Business Source License 1.1: Üretim Kullanımı ve Change Date Nasıl İncelenir?
Business Source License 1.1 kapsamında kaynak kodun erişilebilir olması, üretim ortamında sınırsız kullanım izni verildiği anlamına gelmez. Kullanım kararı, ilgili sürümün lisans dosyasındaki ek izin ve lisans değişim tarihi üzerinden verilir. Bir ürünün BSL kullandığını öğrenmek, o ürünle müşteri hizmeti yürütme veya işletmenin gerçek iş yükünü çalıştırma sorusunu tek başına cevaplamaz.
Bu inceleme, 24 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilen BSL 1.1 metnini esas alır. Yazılımın belirli sürümüne ait izinlerle Türk hukukundaki çoğaltma, ruhsat ve tedarikçi sorumluluğu birbirinden ayrılır. Sonuç için kurulmuş paket, o pakete bağlı koşullar ve fiilî kullanım aynı dosyada gösterilmelidir; yalnız güncel internet sayfasına veya satış görüşmesindeki kısa açıklamaya dayanılmaz.
Kaynak dosyasını edinmek hangi yetkiyi sağlar?
FSEK m.22, bilgisayar programının yüklenmesi, görüntülenmesi ve çalıştırılmasının gerektirdiği çoğaltmaları düzenler. Kodun bilgisayara indirilmesi ile o kodu belirli işletme faaliyeti için kullanma yetkisi aynı inceleme değildir. FSEK m.48 çerçevesinde ruhsatın konusu, süresi ve kapsamı belirlenir. Programın teknik olarak çalışması, işletmenin gerekli kullanım yetkisini edindiğini kanıtlamaz.
Kaynak erişimi, değiştirme ve dağıtma işlemlerini değerlendirmeye imkân verir; her faaliyet için aynı koşulların geçerli olduğu sonucu çıkarılamaz. Kuruluşun lisans kaydı, hangi fiile hangi hükümle izin verildiğini göstermelidir. Yazılımın telif hakkıyla korunması bakımından esas soru, dosyanın bulunabilirliğinden önce hak sahibinin tanıdığı yetkinin kapsamıdır. Depo bağlantısı, bu yetkinin yerine geçen bağımsız bir hukuki belge değildir.
Ürüne ait beş alan birlikte okunur
BSL 1.1 metni ile kullanılan paketin doldurulmuş lisans dosyası birlikte incelenir. Lisans veren, lisanslanan çalışma ve sürüm, ek kullanım izni, değişim tarihi ve değişimden sonra geçerli lisans tespit edilir. Bunların İngilizce karşılıkları Licensor, Licensed Work, Additional Use Grant, Change Date ve Change License alanlarıdır. Genel şablon, hangi şirketin hangi sürüme hangi ek izni tanıdığını tek başına göstermez.
Ürünün ticari adı ile dosya içindeki sürüm bilgisi karşılaştırılır. Kurulum paketinin bütünlük kaydı, indirme adresi ve edinim tarihi korunur. Lisans dosyasındaki alanın boş veya belirsiz olması, kullanıcının kendi lehine yeni izin yazmasına dayanak oluşturmaz. Yetkili kaynaktan açıklama alınır; satış temsilcisinin cevabı da temsil ve izin yetkisi bakımından incelenir. Böylece başka ürüne veya başka sürüme ait izin yanlış pakete uygulanmaz.
Üretim dışı kullanım ile ticari olmayan kullanım farklıdır
MariaDB’nin BSL açıklamaları, üretim dışı kullanım ile ek izne bağlı üretim kullanımını ayırır. İncelemenin konusu şirketin kâr amacı taşıyıp taşımamasından ibaret değildir. Geliştirme veya deneme ortamı olarak adlandırılan sistemin gerçekte hangi işlevi gördüğü belirlenir. İşletmenin gerçek sipariş, müşteri veya hizmet süreçlerini yürüten iş yükü, yalnız sunucu adında test sözcüğü bulunduğu için üretim dışı kabul edilmez.
