Borsa İstanbul İşlem Yetkisi İçin Hangi Teminatlar Kabul Edilir? Yönetmelik m.10 | 2026
Borsa İstanbul teminatı neden alınır?
Yönetmelik m.10, Borsa İstanbul’da işlem yapma yetkisi verilenlerden teminat alınmasının temel hukuki çerçevesini düzenler. Teminatın amacı yalnız Borsanın kendi alacağını güvence altına almak değildir. Hüküm; müşterilere, diğer işlem yapma yetkisi verilenlere ve Borsaya karşı doğabilecek zararlar ile Borsaya karşı yükümlülüklerin zamanında yerine getirilmemesi riskini kapsayan geniş bir güvence mekanizması kurar.
Bu nedenle teminat, işlem yapma yetkisi sürecinin mali ve risk yönetimi ayağıdır. m.5 uyarınca işlem yapma yetkisi kararı bildirildikten sonra ilgili teminatların belirlenen sürede tamamlanması gerekir. Başvuru ve bir aylık süre yapısının ayrıntıları için m.5 işlem yapma yetkisi rehberimize bakılabilir.
Teminat yükümlülüğü faaliyet devam ederken de önemini korur. Yönetmelik m.8, teminatların süresinde yatırılmasını ve teminat artırımı kararı veya eksilme halinde eksik kısmın süresinde tamamlanmasını işlem yapma yetkisi verilen kuruluşun sürekli yükümlülüğü olarak düzenler. Bu nedenle m.8 sürekli uyum yükümlülükleri ile m.10 birlikte uygulanır.
Yönetmelik m.10’a göre hangi teminat türleri kabul edilebilir?
Yönetmelik, teminat olarak kabul edilebilecek varlıkları açıkça sayar. Bunlardan ilki Türk lirasıdır. Nakit TL, değerleme belirsizliği düşük ve kolay kullanılabilir bir teminat türüdür. İkinci olarak konvertibl yabancı paralar teminat olarak kabul edilebilir. Hangi yabancı paranın ve hangi değerleme esasının uygulanacağı Borsa düzenlemeleri ve Yönetim Kurulu esasları çerçevesinde belirlenir.
Üçüncü teminat türü, Borsa lehine bloke edilen Türk lirası veya konvertibl yabancı para cinsinden mevduattır. Burada yalnız hesabın varlığı yeterli değildir; mevduatın Borsa lehine uygun biçimde bloke edilmesi ve blokenin hukuken geçerli olduğunun belgelenmesi gerekir.
Dördüncü grup kıymetli madenlerdir. Yönetmelik kıymetli madenleri teminat olarak kabul edilebilir varlıklar arasında sayar. Hangi madenin hangi değerleme ve saklama koşullarıyla kabul edileceği ilgili Borsa düzenlemelerinde belirlenir.
Beşinci olarak Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS), altıncı olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından ihraç edilen likidite senetleri, yedinci olarak kira sertifikaları kabul edilebilir. Bu menkul kıymetlerin piyasa değerleri değişebildiği için teminat değerlemesi nominal tutar üzerinden otomatik olarak yapılmaz; Borsa düzenlemelerindeki değerleme ve risk katsayıları dikkate alınır.
Sekizinci açık teminat türü banka teminat mektuplarıdır. Teminat mektubunun kabulü bakımından metin, banka niteliği, vade, tutar, koşulsuzluk/şart yapısı ve Borsanın aradığı diğer biçimsel unsurlar güncel Borsa düzenlemelerine uygun olmalıdır. Kuruluş kendi standart teminat mektubu metnini Borsanın kabul edeceğini varsaymamalıdır.
Yönetmelikte sayılmayan bir varlık teminat olabilir mi?
Evet, ancak otomatik olarak değil. m.10, Yönetmelikte açıkça sayılanlar dışındaki sermaye piyasası araçlarının ve varlıkların da teminat olarak kabul edilebilmesine imkân verir. Bunun için Yönetim Kurulu kararı gerekir ve bu karar Sermaye Piyasası Kurulunun onayına tabidir.
