CISG Madde 36: Ayıp Risk Geçtikten Sonra Ortaya Çıkarsa Satıcı Sorumlu mu? Gizli Uygunsuzluk ve Garanti | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.36/1’e göre satıcı, maldaki uygunsuzluk riskin alıcıya geçtiği anda mevcutsa, uygunsuzluk daha sonra ortaya çıksa bile sorumludur. CISG m.36/2’ye göre satıcı ayrıca risk geçtikten sonra ortaya çıkan ve kendi yükümlülüklerinden herhangi birinin ihlalinden kaynaklanan uygunsuzluktan; özellikle malın belirli süre olağan veya özel amaca uygun kalacağı ya da belirli niteliklerini koruyacağı yönündeki garantinin ihlalinden sorumlu olabilir. Bu nedenle “arıza teslimden sonra çıktı, risk alıcıdaydı” savunması tek başına satıcıyı sorumluluktan kurtarmaz; arızanın kök nedeninin risk geçişi anında mevcut olup olmadığı veya satıcının sonraki dönem garantisini ihlal edip etmediği teknik delille belirlenir.
CISG Madde 36 Ne Düzenler?
CISG m.36, maldaki uygunsuzluğun hangi zamana göre satıcıya yüklenebileceğini belirler. M.35 “uygun mal nedir?” sorusunu, m.36 ise “uygunsuzluk hangi anda mevcut olmalı?” sorusunu yanıtlar. Esas referans riskin alıcıya geçtiği andır.
M.36/1’in önemli sonucu, ayıbın görünür olmasının risk geçişi anında şart olmamasıdır. Uygunsuzluk o anda mevcut bir üretim, tasarım, malzeme veya işçilik kusurundan kaynaklanıyorsa, arıza haftalar veya aylar sonra kendini gösterebilir ve satıcı yine sorumlu olabilir.
M.36/2 ise risk geçtikten sonra doğan bazı uygunsuzlukları da satıcıya yükler. Eğer sonradan ortaya çıkan uygunsuzluk satıcının başka bir yükümlülüğünün ihlalinden kaynaklanmışsa veya satıcı malın belirli süre belirli nitelikte kalacağını garanti etmişse sorumluluk devam edebilir.
Risk Geçişi Anında Uygunsuzluk Mevcut Olmalı mı?
M.36/1’in temel kuralı evettir: satıcı, riskin alıcıya geçtiği anda mevcut olan uygunsuzluktan sorumludur. Riskin hangi anda geçtiği m.66-70 ve tarafların Incoterms düzenlemesine göre belirlenir. Taşımalı satışta bu an çoğu zaman ilk taşıyıcıya teslim veya seçilen Incoterms noktasına bağlanabilir.
Ancak “mevcut” olmak, arızanın o anda gözle görülür olması anlamına gelmez. Mikroskobik çatlak, yanlış alaşım, üretim parametresi hatası, kontaminasyon veya yanlış yazılım konfigürasyonu risk geçişinde mevcut olup kullanım sırasında sonradan belirginleşebilir.
Bu nedenle risk geçişi tarihi ile arızanın ilk görünüm tarihi ayrı kaydedilir. Teknik bilirkişi, arızanın kök nedeninin hangi aşamada oluştuğunu analiz eder.
Ayıp Teslimden Haftalar Sonra Ortaya Çıkarsa Ne Olur?
Arızanın sonradan ortaya çıkması satıcı sorumluluğunu otomatik ortadan kaldırmaz. Kritik soru, uygunsuzluğun kaynağının risk geçişi anında mevcut olup olmadığıdır. Özellikle yorulma, malzeme iç hatası veya gizli üretim kusuru zaman içinde görünür hâle gelebilir.
Örneğin endüstriyel rulman teslimden üç ay sonra kırılır. Metalürjik inceleme, üretim sırasında oluşmuş iç çatlağı gösteriyorsa m.36/1 kapsamında satıcı sorumluluğu tartışılır. Buna karşılık kırılma alıcının makineyi teknik limitin üzerinde kullanmasından kaynaklanmışsa sonuç farklıdır.
Arıza sonrasında ürünün değiştirilmesi veya imha edilmesi teknik delili yok edebilir. Taraflara inceleme imkânı verilmeden kritik parçanın ortadan kaldırılması ispat sorunları yaratır.