Buna karşılık ticari bir şirketin yazılımı incelemesi, geliştirmesi ve test etmesi de sırf şirket faaliyeti olduğu için kendiliğinden üretim kullanımı sayılmaz. Kullanım amacı ve uygulanan lisans koşulu somutlaştırılır. Teknik ekip, ortamların görevini ve gerçek işlemlerle bağını belgeler. Kâr amacı, şirket içi erişim ve sunucunun fiziksel yeri ayrı olgulardır; tek başlarına lisansın kullanım sınırını açıklayan ortak bir ölçüt olarak kullanılamaz.
Additional Use Grant nasıl değerlendirilir?
Ek izin, belirli üretim kullanımlarına olanak tanıyan alanı gösterir. BSL şablonundaki lisans veren taahhüdü, bu alanın temel izni daha da daraltmamasını veya ek izin bulunmadığının belirtilmesini öngörür. Ek iznin bulunmaması, temel çoğaltma ve üretim dışı kullanım yetkilerini ortadan kaldırmaz; üretimde her kullanımın serbest olduğu sonucunu da doğurmaz. Ürüne özgü metin okunmadan genel bir ücretsiz kullanım eşiği ileri sürülemez.
Ek izin içinde tanımlanmış bir kullanım alanı, kullanıcı veya hizmet sınırlaması varsa gerçek kurulum bu ölçütle eşleştirilir. Ölçümün hangi kuruluşu, sürümü ve faaliyeti kapsadığı yazılır. Başka sağlayıcının BSL uygulamasındaki sınır, bu ürüne aktarılamaz. FSEK m.48 bakımından ruhsatın sınırı belirlenirken pazarlama sayfasındaki genel ifadeyle ayrıntılı izin metni arasında açıklanmamış boşluk bırakılmamalıdır. Ek hak gerçekten edinilmeden işletme planına sınırsız yetki yazılmaz.
Yürürlükteki koşulları karşılamayan kullanım için BSL metni, yetkili kaynaktan ticari lisans alınmasını veya kullanımdan kaçınılmasını öngörür. Bu nedenle değişim tarihini bekleme kararı, aradaki dönemin üretim kullanımını ayrıca serbestleştirmez. Şirketin gelecekte ücretsiz kullanmayı planladığı sürümle bugün fiilen çalıştırdığı sistem arasındaki dönem açıkça değerlendirilir. Sipariş görüşmesine başlanmış olması da tamamlanmış izin işlemi yerine gösterilmez.
Change Date ve dört yıllık kural
BSL 1.1, belirtilen değişim tarihi ile ilgili belirli sürümün BSL altında ilk kez kamuya sunulmasının dördüncü yıl dönümünden erken olanını esas alır. O anda, metinde gösterilen Change License kapsamındaki haklar devreye girer. Bu kural, şirketin programı indirdiği tarihten başlayan kişisel dört yıllık bekleme süresi değildir. Projenin ilk kurulduğu tarih de bütün sonraki sürümler için ortak başlangıç oluşturmaz.
Tarih incelemesinde sürümün kimliği ve ilk kamuya sunum kaydı eşleştirilmelidir. Depodaki etiket, yayımlama duyurusu, dağıtım paketi ve lisans dosyasının ait olduğu çalışma birlikte değerlendirilir. Sadece dosyanın yerel oluşturulma veya kopyalanma zamanı bu olguyu kanıtlamaz. Uyuşmazlıkta önce hangi sürümden söz edildiği belirlenir; ardından o sürüm için erken tarihin hangisi olduğu hesaplanır. Bir takvim tarihi yazmak, dayanak sürüm kaydı yoksa incelemeyi tamamlamaz.
Tarih gelince bütün telif hakları sona erer mi?
