Çıraklık Sözleşmesi Yazılı Olmak Zorunda mı? 3308 m.13 | 2026
3308 sayılı Kanun m.13 ne diyor?
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’nun 13. maddesi çıraklık ilişkisinin kurulmasında yazılı sözleşmeyi merkezî unsur olarak düzenler. Hükme göre işyeri sahibi, aday çırağı veya çırağı çalıştırmaya başlamadan önce bunların velisi veya vasisiyle; öğrenci reşitse doğrudan kendisiyle yazılı çıraklık sözleşmesi yapmak zorundadır. Kanun “yazılı” ibaresini açıkça kullandığı için sözleşmenin yalnızca sözlü anlaşmaya bırakılması mümkün değildir.
Bu düzenleme, çıraklık ilişkisinin sıradan işçilikten farklı eğitim hukuku niteliğini belgelemeyi amaçlar. İşyerinde bulunan kişinin hangi meslek dalında, hangi eğitim programına bağlı olarak, hangi usta öğreticinin gözetiminde ve hangi tarihten itibaren eğitim gördüğü sözleşmeyle belirlenir. Böylece öğrenci, veli, okul ve işletme bakımından hukuki çerçeve görünür hâle gelir.
Yazılı çıraklık sözleşmesi neden zorunludur?
Çıraklık ilişkisi hem eğitim hem işyeri uygulaması içerir. Öğrenci gerçek üretim ortamında bulunur, mesleki beceri kazanır, ücret ve sosyal güvenlik korumasından yararlanır. Bu nedenle tarafların yalnızca sözlü şekilde “çırak olarak başladık” demesi yeterli güvence sağlamaz. Yazılı sözleşme başlangıç tarihini, meslek dalını, tarafları ve eğitimin hukuki niteliğini ispat eder.
Uyuşmazlık halinde en önemli sorulardan biri, kişinin gerçekten 3308 kapsamında öğrenci mi yoksa farklı bir hukuki ilişki içinde çalışan mı olduğudur. Yazılı sözleşme, okul kaydı, devam çizelgeleri, ücret kayıtları, sigorta bildirimi ve usta öğretici bilgileri birlikte değerlendirilir. Sözleşmenin yokluğu, statü konusunda ciddi ispat sorunları doğurur.
Çıraklık sözleşmesinin tarafları kimlerdir?
3308 m.13 tarafları öğrencinin reşit olup olmamasına göre ayırır. Reşit olmayan aday çırak veya çırak bakımından işyeri sahibi ile öğrencinin velisi veya vasisi sözleşme sürecinde yer alır. Öğrenci reşitse sözleşme doğrudan öğrenciyle yapılır. Bu ayrım kanuni temsil kurallarının doğal sonucudur.
Uygulamada mesleki eğitim merkezi veya ilgili okul da sözleşmenin eğitim sistemi içindeki kaydını ve uygunluğunu yürütür. Bu nedenle sözleşme yalnızca iki kişinin özel aralarında hazırladığı bir belge gibi görülmemelidir; MEB’in program ve kayıt sistemiyle uyumlu olmalıdır.
Reşit çırak sözleşmeyi kendisi imzalayabilir mi?
Evet. 3308 m.13 açıkça “reşit ise kendisi ile” yazılı çıraklık sözleşmesi yapılacağını belirtir. On sekiz yaşını doldurmuş ve ergin olan öğrenci, sözleşmenin tarafı olarak kendi iradesiyle işlem yapar. Veli imzası reşit öğrencinin yerine geçmez.
Öğrencinin çıraklık süresi içinde reşit olması da m.13’te ayrıca düzenlenmiştir. Sözleşmenin devamı öğrencinin rızasıyla mümkündür. Bu nedenle reşitliğe geçiş, kayıtların hiçbir işlem yapılmadan eski hâliyle bırakılması gereken bir ayrıntı değildir; öğrencinin rızasının ve güncel taraf bilgisinin dosyada gösterilmesi gerekir.
Reşit olmayan çırakta veli veya vasi neden sözleşmeye katılır?
Reşit olmayan öğrenci kendi başına her hukuki işlemi tam ehliyetle yapamaz. 3308 m.13 bu nedenle veli veya vasiyi açıkça sözleşme sürecine dahil eder. Veli veya vasi, öğrencinin eğitim ilişkisinin kurulmasında kanuni temsil işlevini yerine getirir.
