Boş Derecenin Satış Bedeli Dağıtımında Hesaba Katılmaması Talep Dilekçesi | TMK872

Kısa ve net cevap: Türk Medenî Kanunu 872, taşınmaz paraya çevrilirken fiilen karşılığı bulunmayan rehin derecesi için satış bedelinden pay ayrılmasına izin vermez. Önce gelen bir rehin mevcut değilse, borçlu önceki rehin senedi üzerinde tasarruf etmemişse veya önceki derecedeki gerçek alacak tescilde belirtilen miktardan düşükse, satış bedeli boş kalan derece hesaba katılmadan sonraki rehinli alacaklılara sıralarına göre dağıtılır. Bu örnek, sonraki sıradaki rehinli alacaklının icra müdürlüğünden güncel tapu ve hesap kayıtları incelenerek dağıtımın TMK 872’ye uygun kurulmasını istemesi içindir. Talep, sonraki rehni tapuda kendiliğinden üst dereceye taşımaz; yalnız paraya çevirme sonucundaki bedel dağıtımında alacakla karşılanmayan boşluğun ayrılmamasını amaçlar.

Bu dilekçenin konusu ve sınırı nedir?

Dilekçe, rehinli taşınmaz satıldıktan sonra satış bedelinin rehin derecelerine göre paylaştırılması aşamasında kullanılır. Başvuran, önceki derecede hiç rehin bulunmadığını, önceki rehin senedi üzerinde tasarruf edilmediğini veya o derecedeki gerçek alacağın tescilli azami tutardan düşük olduğunu somut kayıtlarla gösterir. İcra müdürlüğünden, olmayan ya da kullanılmayan derece tutarı için bedel ayırmadan sonraki rehinli alacaklıların mevcut sırasına göre hesap yapılması istenir. Dosya numarası, satış tarihi, kesinleşen ihale bedeli, rehin kayıtları ve güncel alacak hesapları yazılmadan soyut bir “derece atlatma” talebi kurulmaz.

Bu istem, TMK 871’deki boşalan dereceye ilerleme hakkından farklıdır. TMK 871, bir rehnin terkini üzerine sonraki alacaklının kendiliğinden ilerlemeyeceğini; sözleşmeyle ilerleme hakkı verilecekse resmî şekli, üçüncü kişilere karşı aynî etki için tapu şerhini arar. TMK 872 ise taşınmazın paraya çevrilmesinden sonra satış bedelinin dağıtımında fiilen boş kalan dereceyi hesaba katmaz. Bu nedenle başvuru, tapu kütüğünde yeni derece tescili veya şerh istemez. İki kurum aynı metinde birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Sitedeki TMK 869–872 rehin derecesi rehberi sabit derece sistemini ve ilerleme hakkını genel olarak açıklar. Buradaki örnek ise satış dosyasındaki belirli bir bedel dağıtımının hazırlanmasından önce icra müdürlüğüne sunulacak belge ve hesap odaklı taleptir. Başvuran, başka bir alacaklının temel alacağının hiç doğmadığını ileri sürüyorsa uyuşmazlık yalnız sıra meselesi olmaktan çıkabilir; bu ihtimal ayrıca sınıflandırılır.

TMK 872 hangi üç durumu düzenler?

Birinci durum, sonraki sıradaki rehin hakkından önce gelen bir rehnin mevcut olmamasıdır. Tapu kaydında birinci derece ayrılmış görünse bile o derecede geçerli bir rehin hakkı kurulmamışsa, sırf sicilde derece alanı bulunduğu gerekçesiyle satış bedelinden hayalî bir pay tutulmaz. Tarihsel tapu kayıtları, terkin belgeleri ve güncel takyidat birlikte okunur. Terkin edilen eski rehnin yerine paraya çevirme öncesinde yeni bir rehin kurulmuşsa derece artık boş sayılmayabilir; yalnız güncel kayıt esas alınmadan sonuç kurulmaz.

İkinci durum, borçlunun önceki bir rehin senedi üzerinde tasarruf etmemiş olmasıdır. İpotekli borç senedi veya irat senedi bulunan dosyalarda yalnız tapudaki derece numarası yeterli değildir; senedin düzenlenip düzenlenmediği, teslimi ve tedavülü incelenir. Senet üzerinde tasarruf edilmemişse kanunun saydığı boşluk durumu doğabilir. Sıradan ipotek kaydı ile kıymetli evrak niteliğindeki rehin senedi aynı belge planıyla değerlendirilmez. Başvuru, somut rehin türünü ve senedin durumunu kayıttan gösterir.

