GPLv3 İhlali Düzeltildiğinde Lisans Geri Gelir mi? 30 ve 60 Gün Kuralı
GPLv3 ihlali, lisansın mutlaka sonsuza kadar kaybedildiği anlamına gelmez. Lisansın 8. bölümü, izne aykırı yayma veya değiştirme girişiminde hakların otomatik sona ermesini; bütün ihlaller kesildikten sonra ise belirli koşullarla geçici veya kalıcı geri kazanılmasını düzenler. İki farklı süre vardır: ihlalin sona ermesinden sonraki 60 gün ve belirli hak sahibinden alınan ilk ihlal bildiriminin ulaşmasından sonraki 30 gün. Bunlar aynı başlangıç tarihinden işleyen, birbirinin yerine geçen süreler değildir.
Bu inceleme, dağıtım şirketine gelen ihlal bildiriminin nasıl değerlendirileceğine odaklanır. Hangi programın hangi sürümünde hangi koşulun ihlal edildiği, bildirimin kimden geldiği ve düzeltmenin ne zaman tamamlandığı belirlenir. Türk hukukunda mali hak ruhsatının kapsamı FSEK m.48 ve m.52, ihlale ilişkin talepler ise ilgili FSEK hükümleri üzerinden ayrıca incelenir. Lisans içindeki geri kazanma düzeni, geçmiş fiillerin bütün hukuki sonuçlarını otomatik silen bir af değildir.
1. Önce gerçekten GPLv3 uygulanıp uygulanmadığı belirlenir
Bir ürünün “GPL içeriyor” biçimindeki envanter kaydı yeterli başlangıç verisi değildir. Paketin sürümü, kaynak dosyalarındaki izin bildirimi ve lisans seçeneği okunmalıdır. GPLv2 ile GPLv3 aynı metin değildir. Birden fazla sürüm seçeneği tanınmışsa hangi izinle hareket edildiği ve bu seçimin kapsamı açıklanır. GPLv3 resmî lisans metnindeki 8. bölüm ancak ilgili lisans ilişkisi içinde uygulanır; başka lisansın sona erme şartları bu metne bakılarak değiştirilemez.
Lisans dosyası ile ürünün içinde bulunan gerçek bileşen eşleştirilir. Bir bağımlılığın son sürümü başka koşullarla yayımlanmış olabilir; ihtar eski teslimdeki sürüme ilişkinse inceleme o teslim üzerinden yürütülür. Arşivlenmiş kurulum dosyası, kaynak paketi, sürüm etiketi ve dosya özeti birlikte kullanılmalıdır. Bugünkü internet sayfasındaki lisans metni, geçmiş teslimin hangi izinle yapıldığını tek başına kanıtlamaz. Aynı ürün içindeki farklı bileşenler için ayrı kayıt tutulur.
2. Sona erme için önce ihtar şart mı?
GPLv3 Bölüm 8, lisansın açıkça izin verdiği çerçevenin dışında yayma veya değiştirme girişimini geçersiz sayar ve lisans haklarının otomatik sona ermesini düzenler. Bu nedenle şirketin “henüz resmî ihtar almadık” açıklaması tek başına kullanımın izinli kaldığını göstermez. İhtarın ulaşması ile ihlalin gerçekleşmesi farklı olaylardır. Bildirim, aşağıda açıklanan geri kazanma koşullarında önem taşır; otomatik sona ermenin her durumda ön koşulu olarak yazılmamıştır.
İhlal iddiası yine somutlaştırılmalıdır. Hangi dağıtım koşulunun karşılanmadığı, ilgili dosyanın üründe bulunup bulunmadığı ve aktarılan kopyanın kapsamı gösterilir. Sadece lisans adının tarama raporunda görünmesi ihlalin kendisini kanıtlamaz. Buna karşılık zorunlu kaynak bağlantısının çalışmadığı bilinirken dağıtımı sürdürmek, meseleyi yalnız belge eksikliği olarak görmeyi haklı kılmaz. Teknik tespitle hukuki izin sınırı aynı olay kaydına bağlanmalıdır.
