BSD-3-Clause Lisansında Geliştirici Adı Ürün Reklamında Kullanılabilir mi?
BSD-3-Clause lisansı, kodu kullanma izniyle hak sahibinin veya katkı verenlerin adını ürün reklamında kullanma iznini birbirinden ayırır. Lisansın üçüncü koşulu, bu yazılımdan türetilmiş ürünleri onaylatmak veya tanıtmak amacıyla ilgili adların kullanılmasını önceden verilmiş özel yazılı izne bağlar. Kodun açık kaynak olması bu izni kendiliğinden sağlamaz. Türk hukukunda yanıltıcı iş ilişkisi veya onay açıklaması TTK m.55/1-a-2; karıştırılmaya yol açan sunum m.55/1-a-4; tescilli işaretin kullanımı ise koşullarına göre SMK m.7 bakımından ayrıca incelenir.
Buradaki hukuki sorun, ürün içindeki telif bildiriminde geliştiricinin adını doğru göstermekten farklıdır. Şirket lisans gereği kaynak bilgisini korurken aynı kişiyi ürününün ticari destekçisi, resmî iş ortağı veya güvenlik garantörü gibi sunamaz. Hangi sözün nerede kullanıldığı, hangi görselle birleştirildiği ve kimin onayını ima ettiği belirlenmelidir. Bir yazılım bileşeninin üründe bulunması, o bileşeni geliştiren herkesin ürünü inceleyip tavsiye ettiği anlamına gelmez.
1. Önce kullanılan BSD metni kesinleştirilir
“BSD lisanslı” ifadesi tek başına yeterli lisans tanımı değildir. Farklı BSD metinleri bulunur ve kullanılan paketteki koşul listesi görülmelidir. Open Source Initiative üzerindeki BSD-3-Clause metni üç koşullu lisansı tanımlar. İncelemede paketin lisans dosyası, sürümü ve telif sahibi kaydı alınır. Bir internet özetindeki kısa etiketle ürünün gerçek paketindeki metin farklıysa hangi belgenin hak sahibi tarafından o sürüme uygulandığı belirlenmeden reklam yayınına geçilmemelidir.
Lisans dosyasındaki kişi veya kuruluş adlarıyla projeyi bugün yöneten kuruluş aynı olmayabilir. Katkı verenler, farklı şirketler ve eski hak sahipleri ayrı kayıtlarda görünebilir. İnceleme, ürün reklamında adı kullanılmak istenen kişinin lisans metnindeki rolünü saptamalıdır. Sadece kod deposuna erişimi olan bir proje yöneticisinin bütün katkı verenler adına tanıtım izni verebildiği varsayılmaz. İznin kapsamı kadar izni verenin yetkisi de belgelenmelidir.
2. Bildirim yükümlülüğü reklam onayı değildir
BSD-3-Clause’un ilk iki koşulu kaynak ve ikili dağıtımda telif bildirimi, koşullar ve sorumluluk açıklamasının korunmasını düzenler. Üçüncü koşul ise adın ürünü destekleme veya tanıtma amacıyla kullanımını ayrı izne bağlar. Bu iki düzenleme birlikte uygulanır: gerekli isim ve lisans bilgisi silinmez, fakat bu bilgi hak sahibinin ticari onayı varmış gibi yeniden sunulmaz. Bir koşula uymak diğer koşulu ortadan kaldırmaz.
FSEK m.15 eser sahibinin adının belirtilmesine ilişkin manevi yetkiyi düzenler. Bu hakkın konusu, eserin kime ait olduğunun doğru gösterilmesidir; ürün reklamına genel destek verilmesi değildir. Eserde adın belirtilmesi hakkı incelemesindeki kaynak gösterme yükümlülüğü ile BSD metnindeki tanıtım izni bu nedenle aynı işlem olarak ele alınmamalıdır. Telif bildiriminde adı bulunan kişiyi satış sayfasında “ürünümüzün arkasındaki ekip” diye göstermenin ayrıca hukuki dayanağı gerekir.
3. Ürün tanıtımı hangi mecralarda değerlendirilir?
İnceleme yalnız ana sayfadaki reklam sloganıyla sınırlı tutulmamalıdır. Ürün ambalajı, uygulama mağazası açıklaması, satış sunumu, teklif eki, bayi kataloğu, etkinlik standı ve sosyal medya görseli de adın ürün tanıtımında kullanıldığı yerler olabilir. Her metnin hedeflediği kişi ve oluşturduğu anlam görülmelidir. Bir lisans listesindeki açıklama ile ürünün satın alma düğmesinin yanında yer alan onay rozeti aynı bağlamı taşımaz. Konum ve tasarım, açıklamanın hukuki değerlendirmesinde somut delildir.