Hayır. Lisans değişimi, eserin korumasız hâle gelmesi veya mali hakların kullanıcıya devredilmesi değildir. FSEK m.48 kapsamında kullanım yetkisinin başka koşullarla devam etmesi değerlendirilir. Yeni izin belgesinin kaynak, bildirim veya dağıtım koşulları kendi metninden okunur. Değişim tarihinden sonra eski üretim sınırlamasının durumuyla yeni lisansın diğer yükümlülükleri ayrı ayrı kaydedilmelidir.
BSL 1.1’deki lisans veren taahhütleri, değişim lisansı için GPL sürüm 2 veya sonraki sürümle uyumluluk düzeni kurar. Ancak kullanıcının somut pakette yazılı Change License alanını incelemeden bütün ürünlerin aynı lisansa geçtiğini söylemesi doğru değildir. Üçüncü taraf bileşenlerin ayrı koşulları ve marka hakları da bu işlemle ortadan kalkmaz. Geçiş kaydı, yalnız tarih bildirimi değil yeni kullanım koşullarının belgelendiği hukuki dosyadır.
Sürüm yükseltmesi ve eski sürümde kalma
BSL, sürümleri ayrı değerlendirir; değişim tarihleri farklılaşabilir. Bu nedenle işletmenin bir sürüm için yaptığı izin tespiti, sonraki bütün güncellemelerin kaydı yerine kullanılamaz. MariaDB’nin kendi BSL açıklaması da lisans şartlarının ürün ve sürümle birlikte okunmasının önemini gösterir. BSL adından hareketle MariaDB markası altındaki bütün programların aynı lisans altında olduğu söylenemez.
Güncelleme kararında önce mevcut sürümün hak durumu kaydedilir. Sonra yeni paketin lisans dosyası ve ek kullanım izni incelenir. Eski sürümün kullanım izniyle yeni sürümün kurulumu aynı işlem değildir. Bununla birlikte her küçük teknik değişikliğin veya her yeniden başlatmanın kanunen yeni dört yıllık süre oluşturduğu da ileri sürülemez. Esas alınacak çalışma ve sürüm, lisans belgeleri ile dağıtım kayıtlarında belirlenir.
Sonraki kodu eski sürüme taşımak
BSL geliştirme açıklamaları, eski sürümün açık lisansa geçmiş olmasıyla daha yeni BSL kodunun durumunu ayrı ele alır. Bir dosyanın yeni sürümden alınarak eski klasöre konulması, o dosyanın izin şartlarını kendiliğinden değiştirmez. Hak değerlendirmesi dosya adının veya depo dalının adıyla sona ermez. Aktarılan kodun hangi kaynaktan ve hangi izinle geldiği belirlenmelidir.
Hukuki bakımdan bu kayıt, FSEK m.22’deki çoğaltma ve ilgili mali hakların kapsamını açıklamaya yarar. Değişiklik listesinde yalnız teknik hata düzeltildi yazılması yeterli değildir; dışarıdan alınan kodun kökeni ayrıca görünmelidir. Kendi yazılan katkı ile başka sürümden taşınan bölüm ayrılır. Eski sürümün serbestliğine dayanarak yeni bölüm üzerinde mevcut olmayan yeniden lisanslama yetkisi kullanılamaz.
Değiştirilmiş yazılımın müşteriye teslimi
BSL metni, asıl ve değiştirilmiş kopyalar ile türev çalışmalara ilişkin lisans ve bildirim düzeni içerir. Müşteriye teslim edilen ürünün BSL kapsamındaki bölümleri ve şirkete ait bağımsız bileşenler belirlenir. FSEK m.52 bakımından mali hak işlemlerinin yazılılığı ve ayrı hakların gösterilmesi önem taşır. Telif sözleşmesinin şekli, yalnız ödeme kaydıyla çözülemeyecek yetki sorunlarını açıklayan temel başlıktır.