Üçüncü durum, önceki sıradaki rehinli alacağın gerçek tutarının o derece için tescilde belirtilen miktardan az olmasıdır. Tapuda yazılı derece miktarı güvence sınırıdır; güncel gerçek alacak her zaman bu azami rakama eşit değildir. Ödeme, mahsup, terkin, hesap kesimi veya başka nedenle gerçek alacak daha düşükse kullanılmayan kısım için satış bedelinden pay ayrılmaz. Ancak bu fark, başvuranın tahminiyle değil önceki alacaklının dosyaya sunduğu hesap, ödeme kayıtları ve gerektiğinde ilgili uyuşmazlık sonucu üzerinden belirlenir.

Boş derece hangi belgelerle ispatlanır?

İlk belge, satışa konu taşınmazın güncel ve tarihsel tapu kayıtlarıdır. Rehin türü, derece, sıra, tescil tarihi, alacaklı, miktar ve para birimi ayrı çizelgeye yazılır. Terkin edilen kayıt varsa terkin tarihi ve yevmiye numarası gösterilir. Sonraki rehinli alacaklının kendi kaydı da aynı taşınmaz ve aynı satış dosyasıyla eşleştirilir. Başka parseldeki rehin veya aynı malike ait farklı taşınmazdaki derece bu hesaba taşınmaz.

İkinci belge, her dereceye ilişkin güncel alacak hesabıdır. Ana para, sözleşme veya kanun kapsamında istenen faiz, gider ve daha önce yapılan tahsilatlar ayrı gösterilir. Tapudaki üst sınır ile takip dosyasındaki gerçek alacak yan yana yazılır. Birinci derece 2.000.000 TL olarak tescilli olsa da gerçek alacak 1.200.000 TL ise 800.000 TL farkın kaynağı hesap belgeleriyle açıklanır. Bu rakam yalnız öğretici örnektir; gerçek dilekçeye dosyadaki kesin tutarlar yazılır.

Üçüncü belge, satış ve para giriş kayıtlarıdır. İhale tutanağı, kesinleşme durumu, tahsil edilen satış bedeli, satış giderleri ve dosyada dağıtıma esas net meblağ birbirinden ayrılır. TMK 872 satış bedelinin rehin sırasına göre dağıtımını düzenler; brüt ihale rakamı ile bütün kesintilerden sonra paylaştırılacak tutar aynı değildir. Masraf ve kesintiler belgesiz biçimde tahmini düşülmez. Dağıtım tablosunun kesim tarihi de dilekçede belirtilir.

Dördüncü belge, varsa rehin senedinin düzenlenme ve tedavül kayıtlarıdır. Kanunun “borçlu önceki bir rehin senedi üzerinde tasarruf etmemişse” şartı, senede bağlı rehinlerde somutlaştırılır. Senedin kimde bulunduğu bilinmiyorsa kesin biçimde tasarruf edilmediği yazılmaz; sicil, teslim ve dosya kayıtlarının celbi istenir. Eksik belgenin varlığı başvuru sahibinin lehine uydurulmuş sonuç gibi sunulmaz.

Dağıtım hesabı nasıl hazırlanır?

Hesap çizelgesinde önce net satış bedeli yazılır. Ardından her rehin derecesi için tapudaki azami güvence tutarı, o derecede gerçekten mevcut alacak, ödenebilir tutar ve kalan bedel gösterilir. Önceki derece tamamen boşsa ödenebilir tutar sıfırdır. Önceki derecedeki gerçek alacak tescilli sınırdan düşükse yalnız gerçek alacak için ödeme öngörülür; kullanılmayan fark satış bedelinden ayrılmaz. Kalan bedel sonraki alacaklılara kendi sıralarıyla yöneltilir.

Para birimi farklı rehinlerde çevrim yapılacaksa kullanılan tarih ve dayanak açıkça yazılır. Faiz hesabı bir tarihte kesilmişse sonraki günler kendiliğinden aynı toplamın içinde sayılmaz. Kısmi tahsilat, iade veya mahsup hangi alacağa işlendiğiyle gösterilir. Aynı ödeme hem önceki alacağı azaltan tahsilat hem satış masrafı olarak iki kez düşülmez. Hesabın denetlenebilir olması, talebin yalnız “bize daha fazla pay verilsin” biçiminde kurulmasından daha önemlidir.

Talep hangi makama sunulur?