3. Bütün ihlallerin sona ermesi neyi gerektirir?
Geri kazanmanın ilk basamağı, lisansa yönelik bütün ihlallerin kesilmesidir. Sadece ihtarda açıkça sayılan tek dosyayı düzeltmek yeterli olmayabilir. Aynı teslimde eksik kaynak, kaldırılmış bildirim ve kullanıcı haklarını kısıtlayan ek şart bulunuyorsa bunlar ayrı ayrı incelenir. Düzeltme kapsamı, eldeki somut ihlal tespitlerinden çıkarılır. Çalışmanın amacı bir kontrol formunu doldurmak değil, ilgili kullanımın lisansın bütün geçerli koşullarına uygun hâle geldiğini gösterebilmektir.
İndirme sayfasının kapatılması ile daha önce verilmiş kopyalara ilişkin yükümlülüğün yerine getirilmesi de ayrılır. Dağıtım yöntemi geçmiş alıcılara kaynak sağlama yükümlülüğü doğurmuşsa yalnız yeni satışın durdurulması bu borcun tamamlandığını göstermez. Hangi sürümler için hangi yükümlülüğün sürdüğü belirlenmelidir. Üçüncü taraf sunucusundaki kaynak arşivi erişilemez hâle geldiyse dağıtıcı, sadece “depo başkasınındı” açıklamasına dayanarak kendi yükümlülüğünü tamamlanmış saymamalıdır.
Düzeltmenin bitiş tarihi teknik işlem kayıtlarıyla ortaya konur. Kaynak arşivinin hazırlanma tarihi, erişime açıldığı tarih ve kullanıcının gerçekten indirebildiği tarih aynı olmayabilir. Ürün paketinden hatalı şartın kaldırılması da henüz dağıtım mağazasına yansımamış olabilir. Bu nedenle geliştirme ekibinin işi kapattığı saat ile müşteriye ulaşan düzeltmenin tarihi ayrı kaydedilir. Süre hesabına esas alınacak olgu, yalnız şirket içi görev durumundan çıkarılmamalıdır.
4. İhlal kesilince geçici geri kazanma nasıl işler?
Bölüm 8, bütün ihlaller kesildiğinde belirli telif hakkı sahibinden gelen lisansın, o hak sahibi açıkça ve kesin olarak sona erdirinceye kadar geçici şekilde geri kazanılmasını öngörür. Bu aşama kalıcı geri kazanmayla aynı değildir. Şirketin dosyasında yalnız “düzeltildi” notu bulunması, karşı taraftan daha sonra gelen açıklamaların önemsiz olduğu anlamına gelmez. Bildirimlerin tarihi, içeriği ve hangi hak sahibine ait olduğu takip edilmelidir.
Geçici durum, yeniden aynı eksik paketle dağıtıma çıkma izni vermez. Lisans koşullarına uygunluk sürdürülmelidir. Bir sürüm düzeltilirken eski mağaza bağlantısının ihlalli kopyayı sunmaya devam etmesi, “bütün ihlaller kesildi” iddiasını zayıflatır. Doğrudan indirme alanları, ürünle verilen fiziksel ortamlar ve dağıtıcının yönettiği satış kanalları gerçek dağıtım kapsamına göre kontrol edilir. Şirketin yönetmediği her bağımsız alıcının fiili ise otomatik olarak kendi fiili gibi kaydedilmez.
5. Altmış günlük kuralın başlangıcı bildirim tarihi değildir
GPLv3 Bölüm 8’deki 60 günlük son tarih, bütün ihlallerin kesilmesinden itibaren hesaplanır. Kalıcı geri kazanmanın bu yolu için ilgili hak sahibinin, o son tarihten önce makul bir yöntemle ihlali bildirmemiş olması gerekir. Bu denetim yalnız ihlal kesildikten sonraki bildirimlerle sınırlı değildir; ihlal sürerken aynı hak sahibinden alınmış bildirim de dikkate alınır. Sonraki altmış günün sessiz geçmesi önceki bildirimi ortadan kaldırmaz. Hüküm, bildirim gelmeden altmış gün ihlal etme izni vermez.
İhlal kesilmeden önce veya kesilmesinden sonraki altmış günlük son tarih dolmadan ilgili hak sahibinden bildirim alınmışsa, yalnız beklemek bu yoldan kalıcı geri kazanma sağlamaz. Bildirimin ilk bildirim niteliği ve otuz günlük ayrı giderim yolu kendi koşullarıyla incelenir. Hak sahibinin kimliği değiştiğinde bütün bildirimler tek kişiden gelmiş gibi birleştirilemez. Temsilci tarafından gönderilen yazıda temsil edilen hak sahibi belirlenir; gönderen e-posta adresi ile telif hakkı sahibinin kimliği aynı kayıt değildir.
6. İlk bildirimde otuz günlük düzeltme imkânı
Kalıcı geri kazanmanın diğer yolu, belirli hak sahibinden GPLv3 ihlaline ilişkin ilk bildirimin alınmasına bağlıdır. Lisans, bu hak sahibinden herhangi bir eser bakımından daha önce ihlal bildirimi alınmamış olmasını arar. Bildirimin ulaşmasından sonraki 30 gün dolmadan ihlal giderilirse o hak sahibinden gelen lisans kalıcı olarak geri kazanılır. GNU Projesinin GPLv3 açıklaması da ilk bildirim sonrası düzeltme imkânını vurgular. Kontrol yalnız ihtardaki ürünle sınırlandırılmamalıdır.
Aynı hak sahibinin başka bir yazılımı hakkında önceki yıllarda bildirim göndermiş olması, “bu ürün için ilk kez yazdı” savunmasını yeterli kılmaz. Şirket birleşmeleri, devralınan ürün kayıtları ve hukuk birimi değişiklikleri nedeniyle eski yazışmalar farklı arşivlerde bulunabilir. Bildirimin içeriği gerçekten lisans ihlaline ilişkin mi, hangi hak sahibi adına yapılmış ve kime ulaşmış soruları incelenir. Her teknik destek talebi otomatik olarak hukuki ihlal bildirimi sayılmaz.
Otuz gün, düzeltmeye başlama veya karşı tarafa çalışma planı gönderme süresi olarak yazılmamıştır. İhlalin süre dolmadan giderilmesi gerekir. Ekip kaynak arşivini tamamlayıp kamuya erişimi açmamışsa veya zorunlu bildirimleri hâlâ eksik bırakmışsa yalnız proje takvimi yeterli değildir. Hak sahibinden ek süre talep edilmesi ayrı bir görüşmedir; açık bir anlaşma olmadan lisansın kendi süresinin uzadığı varsayılamaz. Ulaşma kaydı ve tamamlanma kanıtı birlikte tutulmalıdır.
Bildirimde teknik hata bulunuyorsa şirket bunu somut verilerle açıklamalıdır. İhtardaki dosyanın üründe bulunmadığı, başka lisans seçeneğinin kullanıldığı veya kaynak erişiminin zaten sağlandığı ileri sürülüyorsa ilgili teslim kaydı sunulur. Karşı taraftan açıklama istenmesi yararlı olsa da cevap beklemek lisansın süre düzenini kendiliğinden askıya almaz. İtiraz edilen iddia ile şirketin kendi incelemesinde doğruladığı eksiklik ayrı kaydedilir. Böylece hakların savunulması, bilinen aykırılığın gereksiz yere sürdürülmesiyle karıştırılmaz.
İncelemede bir tarama aracının ürettiği sonuç da tek başına hüküm değildir. Araç, benzer dosya adı veya kod parçası nedeniyle yanlış eşleşme oluşturmuş olabilir. Bunun tersine, kapalı dağıtım paketi içinde kullanılan bileşeni hiç bulamamış olması kullanımın bulunmadığını ispatlamaz. Geliştirme kayıtları, derleme bağımlılıkları ve dağıtılan gerçek dosya karşılaştırılır. Sonuç raporunda yalnız olumlu tespitler değil, hangi sürümlerin incelendiği ve hangi veriye erişilemediği de belirtilmelidir. Belirlenemeyen kapsam kesin olarak temiz ilan edilmemelidir.
7. Birden fazla hak sahibinin bulunduğu projeler
GPLv3 geri kazanmayı belirli hak sahibinden gelen lisans üzerinden kurar. Bir projede farklı dosyaların hakları farklı kişilere ait olabilir. Bir kişiyle yapılan yazışma veya uzlaşma, yetkisi gösterilmeden bütün diğer hak sahiplerinin taleplerini sona erdirmez. Katkı kaydı, hak devri, temsil belgesi ve bildirimin kapsadığı kod belirlenir. Bir vakıf veya şirketin proje sayfasını işletmesi, bütün katkılar için otomatik hak sahipliği kanıtı değildir.
Dosyada hak sahibi bazında bir zaman çizelgesi tutulması bu nedenle yararlıdır. Her kayıt, ilgili kodu, bildirimin ulaşmasını, daha önce bildirim bulunup bulunmadığını ve düzeltmeyi göstermelidir. Bu tablo hukuki sonucun yerine geçmez; farklı şartların tek bir genel “uyum sağlandı” ifadesi altında kaybolmasını önler. Yazılım üzerindeki telif koruması bakımından yetki zinciri, lisans ihlali dosyasında da açıklanması gereken temel konudur.
8. Önceden yazılım alan müşterilerin lisansı ne olur?
Bölüm 8, dağıtıcının haklarının sona ermesinin, ondan lisans kapsamında kopya veya hak alan kişilerin lisansını sona erdirmediğini açıkça düzenler. Bu nedenle bir dağıtıcıya gelen ihtar, bütün müşterilere aynı anda “artık kullanamazsınız” duyurusu yapılmasını kendiliğinden gerektirmez. Müşterinin kendi işlemleri ve lisans koşullarına uyumu ayrı değerlendirilir. Dağıtıcının düzeltme yükümlülüğüyle müşterinin elde ettiği lisans birbirine karıştırılmamalıdır.
Buna karşılık hakları sona ermiş ve kalıcı geri kazanılmamış dağıtıcı, aynı materyali yeniden indirerek Bölüm 10 üzerinden kendisine temiz bir yeni lisans doğduğunu ileri süremez. Metin bu yolu ayrıca sınırlar. Depoyu silip yeniden klonlamak veya farklı indirme hesabı açmak hukuki geçmişi ortadan kaldırmaz. İnceleme dosya kopyasının yeniliğine değil, ilgili kişinin aynı materyal üzerindeki lisans durumuna bakar.
9. Kalıcı geri kazanma geçmiş tazminatı kaldırır mı?
Geri kazanma, lisansın yeniden geçerli hâle gelmesine ilişkin düzenlemedir. Geçmiş fiiller için hak sahibinin ileri sürdüğü para taleplerinden açıkça vazgeçildiği sonucunu tek başına vermez. Türkiye bakımından FSEK m.68, m.69 ve m.70 farklı talep koşulları içerir. İzin kapsamı, hak sahipliği, fiilin niteliği ve ilgili talebin unsurları ayrı incelenir. Otuz günde düzeltme yapılması, her olayda otomatik tazminatsız kapanış vaadi olarak sunulmamalıdır.
Aynı şekilde her GPL eksikliği için otomatik “üç kat ücret” hesabı çıkarılamaz. FSEK m.68’in hangi fiile ve hangi bedel ölçüsüne uygulanacağı hukuken belirlenmelidir. Kusura bağlı maddi tazminatla önleme talebi aynı şartlara tabi değildir. FSEK m.69 kapsamında ihlalin önlenmesi bakımından devam veya tekrar tehlikesi ayrıca değerlendirilir. Düzeltmenin kalıcı ve doğrulanabilir olması bu incelemede önem taşır; tek satırlık özür e-postası bütün unsurları karşılamaz.
10. Uzlaşma belgesi ve delil dosyası nasıl kurulmalı?
Taraflar ayrıca uzlaşacaksa hangi hak sahibinin hangi kod ve hangi geçmiş dönem için açıklama yaptığı açık yazılmalıdır. Gelecekteki lisans kullanımı, geçmiş para talepleri, giderler ve gizlilik ayrı düzenlenir. Hak sahibi olmayan bir aracıdan alınan genel “sorun kalmadı” mesajı yeterli yetki belgesi değildir. Türk hukukunun uygulandığı mali hak düzenlemesinde FSEK m.52’nin yazılılık ve hakların ayrı gösterilmesi şartı göz önünde tutulur. Ek izin, zorunlu lisans koşullarını belirsizleştirmemelidir.
Düzeltmenin doğrulanması için şirketin bütün üretim sistemini karşı tarafa açması gerektiği sonucu GPLv3 Bölüm 8’den çıkarılamaz. İlgili kaynak paketi, bildirimler ve erişim kanıtı üzerinden doğrulama yapılabilir. Verilecek teknik malzemenin kapsamı ihlal konusu bileşenle eşleştirilir. Müşteri veritabanı, kişisel bilgiler veya ilgisiz erişim anahtarları bu amaçla paylaşılmamalıdır. Bununla birlikte gizlilik gerekçesi, lisansın alıcılara gerçekten verilmesini istediği kaynak kodu saklamak için genel bir istisna olarak da kullanılamaz.
Hak sahibinden ayrıca ticari lisans satın alınması planlanıyorsa yeni ruhsatın başlangıcı ve geçmiş dağıtımları kapsayıp kapsamadığı yazılı olarak belirlenir. Yeni ödemenin yapılması, önceki bütün ihlal iddialarının kendiliğinden kapandığını kanıtlamaz. Satın alınan iznin kapsamı ile geçmiş taleplerin tasfiyesi aynı şey değildir. Diğer katkıların hakları ayrıca kontrol edilir; tek satıcıyla yapılan işlem, yetkisinin dışındaki kodlar için izin üretmez. Bu ayrım hem satın alma kararının hem uzlaşma bedelinin doğru kurulmasını sağlar.
HMK m.199 uyarınca elektronik kayıtlar belge niteliğindedir. İhtarı yalnız ekran görüntüsüyle saklamak yerine iletinin tamamı, ekleri, gönderim ve ulaşma bilgileri korunur. Düzeltme dosyasında değişen kaynaklar, sürüm numarası, açılan erişim adresi ve doğrulama sonucu bulunur. Gerekli koşullarda HMK m.400 kapsamında delil tespiti kullanılabilir. İnceleme için erişilen müşteri verileri veya kimlik bilgileri, lisans gereği yayımlanacak kaynak paketine gelişigüzel eklenmemelidir.
Yabancı hak sahibiyle uyuşmazlıkta uygulanacak hukuk ayrıca belirlenir. MÖHUK m.23 ve m.28 fikrî mülkiyet koruması ile hakkın kullanımına ilişkin sözleşmeyi ayrı bağlantılarla düzenler. GPL metninin İngilizce olması, bütün hukuki taleplerin kendiliğinden belirli bir ülke hukukuna tabi olduğu anlamına gelmez. Lisansın 30 ve 60 günlük koşullarıyla mahkeme, şikâyet veya zamanaşımı süreleri ayrı izlenmelidir. Bu sürelerin biri diğerini otomatik durdurmaz.
Sık sorulan sorular
GPLv3 ihlalinde haklar ancak ihtardan sonra mı sona erer?
Hayır. Bölüm 8, lisansın izin vermediği yayma veya değiştirme girişimi için otomatik sona ermeyi düzenler. Bildirim almamış olmak tek başına lisansın sürdüğünü göstermez. İhlalin fiili ve ilgili koşul somutlaştırılmalıdır.
İhlali gidermek lisansı hemen ve kesin geri getirir mi?
Bütün ihlaller kesildiğinde belirli hak sahibinden gelen lisans, o hak sahibi açıkça ve kesin olarak sona erdirinceye kadar geçici biçimde geri kazanılır. Kalıcı geri kazanma için 60 günlük bildirim koşulu veya ilk bildirim sonrası 30 günlük giderim koşulu ayrıca aranır.
Altmış gün hangi tarihten başlar?
Son tarih, bütün ihlallerin kesilmesinden itibaren hesaplanır. Ancak ilgili hak sahibinin bu son tarihten önce yaptığı bildirimler incelenirken ihlal kesilmeden önceki bildirimler de dikkate alınır. Sonraki altmış gün sessizlik, önceki bildirimi etkisiz kılmaz.
Otuz gün içinde cevap vermek yeterli mi?
Hayır. İlk bildirim koşulundan yararlanmak için ihlal, bildirimin ulaşmasından sonraki 30 gün dolmadan giderilmelidir. Cevap, çalışma planı veya ek süre talebi tek başına tamamlanmış giderim değildir.
İlk bildirim yalnız aynı ürün bakımından mı araştırılır?
Hayır. Metin, aynı hak sahibinden herhangi bir eser bakımından daha önce GPLv3 ihlal bildirimi alınıp alınmadığına bakar. Başka ürün hakkındaki önceki yazışmalar bu nedenle inceleme kapsamındadır.
Bir hak sahibinin onayı bütün proje için yeterli mi?
Yalnız kendi hakkı veya kanıtlanan temsil yetkisi kapsamındaki sonuç değerlendirilir. Birden fazla hak sahibinin bulunduğu projede bildirim, düzeltme ve geri kazanma durumu hak sahibi bazında kaydedilmelidir.
Dağıtıcının lisansı sona erince müşterilerin lisansı da biter mi?
Bölüm 8, dağıtıcıdan lisans kapsamında kopya veya hak alan kişilerin lisansının bu nedenle sona ermediğini belirtir. Müşterinin kendi lisans koşullarına uyumu ayrı incelenir; dağıtıcının ihlali otomatik olarak müşteriye yüklenmez.
Programı yeniden indirmek sona ermiş lisansı yeniler mi?
Aynı materyal için hakları sona ermiş ve kalıcı geri kazanılmamış kişi, Bölüm 10 üzerinden yeni lisans alma yolunu kullanamaz. Yeni kopya veya hesap, bu hukuki geçmişi kendiliğinden değiştirmez.
Düzeltme yapılınca geçmiş tazminat talepleri silinir mi?
Otomatik olarak silinmez. Lisansın geri kazanılmasıyla geçmiş fiillere ilişkin talepler ayrılır. FSEK kapsamındaki her talebin koşulları incelenir; ayrıca uzlaşma varsa hangi hak ve dönem için geçerli olduğu açıkça belirlenir.
Kalıcı geri kazanma sonraki ihlalleri de kapsar mı?
Hayır. Gelecekte de lisans koşullarına uyulmalıdır. Yeni ihlal ayrı sonuç doğurur. “Kalıcı” ifadesi, lisans koşullarına aykırı dağıtımı bundan sonra serbest bırakan sınırsız bir izin anlamına gelmez.
Dayanaklar ve dosya kapsamı
Süre ve geri kazanma koşulları GPLv3 Bölüm 8–10 ile GNU GPLv3 açıklamasına dayanır. Türk hukuku bakımından FSEK m.48, m.52 ve m.68–70, HMK m.199 ve m.400 ve MÖHUK m.23 ile m.28 dikkate alınmıştır. Somut inceleme, hak sahibi, teslim sürümü, bildirim geçmişi ve tamamlanmış düzeltme kaydını birlikte gerektirir.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