Teknik kökeni doğru anlatmak ile ürüne destek veya iş ortaklığı izlenimi vermek ayrılmalıdır. Metin yalnız kullanılan bileşeni belirtse bile başlık, logo düzeni veya eşlik eden cümle bunu onay açıklamasına dönüştürebilir. Bu nedenle reklamın tek cümlesini diğer öğelerden koparmak sağlıklı inceleme sağlamaz. Lisansın izin şartı bakımından, ilgili adın ürünü tanıtmak için kullanılıp kullanılmadığı bütün materyal üzerinden değerlendirilir. İzin gereken kullanım, küçük puntolu bir dipnotla otomatik olarak izinli hâle gelmez.
4. Özel yazılı izin kimden ve hangi kapsamda alınır?
İzin metninde kullanılacak ad, ürün ve onaylanan ifade belirlenmelidir. Hak sahibinin kuruluş adıyla gerçek kişi katkı verenin adı farklı izin konularıdır. Bir kişinin kendi adına açıklamayı kabul etmesi, işvereninin veya bütün proje topluluğunun desteği bulunduğunu göstermeyebilir. Kuruluş adına izin verenin temsil yetkisi kontrol edilir. Lisansın üçüncü koşulunda aranan özel ön izin, kodun indirme sayfasında serbestçe erişilebilir olmasıyla veya tartışma forumunda sessiz kalınmasıyla aynı değildir.
Kapsam; mecra, dil, süre, ürün sürümü, kullanılacak görsel ve onaylı cümle bakımından açıklanmalıdır. Yalnız belirli konferans sunumu için verilmiş izin bütün reklamlarda süresiz kullanım yetkisi gibi uygulanmamalıdır. Ürün daha sonra değişmişse önceki onayın yeni iddiayı kapsayıp kapsamadığı incelenir. Teknik olarak bir bileşeni değerlendirmiş kişinin, ürünün bütün güvenliğini veya mevzuata uyumunu onayladığı yazılacaksa bunun gerçekten verilmiş izin ve incelemeyle karşılığı bulunmalıdır.
Şirket, yazılı izni pazarlama ekibinin erişebileceği sürüm kayıtlarına bağlamalıdır. Hangi tasarımın kim tarafından onaylandığı ve sonradan hangi değişikliğin yapıldığı görülebilmelidir. Önceden onaylanan metne reklam ajansının yeni bir garanti ifadesi eklemesi, önceki iznin kapsamını kendiliğinden genişletmez. İzin belgesinin bulunması kadar yayımlanan gerçek materyalle aynı olması önemlidir. Yayına gönderilen son dosya ile onaylanan dosyanın eşleştirilmesi bu nedenle gereklidir.
Ad kullanımına verilen izin, geliştiricinin müşteriye bakım, destek veya tazminat borcu üstlendiğini tek başına göstermez. İzin yalnız belirli bir tanıtım cümlesini kapsıyorsa bundan ayrı bir hizmet sözleşmesi çıkarılamaz. TBK m.19 uyarınca tarafların gerçek ve ortak iradesi araştırılır. Müşteri ürün arızasında doğrudan açık kaynak geliştiricisine başvurabileceğini düşünüyorsa, bu beklentinin hangi satış açıklamasından doğduğu ayrıca kaydedilir. İzin veren kişiyle ürün satıcısının üstlendiği borçlar aynı sözleşmede birbirine karıştırılmamalıdır.
BSD-3-Clause metninin garanti ve sorumluluk açıklaması da bu ayrım içinde okunmalıdır. Bileşenin lisansında bulunan açıklama, ürünü satan şirketin müşteriye ayrıca verdiği performans veya bakım taahhüdünü yok saymak için tek başına yeterli değildir. Satıcı kendi ürününün belirli şartlarda çalışacağını üstlenmişse bu sözün kapsamı kendi sözleşmesinden belirlenir. Açık kaynak geliştiricisinin ürünü desteklediği yönünde gerçeğe aykırı bir açıklama eklenmesi, satıcının taahhüt dosyasını daha da belirsiz hâle getirir. Lisans belgesiyle satış vaadi bu yüzden birlikte karşılaştırılır.