Dağıtım veya sıra cetveli henüz hazırlanmadıysa, belge ve hesap talebi rehnin paraya çevrildiği icra dosyasına, dosyayı yürüten icra müdürlüğüne sunulur. Dilekçede takip numarası, taşınmaz bilgisi, satış kaydı ve başvuranın rehin sırası bulunur. İcra müdürlüğünden TMK 872’nin üç olasılığı yönünden kayıtların incelenmesi, önceki gerçek alacağın belirlenmesi ve boş derece ayrılmadan dağıtım yapılması istenir. Başka bir icra dairesine veya tapu müdürlüğüne gönderilen genel yazı, satış dosyasındaki dağıtım talebinin yerini tutmaz.

İİK 140’a göre satış tutarı bütün alacakları tamamen ödemeye yetmezse icra dairesi sıra cetveli yapar. İİK 141, cetvel suretlerinin ilgililere tebliğini düzenler. Bu nedenle cetvel hazırlanmışsa tebliğ tarihi, cetveldeki her pay ve başvuranın sırası kontrol edilir. Tebliğ belgesi görülmeden yedi günlük sürenin başlangıcı tahmin edilmez. Dilekçe, henüz tebliğ edilmemiş bir taslağı kesinleşmiş cetvel gibi nitelemez.

Sıra cetveli yanlışsa dava mı şikâyet mi gerekir?

İİK 142 açık bir ayrım kurar. İtiraz, başka bir alacaklının alacağının esasına veya miktarına ilişkinse cetvel suretinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde takibin yapıldığı yer mahkemesinde ilgililer aleyhine dava açılır ve dava basit yargılama usulüyle görülür. Görevli mahkeme değerlendirmesi temel hukuki ilişkinin niteliğiyle birlikte yapılır; dilekçe örneği somut ilişki incelenmeden her dosya için tek bir genel mahkeme adı üretmez.

Uyuşmazlık yalnız sıraya ilişkinse, İİK 142 gereği şikâyet yoluyla icra mahkemesine başvurulur. TMK 872 uyarınca fiilen boş olan derece için bedel ayrıldığı ve sonraki rehinli alacaklıya sıra içinde düşmesi gereken payın verilmediği iddiası, başka bir alacağın varlığı ve miktarı tartışılmıyorsa sıra işlemine yönelik olabilir. Buna karşı önceki alacaklının gerçekte hiç doğmadığı, ödendiği veya miktarının yanlış olduğu ileri sürülüyorsa maddi hukuk uyuşmazlığı ayrıca incelenir. Başvurunun adı, ileri sürülen gerçek vakıaya göre belirlenir.

Yedi günlük süre kanunda cetvel suretinin tebliğine bağlanmıştır. İcra müdürlüğüne cetvel öncesinde sunulan bu talep, daha sonra yapılması gereken şikâyet veya itiraz davası süresini durdurmaz ve uzatmaz. Başvuran, cetvel tebliğ edildiğinde dosyadaki önceki talebine güvenerek süreyi bekletmez. Tebliğ tarihi, elektronik veya fiziki tebligat kaydı ve başvurunun konusu ayrı kontrol edilir.

İlerleme şerhi ile satış dağıtımı neden karıştırılmamalıdır?

Boşalan dereceye ilerleme hakkı, sonraki rehinli alacaklıya malik ile yapılan resmî sözleşme ve tapu şerhi üzerinden özel bir hak sağlar. Böyle bir hak, taşınmaz henüz satılmadan önce sicil düzeninde önem taşır. TMK 872’deki boş derece kuralı ise satış gerçekleştiğinde mevcut olmayan veya kullanılmayan derece karşılığı için para ayrılmasını engeller. Başvuranın ilerleme sözleşmesi olmasa da TMK 872’nin dağıtım kuralı uygulanabilir; fakat bu, tapudaki derecesinin geçmişe dönük değiştiği anlamına gelmez.

Taşınmaz rehni türleri ve üst sınır ipoteği rehberi, tapudaki güvence tutarı ile gerçek borç arasındaki ayrımı açıklar. İpotek borcu ve satış rehberi ise rehnin paraya çevrilmesinin genel çerçevesini gösterir. Bu içeriklerden hiçbiri somut sıra cetvelindeki tutar, tebliğ tarihi ve başvuru türü denetiminin yerine geçmez.

Boş derecenin hesaba katılmaması talep dilekçesi örneği

Aşağıdaki metin, sıra cetveli veya dağıtım hesabı hazırlanmadan önce icra müdürlüğüne sunulacak örnektir. Köşeli alanlar yalnız dosyadaki gerçek bilgi ve belgelerle doldurulur.

TMK 872 boş derece satış bedeli dağıtım talep dilekçesini Word olarak indirin. Düzenlenebilir dosyanın ikinci sayfasındaki derece ve dağıtım çizelgesinde tapu miktarı, gerçek alacak, boş kısım ve kalan satış bedeli ayrı alanlara yazılır.