Teslim sözleşmesinde müşteriye vaat edilen kullanım, çoğaltma ve dağıtım yetkileri gerçek hak zincirini aşmamalıdır. Kaynak kodunun verilmesi, müşterinin bütün hakları sınırsız edindiğini tek başına göstermez. BSL ile kullanılan programdan yararlanarak bağımsız bir çalışma üretmek de o çıktının otomatik olarak aynı lisansa girdiği anlamına gelmez. Kodun esere katılmasıyla yalnız araç olarak kullanılması, teknik ve hukuki içerikleri üzerinden ayrılır.
Üçüncü kişinin ücretsiz verdiği kopya
Programın bir danışmandan veya başka depodan ücretsiz alınması, hak sahibinin koşullarını kendiliğinden kaldırmaz. FSEK m.54, mali hak veya ruhsatın yetkisiz kişiden edinilmesinde iyi niyetin koruma sınırını düzenler. Aracı kişinin dosyaya erişebilmesiyle yeniden lisanslama yetkisi aynı değildir. Yetkili satıcılık iddiası ve verilen ek izin, belge üzerinden doğrulanmalıdır.
Müşteri dosyasında tedarikçinin unvanı, hangi hak sahibi adına işlem yaptığı ve siparişin kapsadığı sürümler gösterilir. Yalnız fatura üzerinde yazılım bedeli bulunması, kullanımın kapsamına ilişkin bütün eksikleri gidermiş sayılmaz. Fatura, lisans belgesi, sipariş ve ürün tanımı birlikte okunur. Tedarikçinin ayrı ticari lisans edindiği ileri sürülüyorsa, bu iznin müşterinin kuruluşuna ve gerçek kullanımına uzanıp uzanmadığı ayrıca tespit edilir.
Kullanım izni ile gizlilik taahhüdü
Kaynak kodun ticari sır olarak korunması ile programın üretimde kullanılmasına ilişkin ruhsat farklı konulardır. Kaynak dosyasını gizli tutma sözü, eksik kullanım iznini tamamlamaz. Aynı şekilde kaynakları belirli bir depoda saklamak veya üçüncü kişiye emanet etmek, Change Date alanını değiştirmez. Her düzenlemenin hangi hakka ve hangi borca ilişkin olduğu açık yazılmalıdır.
Geliştirme sözleşmesinde şirketin kendi bilgileriyle önceden mevcut lisanslı bileşenler ayrılır. Gizlilik metni hazırlanırken şirketin açıklamaya yetkili olmadığı üçüncü taraf kodu için çelişkili teslim vaatleri verilmez. Kaynak erişimi, üretim yetkisi ve müşteriye devredilen hakların üç ayrı kaydı tutulur. Bu ayrım, destek hizmetinin sona ermesiyle bütün lisans haklarının da kendiliğinden bittiği yönündeki yanlış değerlendirmeyi önlemeye yardımcı olur.
Lisansa aykırılık ve hakların sona ermesi
BSL 1.1, ihlalli kullanımda bu lisans altındaki hakların mevcut ve diğer sürümler için otomatik sona ermesine ilişkin hüküm taşır. Bu ifade kendi kapsamıyla okunmalıdır. Daha önce ayrı açık lisans altında edinilmiş hakların her durumda otomatik olarak yok olduğu sonucu, yalnız BSL metninden çıkarılamaz. Hangi sürüm için hangi izin ilişkisinin yürürlükte olduğu ayrıca gösterilir.
BSL 1.1’e, başka bir lisansın otuz veya altmış günlük otomatik giderim düzeni taşınamaz. İhlalin durdurulması, geçmiş taleplerin tamamını ortadan kaldıran genel ibra değildir. Yeniden izin veya anlaşma varsa kapsadığı sürüm, kuruluş, faaliyet ve dönem yazılır. Kullanımı yalnız yeniden adlandırmak veya sunucuyu başka hesaba taşımak, hukuki yetki eksikliğini tek başına gidermez. Düzeltmenin gerçek kapsamı belgelere ve fiilî kullanıma dayanmalıdır.
