Bilirkişi Raporu Süresinde Verilmediyse Yeni Bilirkişi Dilekçesi | HMK 274

Bilirkişi Raporu Süresinde Verilmediyse Yeni Bilirkişi Talep Dilekçesi | HMK 274

Kısa ve net cevap: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.274/2 uyarınca mahkemenin belirlediği süre içinde raporunu vermeyen bilirkişi görevden alınıp yerine başka bilirkişi görevlendirilebilir. Bu karar otomatik olarak doğmaz. Taraf, görevlendirme ara kararındaki rapor süresini, dosyanın bilirkişiye teslimini, varsa gerekçeli süre uzatımını ve raporun hâlen verilmediğini dosya kayıtlarıyla göstererek aynı davada görev değişikliği isteyebilir. Word örneği, rapor henüz yokken yargılamanın gecikmesine karşı HMK 274/2 talebi için hazırlanmıştır.

Bu dilekçe, tamamlanmış raporun içeriğine itiraz için değildir. Rapor taraflara tebliğ edilmişse HMK m.281 kapsamında eksiklik, belirsizlik veya yeni inceleme talebi farklı koşullara ve süreye bağlıdır. Raporun tamamlattırılması dilekçesi o aşamaya ilişkindir. Buradaki sorun, mahkemenin verdiği rapor süresinin geçmesine rağmen raporun dosyaya girmemesidir; olmayan rapordan alıntı yapılarak “içeriğe itiraz” yazılmaz.

HMK 274 rapor süresini nasıl düzenler?

HMK m.274/1’e göre raporun hazırlanması için verilecek süre kural olarak üç ayı geçemez. Bilirkişinin talebi üzerine görevlendiren mahkeme gerekçesini göstererek süreyi üç ayı aşmamak üzere uzatabilir. Basit yargılama usulüne tabi dava ve işlerde bu süreler iki ay olarak uygulanır. Bunlar kanuni üst sınırlardır; her dosyada bilirkişiye mutlaka üç veya iki ay verildiği anlamına gelmez. HMK m.273/1-c, görevlendirme kararında raporun verilme süresinin yazılmasını ister. Dilekçede soyut azami süre değil, kendi dosyanızın ara kararındaki gerçek süre öncelikle gösterilir.

HMK m.274/2, belirlenen süre içinde raporunu vermeyen bilirkişinin görevden alınıp yerine başka bir kişinin bilirkişi olarak görevlendirilebileceğini düzenler. “Görevlendirilebilir” ifadesi mahkemenin değerlendirmesini gerektirir. Aynı fıkraya göre görevden alınan bilirkişiden o ana kadarki işlemleri açıklaması ve incelemek için teslim aldığı dosya ile ekleri mahkemeye hemen iade etmesi istenir. Taraf dilekçesi bu işlemleri açıkça talep edebilir; “yeni bilirkişi atansın” tek cümlesi özellikle dosya eklerinin geri gelmesi sorununu çözmez.

Kanun, gerektiğinde bilirkişiye ücret ve masraf adı altında ödeme yapılmamasına veya ilgili bölge adliye mahkemesi adli yargı adalet komisyonundan belli süre yasaklama ya da listeden çıkarma istenmesine de mahkemece karar verilebileceğini belirtir. Bunlar tarafın tek başına verdiği disiplin kararı değildir. Bu örneğin asıl amacı raporun sağlanması ve dosyanın ilerlemesidir. Yaptırım isteniyorsa somut gecikme, bilirkişinin açıklaması ve mahkemenin yetkisi ayırt edilmelidir.

“Rapor gecikti” demeden önce hangi tarihler okunur?

İlk kayıt, bilirkişiyi görevlendiren mahkemenin ara kararı ve kararda yazan rapor süresidir. İkincisi dosyanın ve inceleme malzemesinin bilirkişiye tevdi edildiği veya görev bildiriminin yapıldığı somut kayıttır. Üçüncüsü bilirkişinin süre uzatma talebi ve mahkemenin gerekçeli uzatma kararı bulunup bulunmadığıdır. Dördüncüsü raporun UYAP’a veya fizikî dosyaya fiilen sunulup sunulmadığıdır. Tarafa henüz tebliğ edilmemiş rapor dosyaya girmiş olabilir; sırf tarafın raporu görmemesi HMK m.274/2’deki “raporunu vermeyen” koşuluyla aynı değildir.

