kabul koşullarını değerlendirir. Gerekli bilgi ve belgeler ilgili kişi, kurum ve kuruluşlardan istenebilir.
Başvuru sahibi kendi durumunu önceden kontrol etmelidir. Özellikle mahkûmiyet kararının hangi suçtan verildiği, kasten işlenen suç olup olmadığı, hapis cezasının süresi ve suçun m.38/1-a kataloglarından birine girip girmediği açık olmalıdır.
Başvurunun yalnız adli sicil şartıyla sınırlı olmadığı unutulmamalıdır. Temel eğitim, fiilî çalışma, mesleki yeterlilik ve uzmanlık alanı koşulları da ayrıca incelenir.
Eksik zorunlu belge bulunması hâlinde m.42/2 kapsamında on günlük tamamlama süreci vardır; ancak maddi kabul şartını taşımamak belge eksikliğinden farklıdır. Belge sonradan tamamlanabilirken, m.38’deki engel şartın varlığı başvurunun esasını etkiler.
Bilirkişiliğe kabulden sonra engel mahkûmiyet ortaya çıkarsa ne olur?
Yönetmelik m.48, bilirkişiliğe kabul şartlarından birinin sonradan kaybedilmesini veya başvuru tarihinde bu şartların bulunmadığının sonradan anlaşılmasını sicilden ve listeden çıkarılma sebepleri arasında düzenler.
Bu nedenle m.38/1-a yalnız ilk başvuru anında önem taşımaz. Bilirkişinin sicil ve liste statüsünün devamı bakımından da kabul şartlarının korunması gerekir.
Bölge kurulu, denetim ve sicil sistemi kapsamında durumun hukuki niteliğini değerlendirir. Çıkarılma usulü ve diğer yaptırımlar Yönetmelik m.48 ve devamı maddelerde ayrıca düzenlenmiştir.
Kabul şartlarını sonradan kaybetme konusunu sicil ve listeden çıkarılma sebepleri rehberimizde ayrıntılı ele alıyoruz.
Mahkûmiyet şartı diğer kabul koşullarından bağımsız mıdır?
Evet. M.38/1-a kabul koşullarından yalnız biridir. Terör örgütleriyle iltisak veya irtibatın bulunmaması, daha önce belirli sebeplerle listeden çıkarılmamış olmak, mesleki yasak bulunmaması, başka bölge listesinde kayıtlı olmamak, temel eğitim, fiilî çalışma ve mesleki yeterlilik şartları da ayrıca aranır.
Adayın adli sicili temiz olsa dahi beş yıllık fiilî çalışma süresini veya uzmanlık alanındaki yeterliliğini karşılamaması halinde kabul şartları tamamlanmış sayılmaz. Tersine, mesleki deneyimin çok güçlü olması da m.38/1-a engelini ortadan kaldırmaz.
Bilirkişilik sistemi kişisel güvenilirlikle teknik yeterliliği birlikte arar. Bu nedenle başvuru dosyası tek bir ölçüte değil, m.38’in bütününe göre hazırlanmalıdır.
Liyakat değerlendirmesi ise kabul şartlarından sonra Yönetmelik m.43 kapsamında ayrıca yapılır.
Bilirkişilik adli sicil şartı kontrol listesi
- Mahkûmiyet kararının kesin suç adını tespit edin.
- Suçun kasten mi taksirle mi işlendiğini kontrol edin.
- Hapis cezasının süresini belirleyin.
- Kasten işlenen suçta cezanın bir yıldan fazla olup olmadığını kontrol edin.
- Suç m.38/1-a’daki kataloglardan birine giriyor mu karşılaştırın.
- Af veya TCK m.53 süresinin özel m.38 hükmünü kaldırmadığını dikkate alın.
- Başvuru beyanlarını doğru ve eksiksiz verin.
- Diğer m.38 kabul koşullarını ayrıca kontrol edin.
- Mevcut bilirkişiyseniz kabul şartının sonradan kaybının m.48 sonucunu dikkate alın.
- Karar niteliği belirsizse somut karar metni üzerinden hukuki değerlendirme yapın.
Sık Sorulan Sorular
Her sabıka bilirkişi olmaya engel mi?
Hayır. Yönetmelik m.38/1-a kasten işlenen suçtan bir yıldan fazla hapis mahkûmiyeti ile ayrıca saydığı katalog suçları kabul engeli olarak düzenler.
Bir yıl hapis cezası engel mi?
Genel kural “bir yıldan fazla” hapis cezasıdır; ancak suç katalog suçlardan biriyse ceza süresinden bağımsız özel engel gündeme gelir.
Taksirli suçtan mahkûmiyet m.38/1-a genel bir yıllık kurala girer mi?
Bir yıllık genel hüküm kasten işlenen suç ifadesini kullanır; katalog suçların ayrıca kendi nitelikleri değerlendirilir.
Af bilirkişilik engelini kaldırır mı?
Maddede sayılan katalog suçlar bakımından hayır; m.38/1-a “affa uğramış olsa bile” ifadesini kullanır.
Dolandırıcılık bilirkişi olmaya engel mi?
Evet. Dolandırıcılık m.38/1-a’da açıkça sayılan suçlardandır.
Sahtecilik bilirkişiliğe engel mi?
Evet. Sahtecilik maddede açıkça sayılmıştır.
Gerçeğe aykırı bilirkişilik mahkûmiyeti engel mi?
Evet. Gerçeğe aykırı bilirkişilik veya tercümanlık yapma m.38/1-a’daki katalog suçlar arasındadır.
TCK 53 süresi dolunca otomatik kabul edilir miyim?
Hayır. M.38/1-a, TCK 53’teki süreler geçmiş olsa bile özel kabul engellerinin uygulanacağını düzenler.
Kabulden sonra engel durum çıkarsa ne olur?
Kabul şartının sonradan kaybı veya baştan bulunmadığının anlaşılması m.48 kapsamında sicil/listeden çıkarılma sebebi olabilir.
Adli sicil şartını sağlamak tek başına yeterli mi?
Hayır. M.38’deki eğitim, deneyim, yeterlilik ve diğer kabul şartları da birlikte aranır.
Sonuç
Bilirkişiliğe kabulde adli sicil şartı iki ayrı engel sistemi kurar: kasten işlenen bir suçtan bir yıldan fazla hapis mahkûmiyeti ve maddede özel olarak sayılan katalog suç mahkûmiyetleri. Katalog suçlarda af, kabul engelini kendiliğinden kaldırmaz; TCK m.53 sürelerinin geçmiş olması da m.38/1-a’nın uygulanmasını engellemez. Başvuru öncesinde mahkûmiyet kararının suç türü ve ceza süresi m.38 metniyle doğrudan karşılaştırılmalıdır.
Resmî kaynaklar: Bilirkişilik Yönetmeliği – Bilirkişilik Daire Başkanlığı · Bilirkişilik Daire Başkanlığı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