“Gizli Ayıp” CISG’de Nasıl Ele Alınır?
CISG metni ulusal hukuk sistemlerindeki “gizli ayıp” terimini merkez kavram olarak kullanmaz; m.35 uygunluk, m.36 risk geçişi, m.38 muayene ve m.39 bildirim sistemiyle sorunu çözer. Ulusal kavramlar CISG’ye otomatik taşınmamalıdır.
Muayeneyle hemen fark edilemeyen uygunsuzluk, ortaya çıktığı veya ortaya çıkması gerektiği andan itibaren m.39 bildirim süresini tetikleyebilir. Bununla birlikte m.39/2’de malların fiilen alıcıya verildiği tarihten itibaren iki yıllık mutlak üst sınır vardır; bu süre sözleşmesel garanti süresiyle bağdaşmadığı ölçüde istisna doğurabilir.
Satıcı uygunsuzluğu biliyor veya bilmemesinin mümkün olmadığı hâlde açıklamamışsa m.40 uyarınca m.38-39’a dayanamayabilir.
Arızanın Kök Nedeni Nasıl Belirlenir?
M.36 uyuşmazlıklarında teknik kök neden analizi hukuki değerlendirmeden önce gelir. Arızalı parçanın fotoğrafı tek başına, kusurun üretimden mi yanlış kullanımdan mı kaynaklandığını her zaman göstermez. Malzeme analizi, üretim kayıtları, bakım geçmişi, sensör verileri ve çalışma koşulları birlikte incelenir.
Makinede arıza varsa hata kodları, PLC kayıtları, çalışma saati, yük seviyesi ve bakım logları korunmalıdır. Gıdada bozulma varsa sıcaklık kayıtları, üretim lotu, son kullanma tarihi ve mikrobiyolojik testler önemlidir. Kimyasal üründe numune zinciri ve laboratuvar yöntemi kayda bağlanmalıdır.
Bağımsız ekspertiz mümkünse her iki tarafa inceleme davetiyle yapılmalıdır. Tek taraflı raporun delil değeri somut yargılama usulüne göre ayrıca değerlendirilir.
CISG m.36/2 Garanti Taahhüdünü Nasıl Düzenler?
M.36/2, risk geçişinden sonra ortaya çıkan uygunsuzluğun satıcının herhangi bir yükümlülük ihlalinden kaynaklanması hâlinde sorumluluğu sürdürür. Hüküm özellikle satıcının malların belirli bir süre olağan veya özel amaca uygun kalacağı ya da belirli niteliklerini veya özelliklerini koruyacağı yönündeki garanti ihlalini açıkça sayar.
Örneğin satıcı makinenin 24 ay belirli kapasitede çalışacağını sözleşmesel olarak garanti etmişse, risk geçişinden 12 ay sonra garanti edilen performansın sağlanmaması m.36/2 kapsamında değerlendirilebilir. Burada garanti metninin kapsamı, istisnaları ve bakım şartları belirleyicidir.
Garanti, CISG’nin m.35-36 sistemine ek sözleşmesel taahhüttür. Üretici garanti belgesi, satıcının sözleşmesel garantisi ve üçüncü kişi servis garantisi birbirinden ayrılmalıdır.
Garanti Süresi Otomatik Olarak Satıcının Her Arızadan Sorumlu Olduğu Anlamına mı Gelir?
Hayır. Garanti metni hangi nitelik veya performansın garanti edildiğini ve hangi koşulların istisna olduğunu belirler. Alıcının olağan aşınma, yanlış bakım veya kullanım limitlerinin aşılması nedeniyle oluşan her arızayı satıcıya yüklemek mümkün değildir.
Garanti “üretim ve malzeme hataları” ile sınırlı olabilir veya daha geniş “belirli kapasiteyi koruma” taahhüdü içerebilir. Satıcının onarım, parça değişimi, işçilik ve seyahat masraflarından hangisini üstlendiği açık yazılmalıdır.
Garanti süresi ile m.39/2’nin iki yıllık üst bildirim süresi arasında ilişki de önemlidir. CISG m.39/2, bu üst sürenin sözleşmesel garanti süresiyle bağdaşmadığı ölçüde uygulanmayacağını düzenler.