Mahkeme ilk kararda bir ay süre verdiyse genel üç aylık üst sınırın dolması beklenmek zorunda olduğu varsayılmaz. Öte yandan bir aylık sürenin ardından usulüne uygun gerekçeli uzatma kararı verilmişse yalnız ilk tarihe dayanıp hâlen gecikme olduğunu ileri sürmek doğru değildir. Dilekçe, ilk karar ile sonraki ara kararların sırasını açıkça verir. “Uzatma istendi” ile “mahkeme uzattı” da ayrı olaylardır; talebin bulunması tek başına gerekçeli uzatma kararı yerine yazılmaz.

Dosya bilirkişiye hiç tevdi edilmemiş veya ücret avansı için mahkemenin istediği işlem yerine getirilmemişse gecikmenin kaynağı farklıdır. Bu durumda bilirkişinin raporu bilerek vermediği yönünde suçlama yapılmaz. Mahkeme kalemindeki sevk, avans ve teslim kayıtları incelenir. Eksik avansın tamamlanması veya dosyanın gönderilmesi gerekiyorsa talep o somut işleme yöneltilir. HMK m.274/2 dilekçesi, tarafın veya dosya sevkinin gecikmesini otomatik olarak bilirkişiye yükleme aracı değildir.

Basit ve yazılı yargılama süresi karıştırılmamalı

Basit yargılama usulü uygulanan dava ve işlerde HMK m.274/1’in iki aylık sınırı hem asıl rapor süresi hem de gerekçeli uzatma süresi için geçerlidir. Yazılı yargılama usulünde kural üç aylık üst sınırdır. Ancak dosyanın hangi usule tabi olduğu mahkeme kayıtlarıyla belirlenir. İş mahkemesi veya icra hukuk mahkemesi gibi bir mahkeme adı görülünce usul hakkında tahmin yürütmek yerine uygulanacak kanun ve mahkemenin ara kararı birlikte okunur. Bilirkişi rapor süresi rehberi bu genel karşılaştırmayı açıklar.

İki veya üç aylık üst sınırların dilekçeye yazılması, dosyada verilen sürenin başladığı günü doğrulama yükünü ortadan kaldırmaz. Örnekte bu nedenle “görevlendirme tarihi”, “dosyanın tevdi kaydı”, “ara kararda verilen süre” ve “varsa uzatmanın bitişi” ayrı alanlardır. Dava basit usule tabi olsa dahi mahkeme iki aydan kısa süre belirlemiş olabilir. Tarihler gerçek belgelere göre doldurulur; internetten alınmış genel süre otomatik son gün gibi kullanılmaz.

Yeni bilirkişi talebi nasıl gerekçelendirilir?

Talep mevcut bilirkişinin adı, uzmanlık alanı ve görevlendirme kararının tarihiyle başlar. Rapor süresinin geçtiği, uzatma kararı yoksa bunun dosyadaki durumu ve raporun sunulmadığı kayıtla anlatılır. Gecikmenin yargılamadaki etkisi somutlaştırılır: teknik olgu aydınlatılamadığı için hangi aşama bekliyor, belirlenen duruşmada ne işlem yapılamadı, dosyadaki hangi soru cevapsız kaldı? “Dava uzuyor” cümlesi tek başına eksik bir açıklamadır.

Sonuç isteminde HMK m.274/2 gereğince bilirkişinin görevden alınmasının ve uygun uzmanlığa sahip başka bilirkişinin görevlendirilmesinin değerlendirilmesi; eski bilirkişiden yapılan işlemlerin açıklanmasının ve teslim edilmiş dosya ile eklerin iadesinin istenmesi bulunur. HMK m.273/1 uyarınca yeni görevlendirme kararında incelemenin sınırları, cevaplanacak sorular ve rapor süresi açık yazılmalıdır. Yeni bilirkişi ataması, eski uzmanın yapmadığı çalışmayı herhangi bir uzmanlığa sahip kişiye gelişigüzel devretme talebi değildir.

