Çevre Kirliliği Şikâyet ve Denetim Talep Dilekçesi

Çevre kirliliği şikâyet dilekçesi, belirli yerde ve zamanda gözlenen kirletici faaliyetin yetkili idarece incelenmesi, gerekli önlemlerin alınması ve koşulları varsa faaliyetin durdurulması için hazırlanır. Başvuru hakkının doğrudan dayanağı 2872 sayılı Çevre Kanunu m.30 hükmüdür. Çevreyi kirleten veya bozan faaliyetten zarar gören kişinin yanında, faaliyetten haberdar olan herkes ilgili mercilere başvurabilir. Başvuru için mutlaka komşu taşınmazın sahibi olmak gerekmez.

Bu örnek; kirli su akışı, atık bırakılması, duman veya başka bir çevresel bozulma hakkında idari inceleme ve önlem talebine yöneliktir. Metnin odağı, gözlemi yer ve zaman bilgisiyle somutlaştırmak ve idarenin teknik incelemesine elverişli kayıt sunmaktır. Word dosyasında dilekçenin yanında olay gözlem çizelgesi ve başvuru takip formu bulunur. Kimyasal analiz yapılmadan maddenin türü veya ölçüm yapılmadan sınır değer aşımı kesinleşmiş gibi yazılmaz.

Şikâyet hakkı ile teknik tespit arasındaki ayrım

Çevre Kanunu m.30 başvuru hakkını kullanmak için kişisel maddi zararın kesinleşmesini şart koşmaz. Faaliyetten haberdar olmanız başvuru bakımından yeterlidir. Bununla birlikte dilekçenin içeriği gerçek bilgiye dayanmalıdır. Doğrudan gördüğünüz durum ile size başkası tarafından aktarılan bilgi ayrı açıklanır. Görmediğiniz bir boşaltma olayını görmüş gibi anlatmak veya kaynağı bilinmeyen görüntüyü kendi çekiminiz olarak sunmak doğru bir başvuru yöntemi değildir.

Vatandaşın gözlemi, idarenin hangi yerde ve zamanda inceleme yapacağını belirlemesine yardım eder. İhlalin teknik niteliği, uygulanacak sınır değerler ve yaptırım koşulları ise yetkili makamın değerlendirmesine tabidir. Koyu renkli su görmek ile belirli kimyasalın mevzuattaki sınırı aştığını kanıtlamak aynı şey değildir. Dilekçede görülen renk, akış, koku, duman veya atık birikimi tarif edilir; teknik ölçüm ve gerekiyorsa numune alınması istenir.

Hangi kuruma hitaben hazırlanır?

Örnekte olayın bulunduğu ilin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü muhatap alınmıştır. Belirli çevre konularında yetki devri veya özel görevli kurum bulunması, başvurunun başka idarece değerlendirilmesini gerektirebilir. Bu nedenle belediye hizmeti, su ve kanalizasyon sistemi, deniz kirliliği veya başka özel alana ilişkin bir olayda ilgili görev alanı kontrol edilir. Bütün kirlilik türlerinde tek bir kurumun bütün işlemleri yaptığı ileri sürülmez.

3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m.5, konusu bakımından yanlış idari makama verilen dilekçenin yetkili makama gönderilmesini ve başvurana bilgi verilmesini düzenler. Başvurunun sonuç bölümüne bu yönde bir talep eklenmiştir. Yine de açık konum ve faaliyet bilgisi vermek gerekir. Kurumun başvuruyu sevk edebilmesi, olayın hangi ilde veya hangi tesiste bulunduğunun hiç açıklanmamasını telafi etmez.

Telefon ihbarı ile imzalı dilekçe aynı kayıt değildir. Acil tehlike bulunan olayda yazılı cevabı bekleyerek müdahaleyi geciktirmeyin; ilgili acil birime durumu bildirin. Yazılı başvuruda daha önce yapılan ihbarın tarihini ve verilmişse kayıt numarasını belirtin. Böylece acil bildirim ile daha sonra sunulan fotoğraf ve gözlem çizelgesi ilişkilendirilir. Bu yazıdaki form, olay yerinde acil müdahale organizasyonunun yerine geçmez.