Satış ekibinin kullanacağı onaylı ifadeler, müşteriye teslim edilen teklifin bir parçası hâline geliyorsa teklif sürümü de saklanır. Teknik bileşenin yalnız belli modülde bulunması, ürünün bütün modüllerinin aynı geliştirici tarafından denetlendiği şeklinde sunulmamalıdır. İzin metninde bulunmayan denetim, sertifikasyon veya destek iddiası için ayrıca gerçek dayanak gerekir. İfade düzeltilirken müşteriye daha önce verilen sözün sözleşmesel sonucu da incelenir; web sayfasının değiştirilmesi geçmiş teklif kayıtlarını kendiliğinden değiştirmez.
5. Gerçek olmayan iş ilişkisi TTK m.55 bakımından nasıl incelenir?
Türk Ticaret Kanunu m.55/1-a-2 işletmenin faaliyetleri ve iş ilişkileri hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamaları haksız rekabet hâlleri arasında sayar. Üründe açık kaynak kod kullanılmış olması, geliştirici kuruluşla ticari ortaklık kurulduğunu kanıtlamaz. Böyle bir ortaklık ilan edilmişse sözleşme, izin ve gerçek iş ilişkisi gösterilmelidir. Ürün tanıtımındaki açıklamanın muhatabı bakımından hangi ilişkiyi ifade ettiği ve mevcut ilişkinin bundan farklı olup olmadığı incelenir.
TTK m.55/1-a-4 ise başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleriyle karıştırılmaya yol açan davranışları kapsar. Lisanslanan bileşenin adıyla ürünün kendi adının sunumu, tüketicinin veya ticari alıcının ürünün kaynağını yanlış anlamasına neden olacak biçimde düzenlenmişse bu hüküm ayrıca değerlendirilir. İhlal iddiası için yalnız “adı geçti” demek yeterli değildir. Sözcük, işaret, yerleşim, dağıtım kanalı ve ticari bağ birlikte somutlaştırılır.
6. İsim veya logo tescilli markaysa ayrı kontrol gerekir
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.7 marka sahibinin haklarını düzenler. İşaretin işletmenin evrak ve reklamlarında kullanılması da m.7/3-ç kapsamında, ikinci fıkradaki koşullarla değerlendirilebilir. Aynılık, benzerlik, kapsanan mal veya hizmet ve karıştırılma ihtimali gibi unsurlar somut olayda gösterilmelidir. Kod lisansı, bu unsurları değerlendirmeyi gereksiz kılan sınırsız bir marka ruhsatı değildir. Ad izni ile logo kullanım izninin aynı belgede bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilir.
SMK m.7/5, dürüst ve ticari hayatın olağan akışı içindeki belirli açıklayıcı kullanımları da düzenler. Dolayısıyla her teknik isim anılması otomatik marka tecavüzü olarak nitelenmez. Bununla birlikte bu hüküm, lisansın üçüncü koşulunu incelemeden bütün ürün tanıtımlarına genel onay verilmesi anlamına gelmez. Marka hukuku, sözleşmedeki ad kullanım koşulu ve yanıltıcı açıklama iddiası ayrı sorulardır. Bir alandaki savunma, diğer alandaki bütün şartları kendiliğinden karşılamaz.
7. Katkı veren adı ve eser sahibi sıfatı karıştırılmamalıdır
Açık kaynak projesinde katkı, belirli bir dosya veya işlevle sınırlı olabilir. Bütün ürünün o kişi tarafından geliştirildiği veya incelendiği yönündeki açıklama için ayrı dayanak gerekir. Kodun kökeni doğru anlatılırken katkının sınırı korunmalıdır. FSEK m.15 bakımından gerçek eser sahipliği ile lisans metninde adı geçen telif hakkı sahibi kuruluşun konumu her olayda aynı değildir. Şirketin mali hak kullanım yetkisi bulunması, bütün gerçek kişi katkıların yaratıcı kimliğini kendisine geçirmez.
Bu konuda ekip içi liste tek başına dışarıya açıklama yetkisi sağlamaz. Katkı verenin açık kaynak deposunda adını belirtmiş olması, isminin farklı ürünün reklam kampanyasına taşınmasına sınırsız rıza verdiği anlamına gelmez. Ticari ürünün hangi bileşeni kullandığı, hangi katkıyı temel aldığı ve kimden hangi izin alındığı ayrı gösterilir. Ürünün kaynak ve sürüm envanteri, pazarlama iddiasının teknik gerçekliğini doğrulamak için de kullanılır.
8. Dağıtıcı ve reklam ajansının hazırladığı metinler
Ürünün satışı bayi veya reklam ajansı üzerinden yapılıyorsa onaysız iddianın nerede oluşturulduğu tespit edilir. Üreticinin onayladığı materyalle bayinin eklediği cümle aynı kayıtta tutulmamalıdır. Sözleşmede üçüncü taraf adlarının kullanım kuralları, materyal onayı ve yanlış açıklamanın kaldırılması düzenlenebilir. Böyle bir iç düzen, hak sahibinin kanundan doğan taleplerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; fakat taraflar arasındaki borcu ve olaya kimin hangi ölçüde katkı verdiğini belirlemeye yardım eder.