Alıcının Yanlış Kullanımı Satıcı Sorumluluğunu Nasıl Etkiler?
Risk geçişinden sonra alıcının yanlış kullanım, aşırı yükleme, izinsiz modifikasyon veya bakım ihlali nedeniyle oluşturduğu arıza m.36/1 anlamında risk geçişinde mevcut uygunsuzluk değildir. Bu durumda satıcının sorumluluğu bulunmayabilir.
Ancak satıcı kullanım talimatını vermemiş, yanlış kurulum yapmış veya eğitim yükümlülüğünü ihlal etmişse sonradan oluşan arıza satıcının m.36/2 kapsamındaki başka yükümlülük ihlalinden kaynaklanabilir. Nedensellik teknik olarak incelenmelidir.
Taraflar kurulum ve devreye alma tutanağında çalışma limitlerini, eğitim teslimini ve bakım planını belgelemelidir.
Taşıma Hasarı ile Üretim Kusuru Nasıl Ayrılır?
CISG m.35/2(d) uygun ambalaj yükümlülüğünü düzenler. Risk geçtikten sonra taşıma sırasında hasar oluşmuşsa ilk bakışta risk alıcıya ait olabilir; ancak hasarın nedeni satıcının yetersiz ambalajıysa uygunsuzluk risk geçişinde mevcut olabilir veya satıcının ihlalinden kaynaklanabilir.
Örneğin deniz taşımacılığında nem koruması yapılmamış makine varışta korozyonlu bulunursa, yalnız “risk taşıyıcıya teslimde geçti” savunması yeterli olmayabilir. Ambalaj hatası m.35 ve m.36 kapsamında incelenir.
Taşıma hasarı fotoğrafları, konteyner mührü, paket durumu, survey report ve sensör kayıtları neden ayrımında önemlidir.
CISG m.35 ile m.36 Arasındaki Fark Nedir?
M.35 malın hangi özellikleri taşıması gerektiğini; m.36 bu uygunsuzluğun hangi zamana göre satıcıya yüklenebileceğini düzenler. Önce uygunluk standardı, sonra zaman bağlantısı belirlenir.
Örneğin m.35 uyarınca makine sözleşmedeki kapasiteyi sağlamıyorsa uygunsuzdur. M.36 uyarınca bu kapasite eksikliğinin risk geçişi anında mevcut tasarım/üretim nedeninden mi yoksa alıcının sonradan yaptığı değişiklikten mi kaynaklandığı incelenir.
CISG m.35 uygunluk rehberimiz kalite testini ayrıntılı açıklar.
Muayene ve Bildirim Yükümlülüğü Devam Eder mi?
Evet. M.36 satıcının maddi sorumluluk zamanını belirler; alıcı yine m.38 uyarınca muayene ve m.39 uyarınca uygunsuzluğun niteliğini belirterek bildirim yükümlülüğüne tabidir. Uygunsuzluk daha sonra fark edilebilir nitelikteyse makul süre fark edildiği veya fark edilmesi gerektiği andan itibaren değerlendirilir.
Sitedeki CISG m.38-39 rehberi mevcut olduğu için burada süre sistemi tekrar edilmemektedir.
Satıcı uygunsuzluğu bilip açıklamamışsa m.40 istisnası ayrıca uygulanır.
M.36 Uyuşmazlığında Teknik İspat Nasıl Kurulur?
- Risk geçiş tarihini gösteren Incoterms ve taşıma belgeleri.
- Üretim lotu ve seri numarası kayıtları.
- Fabrika kalite kontrol sonuçları.
- Bağımsız ekspertiz veya laboratuvar raporu.
- Arıza tarihi ve kullanım saati kayıtları.
- Bakım ve servis geçmişi.
- Çalışma parametreleri ve sensör verileri.
- Ambalaj ve taşıma hasarı kayıtları.
- Garanti metni ve servis şartları.
- Alıcının uygunsuzluk bildirimleri.
Alıcının Hangi Hukuki Çareleri Vardır?
M.36 kapsamında satıcıya yüklenebilen uygunsuzluk, m.45 ve devamındaki alıcı haklarını doğurabilir. Onarım m.46/3, ikame m.46/2, bedel indirimi m.50, tazminat m.74-77 ve şartları varsa dönme m.49 gündeme gelebilir.