Dilekçedeki konum ve zaman bilgileri

Adres; il, ilçe, mahalle veya köy, cadde ve ulaşılabilir yer tarifiyle yazılır. Açık alanlarda yakın bir yol, köprü, tesis, dere kesimi veya bilinen nokta tarif edilir. Koordinat biliniyorsa eklenir; yanlış koordinat uydurulmaz. Bir harita işareti kullanılıyorsa bunun gözlem noktası mı, kaynağın bulunduğu düşünülen yer mi olduğu açıklanır. Gözlem yapılan yer ile araştırılması istenen faaliyet alanı aynı olmayabilir.

Gözlem tarihi ve saati yalnız ilk olay için değil, tekrar eden olaylar için de ayrı tutulur. “Her zaman oluyor” ifadesi yerine gerçekten gözlenen gün ve aralıklar yazılır. Kirlilik kısa süreli ortaya çıkıyorsa başlangıç ve bitiş gözlemi, idarenin inceleme zamanını belirlemesine yardımcı olur. Sürekli gözlem yapılmadığında aradaki bütün saatlerde olayın devam ettiği kesin biçimde ileri sürülmemelidir; bilinen aralıklar belirtilir.

Çevre kirliliği şikâyet dilekçesi örneği

Aşağıdaki metni kendi gözleminize ve elinizdeki belgelere göre doldurun. Bir işletmenin tam unvanını bilmiyorsanız yanlış şirket adı yazmak yerine konum ve görünen faaliyet bilgisi verin. İşletme veya kişi hakkındaki suçlama ile inceleme talebini birbirine karıştırmayın. İdarenin tespit yapmasını sağlayacak somut olay anlatımı, teknik dayanağı bulunmayan kesin suçlama cümlelerinden daha yararlıdır.

Çevre kirliliği şikâyet dilekçesi, gözlem çizelgesi ve takip formunu Word olarak indirin. İlk sayfa kuruma sunulacak dilekçedir. İkinci sayfa gerçek gözlemleri ve dosyaları eşleştirmek, üçüncü sayfa teslim ve kurum cevaplarını takip etmek içindir. Uygun olmayan açıklama ve seçenekleri başvuru öncesinde silin.

Fotoğraf ve video ekleri nasıl düzenlenir?

Her fotoğrafa veya videoya numara verin ve hangi olayı gösterdiğini ek listesine yazın. Çekim tarihi biliniyorsa tarih, saat ve yerle ilişkilendirin. Bir fotoğrafın yalnız dosya adındaki tarih, olayın o tarihte gerçekleştiğinin tek başına kanıtı değildir. Dosyanın kaynağı, çekim bilgisi ve gözlem açıklaması birlikte korunur. Başkasından alınan görüntüde bu durum belirtilir; kaynak belirsizliği gizlenmez.

Bir görsel geniş alanı, diğeri ayrıntıyı gösteriyorsa aralarındaki ilişki açıklanmalıdır. Konumu anlaşılmayan yakın plan görüntü, idarenin yeri bulmasını güçleştirir. Fotoğrafta çevreye ilişkin gerekli ayrıntıyı koruyun; olayı değiştiren düzenleme yapmayın. Başvurunun değerlendirilmesine katkısı olmayan kişisel görüntü ve belgeleri eklemeyin. Asıl dosyayı saklayın, açıklama eklenmiş çalışma kopyasını asıl kayıtla karıştırmayın.

Video uzunsa ilgili bölümün başlangıç ve bitiş zamanı listeye yazılabilir. Bu açıklama, özgün kaydı yok etmek veya yalnız bağlamından çıkarılmış bir kesiti sunmak anlamına gelmez. Çok sayıda dosya bulunuyorsa kısa bir dizin hazırlanır. Her dosyanın hangi tarihli gözlem satırına bağlı olduğu görülmelidir. Dilekçede “ekte video vardır” denilip hiçbir erişilebilir dosya sunulmaması, idarenin inceleyeceği belgeyi belirsiz bırakır.