Bu kural işletme açısından da önemlidir. İşveren yalnızca öğrencinin imzasını alarak reşit olmayan kişiyle m.13’e uygun sözleşme yapmış sayılmamalıdır. Veli veya vasi bilgileri doğru belirlenmeli; sözleşme, okul kaydı ve kimlik bilgileri arasında tutarlılık bulunmalıdır.
Sözleşme ne zaman yapılmalıdır?
Kanun, sözleşmenin aday çırak veya çırak “çalıştırılmaya başlamadan önce” yapılmasını emreder. Bu ifade zaman bakımından nettir. Önce öğrenciyi işyerinde fiilen başlatıp haftalar veya aylar sonra geriye dönük sözleşme düzenlemek m.13’ün amacına uygun değildir.
Doğru uygulama; işyeri uygunluğu, usta öğretici, öğrenci kayıt şartları ve meslek dalı doğrulandıktan sonra yazılı sözleşmeyi tamamlamak, okul kaydını yapmak ve gerekli sigorta işlemleriyle birlikte öğrenciyi eğitim programına başlatmaktır. Başlangıç tarihi tüm kayıtlarda birbiriyle uyumlu olmalıdır.
Çıraklık sözleşmesinde hangi bilgiler bulunmalıdır?
3308 m.13 yazılı şekli zorunlu tutar; uygulamadaki sözleşme modeli MEB sistemi ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde oluşturulur. Temel olarak öğrenci ve kanuni temsilci bilgileri, işyeri unvanı ve adresi, eğitim alınan alan/dal, usta öğretici bilgileri, başlangıç tarihi, ücret ve tarafların eğitim yükümlülükleri açık biçimde gösterilmelidir.
Sözleşmenin amacı yalnızca imza toplamak değildir. Öğrencinin hangi program kapsamında işyerinde bulunduğunu ispat edebilmelidir. Bu nedenle boş bırakılan, farklı meslek dalı yazılan, eski işyeri bilgisi kullanılan veya ücret kısmı gerçek ödemeyle uyuşmayan sözleşmeler uygulamada uyuşmazlık yaratır.
Sözleşmede ücretin yazılması neden önemlidir?
3308 m.25 aday çırak, çırak ve işletmede mesleki eğitim gören öğrencilerin ücret hakkını düzenler. Çıraklık sözleşmesindeki ücret hükmü, kanuni alt sınırların altında olamaz. Taraflar daha yüksek ücret kararlaştırabilir; ancak mevzuatın koruduğu asgari tutarın altına inemezler.
2026 yılı için net asgari ücret Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 28.075,50 TL olarak açıklanmıştır. MESEM öğrencilerinin ücret alt sınırı öğrencinin sınıf ve yeterlilik durumuna göre net asgari ücretin ilgili oranına bağlıdır. Ödemelerin banka üzerinden yapılması ve bordro/kayıtlarla sözleşmenin birbiriyle uyumlu olması gerekir.
İşyeri sahibi değişirse sözleşme ne olur?
3308 m.13 işyeri sahibinin değişmesi ihtimalini özel olarak düzenler. Yeni işyeri sahibi aynı mesleği sürdürüyorsa ve rızası bulunuyorsa çıraklık sözleşmesi devam edebilir. Yeni işyeri sahibi aynı mesleği sürdürmüyorsa sözleşme feshedilir.
Bu hüküm, işyeri devrinde öğrencinin eğitiminin otomatik olarak belirsizleşmesini önler. Önemli olan yalnızca işletmenin ticari olarak devam etmesi değil, öğrencinin eğitim aldığı mesleğin fiilen sürdürülebilmesidir. Yeni işletme sahibinin rızası ve eğitim koşullarının devamı kayıt altına alınmalıdır.
Sözleşme feshedilirse önceki çıraklık süresi yanar mı?
Hayır. 3308 m.13 açıkça, işyeri sahibi değişikliği nedeniyle sözleşmenin feshedilmesi halinde çırağın önceki çalışmalarının geçerli olduğunu belirtir. Öğrenci yeni yapacağı çıraklık sözleşmesiyle çıraklık statüsünü devam ettirerek süresini ve eğitimini tamamlar.
Bu nedenle işyeri değişikliği “sıfırdan çıraklığa başlama” sonucu doğurmaz. Ancak önceki sürenin problemsiz aktarılabilmesi için sözleşme, devam ve okul kayıtlarının eksiksiz tutulması gerekir. Belgesiz dönemler daha sonra eğitim süresinin tespitinde uyuşmazlığa neden olabilir.