Tedarikçi üretime uygun çözüm taahhüt ettiyse
Türk hukukuna tabi ilişkide TBK m.112 kapsamında önce tedarikçinin borcu belirlenir. Bir programı kurma edimi ile müşterinin bildirilen üretim ihtiyacına uygun izin düzeni sağlama edimi ayrı açıklanmalıdır. Teklifte sınırsız kullanım sözü verilmişse, bunun hangi sürüm, süre ve kuruluş için üstlenildiği incelenir. Sonradan lisans belgesinin farklı kapsam göstermesi, sözleşme kayıtlarının birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Uyuşmazlıkta müşteri ihtiyacının tedarikçiye nasıl bildirildiği önem taşır. Teknik şartname, kullanım hacmi, üretime geçiş kararı ve danışmanın yazılı değerlendirmesi aynı dosyada toplanır. Eksik ifa bildirimi, yalnız program pahalı çıktı şeklinde kurulmaz; taahhütle teslim arasındaki belirli fark gösterilir. Ürünün ayrı bedelle satılması hukuka aykırılık değildir. Sorumluluk incelemesi, tarafın üstlendiği somut edimi yerine getirip getirmediğine yönelir.
Hangi bedel zarar olarak incelenir?
TBK m.112 uyarınca zarar ve nedensellik açıklanır; borçlunun kusursuzluk ispatına ilişkin düzen korunur. Başlangıçta zaten ödenmesi gereken olağan lisans bedeli, yanlış yönlendirme nedeniyle doğan ek geçiş gideriyle aynı kalem değildir. Yeniden kurulum, belgelenmiş iş kesintisi veya başka bir masrafın talep edilmesi, ilgili aykırılıkla bağlantısının gösterilmesini gerektirir. Bütün proje bütçesi tek açıklamayla otomatik zarar sayılamaz.
TBK m.114 aracılığıyla m.52’deki zarar görenin etkisine ilişkin ölçütler de değerlendirilir. Sorun öğrenildikten sonraki kararlar ve zararın artmasına etkileri kaydedilir. TBK m.115/1 ağır kusurdan önceden sorumsuzluk anlaşmasını sınırlar. Ürünün genel garanti reddiyle yerel tedarikçinin ayrıca verdiği uygunluk taahhüdü birleştirilmez; her borcun muhatabı, uygulanacak hukuku ve kapsamı kendi ilişkisinden belirlenir.
Delil dosyası ve yabancı unsurlu sözleşme
HMK m.199 kapsamında lisans dosyaları, sürüm duyuruları, elektronik yazışmalar ve kullanım kayıtları belge olarak değerlendirilir. Teknik ortam değişmeden önce hangi sürümün hangi iş yükünü çalıştırdığı gösterilmelidir. Delil tespiti yönünden HMK m.400’deki hukuki yarar koşulu aranır. Tespit istemi, daha sonra kaybolma veya sunulma güçlüğü doğacak belirli delil ve olgulara bağlanır; genel araştırma isteğiyle yetinilmez.
Yabancı unsurlu fikrî hak ilişkilerinde MÖHUK m.23 ve m.28, korumanın talep edildiği ülke hukuku ile lisans sözleşmesinin hukukunu farklı bağlantılarla düzenler. Bütün BSL lisans verenler için tek ülke hukuku varsayılamaz. Son değerlendirme, ilgili sürümün izin belgesini, kullanımın üretim niteliğini, varsa ek izni ve geçiş tarihini ayrı gösterir. Tedarikçiye karşı sözleşme talebi de bu belirlemelerden sonra kendi borç ilişkisine dayandırılır.
Sık sorulan sorular
BSL 1.1 kaynak kodu açık olduğu için üretimde serbest mi?
Kaynağa erişmek sınırsız üretim izni değildir. İlgili sürümün Additional Use Grant alanı, Change Date bilgisi ve kullanımın gerçek niteliği incelenir. FSEK m.22 ve m.48 bakımından yapılan çoğaltma ve edinilen ruhsatın kapsamı belirlenir.