Gözlem çizelgesi teknik rapor yerine geçmez

Çizelgedeki amaç, vatandaşın gözlemini düzenli hâle getirmektir. Bu form laboratuvar raporu, emisyon ölçümü veya yetkili denetim tutanağı değildir. Renk, koku ve görülen akış gibi olgular gözlem olarak yazılır. Telefon uygulamasındaki değerler yetkili ölçüm yapılmış gibi sunulmaz. Çevresel standardın aşıldığına dair teknik sonuç, uygulanacak ölçüm yöntemi ve yetkili değerlendirmeyle ortaya konur.

Kaynağı bilinmeyen sıvı veya atıktan kendiniz numune toplamak için tehlikeli alana girmeyin. Başvuru hakkı, özel tesise izinsiz giriş veya tehlikeli maddeyle temas yetkisi vermez. Dilekçede numunenin yetkili usulle alınmasının değerlendirilmesi istenir. Olayın güvenli mesafeden gözlenen konumu ve zamanı doğru bildirilerek teknik incelemeye yardımcı olunur. Delil elde etme çabası yeni bir güvenlik veya hukuka aykırılık sorunu yaratmamalıdır.

Tekrarlanan olaylar için ek başvuru nasıl hazırlanır?

İlk şikâyetten sonra aynı yerde yeni olay gözlendiğinde, ek başvurunun başına önceki kurum kaydını yazın. Yeni gözlem için ayrı tarih ve saat satırı açın. Önceki olayın anlatımını yeni olayın tamamı gibi kopyalamayın. Akışın rengi, dumanın görüldüğü nokta veya atık birikiminin yeri değişmişse yalnız gerçekten görülen değişiklikleri belirtin. Bu ayrıntılar idarenin aynı kaynağı mı yoksa farklı bir faaliyeti mi incelemesi gerektiğini ayırt etmesine yardımcı olur.

Önceki denetimde belirli bir işlem yapıldığı bildirilmişse yeni kayıt onunla ilişkilendirilir. Tedbirin uygulanıp uygulanmadığı hakkında kişisel gözlemin sınırı korunur. Dışarıdan görülemeyen arıtma sistemi veya tesis içi işlem hakkında kesin sonuç yazılmaz. Bunun yerine, idarenin bildirdiği tedbirden sonra hangi tarihte hangi çevresel etkinin yeniden görüldüğü açıklanır. Teknik sistemin çalışmasına ilişkin kesin tespit yetkili incelemeye bırakılır; yeni başvuru bu incelemenin gerekçesini ortaya koyar.

Birden fazla kurumdan cevap gelmişse belge dizininde her kurumun yazı tarihi ve sayısı ayrı gösterilir. Aynı cevabın başka kurum tarafından iletilmesi yeni bir denetim yapılmış gibi kaydedilmez. Sevk zincirinin korunması, dosyanın hangi makamda işlem gördüğünü anlamayı sağlar. Başvuru sahibi yalnız kendi elindeki kayıtları gösterir; kurumlar arasında gerçekleştiği bilinmeyen yazışmalar hakkında varsayım kurmaz. Eksik bağlantı varsa hangi kurumun hangi işlemi yürüttüğü açıkça sorulur.

Ek başvurunun sonuç kısmı, yeni bilgiden hareketle istenen işlemi belirtmelidir. Yeni konumda inceleme, belirli saat aralığının değerlendirilmesi veya önceki cevaptaki eksik talebin açıklanması ayrı istemlerdir. Hepsine aynı genel cümleyi yazmak yerine somut ihtiyacı seçin. Eklerin adlarıyla numaraları önceki başvurunun eklerinden ayırt edilebilir olmalıdır. İlk dosyadaki fotoğrafları yeniden sunuyorsanız bunların eski kayıt olduğunu açıkça belirtin ve yeni gözlem dosyalarını ayrıca numaralandırın.

