Borsa İstanbul’da İşlem Yapma Yetkisi Nasıl Alınır? Yönetmelik m.5 | 2026
Borsa İstanbul’da işlem yapma yetkisinin hukuki dayanağı
Borsa İstanbul’da işlem yapma yetkisinin temel usulü, Borsa İstanbul A.Ş. Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliği’nin 5. maddesinde düzenlenmiştir. Yönetmelik, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 67. maddesine dayanır. Bu nedenle işlem yapma yetkisi, yalnızca Borsanın ticari bir kabul işlemi değildir; sermaye piyasası mevzuatı içinde, Borsa ve Sermaye Piyasası Kurulu gözetimine bağlı düzenlenmiş bir yetkilendirme statüsüdür.
Madde 5, başvurunun hangi piyasa, pazar, platform veya sistem için yapıldığının açıkça belirtilmesini zorunlu kılar. Başvuran kuruluş yalnız işlem yapma yetkisi talep edebilir veya şartları varsa işlem yapma yetkisiyle birlikte üyelik de talep edebilir. Yetkinin kapsamı başvuruya konu işlem ortamı bakımından belirlenir. Bir piyasada yetkili olmak, diğer bütün piyasa ve platformlarda kendiliğinden yetkili olmak anlamına gelmez.
Bu ayrım uygulamada önemlidir. Kuruluşun faaliyet stratejisi, teknik altyapısı, insan kaynağı, muhasebe sistemi, risk yönetimi ve teminat yapısı başvurulan piyasa bakımından hazırlanmalıdır. Yetki belgesinde gösterilen faaliyet alanı ve kapsam, kuruluşun hangi çerçevede işlem yapabileceğini somutlaştırır.
Kimler Borsa İstanbul’da işlem yapma yetkisi için başvurabilir?
Madde 5 doğrudan, Borsalar ve Piyasa İşleticilerinin Kuruluş, Faaliyet, Çalışma ve Denetim Esasları Hakkında Yönetmeliğin 24. maddesindeki çerçeveye gönderme yapar. Dolayısıyla başvuru hakkı, sermaye piyasası mevzuatının Borsada işlem yapmasına izin verdiği kurumlarla sınırlıdır. Başvuru sahibi önce kendi kuruluş ve faaliyet izninin, talep ettiği Borsa faaliyetiyle uyumlu olup olmadığını kontrol etmelidir.
Başvuruda en kritik nokta, faaliyet izni ile Borsa işlem yetkisinin birbirinden ayrılmasıdır. Bir yatırım kuruluşunun sermaye piyasası mevzuatı kapsamında belirli bir faaliyeti yürütme iznine sahip olması, o kuruluşun Borsa İstanbul’un her piyasasında otomatik olarak işlem yapabileceği anlamına gelmez. Borsa nezdindeki işlem yapma yetkisi ayrıca alınır ve başvurulan piyasa, pazar, platform veya sistem bakımından değerlendirilir.
Bu sebeple şirket esas sözleşmesi, ortaklık yapısı ve faaliyet izinlerinin başvuru kapsamıyla tutarlı olması gerekir. Şirketler hukuku boyutunda esas sözleşme ve temsil yapısının değerlendirilmesi için şirketler hukuku rehberimize; sözleşmesel ve kurumsal yükümlülüklerin genel çerçevesi için ticari sözleşmeler hukuku sayfamıza da bakılabilir.
Başvuru dilekçesine hangi belgeler eklenir?
Yönetmeliğin 5. maddesi, başvurunun yetkili imzaları taşıyan bir dilekçeyle yapılmasını ve dilekçede işlem yapılmak istenen piyasa, pazar, platform veya sistemin belirtilmesini zorunlu tutar. Dilekçeye şirketin hukuki, mali, yönetsel ve teknik yapısını ortaya koyan belgeler eklenir.
Başlıca belgeler; esas sözleşme, ortaklık paylarının dağılımını gösteren bilgiler, merkez adresi ve iletişim bilgileri, yöneticilerin özgeçmişleri, bilgi işlem sistemleri ve teknolojik altyapıya ilişkin açıklamalar, ilgili personele ilişkin bilgiler, muhasebe programı ve altyapısına ilişkin genel bilgiler ile olağanüstü durum planıdır. Ayrıca ilgili mevzuat uyarınca Borsa tarafından başka bilgi ve belgeler de istenebilir.