Ticari şirketin her testi üretim kullanımı mı?
Hayır. Ticari faaliyet ile üretim kullanımı aynı ölçüt değildir. Gerçek geliştirme ve test faaliyeti, ilgili izin kapsamında değerlendirilir. Ortamın etiketi yerine yürüttüğü işlev ve gerçek işletme süreçleriyle bağı belgelenir.
Ek kullanım izni yoksa bütün haklar ortadan kalkar mı?
Ek izin bulunmaması, BSL’nin temel üretim dışı kullanım ve ilgili diğer yetkilerini kaldırmaz. Ancak sınırsız üretim izni de yaratmaz. Hangi faaliyete izin verildiği, kullanılan sürümün lisans dosyasından belirlenmelidir.
Dört yıl indirme tarihinden mi hesaplanır?
Hayır. BSL 1.1 ilgili belirli sürümün bu lisans altında ilk kamuya sunulmasının dördüncü yıl dönümünü esas alır. Bu tarih ile belirtilen Change Date karşılaştırılır ve erken olan uygulanır.
Change Date gelince yazılım telifsiz mi olur?
Hayır. Metinde gösterilen Change License kapsamındaki haklar devreye girer. Mali haklar kullanıcıya sınırsız devredilmiş olmaz. Yeni lisansın koşulları, üçüncü taraf bileşenleri ve marka hakları ayrıca değerlendirilir.
Eski sürümün izin sonucu yeni güncellemeyi kapsar mı?
Her sürümün lisans kaydı ayrı kontrol edilir. Eski sürümün değişim tarihine ulaşması, sonraki paketin aynı tarihte aynı lisansa geçtiğini göstermez. Kurulan gerçek sürüm ve onun izin dosyası eşleştirilmelidir.
Yeni BSL kodunu eski açık sürüme taşımak serbestleştirir mi?
Dosyayı eski sürüme yerleştirmek, o kodun lisansını kendiliğinden değiştirmez. Aktarılan bölümün kökeni ve izin şartları belirlenir. FSEK m.22 ve ruhsat hükümleri bakımından mevcut olmayan yetki varsayılamaz.
Danışmanın ücretsiz verdiği kopya sınırsız kullanılır mı?
Ücretsiz teslim, hak sahibinin koşullarını kaldırmaz. FSEK m.54 çerçevesinde aracının yetkisi ve izin zinciri incelenir. Fatura veya teslim kaydı, gerçek kullanım yetkisinin kapsamını tek başına tamamlamaz.
BSL ihlalinde otomatik otuz günlük düzeltme süresi var mı?
BSL 1.1’e başka bir lisansın otuz günlük hakları geri kazanma kuralı uygulanamaz. Hakların sona ermesi hükmü, gerçek sürümler ve izinler üzerinden incelenir. Sonraki anlaşmanın geçmiş talepleri kapsayıp kapsamadığı ayrıca belirlenir.
Tedarikçinin yanlış lisans seçimine hangi hüküm uygulanır?
Türk hukukuna tabi sözleşmede TBK m.112 kapsamında taahhüt edilen edim, aykırılık, zarar ve nedensellik incelenir. Olağan lisans maliyeti ile yanlış ifa yüzünden doğan ek masraflar ayrı gösterilir; bütün proje bedeli otomatik zarar değildir.
Resmî dayanaklar ve lisans kaynakları
- MariaDB BSL 1.1 metni; BSL kullanma ve geliştirme açıklamaları; MariaDB ürünlerine ilişkin BSL açıklaması; SPDX BUSL-1.1 kaydı.
- 5846 sayılı FSEK: m.22, 48, 52 ve 54; 6098 sayılı TBK: m.52, 112, 114 ve 115.
- 6100 sayılı HMK: m.199 ve 400; 5718 sayılı MÖHUK: m.23 ve 28.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