Kimlik, adres ve temsil bilgisi

3071 sayılı Kanun m.4, dilekçede başvuranın adı, soyadı, imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunmasını arar. Telefon veya e-posta iletişimi kolaylaştırır; fiziksel dilekçedeki adres ve imzanın yerine kendiliğinden geçmez. Elektronik başvuru kanalında o kanalın kimlik doğrulama ve gönderim usulü izlenir. Yalnız taslak kaydetmek, başvurunun kuruma gönderildiğini göstermez; gönderim sonucu ve kayıt numarası alınmalıdır.

Başka bir kişi adına başvuruyorsanız kendi adınızı onun imzası gibi kullanmayın. Temsil sıfatı açıkça gösterilir ve buna ilişkin gerekli belge eklenir. Birden fazla kişinin ayrı gözlemi bulunuyorsa her kişinin hangi bilgiyi doğrudan bildiği ayrılmalıdır. Çevre Kanunu m.30’un herkese tanıdığı başvuru hakkı, başkasının kimlik veya temsil bilgisini izinsiz kullanma hakkı anlamına gelmez.

Kurum kaç gün içinde cevap verir?

3071 sayılı Kanun m.7 kapsamındaki dilek ve şikâyet başvurularında, sonuç veya yürütülen işlemin safahatı hakkında en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap verilir. Yalnız safahat bildirilmişse alınan sonuç ayrıca bildirilir. Bu hüküm, bütün laboratuvar analizlerinin veya bütün idari işlemlerin mutlaka otuz gün içinde tamamlanacağı şeklinde yazılamaz. Cevabın ne hakkında olduğu ile incelemenin hangi aşamada bulunduğu ayrı değerlendirilir.

Başvurunun kurum kayıtlarına girişini gösteren belge saklanır. Cevap geldiğinde yazı tarihi ile size ulaştığı tarih ayrı kaydedilir. “İlgili birime gönderildi” bildirimi, çevresel incelemenin sonucuyla aynı değildir. Takip formundaki “sevk”, “işlem safahatı” ve “sonuç” alanlarının ayrı tutulması bu ayrımı sağlar. Teknik rapor henüz tamamlanmadıysa safahat cevabı ile sonuç cevabı birbirine karıştırılmaz.

Denetim cevabı geldikten sonra ne kontrol edilir?

İlk kontrol, cevabın doğru olay yerine ve tarihe ilişkin olup olmadığıdır. Aynı bölgede birden fazla tesis bulunması yanlış faaliyetle eşleştirme riski yaratır. Kurumun belirttiği denetim tarihi, gözlemlerinizin tarihleri ve olayın tekrar ettiği aralıklar karşılaştırılır. İnceleme sırasında kirlilik görülmediği bildirilmişse bu sonuç, sizin başka tarihteki gözleminizi kendiliğinden ortadan kaldırmaz; yeni olay varsa yeni tarihli kayıtla ek başvuru yapılır.

İkinci kontrol, talep edilen önlemler hakkında ne söylendiğidir. Denetim yapıldığı bilgisi, hangi tedbirin alındığını tek başına açıklamaz. Cevapta eksik kalan konu varsa belirli bir açıklama istenir. İdarenin elindeki belgeye erişim talebi ise Çevre Kanunu m.30’un ikinci fıkrası ve 4982 sayılı Kanunun usulü içinde ayrı değerlendirilir. Şikâyet sonucu istemi ile bütün denetim dosyasının kopyasını istemek aynı başvuru değildir.

Üçüncü kontrol, olayın devamına ilişkin güncel durumdur. İlk başvurudan sonraki gözlemler tarih sırasıyla eklenir. Eski fotoğraf yeni tarihliymiş gibi sunulmaz. Tekrar başvuruda önceki dosya numarası belirtilir ve yeni bilginin ne olduğu açıklanır. Aynı metni değiştirmeden çok sayıda kanaldan göndermek yerine yeni olayı, eksik cevabı veya devam eden etkiyi somutlaştırmak dosyanın izlenmesini kolaylaştırır.