Bu liste, yalnızca evrak tamamlama listesi olarak görülmemelidir. Borsa, başvuran kuruluşun faaliyetini güvenli şekilde yürütebilme kapasitesini değerlendirir. Teknolojik altyapı bilgisi emir iletiminin ve kayıt sistemlerinin güvenilirliği; personel bilgileri faaliyet için gereken organizasyon kapasitesi; olağanüstü durum planı ise kesinti halinde iş sürekliliğinin nasıl sağlanacağı bakımından önem taşır.
Başvuru dosyasındaki bütün bilgilerin güncel ve birbiriyle uyumlu olması gerekir. Ticaret sicilindeki yönetici veya adres bilgisi ile başvuru dosyasındaki bilgi farklıysa eksiklik giderilmeden sağlıklı bir değerlendirme yapılamaz. Başvuru öncesi kurumsal belgelerin tek bir kontrol listesi üzerinden karşılaştırılması bu nedenle önemlidir.
Borsa inceleme yapabilir mi ve kararı kim verir?
Evet. Borsa personeli, işlem yapma yetkisi talebinde bulunan kuruluş nezdinde inceleme yapabilir. İncelemenin amacı, Borsa düzenlemelerinde öngörülen şartların fiilen sağlanıp sağlanmadığını belirlemektir. Yönetim Kurulu, inceleme ve sunulan belgeler sonucunda şartların sağlanıp sağlanmadığına karar verir.
İnceleme yetkisi, başvuru dosyasındaki beyanların yalnız kâğıt üzerinde kabul edilmediğini gösterir. Teknolojik altyapının, personelin, risk kontrolünün veya muhasebe sisteminin başvuruda anlatıldığı şekilde kurulup kurulmadığı araştırılabilir. Bu nedenle dosyada bulunması gereken bilgilerin yalnız şeklen değil, fiili durumla uyumlu olması gerekir.
Yönetim Kurulu tarafından belirlenen işlem yapma yetkisi esasları Sermaye Piyasası Kurulu onayıyla yürürlüğe girer. Böylece başvurunun değerlendirilmesi yalnız Borsa iç prosedürü niteliğinde kalmaz; Kurul onaylı düzenleyici çerçeve içinde yürütülür.
Yetki kararı bildirildikten sonra bir aylık süre nasıl işler?
Madde 5’in en somut süre kuralı, Yönetim Kurulu kararının başvurana bildirilmesinden sonra başlayan bir aylık süredir. Başvuran, üye olup olmamasına göre giriş aidatı, başvurulan her piyasa/pazar/platform/sistem için faaliyet aidatı, yıllık aidat ve ilgili teminatlar ile gerekiyorsa güvence bedelini bu süre içinde yatırmalıdır.
Bu süre içerisinde yükümlülüklerin tamamı yerine getirilmezse başvuru işlemden kaldırılır. Ancak Genel Müdür, bir ayı aşmamak üzere ek süre verebilir. Ek süre kendiliğinden doğan bir hak değildir; Genel Müdürün kararı gerekir. Süre geçtikten sonra ödemeyi daha sonra tamamlamak başvurunun otomatik olarak devam ettiği anlamına gelmez.
Giriş aidatı ve faaliyet aidatları iade edilmez. Yıllık aidatın kıstelyevm yöntemiyle iade edilip edilmeyeceği ise Yönetim Kurulunun belirlediği esaslar çerçevesinde Genel Müdür tarafından karara bağlanır. Aidat ve güvence bedeli tutarları Yönetim Kurulu tarafından belirlenir ve Kurul onayıyla yürürlüğe girer. Bu nedenle sabit bir tutarı mevzuattan bağımsız şekilde yazmak doğru değildir; başvuru tarihindeki güncel Borsa tarifesi esas alınmalıdır.
İşlem yapma yetkisi alındıktan sonra ne yapılır?
Yükümlülüklerini tamamlayarak işlem yapma yetkisi alan kuruluşun, faaliyet alanını ve kapsamını gösteren belgeyi alması gerekir. Yetkinin kullanılacağı alan bu belge ve ilgili piyasa düzenlemeleriyle birlikte değerlendirilir.
Daha sonra başka bir piyasa, pazar, platform veya sistemde faaliyete başlanacaksa yeniden başvuru gerekir. Aynı şekilde işlem yapma yetkisi geçici olarak durdurulmuş bir kuruluş yeniden faaliyete geçmek istediğinde, Yönetim Kurulunun belirlediği şartların sağlandığını gösteren belgelerle Borsaya başvurur. Genel Müdür bu başvurularda da inceleme yaptırabilir.