Mahkeme önce mevcut bilirkişiye son durumu sormayı veya somut engeli gidermeyi tercih edebilir. HMK m.274/2 görevden almanın mümkün olduğunu söyler; her gecikmede başvuran tarafın istediği kişinin atanacağını yazmaz. Talepte bir bilirkişinin adı önerilecekse tarafça atanmış sayılmayacağı ve uzmanlık gereksiniminin neden o alanı kapsadığı açıklanır. Mahkemenin bilirkişi seçim ve görevlendirme yetkisi devam eder.

Gecikmenin duruşmaya etkisi nasıl somutlaştırılır?

Rapor beklenirken duruşma yapılmışsa tutanakta hangi ara kararın verildiğine bakın. Mahkeme “rapor beklensin” diyerek yeni gün belirlemiş olabilir; başka bir delilin tamamlanmasını da istemiş olabilir. Dilekçede yalnız duruşmanın ileri tarihe bırakıldığını yazmak, ertelemenin tamamının bilirkişiden kaynaklandığını kanıtlamaz. Tutanaktaki rapora ilişkin cümleyi ve tarihini gösterin. Aynı anda başka eksik belge varsa onun davaya etkisini de dürüstçe ayırın.

Tarafın teknik inceleme için sunduğu malzemenin bilirkişiye ulaşıp ulaşmadığı önemli bir başka kayıttır. Görevlendirme kararında cevaplanacak sorular belirlenmiş, ancak inceleme için gerekli asıl defter veya belge daha sonra sunulmuşsa raporun gecikme nedeni bu dosya akışı olabilir. Mahkemenin verdiği süre ve varsa uzatmanın kapsamı yine incelenir; gerçek sebep bilinmeden bilirkişiye kusur isnat edilmez. Yeni görevli atanmasının aynı belge eksikliği nedeniyle çalışamayacağı belliyse önce o eksik işlemin giderilmesi istenir.

Talep, yargılamanın hangi aşamasını açacağını göstermelidir: örneğin hesap veya teknik ölçüm raporu gelmeden uyuşmazlıktaki belirli miktar tartışılamıyorsa bu ilişki anlatılır. Bilirkişinin cevaplayacağı soru kanıtlanmamış hukuki varsayımdan ibaretse yeni bir uzmanın atanması da gereksiz gecikme yaratır. HMK m.273/1-a ve (b) uyarınca inceleme sınırlarının ve teknik soruların açık belirlenmesi, görev değişikliği isteminin işlevsel parçasıdır.

Rapor verilmişse bu dilekçe kullanılmaz

UYAP’a rapor yüklenmiş ancak tarafa henüz tebliğ edilmemişse sorun “rapor süresinde verilmedi” olmayabilir. Raporun mahkemeye teslim tarihi HMK m.280 kapsamında incelenir; taraflara örneğinin duruşmadan önce tebliği gerekir. Raporun eksikliği veya belirsizliği ise tebliğden sonraki HMK m.281 usulüyle ileri sürülür. Rapor itirazı için ek süre örneği de ancak raporun tebliği ve kanuni koşullar bağlamında kullanılabilir. Aşamaları karıştırmak usul talebinin hedefini değiştirir.

Bilirkişi raporu sürenin bitiminden sonra ama başvuru hazırlanırken dosyaya girmişse görevin değiştirilmesi talebinin hâlen gerekli olup olmadığı tekrar değerlendirilir. İçeriği sorunluysa gecikme dilekçesindeki paragrafı rapor itirazına dönüştürmek yerine raporun tebliği, iki haftalık süre ve somut teknik itirazlar ayrı incelenir. Kararın dayandığı yeni durum mahkemeye doğru bildirilir; dosyada mevcut raporu “yok” diye göstermek uygun değildir.