Bu hüküm, Borsanın teminat havuzunu değişen piyasa koşullarına göre genişletebilmesini sağlar. Bununla birlikte bir kuruluş “likit” veya “değerli” olduğunu düşündüğü herhangi bir varlığı kendi kararıyla teminat hesabına koyamaz. Önce Borsa düzenlemelerinde kabul edilmiş olması gerekir.
Yeni bir varlık türü kabul edildiğinde yalnız “kabul ediliyor” bilgisi yeterli değildir. Değerleme yöntemi, iskonto oranı, konsantrasyon limiti, vade veya ihraççı riski, saklama biçimi ve nakde çevirme usulü gibi ayrıntılar da güncel düzenlemeden kontrol edilmelidir.
Teminat tutarı nasıl belirlenir?
m.10 sabit bir teminat tutarı yazmaz. Teminatın miktarı, alınma zamanı, yatırılma şekli ve diğer esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Bu yaklaşım, farklı piyasa, pazar, platform, sistem, işlem hacmi ve risk profillerine göre farklı teminat modelleri kurulabilmesini sağlar.
Bu nedenle “Borsa İstanbul işlem yetkisi için teminat şu kadar TL’dir” biçimindeki tek ve değişmez bir ifade hukuken doğru değildir. Güncel tutar ve hesaplama yöntemi, başvurulan veya faaliyet gösterilen piyasanın o tarihte yürürlükte olan Borsa düzenlemesinden teyit edilmelidir.
Teminat tutarının risk bazlı biçimde artırılmasına ilişkin Yönetmelik hükmü ayrıca önemlidir. Yönetim Kurulu; işlem hacmi, faaliyet kapsamı, mali durum, risk düzeyi veya ilgili diğer ölçütleri dikkate alarak belirli bir işlem yapma yetkisi verilen kuruluştan daha yüksek teminat talep edebilir. Bu yetki, herkes için tek tip teminat yerine riskle orantılı güvence oluşturulmasına imkân verir.
Teminat nasıl değerlenir ve eksilirse ne olur?
Teminat olarak verilen varlığın nominal değeri ile Borsa tarafından kabul edilen teminat değeri aynı olmak zorunda değildir. m.10, teminatların değerleme esaslarının Yönetim Kurulu tarafından belirlenmesini öngörür. Piyasa fiyatı değişken olan bir varlıkta, riskleri karşılamak amacıyla iskonto veya başka risk parametreleri uygulanabilir.
Kuruluşun teminat yeterliliğini yalnız yatırıldığı gün kontrol etmesi yeterli değildir. Piyasa değeri düşen, vadesi yaklaşan, kabul niteliği değişen veya başka nedenle teminat değeri azalan varlık ek teminat ihtiyacı doğurabilir. m.8 uyarınca teminatın eksilmesi halinde eksik kısım ilgili düzenlemelerde belirlenen süre içinde tamamlanmalıdır.
Bu sebeple teminat yönetimi günlük veya ilgili piyasanın gerektirdiği sıklıkta izlenmelidir. Teminat varlığı, adet/tutar, piyasa değeri, uygulanmış iskonto, kabul edilen teminat değeri, yükümlülük tutarı ve teminat fazlası/açığı tek ekranda takip edilebilmelidir.
Eksik teminatın tamamlanmaması yalnız mali bir gecikme olarak görülmemelidir. Yönetmeliğin 11. maddesi, teminatların tamamlanmamasını işlem yapma yetkisinin tedbiren kaldırılmasına yol açabilecek sebepler arasında düzenler. Bu nedenle teminat açığı uyum ve yetki statüsünü doğrudan etkiler.
Borsa teminatı ne zaman kullanabilir ve ne zaman iade eder?
Teminatların kullanım, serbest bırakma ve iade esaslarını Yönetim Kurulu belirler. Teminatın amacı yükümlülük risklerini karşılamak olduğundan, Borsanın düzenlemelerinde öngörülen şartlar gerçekleştiğinde teminatın tamamı veya bir kısmı ilgili yükümlülüğün karşılanmasında kullanılabilir.