Çıraklık sözleşmesi ile iş sözleşmesi aynı şey midir?
Hayır. İş sözleşmesi, 4857 sayılı İş Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde işçinin bağımlı olarak iş görmesi ve işverenin ücret ödemesi esasına dayanır. Çıraklık sözleşmesi ise 3308 sayılı Kanunun mesleki eğitim sistemi içinde kurulmuştur. Temel amaç meslek öğrenmek ve beceri kazanmaktır.
Bu fark, çıraklıkta ücret veya iş sağlığı-güvenliği koruması bulunmadığı anlamına gelmez. 3308 m.11 öğrenci statüsünü; m.12 eğitimi; m.25 ücret ve sosyal güvenliği düzenler. Genel iş sözleşmesinin yazılı şekline ilişkin ayrıntılar için İş sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı? yazımız incelenebilir.
Deneme dönemi sözleşmeyi nasıl etkiler?
3308 m.14 çıraklığa bir deneme dönemiyle başlanacağını düzenler. Bu dönem mesleğin özelliğine göre bir aydan az ve üç aydan fazla olamaz. Deneme döneminden sonra taraflar on gün içinde ilgili mesleki eğitim merkezi müdürlüğüne başvurmazsa çıraklık sözleşmesi kesinleşir ve deneme dönemi çıraklık süresinden sayılır.
M.14 deneme döneminde ücret ödeneceğini de açıkça belirtir. Bu nedenle deneme dönemi “sözleşmesiz ve ücretsiz çalışma” dönemi değildir. Aday çıraklıktan çıraklığa geçen öğrenciler deneme dönemini yapmış sayılır.
Sözleşme olmadan “deneme” adıyla çalıştırma yapılabilir mi?
3308 m.13 ve m.14 birlikte okunduğunda, çıraklık sistemindeki deneme döneminin mevzuata bağlı bir eğitim aşaması olduğu görülür. İşverenin kişiyi okul kaydı ve yazılı sözleşme olmadan işyerine alıp “önce birkaç ay dene, sonra çırak yaparız” demesi 3308’in öngördüğü sistem değildir.
Kişi fiilen çalışmaya başlamışsa hukuki niteliğin tespitinde yapılan iş, bağımlılık, ücret, eğitim programı, okul kaydı ve tarafların belgeleri birlikte incelenir. İşverenin kullandığı unvan tek başına belirleyici olmaz.
Çıraklık sözleşmesi ücret ve sigortayı nasıl etkiler?
Yazılı sözleşme, öğrencinin 3308 sistemindeki başlangıç ve eğitim statüsünü belgeleyen temel kayıttır. Ücret hakkı m.25’e, sosyal güvenlik koruması ise 3308 ile sosyal güvenlik mevzuatındaki özel düzenlemelere dayanır. Sözleşmenin bulunması, bu işlemlerin doğru başlangıç tarihiyle yürütülmesini sağlar.
İş kazası veya ücret uyuşmazlığında sözleşme tek belge değildir; ancak okul kaydı, sigorta bildirimi, banka ödemesi ve devam çizelgeleriyle birlikte güçlü bir ispat bütünlüğü oluşturur. İşletme her belgenin aynı öğrenci, aynı meslek dalı ve aynı tarih aralığını gösterdiğinden emin olmalıdır.
Sözleşmenin bir nüshası öğrencide bulunmalı mı?
Tarafların hak ve yükümlülüklerini takip edebilmesi için imzalı sözleşmenin öğrenci ve kanuni temsilci tarafından erişilebilir olması gerekir. Uygulamada okul/mesleki eğitim merkezi de kayıtları tutar. Öğrenci, veli ve işletme kendi dosyalarında imzalı ve güncel nüshayı saklamalıdır.
Belgenin yalnızca işletmede tutulması, ileride ücret, başlangıç tarihi veya meslek dalı konusunda gereksiz ispat sorunu yaratır. Dijital kayıt varsa erişim ve doğrulama bilgileri de saklanmalıdır.
İşletmeler için sözleşme kontrol listesi
- Öğrencinin kimlik ve mezuniyet bilgilerini doğrulayın.
- Meslek alanı/dalı ile işyerinin faaliyetini eşleştirin.
- Usta öğreticilik belgesini kontrol edin.
- Öğrenci reşit değilse doğru veli veya vasiyi belirleyin.