Türk hukukunun uygulandığı sözleşmede TBK m.112, üstlenilmiş reklam veya lisans uyum borcunun gereği gibi yerine getirilmemesinden doğan zararın değerlendirilmesinde önemlidir. Müşteri, ajansa gerekli lisans dosyasını vermiş mi, ajans onaylı metinden ayrılmış mı, ürün şirketi son görseli kontrol etmiş mi soruları belgelenir. Yalnız sözleşmeye “tüm sorumluluk ajanstadır” yazılmasıyla üçüncü kişinin haklarının inceleme dışı kaldığı sonucu çıkarılamaz. İlişkiler ayrı değerlendirilmelidir.
9. İzinsiz açıklama yayımlandıysa düzeltme nasıl yapılır?
Önce yayımlanan materyalin tam kopyası, adresi, tarihi ve hangi hesap üzerinden yayımlandığı korunmalıdır. Ardından tartışmalı tanıtım unsuru ile korunması gereken lisans bildirimi ayrılır. Onaysız reklam cümlesini düzeltmek için telif bildirimindeki adı da silmek, lisansın başka koşullarına aykırılık yaratabilir. Düzeltme; yanlış onay veya ilişki izlenimini gidermeli, kaynak bilgisini doğru bırakmalıdır. Ürünün dağıtım paketinde de değişiklik gerekiyorsa hangi sürüme uygulanacağı belirlenir.
Haksız rekabetin sona erdirilmesi ve yanlış açıklamanın düzeltilmesi TTK m.56’da ayrı talepler olarak düzenlenir. İnternet sayfasından metnin kaldırılması, daha önce dağıtılmış katalog veya bayi sayfalarının da düzeltildiğini göstermez. Yayın envanterindeki mecralar tek tek kontrol edilir. Yazılı uzlaşma varsa hangi materyalin ne zamana kadar değişeceği ve düzeltmenin nasıl doğrulanacağı açık yazılır. Geçmiş zarar talepleriyle gelecekteki kullanım izni de aynı kabul metninde belirsiz bırakılmamalıdır.
10. Hak sahibi hangi talepleri ileri sürebilir?
TTK m.56 kapsamında hak sahibi koşullarına göre haksızlığın tespitini, men’ini, oluşan durumun ortadan kaldırılmasını ve yanıltıcı beyanın düzeltilmesini isteyebilir. Tazminatta kusur ve ilgili zarar koşulları ayrıca değerlendirilir. Bu yolların ayrıntısı haksız rekabette açılabilecek davalar yazısında yer alır. Lisans şartının ihlali ile marka veya manevi hak ihlalinin aynı maddi olayda birleşmesi mümkündür; her talebin konusu ve dayanağı ayrı gösterilmelidir.
Para talebi, sırf adın kullanıldığı tespit edilince otomatik belirlenen bir lisans cezası değildir. İhlalin kapsamı, ekonomik etkisi, sorumlu kişiler ve ilgili hukuk incelenir. Yanlış tanıtımla elde edilen iş veya doğan itibar düzeltme gideri ileri sürülüyorsa kayıtlarla açıklanmalıdır. Aynı ekonomik kayıp farklı başlıklarla iki kez tahsil edilecek biçimde hesaplanmamalıdır. Yazılımın telif hakkıyla korunması çerçevesindeki mali hak talepleri de kendi koşullarına tabidir.
11. Dijital delil ve süre dosyası
HMK m.199 elektronik kayıtların belge niteliğini kabul eder. Reklamın tam görünümü, ürün sürümü, kullanılan bileşenin lisansı, alınmış izinler ve satış materyalinin dağıtım kayıtları birlikte dosyalanır. Bir adın telif listesinde mi yoksa reklam başlığında mı bulunduğu gösterilmelidir. Delilin kaybolması veya ileride sunulmasının önemli ölçüde güçleşmesi tehlikesinde HMK m.400 koşullarıyla delil tespiti değerlendirilir. Hukuka aykırı hesap erişimiyle belge elde etme yoluna başvurulmaz.