Başvuru ile yaptırım ve tazminat arasındaki sınır

M.30, gerekli önlem veya durdurma talep etme hakkını verir; dilekçenin verilmesi faaliyeti kendiliğinden durdurmaz. Yetkili idare, uygulanacak hukuki şartları ve teknik bulguları değerlendirir. Başvuruda belirli bir ceza tutarını doğrulanmadan yazmak gerekli değildir. Talep, olayın tespiti ve mevzuata uygun işlemin yapılmasıdır. Dilekçe, idarenin yerine ihlal kararı veren bir belge olarak düzenlenmez.

Kişisel zararınız varsa bu zarar, şikâyet başvurusundan ayrı bir talep konusu olabilir. İdari para cezası verilmesi, size otomatik olarak tazminat ödenmesi anlamına gelmez. Bu formda kişisel zarar miktarı için mahkeme kararı verilmesi istenmez. Şikâyet dosyasının tutulması ile tazminat veya idari dava sürelerinin takibi de ayrı işlerdir; idareye dilekçe vermenin bütün süreleri kendiliğinden durdurduğu kabul edilmemelidir.

Sık sorulan sorular

Zarar görmedim, yalnız faaliyeti gördüm. Başvurabilir miyim?

Evet. Çevre Kanunu m.30, zarar görenlerin yanında kirleten veya bozan faaliyetten haberdar olan herkese başvuru hakkı tanır. Metinde kişisel zararınız yoksa varmış gibi yazmayın; gözleminizi ve gerekli inceleme talebinizi açıklayın.

İşletmenin adını bilmiyorsam dilekçe verilir mi?

Olay yeri ve faaliyet somut biçimde tarif edilerek başvuru hazırlanabilir. Yanlış kişi veya şirket adı tahmin etmeyin. Görünen tabela, açık adres, konum ve gözlem zamanı idarenin doğru faaliyet alanını belirlemesine yardımcı olur.

Şikâyetle birlikte bütün denetim belgelerini isteyebilir miyim?

Belge talebi 4982 sayılı Kanunun usul ve istisnaları içinde değerlendirilir. Hangi raporun hangi tarihli bölümünü istediğinizi belirtin. Çevre Kanunu m.30, açıklanması çevresel değerlere zarar verecek üreme alanı ve nadir tür bilgileri bakımından da koruma öngörür; her bilgi sınırsız biçimde açıklanmaz.

Başvuru başka kuruma gönderilirse yeniden aynı dilekçeyi vermeli miyim?

Önce sevk bilgisini ve yeni kayıt numarasını takip edin. 3071 m.5 uyarınca yanlış makama verilen başvuru yetkili makama iletilir ve başvurana bilgi verilir. Eksik belge veya yeni olay varsa bunu önceki kayıtla ilişkilendirerek tamamlayın.

Resmî kaynaklar ve başvuru öncesi son kontrol

Başvuru hakkının metni 5491 sayılı Kanun m.21 ile düzenlenen Çevre Kanunu m.30 hükmünde; dilekçenin zorunlu bilgileri, sevki ve cevap süresi ise 3071 sayılı Kanun m.4, m.5 ve m.7 hükümlerinde yer alır. Genel hakların ayrıntısı için çevre şikâyeti ve çevresel bilgi edinme rehberi; denetim süreci için çevre denetiminde bilgi ve belge incelemesi yazısı kullanılabilir.

Son kontrolde adresi, gözlem tarihlerini, imzayı, eklerin okunaklılığını ve önceki kayıt numarasını karşılaştırın. Başvuruya gönderilen dosyaların kopyasını saklayın. Hukuki dayanak kontrol tarihi 30 Eylül 2026’dır. Dilekçenin gücü, kesin olmayan teknik sonuçları kesinmiş gibi yazmasından değil; yetkili incelemeye elverişli, açık ve doğrulanabilir olay kaydı sunmasından gelir.