- Reşitse sözleşmeyi doğrudan öğrenciyle yapın.
- Sözleşmeyi fiili eğitim başlamadan önce imzalayın.
- Başlangıç, ücret ve program bilgilerini boş bırakmayın.
- Okul kaydı ve sigorta başlangıcıyla tarihleri karşılaştırın.
- İşyeri sahibi değişikliğinde m.13’e göre devam/fesih işlemini kayıt altına alın.
- İmzalı nüshaları taraflarda ve okul dosyasında saklayın.
Öğrenciler ve veliler hangi noktaları kontrol etmeli?
İmza öncesinde eğitim alınacak meslek dalı, işyeri adresi, usta öğretici, başlangıç tarihi ve ücret açıkça okunmalıdır. Boş alan bırakılmış sözleşme imzalanmamalıdır. Öğrencinin fiilen yaptığı iş ile sözleşmede yazan meslek birbirinden farklıysa okul yönetimine bildirilmelidir.
Ücretin ödenmediği, sigorta kaydının görünmediği veya öğrencinin sürekli eğitim dışı işlerde kullanıldığı durumda sözleşme ve banka kayıtları saklanmalı; durum ilgili eğitim kurumuna yazılı olarak iletilmelidir. İş kazası varsa olay ayrıca derhal bildirilmelidir.
Resmî kaynaklar
3308 sayılı Kanun ve mesleki eğitim düzenlemeleri için MEB’in Mesleki Eğitim Mevzuatı sayfası; MESEM kayıt koşulları için Mesleki Eğitim Merkezleri sayfası kullanılmalıdır. Ücret hesabında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı asgari ücret verileri esas alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Çıraklık sözleşmesi sözlü yapılabilir mi?
Hayır. 3308 m.13 yazılı sözleşmeyi açıkça zorunlu tutar.
Sözleşme işe başladıktan sonra yapılabilir mi?
Kanuna göre işyeri sahibi sözleşmeyi aday çırağı veya çırağı çalıştırmaya başlamadan önce yapmalıdır.
18 yaşından küçük çırak sözleşmeyi tek başına imzalayabilir mi?
M.13 reşit olmayan öğrenci bakımından veli veya vasiyi sözleşme sürecine dahil eder.
18 yaşını dolduran çırak sözleşmeyi kendisi yapabilir mi?
Evet. Reşit öğrenciyle sözleşme doğrudan yapılır.
Çıraklık sırasında 18 yaşına girilirse ne olur?
M.13 sözleşmenin öğrencinin rızasıyla devamını öngörür; kayıtların reşitlik durumuna göre güncellenmesi gerekir.
İşyeri sahibi değişirse sözleşme sona erer mi?
Yeni işyeri sahibi aynı mesleği sürdürüyor ve rıza gösteriyorsa devam edebilir; aynı meslek sürdürülmüyorsa feshedilir.
Fesihte önceki süre yanar mı?
Hayır. M.13 önceki çalışmaların geçerli olduğunu ve yeni sözleşmeyle eğitime devam edilebileceğini düzenler.
Deneme döneminde ücret var mı?
Evet. 3308 m.14 deneme döneminde ücret ödenmesini açıkça emreder.
Çıraklık sözleşmesi iş sözleşmesi midir?
Hayır. Çıraklık sözleşmesi 3308 sayılı Kanunun mesleki eğitim sistemi içindeki özel sözleşmedir.
Sözleşme olmadan çırak ücret ve sigorta haklarını kaybeder mi?
Sözleşmesizlik ciddi bir mevzuat ve ispat sorunudur. Fiili ilişkinin niteliği diğer kayıtlarla birlikte incelenir; işveren yazılı sözleşme yükümlülüğünü yerine getirmek zorundadır.
Sözleşme ile fiili uygulama birbiriyle çelişirse neye bakılır?
Çıraklık sözleşmesinde belirli bir meslek dalı yazılı olduğu hâlde öğrencinin fiilen tamamen başka işlerde çalıştırılması, sözleşmenin eğitim amacına uygun uygulanmadığını gösterir. Uyuşmazlık halinde yalnızca sözleşmenin başlığına değil; öğrencinin günlük yaptığı işler, usta öğretici gözetimi, okulun eğitim planı, devam çizelgeleri ve işyeri kayıtları birlikte incelenmelidir. 3308 m.12 pratik eğitimin hazırlanmış programlara göre ve usta öğreticinin gözetiminde yürütülmesini istediği için sözleşme ile gerçek eğitim faaliyeti birbirini doğrulamalıdır.