Kuruluşun belirli bir faaliyetinin sona ermesi veya işlem yapma yetkisinden feragat etmesi, teminatın aynı gün koşulsuz şekilde iade edileceği anlamına gelmez. Öncelikle açık yükümlülük, takas borcu, Borsa alacağı, uyuşmazlık veya teminata bağlı başka risk bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Serbest bırakma prosedürü tamamlandıktan sonra iade yapılır.
Teminatın başka bir teminat türüyle değiştirilmesi de Borsa düzenlemelerine tabidir. Örneğin nakit teminatın menkul kıymetle değiştirilmesi isteniyorsa yeni varlığın kabul şartları, değeri ve gerekli bloke/saklama işlemleri tamamlanmadan mevcut teminat serbest bırakılmamalıdır.
Risk bazlı ek teminat hangi ölçütlerle gündeme gelir?
Yönetmelik m.10, Yönetim Kurulunun teminatları belirlerken ve ek teminat isterken işlem hacmi, faaliyetlerin niteliği, mali durum, risk düzeyi ve benzeri ölçütleri dikkate alabilmesine imkân verir. Bu hüküm, riskin arttığı bir kuruluşta teminatın standart seviyede tutulması zorunluluğunu ortadan kaldırır.
İşlem hacmindeki hızlı artış, sermaye veya likidite göstergelerindeki bozulma, yoğunlaşmış pozisyonlar, tekrarlanan temerrütler veya ilgili piyasanın yapısal riskleri güncel Borsa düzenlemeleri çerçevesinde daha sıkı teminat politikasıyla ilişkilendirilebilir. Ancak ek teminat talebinin dayanağı Borsa/Yönetim Kurulu düzenlemesi olmalıdır; kuruluşun kendi tahminiyle değil resmi bildirimle hareket edilir.
Risk bazlı teminat sistemi, işlem yapma yetkisi verilen kuruluş açısından erken uyarı mekanizması kurulmasını gerektirir. Borsa talebinden önce kurum kendi iç limitlerini izlemeli; mali durum veya işlem hacmi önemli ölçüde değişiyorsa likidite planlamasını buna göre yapmalıdır.
Teminat ile güvence bedeli aynı şey midir?
Hayır. Yönetmelik içinde “teminat” ile “güvence bedeli” aynı kavram değildir. m.10 işlem yapma yetkisi verilenlerin Borsa faaliyetlerinden doğabilecek yükümlülüklerini güvence altına alan teminat rejimini düzenler. Güvence bedeli ise Borsa mevzuatında ayrı bir amaç ve düzenleme çerçevesinde kullanılan mali güvence kalemidir.
m.5’te işlem yapma yetkisi kararı sonrasında hem teminatların hem gerekiyorsa güvence bedelinin yatırılmasından ayrı ayrı söz edilmesi de bu ayrımı gösterir. Muhasebe kayıtlarında ve başvuru kontrol listelerinde iki kalem ayrı izlenmelidir.
Bir ödemenin veya blokajın hangi hukuki kaleme ait olduğu açıklamasız bırakılırsa sonradan “teminat mı, güvence bedeli mi, aidat mı?” sorunu çıkabilir. Banka dekontu, Borsa tahakkuku ve muhasebe kodu aynı hukuki niteliği göstermelidir.
TCMB teminat yükümlülüğüne tabi midir?
Hayır. Yönetmeliğin 6. maddesi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasını Borsa düzenlemelerinde yer alan teminat yükümlülüklerinden açıkça muaf tutar. Bu nedenle m.10’daki genel teminat rejimi TCMB’ye aynı şekilde uygulanmaz.
TCMB’nin özel statüsüne ilişkin ayrıntılı açıklama için TCMB Borsa İstanbul muafiyeti m.6 rehberimize bakılabilir. Bir yatırım kuruluşunun TCMB ile işlem yapması ise kendi teminat yükümlülüğünü otomatik olarak ortadan kaldırmaz; muafiyet doğrudan TCMB’ye tanınmıştır.
Teminat dosyasında hangi belgeler saklanmalıdır?
Teminat dosyasında Borsa tarafından istenen teminat tutarına ilişkin bildirim, ilgili piyasa veya faaliyet dayanağı, yatırılan varlığın türü ve tutarı, banka dekontu veya bloke belgesi, saklama hesabı kaydı, teminat mektubu varsa aslı/elektronik kaydı ve kabul teyidi bulunmalıdır. Menkul kıymet teminatlarında değerleme ve iskonto kayıtları da saklanmalıdır.
Teminat değişikliği veya tamamlama çağrısı geldiğinde talebin tarihi, son tarih, tamamlanan tutar, kullanılan varlık ve Borsa sistemindeki güncel kabul değeri kayıt altına alınmalıdır. Teminat serbest bırakıldığında da iade talebi, açık yükümlülük kontrolü, Borsa onayı ve iade kaydı dosyaya eklenmelidir.
Böyle bir tarihçe, hem Borsa denetiminde hem kuruluşun iç denetiminde belirli bir tarihte teminatın yeterli olup olmadığını ispatlamayı kolaylaştırır.
2026 teminat uyum kontrol listesi
Kuruluş şu kontrolleri düzenli yapmalıdır: Güncel Borsa düzenlemesine göre gerekli teminat tutarı doğru mu? Teminat türü kabul edilen varlıklar arasında mı? Bloke ve saklama işlemi doğru kurum lehine mi? Değerleme/iskonto güncel mi? Teminat açığı var mı? Eksik tamamlama çağrısı için son tarih nedir? Teminat mektubunun vadesi yaklaşmış mı? Varlık veya ihraççı kaynaklı kabul sorunu var mı? Faaliyet kapsamı değiştiğinde teminat ihtiyacı yeniden hesaplandı mı?
Her kontrol için sorumlu birim ve yedek kişi belirlenmelidir. Finans, risk yönetimi, operasyon ve uyum birimlerinin kullandığı rakamların aynı kaynaktan beslenmesi gerekir. Farklı departmanlarda farklı “teminat tutarı” bulunması ciddi operasyonel risk doğurur.
Teminat mektubunda hangi kontroller yapılmalıdır?
Banka teminat mektubu m.10’da açıkça kabul edilebilir teminat türü olarak sayılmıştır; ancak her banka mektubu otomatik olarak yeterli değildir. Borsanın güncel düzenlemesinde aranan banka niteliği, mektup metni, tutar, vade, muhatap, ödeme şartı ve elektronik/kağıt teslim yöntemi kontrol edilmelidir. Kuruluş, kendi kredi sözleşmesindeki standart metni Borsanın kabul edeceğini varsaymamalıdır.
Teminat mektubu vade içeriyorsa vade bitiminden önce yenileme takvimi oluşturulmalıdır. Son güne bırakılan yenileme, bankanın operasyon süresi veya Borsa kabul süreci nedeniyle teminat açığı doğurabilir. Eski mektup serbest bırakılmadan önce yeni teminatın Borsa kayıtlarında kabul edildiği teyit edilmelidir.
Teminat varlığında haciz, tedbir veya hukuki kısıt çıkarsa ne yapılmalıdır?
Teminat olarak verilen varlığın hukuken serbestçe kullanılabilirliği önemlidir. Varlık üzerinde haciz, ihtiyati tedbir, rehin, üçüncü kişi hakkı veya başka bir kısıtlama ortaya çıkarsa teminatın Borsa bakımından kabul değeri veya kullanılabilirliği etkilenebilir. Kuruluş böyle bir gelişmeyi kendi içinde derhal hukuk, risk ve uyum birimlerine iletmeli ve güncel Borsa düzenlemelerine göre gerekli ikame veya tamamlama işlemini yapmalıdır.
Hukuki kısıt bulunan bir varlığı hâlen tam teminat değeriyle iç sistemde göstermeye devam etmek hatalı risk görünümü yaratır. Bu nedenle saklama kuruluşundan gelen kısıt kayıtları ile teminat yönetim sistemi arasında otomatik veya günlük mutabakat kurulması yararlıdır.
Teminatların yoğunlaşma riski nasıl yönetilir?
Tek bir varlık, ihraççı, banka veya döviz cinsinde aşırı yoğunlaşma, teminatın piyasa değeri ve nakde çevrilebilirliği bakımından ek risk yaratabilir. Yönetmelik m.10 değerleme ve risk esaslarının Yönetim Kurulu tarafından belirlenmesine imkân verdiği için kuruluş güncel Borsa düzenlemelerindeki konsantrasyon, iskonto ve kabul limitlerini sürekli izlemelidir.
İç risk politikası resmi asgari şartlardan daha ihtiyatlı limitler belirleyebilir. Bu iç limitler mevzuat hükmü gibi sunulmamalı; kurumun kendi risk iştahı olarak belgelenmelidir. Amaç, piyasa hareketi veya ihraççı sorunu nedeniyle aynı anda büyük teminat açığı doğmasını önlemektir.
Teminat değişiminde işlem sırası neden önemlidir?
Bir teminatın başka varlıkla değiştirilmesinde yeni varlığın Borsa tarafından kabulü tamamlanmadan mevcut teminatın serbest bırakılması teminat açığı yaratabilir. Güvenli işlem sırası, güncel prosedürdeki şartlara göre yeni teminatın tesis edilmesi, kabul ve değerleme kaydının teyit edilmesi, toplam teminatın yeterli olduğunun kontrolü ve ancak bundan sonra eski teminatın serbest bırakılmasıdır.
Bu sıra özellikle yüksek tutarlı teminat değişimlerinde yazılı kontrol listesine bağlanmalıdır. Talep, onay, saklama/bloke kaydı, değerleme sonucu ve serbest bırakma işlemi aynı işlem numarası altında arşivlenirse sonradan hangi varlığın hangi anda teminat olduğu kesin olarak gösterilebilir.
Resmî kaynaklar
Güncel Yönetmelik ve Borsa alt düzenlemeleri için Borsa İstanbul Yönetmelikler, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri için SPK, yürürlük kontrolü için Mevzuat Bilgi Sistemi kullanılmalıdır. Teminat tutarı ve değerleme katsayıları için işlem tarihindeki güncel Borsa düzenlemesi esas alınmalıdır. İçerik 16 Eylül 2026 itibarıyla hazırlanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
1. Borsa İstanbul hangi teminatları kabul eder?
m.10; TL, konvertibl yabancı para, Borsa lehine bloke mevduat, kıymetli maden, DİBS, TCMB likidite senetleri, kira sertifikaları ve banka teminat mektuplarını açıkça sayar.
2. Yönetmelikte sayılmayan bir varlık kabul edilebilir mi?
Evet. Yönetim Kurulu kararı ve SPK onayıyla başka sermaye piyasası araçları veya varlıklar da teminat olarak kabul edilebilir.
3. Teminat tutarı Yönetmelikte sabit mi?
Hayır. Tutar ve uygulama esaslarını Yönetim Kurulu belirler.
4. Teminatın nominal değeri tamamen sayılır mı?
Zorunlu değildir. Değerleme ve risk esasları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir; iskonto uygulanabilir.
5. Teminat eksilirse ne yapılır?
Eksik kısım ilgili Borsa düzenlemelerinde öngörülen süre içinde tamamlanmalıdır.
6. Eksik teminat işlem yetkisini etkiler mi?
Evet. m.11 kapsamında teminatın tamamlanmaması tedbiren işlem yapma yetkisinin kaldırılması sebeplerinden biri olabilir.
7. Teminat mektubu kabul edilir mi?
Evet. Banka teminat mektupları m.10’da açıkça sayılmıştır; metin ve diğer şartlar güncel Borsa düzenlemelerine uygun olmalıdır.
8. TCMB Borsa teminatı yatırır mı?
Hayır. TCMB m.6 uyarınca Borsa teminat yükümlülüklerinden muaftır.
9. Teminat ile güvence bedeli aynı mı?
Hayır. Yönetmelikte farklı hukuki kalemler olarak düzenlenir ve ayrı izlenmelidir.
10. Teminat ne zaman iade edilir?
Serbest bırakma ve iade esaslarını Yönetim Kurulu belirler; açık yükümlülük ve ilgili Borsa prosedürü kontrol edilmeden otomatik iade varsayılmaz.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