Gönderim ve tebliğ sonrası kontrol

Başvurudan önce bütün rakamların aynı kesim tarihine ait olduğu doğrulanır. Tapu kaydı, satış tutanağı ve alacak hesapları farklı tarihlerdeyse bu fark açıklanır. Terkin edilmiş derece sonradan yeniden kullanılmışsa eski kayıt üzerinden boşluk iddiası kurulmaz. Önceki alacaklının hesabı dosyada bulunmuyorsa belgenin celbi istenir; tahmini bakiye kesin rakam gibi yazılmaz. Başvuranın kendi rehin tutarı da tescilli sınır ve gerçek alacak bakımından ayrı gösterilir.

Sıra cetveli tebliğ edildiğinde önceki başvurunun dikkate alınıp alınmadığı kontrol edilir. Sorun yalnız sıra işlemi ise icra mahkemesine şikâyet; alacağın esas veya miktarı tartışılıyorsa İİK 142’deki dava yolu değerlendirilir. Yedi günlük süre gerçek tebliğ kaydına göre hesaplanır. Bu örnek cetvel öncesi idari talep olduğundan kanun yolu dilekçesi yerine kullanılmaz; süre geçtikten sonra yapılmış genel bir düzeltme yazısının kaybedilen süreyi geri getireceği söylenmez.

Sık sorulan sorular

1. TMK 872 neyi emreder?

Taşınmazın satış bedeli dağıtılırken fiilen boş kalan rehin derecesinin hesaba katılmamasını ve sonraki alacaklılara sıralarına göre dağıtım yapılmasını emreder.

2. Boş derece sonraki ipoteği tapuda otomatik yükseltir mi?

Hayır. TMK 871’e göre terkin sonraki rehni kendiliğinden ilerletmez; TMK 872 satış bedelinin dağıtımını düzenler.

3. Önceki gerçek alacak tescilli tutardan azsa ne olur?

Önceki alacağa gerçek tutarı kadar pay ayrılır; güvence sınırının kullanılmayan kısmı için satış bedeli bloke edilmez.

4. Başvuru nereye sunulur?

Dağıtım hazırlanmadan önce rehnin paraya çevrildiği dosyayı yürüten icra müdürlüğüne sunulur.

5. Tapu kaydı tek başına yeterli midir?

Hayır. Güncel ve tarihsel tapu kayıtları, gerçek alacak hesapları, tahsilatlar, satış belgeleri ve varsa rehin senedi kayıtları birlikte incelenir.

6. Sıra cetveli tebliğ edilirse süre kaç gündür?

İİK 142, cetvel suretinin tebliğinden itibaren yedi günlük süre öngörür; başlangıç gerçek tebliğ belgesinden belirlenir.

7. Yalnız sıraya ilişkin hata hangi yolla ileri sürülür?

İİK 142 uyarınca yalnız sıraya ilişkin itiraz şikâyet yoluyla icra mahkemesine sunulur.

8. Başka alacaklının miktarı tartışılıyorsa ne yapılır?

Alacağın esası veya miktarına itiraz varsa takibin yapıldığı yer mahkemesinde ilgililer aleyhine dava yolu değerlendirilir.

9. İcra müdürlüğüne önceden talep sunmak yedi günlük süreyi durdurur mu?

Hayır. Cetvel öncesi talep, sonraki şikâyet veya dava süresini durdurmaz ve uzatmaz.

10. Satış bedeli ile ihale bedeli her zaman aynı mıdır?

Dağıtıma esas net tutar, belgeli satış ve paylaştırma giderleri nedeniyle brüt ihale bedelinden farklı olabilir; hesap kalemleri ayrı gösterilir.

Resmî dayanak ve ilgili içerikler

TMK 870–873’ün güncel metni Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat sisteminden 10 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilmiştir. Sıra cetveli ve kanun yolu ayrımı için Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığındaki İİK m.140–142 metni esas alınmıştır. Resmî mevzuat bağlantıları ve güncel işlem kayıtları somut dosya üzerinden yeniden karşılaştırılmalıdır. Sitedeki farklı hukuki başvuru türlerine örnek dilekçeler sayfasından ulaşılabilir.

TMK 872 talebinde tapudaki derece miktarı, gerçek alacak, net satış bedeli ve sonraki rehin sırası aynı kesim tarihli belgelerle karşılaştırılır.

Bu dilekçe örneği Av. Halil Bakırcı adına yayımlanan bilgilendirme içeriğidir. Örnek metin gerçek dosyanın olayları, delilleri ve güncel mevzuatı değerlendirilerek uyarlanmalıdır.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

Büro avukatı: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →