Apache 2.0 Projesi Lisans Değiştirirse Eski Sürüm Kullanılabilir mi?
Bir projenin yeni sürümünün ücretli veya kapalı lisansla yayımlanması, daha önce Apache 2.0 altında verilmiş eski sürüm ruhsatını yalnız bu duyuruyla geri almaz. Apache 2.0 bölüm 2, şartlarına tabi telif kullanım yetkisini sürekli ve geri alınamaz biçimde tanımlar. Eski sürüm, yeni kod, ayrı hizmet ve marka kullanımı farklı hak konularıdır. Türk hukuku bakımından FSEK m.48, m.52 ve uygulanma koşulları varsa m.58 ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle hem “her eski kullanıcı yeni lisansı almak zorunda” hem de “hiçbir hukuki sebep lisansa etki etmez” şeklindeki sınırsız sonuçlardan kaçınılmalıdır.
Bu yazı, Apache 2.0 kullanmış bağımsız bir yazılım projesinin sonraki lisans değişikliğinde mevcut kullanıcıların ve ticari ürün geliştiricilerinin durumunu inceler. Apache Software Foundation’ın belirli bir projesinin lisans değiştirdiği ileri sürülmemektedir. İncelenecek dosya, fiilen kullanılan sürümün hangi yetkili hak sahibi tarafından hangi lisansla sunulduğunu göstermelidir. Güncel ana sayfadaki tek lisans etiketi, yıllar önce edinilmiş paketin tabi olduğu koşulu tek başına açıklamaz.
1. İlk ayrım: Eski paket, yeni sürüm ve ticari hizmet
Bir yazılım projesinde aynı isim altında farklı hukuki ürünler bulunabilir. Eski açık kaynak paket, sonraki sürüme eklenen yeni modüller, üreticinin işlettiği barındırma hizmeti ve ücretli teknik destek ayrı değerlendirilir. Eski kodun kullanımına verilen izin, gelecekte yazılacak bütün kodlara erişim vaadi değildir. Benzer şekilde eski sürümü kullanma yetkisi, üreticinin sunucusundan sınırsız hizmet alma veya bakım ekibini ücretsiz çalıştırma hakkı yaratmaz. Talepler kullanılan nesneye göre ayrılmalıdır.
Şirketin ürününde hangi sürüm bulunduğu kesinleştirilmelidir. Dağıtılan paket, bağımlılık kilit dosyası, kaynak depo etiketi ve derleme kayıtları birbiriyle eşleştirilir. Sadece geliştiricinin “eski sürümü kullanıyoruz” beyanı yeterli envanter değildir. Sonradan eklenen bir güvenlik düzeltmesinin veya tek dosyanın yeni lisanslı sürümden alınıp alınmadığı da kontrol edilir. Eski paket için mevcut izin, yeni lisanslı katkıyı otomatik olarak kapsamına almaz.
2. Apache 2.0 bölüm 2’nin verdiği yetkinin sınırı
Apache License 2.0’ın resmî metni bölüm 2’de çoğaltma, türev eser hazırlama, dağıtma ve diğer sayılan kullanımlar için şartlı bir telif ruhsatı verir. Ruhsatın sürekliliği, yalnız yeni ticari tercih nedeniyle önceki iznin geri çekilmesiyle bağdaşmaz. Ancak başlangıçta geçerli bir yetkilendirme bulunup bulunmadığı ve kullanıcının koşullara uyup uymadığı ayrıca incelenir. Kaynak kodun internette görülmüş olması ile hak sahibi tarafından bu lisansla verilmesi aynı olgu değildir.
Bu ayrımın Türk hukukundaki karşılığı için FSEK m.48 önemlidir: mali hakların kendisi devredilebildiği gibi yalnız kullanma yetkisi de bırakılabilir. Açık kaynak kullanıcısı, bu nedenle eserin bütün mali haklarının sahibi hâline gelmez. İzin verilen kullanımı sürdürürken hak sahibinin yeni ve farklı kod üzerindeki yetkisini ortadan kaldıramaz. Eski kopyaya ilişkin ruhsatın kapsamı ile projenin genel sahipliği aynı şey olarak anlatılmamalıdır.
3. Yeni lisans duyurusu eski müşteriye nasıl uygulanır?
Hak sahibi yalnız internet sayfasındaki lisans dosyasını değiştirmişse, değişikliğin hangi sürüm ve hangi tarihten itibaren uygulandığı araştırılır. Eski kullanıcıdan yeni sözleşme imzalaması istenmesi ayrı işlemdir. Müşteri yeni sürüme geçiş, destek yenileme veya farklı hizmet satın alma sırasında yeni bir yükümlülük kabul etmiş olabilir. Bu yeni anlaşma ile daha önce edinilmiş açık kaynak ruhsatının durumu ayrı yorumlanır. Bir onay ekranının kapsamı, gösterilen metin ve kabul kaydı görülmeden belirlenmez.
Türk hukukunun uygulandığı ek sözleşmede TBK m.19 uyarınca gerçek ortak irade incelenir. Standart şartlarla karşı taraf aleyhine tek yanlı değişiklik yetkisi verilmişse TBK m.24 gündeme gelir. Ancak önceki Apache ruhsatının yanında kullanıcı tarafından ayrıca imzalanmış ticari taahhüt varsa bunun varlığı göz ardı edilemez. İnceleme; yeni borcun hangi metinden doğduğu, eski sürüm kullanımının bu metinde açıkça düzenlenip düzenlenmediği ve emredici hükümlere uygunluğu üzerinden yapılır.
4. Eski sürümle yeni bir ürün geliştirmek mümkün mü?
Apache Software Foundation’ın lisans açıklamaları, lisansa uygun değişikliklerin ticari olarak dağıtılabileceğini; özgün kodun kendi lisans koşullarının korunacağını açıklar. Bu, başka projelerin gelecekte geliştirdiği yeni sürümlerin eski izinle kullanılabileceği anlamına gelmez. Şirket elindeki eski kod üzerinden bağımsız geliştirme yapacaksa başlangıç sürümünü ve kendi katkılarını kayıt altına almalıdır. Böylece sonraki dosyada hangi kodun hangi kaynaktan geldiği gösterilebilir.
Ürünün ticari olması, tek başına açık kaynak ruhsatının dışında kalma nedeni değildir. Ücretli satış, bakım paketi ve şirket içi kullanım birbirinden ayrılmalı; her faaliyet ilgili ruhsatın koşullarıyla karşılaştırılmalıdır. Yazılım üzerindeki genel mali hak çerçevesi yazılımın telif hakkıyla korunması yazısında açıklanmıştır. Eski sürümden geliştirilen ürüne kendi adını vermek, özgün kodun telif sahibini değiştirmek veya geçmiş atıfları kaldırmakla aynı işlem değildir.
Eski sürümün geliştirilmesine devam eden ekip, ürünün yeni üreticisi veya özgün projenin resmî devamı olduğu iddiasını ayrıca değerlendirmelidir. Kaynak kodu kullanma izni ile marka ve tanıtım izni farklıdır. Kullanıcının ürün hakkında doğru köken bilgisi vermesi ile hak sahibinin resmî onayını varmış gibi göstermesi birbirine karıştırılmamalıdır. Lisans geçişi sonrasında isim değişikliği yapılması gerekse bile bunun nedeni ve kapsamı ilgili hak üzerinden açıklanmalıdır.
5. Dağıtımda korunacak kayıtlar ve yeni sözleşmenin kapsamı
Apache 2.0 bölüm 4, yeniden dağıtımda lisans kopyası, değişiklik bilgisi ve ilgili bildirimlerin korunmasına ilişkin koşullar getirir. Ürünün kendi değişiklikleri veya bütün olarak dağıtımı için ek ya da farklı şartlar düzenlenmesi, özgün kod bakımından gerekli uyumu ortadan kaldırmaz. Bu yüzden yeni ticari ürün sözleşmesi hazırlanırken üçüncü taraf bileşenlerin hakları açıkça ayrılmalıdır. “Üründeki bütün kodun tek hak sahibi biziz” gibi gerçek envanterle bağdaşmayan kayıt kullanılmamalıdır.
Teslim paketinde hangi bildirimin nerede bulunduğu kayıt altına alınmalıdır. Lisans envanteri yalnız hukuk klasöründe dururken müşteriye giden üründe gerekli dosyalar yoksa iç inceleme amacını karşılamaz. Buna karşılık kullanılan her açık kaynak bileşen nedeniyle şirketin bütün özgün kaynak kodunu yayımlamak zorunda olduğu söylenemez. Hangi koşulun hangi bileşene uygulandığı belirlenir. Paketleme testi, ürünün gerçek dağıtım biçimine göre yapılmalı; kaynak depo ile müşteriye teslim edilen dosya birbirine eşit varsayılmamalıdır.
6. FSEK m.58 nedeniyle geri alınamazlık mutlak bir slogan olamaz
Türk hukukunda FSEK m.58, mali hak veya ruhsat alan kişinin bunlardan belirlenen zamanda gereği gibi yararlanmaması ve bu nedenle eser sahibinin menfaatlerinin esaslı şekilde ihlal edilmesi durumunda özel cayma düzeni kurar. Önceden bu haktan vazgeçme yasağı da aynı maddede yer alır. Bu nedenle yabancı dildeki lisansın “geri alınamaz” kaydı, uygulanacak emredici kanun hükümlerini kendiliğinden kaldıran bir ifade olarak sunulmamalıdır. Önce ilgili hukuk ve hükmün gerçek koşulları incelenir.
Fakat projenin gelir modelinin değişmesi, m.58’deki şartların gerçekleştiği anlamına gelmez. Kullanıcının zaten programdan izin verilen biçimde yararlanmasıyla ruhsatı alıp gereği gibi kullanmaması farklıdır. Eser sahibinin hangi menfaatinin hangi kullanmama nedeniyle esaslı ihlal edildiği somutlaştırılmalıdır. Noterle süre ve cayma bildirimi dahil özel usul FSEK m.58 cayma hakkı rehberinde açıklanmıştır. Yeni lisansın web sitesine yüklenmesi bu özel prosedürün yerine geçmez.
Bu ayrım, gerçek bir cayma ihbarı geldiğinde de önemlidir. Kullanıcı yalnız lisansın geri alınamazlık ifadesine güvenip noter bildirimini cevapsız bırakmamalıdır. FSEK m.58, cayma ihbarının tebliğinden itibaren dört hafta geçtikten sonra caymaya karşı itiraz davası açılamayacağını düzenler. Bu süre olağan ürün duyurusuyla aynı değildir. Bildirimin içeriği, dayandığı hukuk, hangi ruhsata yöneldiği ve tebliğ tarihi birlikte incelenir; her pazarlama e-postası cayma ihbarı olarak adlandırılmaz.
7. Hak sahibi yeni sürümü başka lisansla yayımlayabilir mi?
Yeni sürüm için verilecek izin, o sürüm üzerindeki hakların kimde olduğuna bağlıdır. FSEK m.48 kapsamındaki tasarruf yetkisi ve m.52’deki yazılı şekil düzeni burada belirleyicidir. Projenin tek yöneticisi olmak, bütün çalışan, bağımsız geliştirici ve üçüncü taraf kodları üzerinde sınırsız yeniden lisanslama yetkisi sahibi olmakla aynı değildir. Hangi katkı için hangi yetkinin edinildiği kontrol edilir. Yeni sürüm etiketi, eksik hak zincirini tamamlamaz.
Katkı anlaşmaları, bağımsız geliştirici sözleşmeleri ve kodun alındığı diğer projelerin şartları envantere bağlanmalıdır. Başkasının kodunu kullanmaya izin veren ruhsatın kapsamı ile bu kodu bütün koşullarından arındırarak kendi eseri gibi lisanslama yetkisi ayrı incelenir. Gereken haklar yoksa yeni modelin kapsamı daraltılmalı veya ilgili izinler temin edilmelidir. FSEK m.52’de mali hakların ayrı gösterilmesi şartı, yalnız proje logosunun veya depo yönetiminin devrinin neden yeterli olmadığını açıklar.
Hakların yeterli olduğu yeni sürüm farklı koşullarla sunulsa da önceki Apache sürümünü edinmiş kullanıcının durumu ayrı dosyadır. Üreticinin yeni ürün için ücret istemesiyle önceki ruhsata geriye dönük kullanım bedeli yüklemesi aynı hukuki iddia değildir. İkinci talepte ücretin kaynağı olan sözleşme veya ihlal somut olarak gösterilmelidir. Kullanıcı da sadece eski projenin adını taşıdığı gerekçesiyle yeni kodu aynı koşullarla alabileceğini ileri sürmemelidir.
Lisans değişikliği yatırım veya şirket satın alma hazırlığının parçasıysa geçmiş açık kaynak dağıtımları inceleme dosyasında gösterilmelidir. Portföyün ticari değerini değerlendirirken mevcut kullanıcıların izinleri, yeni sürüm üzerindeki haklar ve ücretli hizmet gelirleri ayrı yazılır. Yalnız güncel lisans dosyasının değiştirilmiş olması, geçmişte kamuya verilmiş izinlerin hiç bulunmadığı yönünde beyan verilmesine dayanak oluşturmaz. Satıcı güvenceleri gerçek sürüm geçmişiyle karşılaştırılmalıdır.
8. Eski paketin lisansı hangi delillerle ispatlanır?
En güçlü çalışma dosyası, kullanılan paketin kendisini ve o paketle birlikte verilen lisans kaydını içerir. Dosyanın bütünlük değeri, edinim tarihi, sürüm etiketi, dağıtım adresi ve ilgili telif bildirimleri birlikte saklanır. Bütünlük değeri tek başına telif sahibinin kim olduğunu kanıtlamaz; hangi dosyanın incelendiğini sabitlemeye yarar. Depo geçmişi, paket yayın kaydı ve teslim yazışması aynı sürüme işaret etmelidir. Güncel depodaki lisans değişikliği eski paketin üzerine yazılmamalıdır.
HMK m.199 elektronik verilerin belge niteliğini düzenler. Dosyaya sunulacak kayıtların kaynağı ve tarih ilişkisi açıklanmalıdır. Bir ekran görüntüsünün hangi sürüme ait olduğu bilinmiyorsa lisans zinciri eksik kalır. Şirket içindeki güvenlik güncellemesi sonrası kodun değişmiş olması hâlinde eski envanterin aynen sürdürülmesi de yanlıştır. Uyuşmazlık tarihinde fiilen kullanılan ve müşteriye dağıtılan dosya, savunulan ruhsatla eşleştirilmelidir.
- Eski sürümün değişmeden saklanan paketini ve ilgili lisans dosyasını aynı kayıt altında tutun.
- Kendi değişikliklerinizi ve sonradan alınan üçüncü taraf katkıları ayrı sürüm kayıtlarıyla gösterin.
- Yeni lisans duyurusunu, sonradan kabul edilmiş sözleşmeleri ve ticari destek belgelerini birlikte inceleyin.
- Hak ihlali iddiasının hangi dosyaya, hakka, tarihe ve fiile yöneldiğini açıkça belirleyin.
9. Tedarikçiden gelen lisans bedeli talebi nasıl ayrıştırılır?
Talep yazısında önce hangi kullanım için ücret istendiği saptanmalıdır. Yeni sürüm, destek hizmeti, barındırma, ek garanti veya eski kodun izinsiz kullanıldığı iddiası farklıdır. Sağlayıcı lisans ihlali ileri sürüyorsa hangi koşulun hangi dağıtımda ihlal edildiğini açıklamalıdır. Müşteri de kullandığı sürümü ve dayanılan ruhsatı belgelemelidir. Görüşmede sorunun ticarileşmesi, geçmişte verilmiş izinlerin kendiliğinden bulunmadığı anlamına gelmez; ödeme anlaşması hangi ihtilafı kapattığını açık göstermelidir.
Ücretli çözüm satın alınması işletme açısından bir tercih olabilir. Ancak sözleşmede eski sürümün kullanılmasından vazgeçme, bütün kopyaları silme veya geçmiş hak iddialarını kabul etme kaydı bulunuyorsa bunlar ayrıca değerlendirilmelidir. Teknik destek satın alma isteği, bütün geçmiş kullanımın hukuka aykırı olduğunu kabul etmekle aynı değildir. TBK m.19 uyarınca anlaşmanın gerçek içeriği belirlenir; sulh ve ibra kayıtlarının kapsamı ürünün lisans şartlarından ayrı okunmalıdır.
10. Uluslararası projede hangi hukuk uygulanır?
5718 sayılı MÖHUK m.28 fikrî mülkiyet haklarına ilişkin sözleşmelerde uygulanacak hukuku düzenler. Hakların korunması boyutunda m.23’te koruma talep edilen ülke hukuku önem taşır. Bu nedenle hak sahibi veya kullanıcı yabancı olduğunda yalnız projenin internette erişilebilir olmasıyla bütün ilişkinin Türk hukukuna tabi olduğu söylenemez. Ruhsat ilişkisinin hukuku, ihlal iddiasının koruma alanı ve ayrıca yapılan ticari hizmet sözleşmesi birlikte ayrıştırılır.
Yabancı unsur içeren dosyada yazılım ve telif lisans sözleşmelerinde MÖHUK m.28 incelemesi bu seçimin ayrıntısını açıklar. Lisans değişikliği bildiriminde yazan ülke veya mahkeme kaydı, önceki kullanıcı tarafından kabul edilip edilmediği görülmeden mevcut sözleşmeye eklenmiş sayılmaz. Yeni sürüm için kabul edilmiş kayıt ise farklı sonuç doğurabilir. Önce hangi metne bağlı hangi sürümün kullanıldığı belirlenir; uygulanacak hukuk incelemesi bu somut ilişkiye göre yapılır.
Sık sorulan sorular
Apache 2.0 projesi ücretli olunca eski sürümü kullanmak yasak mı?
Yalnız yeni lisans duyurusu önceki sürüm için verilmiş ruhsatı geri almaz. Eski paketin geçerli biçimde hangi lisansla edinildiği ve koşullara uyum gösterilir. Yeni kod, ayrı hizmet veya sonradan kabul edilmiş ticari taahhüt ayrıca incelenir.
Lisans değişince geçmiş kullanım için otomatik ücret doğar mı?
Böyle otomatik bir sonuç yoktur. Ücret talebinin hangi sözleşmeden veya ihlalden doğduğu gösterilmelidir. Yeni sürüm ya da destek için istenen bedelle, eski ruhsat kapsamında gerçekleşmiş kullanıma geriye dönük bedel istenmesi farklıdır.
Eski sürümün izni yeni güvenlik yamasını da kapsar mı?
Yamanın hangi sürümden, hangi hak sahibi tarafından ve hangi koşullarla sunulduğu incelenir. Eski paket için ruhsat bulunması bütün gelecek kodlara izin verildiğini göstermez. Sonradan alınan dosyalar lisans envanterine ayrıca eklenmelidir.
Üretici eski sürümü indirme sitesinde sürekli tutmak zorunda mı?
Eski kodu kullanma ruhsatı ile üreticinin sürekli indirme, barındırma veya destek hizmeti sunma borcu farklıdır. Böyle bir hizmet borcu varsa ayrı sözleşmeden belirlenir. Ruhsatın varlığı bütün teknik hizmetlerin ücretsiz devamını kendiliğinden sağlamaz.
Eski sürümü temel alan ticari ürün geliştirilebilir mi?
Apache koşullarına uygun kullanım ve geliştirme mümkündür. Başlangıç paketi, kendi değişiklikleri ve üçüncü taraf katkılar belgelenir. Özgün kodun tabi olduğu şartlar korunur; yeni ürünün ticari olması tek başına kullanım iznini ortadan kaldırmaz.
Yeni sürümün lisansını tek depo yöneticisi değiştirebilir mi?
Yönetim erişimi bütün kod üzerinde hukuki tasarruf yetkisini kanıtlamaz. Katkıların hak zinciri ve verilen izinlerin kapsamı incelenir. FSEK m.48 ve m.52 bakımından gereken yetki bulunmadan başkalarının hakları yok sayılamaz.
Geri alınamaz lisans Türk hukukundaki bütün cayma haklarını kaldırır mı?
Hayır. Uygulanacak hukuk ve emredici hükümler ayrıca değerlendirilir. FSEK m.58’in özel koşulları ve önceden vazgeçme yasağı göz ardı edilemez. Bununla birlikte yeni gelir modeli seçilmesi tek başına bu maddeye göre cayma sebebi değildir.
FSEK m.58 cayma ihbarı gelirse hangi süre önemlidir?
Madde, cayma ihbarının tebliğinden itibaren dört hafta geçtikten sonra caymaya karşı itiraz davası açılamayacağını düzenler. Gerçek cayma ihbarı ile olağan lisans duyurusu ayrılır. Bildirimin hukuki niteliği ve tebliğ tarihi gecikmeden incelenmelidir.
Eski lisansı yalnız ekran görüntüsüyle ispatlayabilir miyim?
Ekran görüntüsü tek başına paketin sürümünü ve hak zincirini her durumda göstermez. Dağıtım paketi, lisans dosyası, edinim kaydı, sürüm bilgisi ve varsa depo geçmişi birlikte saklanmalıdır. İncelenen dosya fiilen kullanılan sürümle eşleştirilmelidir.
Açık kaynak ruhsatı ürün markasını kullanma izni de verir mi?
Kod üzerindeki kullanım yetkisiyle marka veya resmî onay izlenimi yaratma yetkisi ayrı konulardır. Ürünün kökeni doğru açıklanmalı, hak sahibinin onayı bulunmadan resmî devam ürünü olduğu ileri sürülmemelidir. İlgili marka ve tanıtım şartları ayrıca kontrol edilir.
Resmî metinler ve inceleme ölçütü
İnceleme Apache 2.0 bölüm 2 ve 4, ASF lisans açıklamaları, FSEK m.48, m.52 ve m.58, TBK m.19 ve m.20–25, MÖHUK m.23 ve m.28 ve HMK m.199 esas alınarak hazırlanmıştır. Karar için kullanılan sürüm, o sürümün ruhsatı, yeni kabul edilen taahhüt ve ileri sürülen hukuki sona erme sebebi ayrı dosyalanmalıdır.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