Benzer şekilde sözleşmede ücret yazılı olmasına rağmen ödeme yapılmaması veya farklı tutar ödenmesi durumunda banka kayıtları ile sözleşme karşılaştırılır. Sigorta başlangıcı, okul kayıt tarihi ve sözleşme tarihi arasında uyumsuzluk varsa bunun nedeni açıklanmalıdır. Çıraklık sözleşmesi güçlü bir başlangıç belgesidir; ancak kanunun öngördüğü eğitimin fiilen uygulanması da gerekir.
Sözleşmedeki bilgiler değişirse nasıl işlem yapılmalıdır?
İşyeri adresi, usta öğretici, öğrencinin iletişim bilgisi, ücret veya eğitimle ilgili başka bir temel unsur değiştiğinde dosyanın güncel tutulması gerekir. Değişikliğin niteliğine göre okul/mesleki eğitim merkezi üzerinden sözleşme eki, yeni kayıt veya gerekli idari güncelleme yapılmalıdır. Tarafların yalnızca kendi aralarında sözlü biçimde değişiklik yapması, okul sistemindeki eski bilginin devam etmesine ve denetimde çelişki doğmasına neden olur.
Özellikle işyeri sahibi değişikliğinde 3308 m.13 özel hüküm içerir. Yeni sahip aynı mesleği sürdürüyor ve rıza gösteriyorsa sözleşme devam edebilir; aksi durumda fesih ve yeni işyeri süreci gerekir. Usta öğreticinin ayrılması ise sözleşmenin tarafını değiştirmese de m.15 şartının yeniden sağlanmasını zorunlu kılar.
Sözleşmede boş alan bırakmak neden risklidir?
Meslek dalı, başlangıç tarihi, ücret, işyeri bilgisi veya taraflara ilişkin temel alanların boş bırakılması, belgenin sonradan farklı biçimde doldurulması veya tarafların neyi kabul ettiğinin tartışılması riskini doğurur. Öğrenci ve veli/vasi imza atmadan önce bütün temel bilgileri okumalı; işletme de okul tarafından kullanılan güncel formu eksiksiz doldurmalıdır.
İmzalı sözleşmenin bir örneğinin öğrenci veya kanuni temsilcide bulunması önemlidir. Yalnızca işverenin dosyasında kalan belge, sonradan içeriğe erişimi güçleştirir. Dijital kayıt kullanılıyorsa belgenin erişilebilir ve doğrulanabilir nüshası saklanmalıdır.
Çıraklık sözleşmesinin ispat gücünü hangi belgeler tamamlar?
Okul kayıt belgesi, usta öğreticilik belgesi, devam çizelgeleri, eğitim planı, ücret banka dekontları, sigorta bilgileri, İSG eğitim tutanakları ve kişisel koruyucu donanım teslim kayıtları sözleşmeyi tamamlayan başlıca belgelerdir. İş kazası meydana gelirse olay tutanağı, vardiya veya eğitim çizelgesi ve öğrenciye verilen talimatlar da önem kazanır.
İşletme, bu kayıtları birbirinden kopuk tutmamalıdır. Sözleşmede 1 Ekim başlangıç görünürken banka ödemelerinin Aralıkta başlaması veya sigorta kaydının başka tarihte olması açıklama gerektirir. Belgelerin uyumu, gerçekten mevzuata uygun mesleki eğitim yürütüldüğünü gösterir.
Sözleşme imzalanmadan önce son kontrol nasıl yapılmalıdır?
Tarafların kimliği ve reşitlik durumu, veli/vasi bilgileri, işyerinin faaliyet konusu, usta öğretici, meslek alanı ve dalı, başlangıç tarihi, ücret ve okul bilgileri tek tek kontrol edilmelidir. Öğrencinin kayıt olacağı meslek ile işyerinde öğreneceği faaliyet arasında açık bağ bulunmalıdır. İmza tamamlandıktan sonra okul kaydı, sigorta ve fiili başlangıcın aynı takvimde yürütülmesi gerekir.
Bu kontrol, sözleşmeyi şeklen imzalamaktan daha önemlidir. 3308 m.13’ün amacı yalnızca bir kâğıt üretmek değil, eğitim ilişkisinin taraflarını ve başlangıcını açık biçimde belirlemektir.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI — Güncelleme: 17.09.2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