Bilirkişi raporu geciktiğinde dilekçe örneği

Köşeli alanlar gerçek ara karara göre doldurulur. Rapor dosyaya girerse yokluk iddiası silinir. Uzatma talebi ile uzatma kararı ayrı yazılır; dosya henüz tevdi edilmemişse başvuru doğru işlemi hedefleyecek biçimde değiştirilir. Dilekçe, bilirkişinin gecikmesinden doğrudan suç veya disiplin kararı çıktığını iddia etmez.

Düzenlenebilir Word dilekçesi

Bilirkişi raporu süresinde verilmediyse yeni bilirkişi talep dilekçesi Word indir (.docx). Dosyada görevlendirme, teslim ve uzatma kayıtlarını ayrı yazma; raporun yokluğunu doğrulama; gecikmenin yargılamadaki somut etkisini belirtme; dosya ve eklerin iadesiyle yeni uzmanlığın kapsamını isteme alanları yer alır. İlgisiz seçenekleri temizleyip güncel UYAP durumunu kontrol edin.

Görevden alınan bilirkişideki dosya ekleri

HMK m.274/2, görevden alınan bilirkişinin inceleme için aldığı dosya ve eklerini dizi pusulasına bağlı biçimde mahkemeye hemen vermesinin istenmesini öngörür. Bu hüküm pratik açıdan önemlidir: yeni bilirkişinin aynı kayıtları inceleyebilmesi için önce eski uzmanda kalan asıl evrak veya inceleme malzemesi dosyaya dönmelidir. Dilekçede hangi belgenin bilirkişiye teslim edildiği dizi pusulasından saptanır; hiç teslim edilmeyen bir malzeme “geri alınsın” diye yazılmaz.

Eski bilirkişinin yaptığı işlemler hakkında açıklama vermesi, tamamlanmamış bir raporun otomatik olarak hükme esas alınması demek değildir. Açıklama, hangi incelemenin yapıldığını ve devredilen malzemelerin durumunu belirlemeye yöneliktir. Yeni bilirkişi görevlendirilecekse HMK m.273/1’deki açık inceleme konusu ve sorular yeniden belirlenir. Taraf, teknik bilgi gerektiren gerçek soruları yazar; hukuki sonucu bilirkişiye bırakan genel cümlelerle görev tanımı oluşturmaz.

Başvuru öncesi dosya kontrolü

1. Görevlendirme ara kararında yazan rapor süresi nedir?
2. Dosya ve ekler bilirkişiye gerçekten hangi tarihte teslim edildi?
3. Uzatma talebi var mı; ayrıca gerekçeli mahkeme kararı var mı?
4. İş basit yargılama usulüne mi tabi, yoksa yazılı usul mü uygulanıyor?
5. Rapor taraflara tebliğ edilmemiş olsa bile mahkemeye sunulmuş olabilir mi?
6. Avans ve sevk işlemlerinde gecikmenin başka nedeni bulunuyor mu?
7. Yeni bilirkişi için uzmanlık ve cevaplanacak teknik sorular somut mu?

Bu kayıtlar tamamlanmadan “üç ay doldu, bilirkişi değişsin” cümlesi dosyanın gerçek sürecini göstermeyebilir. Özellikle basit usulde iki aylık üst sınır ve gerekçeli uzatma ayrı okunur. Başvuruyu, raporun UYAP’a sunulup sunulmadığı son kez kontrol edildikten sonra verin. Daha önce verilmiş süre uzatma kararını saklamadan, tarihini ve kapsamını doğru aktarın.

Sık sorulan sorular

Resmî dayanak ve yazar

Adalet Bakanlığı UYAP mevzuat kaydındaki 6100 sayılı HMK m.273-274 görev ve süre koşullarını; m.280-281 ise raporun verilmesi ve sonrasındaki ayrı itiraz aşamasını düzenler. İlgili diğer örnekler dilekçe örnekleri kategorisinde bulunur. Dosya işlemi için gerçek ara karar ve rapor teslim kaydı esas alınır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’deki ofisten yönetilir. Yazar: Av. Halil BAKIRCI, Mersin Barosu sicil 3472. Kontrol tarihi: 28 Eylül 2026.