TTK m.60, m.56’daki davalar için hakkın doğumunun öğrenilmesinden itibaren bir ve her hâlde doğumundan itibaren üç yıllık zamanaşımı düzenler; maddede daha uzun ceza zamanaşımına ilişkin istisna da vardır. Bu süre, bütün telif ve sözleşme taleplerinin tek ortak süresi olarak sunulamaz. Hangi talebin hangi dayanağa bağlı olduğu belirlenir. Yayının devamı, yeni reklamın çıkması ve eski yayının etkisinin sürmesi arasındaki fark süre incelemesinde somut olay üzerinden kurulmalıdır.
Sık sorulan sorular
BSD-3-Clause kodunu kullanmak geliştiricinin adını reklamda kullanma izni verir mi?
Hayır. Üçüncü koşul, telif sahibinin veya katkı verenlerin adının türetilmiş ürünü onaylama ya da tanıtma amacıyla kullanımını özel, önceden verilmiş yazılı izne bağlar. Kodun açık kaynak olması bu ayrı izni sağlamaz.
Telif bildirimindeki adı silmek reklam sorununu çözer mi?
Lisansın gerekli bildirimleri koruma koşulları devam eder. Onaysız reklam ifadesi ile doğru kaynak bildirimi ayrılmalıdır. Düzeltme yanlış destek veya iş ortaklığı izlenimini gidermeli; gerekli lisans bilgisini ortadan kaldırmamalıdır.
Her BSD lisansında aynı üçüncü koşul var mı?
Kullanılan gerçek lisans metni kontrol edilmelidir. BSD adı altında farklı metinler bulunur. Paket sürümü ve lisans dosyası görülmeden yalnız kısa etikete dayanılarak bütün ürünlere aynı koşul uygulanmamalıdır.
Bir katkı veren bütün proje adına izin verebilir mi?
Yetkisi ayrıca gösterilmelidir. Kendi adının kullanımına izin veren kişi, bütün katkı verenler veya proje kuruluşu adına onay vermiş sayılmaz. Kuruluş adı, gerçek kişi adı ve marka kullanımı bakımından gereken izinler ayrı belirlenir.
Yazılı izin hangi ürünü kapsamalı?
Kullanılacak ad, ürün, onaylanan ifade, mecra ve süre açık olmalıdır. Belirli sunum için verilen izin bütün reklam kampanyalarına otomatik genişletilemez. Yayımlanan son tasarımın izin verilen materyalle aynı olduğu kontrol edilmelidir.
Açık kaynak bileşeni kullanan ürün resmî iş ortağı olduğunu söyleyebilir mi?
Bileşenin kullanılması tek başına iş ortaklığı kurmaz. Böyle bir açıklamanın gerçek ilişki ve yetkili izinle karşılığı bulunmalıdır. Yanıltıcı iş ilişkisi açıklaması TTK m.55/1-a-2 kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Logo kullanımı da kod lisansıyla serbest mi?
Sınırsız bir logo veya marka izni doğmaz. Kullanılan işaretin hakkı ve izin kapsamı ayrıca incelenir. SMK m.7’deki koruma koşulları ve açıklayıcı kullanım sınırları uygulanır; kod lisansı bu incelemenin yerine geçmez.
Reklamı bayi hazırladıysa üretici açısından inceleme biter mi?
Hayır. İçeriği kimin oluşturduğu, onayladığı ve yaydığı belirlenir. Bayi veya ajansla yapılan sorumluluk düzeni üçüncü kişinin bütün haklarını kendiliğinden kaldırmaz. Tarafların sözleşmesel borçları ve dış sorumluluk dayanakları ayrı değerlendirilir.
Adın kullanılması sabit bir tazminat doğurur mu?
Otomatik sabit tutar yoktur. İleri sürülen lisans, marka veya haksız rekabet talebinin koşulları gösterilmelidir. Durdurma ve düzeltme talepleriyle para talebi ayrılır; ekonomik kayıp ve gerekli diğer unsurlar belgelenir.
Haksız rekabet davasında hangi süreler dikkate alınır?
TTK m.60, m.56 davaları için öğrenmeden itibaren bir ve her hâlde doğumdan itibaren üç yıl öngörür; daha uzun ceza zamanaşımı istisnası saklıdır. Telif ve sözleşme talepleri için aynı süre otomatik uygulanmaz.
Kaynak metinler
Lisans koşulu BSD-3-Clause resmî lisans metninden; Türk hukuku değerlendirmesi FSEK m.15 ve m.48, TTK m.55, m.56 ve m.60, SMK m.7, TBK m.19 ve m.112 ve HMK m.199 ile m.400 üzerinden kurulmuştur. Ürün envanteri, ad kullanım izni ve yayındaki gerçek materyal aynı dosyada karşılaştırılmalıdır.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