Yetki alındıktan sonra yükümlülüklerin sona erdiği düşünülmemelidir. Yönetmeliğin 8. maddesi; mevzuata uyum, teminatların süresinde tamamlanması, bilgi ve belge verme, mali ve hukuki değişiklikleri bildirme, emir risklerini kontrol etme ve Borsa sistemlerinin güvenliğini tehlikeye sokacak girişimleri önleme gibi sürekli yükümlülükler öngörür. Sermaye piyasasında yetkilendirme, tek seferlik bir izin değil, devam eden uyum statüsüdür.
Başvuruda en sık hukuki riskler nelerdir?
Birinci risk, yanlış veya eksik faaliyet kapsamıyla başvuru yapılmasıdır. Dilekçede talep edilen piyasa açıkça yazılmalı; şirketin izinleri, teknik altyapısı ve personeli bu faaliyetle uyumlu olmalıdır. İkinci risk, ticaret sicili, esas sözleşme, ortaklık yapısı ve yöneticilere ilişkin güncel belgelerin birbirini tutmamasıdır. Üçüncü risk, teknolojik ve operasyonel hazırlığın yalnız metin üzerinde gösterilmesi, fakat Borsa incelemesinde fiilen doğrulanamamasıdır.
Dördüncü risk süre yönetimidir. Yetki kararı bildirildikten sonraki bir aylık ödeme ve teminat süresi kaçırıldığında başvuru işlemden kaldırılabilir. Bu nedenle kararın tebliğ tarihi, ödeme takvimi, teminatların kuruluş biçimi ve muhasebe kayıtları aynı dosyada izlenmelidir. Beşinci risk, yetki alındıktan sonra meydana gelen değişikliklerin Borsaya bildirilmemesidir. Ortaklık, yönetim, adres, temsilci yetkisi veya mali durum gibi değişiklikler ayrı uyum yükümlülüğü doğurur.
Emir ve işlem tarafındaki kurallar da yetkilendirme süreciyle bağlantılıdır. Hatalı veya teknik sebepli emir/işlem iptaline ilişkin güncel açıklama için Borsa İstanbul m.33/4 rehberimize; yabancı yatırımcı hesaplarında kimlik ve adres teyidi boyutu için yabancı yatırımcı adres teyidi rehberimize bakılabilir.
Başvuru dosyasında hangi kayıtlar saklanmalıdır?
Yetkilendirme sürecinde başvuru dilekçesinin imzalı nüshası, eklenen bütün belgelerin başvuru tarihindeki sürümleri, Borsanın ek bilgi talepleri, verilen cevaplar, inceleme sırasında düzenlenen tutanaklar, Yönetim Kurulu kararının bildirim belgesi, aidat ve teminat ödeme dekontları, teminat mektupları veya diğer teminat belgeleri ve yetki belgesi birlikte saklanmalıdır. Böyle bir dosyalama, ileride yetki kapsamı veya sürelerin yerine getirilmesi konusunda ortaya çıkabilecek tereddütleri azaltır.
Elektronik başvuru veya elektronik belge kullanılmışsa dosyanın oluşturulma ve gönderim tarihleri, güvenli elektronik imza kayıtları ve teslim alındığını gösteren sistem kayıtları korunmalıdır. Başvuruda kullanılan iç kontrol ve olağanüstü durum planının daha sonra güncellenmesi halinde önceki sürümler de arşivlenmelidir. Böylece Borsaya hangi tarihte hangi taahhüdün sunulduğu ispatlanabilir.
Başvurunun işlemden kaldırılması ile yetki talebinin reddi aynı şey midir?
Hayır. Yönetmeliğin 5. maddesinde düzenlenen işlemden kaldırma, özellikle kararın bildirilmesinden sonra yerine getirilmesi gereken aidat, teminat ve güvence bedeli gibi yükümlülüklerin belirlenen sürede tamamlanmamasına bağlanan usulî bir sonuçtur. Buna karşılık başvurunun esas bakımından olumlu sonuçlanmaması, Borsa düzenlemelerinde aranan şartların sağlanmadığının değerlendirilmesiyle ilgilidir. Bu iki durumun hukuki sebebi ve sonraki başvuru stratejisi aynı değildir.
İşlemden kaldırılan dosyada öncelikle hangi sürenin kaçırıldığı, yükümlülüğün tamamen mi yoksa kısmen mi yerine getirildiği ve Genel Müdür tarafından ek süre verilip verilmediği kontrol edilmelidir. Yönetmelik ek sürenin en fazla bir ay olabileceğini açıkça belirtir. Dolayısıyla süre yönetimi başvuru dosyasının mali ve hukuki takvimiyle birlikte yürütülmelidir.
Esasa ilişkin değerlendirmede ise şirketin hukuki statüsü, başvuru kapsamı, teknik altyapısı, personeli, olağanüstü durum planı, muhasebe altyapısı ve Borsa düzenlemelerinde aranan diğer şartlar önem taşır. Eksiklik giderilebilir nitelikteyse yeni başvuruda önceki incelemede tespit edilen eksikliklerin giderildiğini gösteren somut belgeler hazırlanmalıdır. Başvurunun yeniden başlaması gereken hâllerde Genel Müdürün bu konuda karar verme yetkisi bulunduğu da m.5’te düzenlenmiştir.
Teminat, güvence bedeli ve aidatlar neden ayrı ayrı izlenmelidir?
İşlem yapma yetkisi sürecinde ödenen veya yatırılan her kalem aynı hukuki işleve sahip değildir. Giriş aidatı ve faaliyet aidatı, yetkilendirme ve belirli işlem ortamlarında faaliyet gösterme statüsüyle bağlantılı mali yükümlülüklerdir. Yıllık aidat takvim yılına bağlı devam eden bir yükümlülüktür. Teminatlar ise Borsa düzeni içinde ortaya çıkabilecek mali risklerin ve yükümlülüklerin güvence altına alınmasına hizmet eder. Güvence bedeli de Yönetmelikte ayrıca tanımlanan ve Borsa işlemleri dışındaki belirli zarar ve yükümlülüklerle ilişkilendirilen bir kalemdir.
Bu sebeple muhasebe kayıtlarında her ödemenin hangi başvuruya, hangi piyasa veya sisteme ve hangi hukuki sebebe dayandığı açıkça gösterilmelidir. Dekont açıklamalarının belirsiz bırakılması, birden fazla piyasa için eş zamanlı yetki talep edildiğinde hangi yükümlülüğün yerine getirildiği konusunda ispat sorununa yol açabilir. Borsa bildirimleri, fatura veya tahakkuk belgeleri ve banka dekontları tek dosyada eşleştirilmelidir.
Teminat tarafında ayrıca Yönetmeliğin 10. maddesi önemlidir. Teminatın türü, miktarı, değerlemesi, eksik kısmın tamamlanması ve serbest bırakılması konuları ayrı kurallara tabidir. Dolayısıyla m.5’teki yetkilendirme takvimi hazırlanırken m.10’daki teminat rejimi de birlikte okunmalıdır. Yetki kararından sonra “teminat yatırıldı” şeklindeki tek satırlık kayıt yerine teminatın türü, nominal tutarı, değerleme sonucu kabul edilen tutarı, bloke veya teslim tarihi ve ilgili piyasa açık biçimde izlenmelidir.
Teknik altyapı ve olağanüstü durum planı neden başvurunun merkezindedir?
Madde 5’in başvuru belgeleri arasında bilgi işlem sistemleri, teknolojik altyapı ve olağanüstü durum planını açıkça sayması tesadüf değildir. Borsa işlemleri saniyeler içinde emir iletimi, eşleştirme, kayıt, takas ve risk kontrolü doğurur. Yetkili kuruluşun sistemi yalnız normal günde çalışmakla kalmamalı; bağlantı kesintisi, veri kaybı, yetkisiz erişim, donanım arızası veya personel erişim problemi gibi durumlarda kontrollü biçimde devam edebilmelidir.
Başvuru dosyasındaki olağanüstü durum planında sorumlu kişiler, alternatif iletişim kanalları, veri yedekleme yöntemi, kritik sistemlerin geri dönüş sırası, müşterilere ve Borsaya yapılacak bildirim kanalları ile test periyotlarının açıkça gösterilmesi yararlıdır. Yönetmelik her ayrıntıyı tek tek saymasa da, Borsa incelemesinde sunulan planın fiilen uygulanabilir olması beklenir. Belgenin yalnız formalite olarak hazırlanması, yerinde inceleme veya sonradan yapılacak denetimde uyum riskine dönüşebilir.
Ayrıca yetki alındıktan sonra altyapıda önemli değişiklik yapılması, yeni sistem kurulması veya faaliyet kapsamının genişlemesi halinde eski başvuru dosyasına dayanılarak hareket edilmemelidir. Güncel durumun Borsa düzenlemelerindeki bildirim ve izin yükümlülükleri bakımından yeniden değerlendirilmesi gerekir. Özellikle temsilci yetkileri, erişim profilleri ve emir iletim sistemlerindeki değişiklikler tarihçeli olarak kayıt altına alınmalıdır.
2026 için işlem yapma yetkisi başvuru kontrol listesi
Başvuru öncesinde hukuki ve operasyonel kontrol aynı anda yapılmalıdır. İlk olarak talep edilecek piyasa, pazar, platform veya sistem netleştirilir. İkinci olarak şirketin sermaye piyasası mevzuatındaki mevcut izinleriyle bu kapsam karşılaştırılır. Üçüncü olarak esas sözleşme, ticaret sicili, ortaklık yapısı ve yöneticilere ilişkin belgeler güncellenir. Dördüncü olarak teknik altyapı, personel, muhasebe sistemi ve olağanüstü durum planı başvuru kapsamına göre gözden geçirilir.
Beşinci aşamada dilekçeyi imzalayacak kişilerin temsil yetkileri kontrol edilir. Altıncı aşamada Borsanın güncel başvuru formları, ücret tarifeleri ve ilgili piyasa prosedürleri resmi kaynaktan teyit edilir. Yedinci aşamada Borsanın ek belge talebi gelmesi ihtimaline karşı dosyadaki belgeler sürüm numarası veya tarih ile arşivlenir. Sekizinci aşamada Yönetim Kurulu kararının tebliğinden başlayacak bir aylık süre için ödeme ve teminat sorumluları önceden belirlenir.
Dokuzuncu aşamada yapılan bütün ödemeler ve teminat tesis işlemleri belgelendirilir. Onuncu aşamada faaliyet alanını ve kapsamını gösteren yetki belgesi alındıktan sonra, kuruluşun iç prosedürleri yetki belgesindeki sınırlarla eşleştirilir. Yetkisiz bir piyasa veya sistemde işlem yapılmasını teknik olarak önleyecek erişim kontrolleri kurulması da uyum açısından önemlidir.
Resmî kaynaklar
Güncel metin ve alt düzenlemeler için Borsa İstanbul Yönetmelikler sayfası, Kurul düzenlemeleri ve bültenleri için Sermaye Piyasası Kurulu ve yürürlükteki mevzuatın doğrulanması için Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmalıdır. Bu yazı, 16 Eylül 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan düzenlemeler dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
1. İşlem yapma yetkisi başvurusu nereye yapılır?
Başvuru, yetkili imzaları taşıyan dilekçe ve zorunlu ekleriyle Borsa İstanbul’a yapılır.
2. Dilekçede hangi piyasanın istendiği yazılmalı mı?
Evet. İşlem yapılmak istenen piyasa, pazar, platform veya sistem dilekçede açıkça belirtilmelidir.
3. Borsa başvuran kuruluşta yerinde inceleme yapabilir mi?
Evet. Borsa personeli başvuran kuruluş nezdinde inceleme yapabilir ve şartların sağlanıp sağlanmadığı bu incelemeyle değerlendirilebilir.
4. İşlem yapma yetkisine kim karar verir?
Yönetmelik m.5 çerçevesinde karar Yönetim Kurulu tarafından verilir.
5. Karar bildirildikten sonra ödeme ve teminat süresi kaç gündür?
Yönetmelik bir ay süre öngörür. Süre, işlem yapma yetkisi verilmesine ilişkin kararın ilgiliye bildirilmesinden itibaren başlar.
6. Bir aylık süre kaçırılırsa ne olur?
Yükümlülüklerin tamamı süresinde yerine getirilmezse başvuru işlemden kaldırılır. Genel Müdür bir ayı aşmayan ek süre verebilir.
7. Giriş aidatı ve faaliyet aidatı geri alınabilir mi?
Hayır. Yönetmelik m.5’e göre giriş aidatı ve faaliyet aidatları iade edilmez.
8. Başka bir piyasada sonradan faaliyet göstermek için yeni işlem gerekir mi?
Evet. Başka bir piyasa, pazar, platform veya sistemde faaliyete başlanacaksa gerekli şartları gösteren belgelerle yeniden Borsaya başvurulur.
9. Yetki aldıktan sonra faaliyet kapsamını gösteren belge alınır mı?
Evet. Yükümlülükleri tamamlayarak işlem yapma yetkisi alanların faaliyet alanı ve kapsamını gösteren belge almaları gerekir.
10. Sermaye piyasası mevzuatındaki faaliyet izni tek başına yeterli midir?
Hayır. İlgili faaliyet izni ile Borsa nezdinde işlem yapma yetkisi farklı düzenleyici aşamalardır; Borsa yetkisi ayrıca alınmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