Garanti belgesi belirli bir servis çözümü öngörmüş olsa bile bunun CISG’deki diğer hakları nasıl etkilediği sözleşme m.6 çerçevesinde yorumlanır. “Tek çare onarımdır” gibi sınırlamalar geçerlilik ve emredici hukuk bakımından ayrıca incelenebilir.
Alıcı zararı azaltma yükümlülüğüne uymalı, arızalı malı kullanmaya devam ederek zararı büyütmemelidir.
Somut Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – Gizli üretim çatlağı: Parça teslimden dört ay sonra kırılır; metalürji raporu çatlağın üretim sırasında oluştuğunu gösterir. Uygunsuzluk risk geçişinde mevcut olduğu için m.36/1 uygulanabilir.
Örnek 2 – Yanlış kullanım: Alıcı makineyi sözleşmedeki maksimum yükün iki katında çalıştırır ve dişli kırılır. Kök neden yanlış kullanımsa satıcı m.36 kapsamında sorumlu olmayabilir.
Örnek 3 – Garanti edilen performans: Satıcı filtrenin 18 ay belirli verimde çalışacağını garanti eder; normal kullanımda 8 ayda performans garanti eşiğinin altına düşer. M.36/2 garanti ihlali gündeme gelir.
Örnek 4 – Yetersiz ambalaj: Risk taşıyıcıya teslimde geçer fakat ürün satıcının yetersiz koruyucu ambalajı nedeniyle yolculukta korozyona uğrar. M.35-36 birlikte incelenir.
2026 İçin CISG m.36 Kontrol Listesi
- Riskin hangi anda geçtiğini sözleşme ve m.66-70 üzerinden belirleyin.
- Uygunsuzluğun hangi tarihte görünür olduğunu kaydedin.
- Kök nedenin risk geçişinde mevcut olup olmadığını teknik olarak analiz edin.
- Garanti taahhüdünün kapsamını ve süresini okuyun.
- Alıcının kullanım ve bakım kayıtlarını koruyun.
- Taşıma hasarı ile üretim/ambalaj kusurunu ayırın.
- M.38-39 muayene ve bildirim süresini uygulayın.
- Satıcının bilgisi varsa m.40’ı inceleyin.
- Arızalı malı inceleme yapılmadan imha etmeyin.
- Çare seçimini m.45-50 sistemine göre yapın.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
Ayıp teslimden sonra ortaya çıkarsa satıcı otomatik kurtulur mu?
Hayır. Uygunsuzluk risk geçişi anında mevcutsa m.36/1 uyarınca satıcı sorumlu olabilir.
Gizli üretim kusuru aylar sonra çıkarsa ne olur?
Kök neden risk geçişinde mevcutsa satıcı sorumluluğu devam edebilir.
Risk geçtikten sonra oluşan her arıza alıcıya mı aittir?
Hayır. Arıza satıcının başka yükümlülük ihlalinden veya garanti ihlalinden kaynaklanıyorsa m.36/2 uygulanabilir.
Garanti m.36’da açıkça düzenleniyor mu?
Evet. M.36/2, malın belirli süre uygun kalacağı veya belirli nitelikleri koruyacağı garanti ihlalini açıkça örnekler.
Yanlış kullanım satıcının sorumluluğunu kaldırır mı?
Arızanın gerçek nedeni yanlış kullanım ise satıcı sorumluluğu bulunmayabilir; teknik nedensellik incelenir.
Ambalaj kusuru risk geçtikten sonra hasar doğurursa ne olur?
Yetersiz ambalaj m.35 uygunsuzluğu ve m.36 kapsamında satıcı sorumluluğu doğurabilir.
M.36 ile m.35 farkı nedir?
M.35 uygunluk standardını, m.36 uygunsuzluğun hangi zamana göre satıcıya yüklenebileceğini düzenler.
Muayene ve ayıp bildirimi yine gerekir mi?
Kural olarak evet. M.38-39 uygulanır; m.40 istisnası saklıdır.
Arıza nedeni nasıl ispatlanır?
Seri/lot, üretim, bakım, sensör, ekspertiz ve laboratuvar kayıtlarıyla kök neden analizi yapılır.
Satıcı sorumluysa hangi haklar var?
Onarım, ikame, bedel indirimi, tazminat ve şartları varsa dönme gündeme gelebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.