CISG Madde 34: Satıcı Belgeleri Ne Zaman ve Nasıl Teslim Etmelidir? Erken Belge ve Düzeltme Hakkı | 2026
Kısa ve net cevap: CISG m.34’e göre satıcı mallara ilişkin belgeleri vermekle yükümlüyse, belgeleri sözleşmede öngörülen zaman, yer ve biçimde teslim etmelidir. Satıcı belgeleri kararlaştırılan zamandan önce verirse, teslim için belirlenen ana kadar belgelerdeki uygunsuzluğu düzeltebilir; ancak bu düzeltme alıcıya makul olmayan sıkıntı veya masraf vermemelidir. Alıcının CISG uyarınca tazminat isteme hakkı saklıdır. Bu hüküm konşimento, CMR, menşe belgesi, kalite sertifikası, sigorta belgesi, paketleme listesi ve akreditif kapsamında istenen belgeler açısından özellikle önemlidir.
CISG Madde 34 Ne Düzenler?
CISG m.34, satıcının m.30’da genel olarak tanımlanan belge verme borcunu ayrıntılandırır. Satıcı, sözleşme gereği mallara ilişkin belgeleri teslim etmek zorundaysa; zaman, yer ve biçim bakımından sözleşmeye uymalıdır. CISG yedek kural getirir ancak belge yükümlülüğünün içeriği büyük ölçüde sözleşme, Incoterms, ödeme yöntemi ve ticari teamüllerle belirlenir.
Belge teslimi fiziksel mal tesliminden ayrı bir ifa borcudur. Mallar limana ulaşmış olsa bile alıcı orijinal konşimento olmadan malları çekemiyor, menşe belgesi olmadan tercihli tarife kullanamıyor veya kalite sertifikası olmadan kendi müşterisine teslim yapamıyorsa belge eksikliği ciddi ticari sonuç doğurabilir.
M.34’ün ikinci cümlesi satıcıya erken teslim ettiği belgeleri belirlenen zamana kadar düzeltme imkânı verir. Bu hak sınırsız değildir; alıcıya makul olmayan sıkıntı veya masraf yüklenmemelidir ve alıcının zarar talebi korunur.
CISG m.34 Kapsamında Hangi Belgeler Yer Alabilir?
CISG kapalı belge listesi vermez. Sözleşmenin niteliğine göre ticari fatura, paketleme listesi, konşimento, deniz yolu taşıma senedi, CMR, hava taşıma senedi, menşe belgesi, dolaşım belgesi, kalite/analiz sertifikası, test sertifikası, sigorta poliçesi veya sertifikası, kullanım kılavuzu ve ihracat belgeleri gündeme gelebilir.
Belgenin m.34 kapsamında olması için satıcının o belgeyi vermekle yükümlü olması gerekir. Bu yükümlülük sözleşmeden, Incoterms teriminden, akreditif şartlarından, ticari teamülden veya satış ilişkisinin niteliğinden çıkabilir.
Örneğin CIF satışta sigorta belgesi ve taşıma belgesi özellikle önemlidir. FCA satışta farklı belge seti söz konusu olabilir. Akreditifli satışta bankanın istediği belge seti, satış sözleşmesinin belge yükümlülüğüyle uyumlu kurulmalıdır.
Belgeler Ne Zaman Teslim Edilmelidir?
M.34 ilk olarak sözleşmedeki zamana bakar. “Orijinal konşimento yüklemeden sonra üç iş günü içinde kurye ile gönderilecektir” veya “kalite sertifikası sevkten önce alıcıya e-posta edilecektir” gibi açık hükümler varsa satıcı bunlara uymalıdır.
Sözleşme belge teslim zamanını açık yazmıyorsa ticari teamül, ödeme yöntemi ve belgenin işlevi değerlendirilir. Örneğin alıcının malı limandan çekebilmesi için gerekli orijinal belgenin, mallar varışa ulaştıktan çok sonra gönderilmesi belge borcunun amacını boşa çıkarabilir.
Akreditifli işlemde bankaya ibraz süresi ve son ibraz tarihi ayrıca önemlidir. Satış sözleşmesindeki teslim takvimi ile akreditif tarihleri uyumlu değilse satıcı hem CISG hem bankacılık uygulaması bakımından risk yaşayabilir.
Belge Teslim Yeri Nasıl Belirlenir?
CISG m.34 belgelerin sözleşmede belirlenen yerde teslimini öngörür. Belge bankaya, alıcının işyerine, gümrük müşavirine, taşıyıcıya veya elektronik platforma teslim edilebilir. Hangi yerin doğru olduğu sözleşmeye ve ticari düzene bağlıdır.
Örneğin “documents against payment” düzeninde belgeler banka kanalıyla verilebilir. Akreditifte belgeler lehtar bankasına veya görevli bankaya ibraz edilir. Konşimento alıcının gümrük müşavirine doğrudan gönderilecekse bu yetki açık olmalıdır.
Yanlış bankaya veya yanlış grup şirketine gönderilen belge, fiziksel olarak teslim edilmiş olsa bile sözleşmeye uygun belge teslimi olmayabilir.
Belge Hangi Biçimde Verilmelidir?
M.34 sözleşmede öngörülen biçime uyulmasını gerektirir. “Üç orijinal konşimento”, “ıslak imzalı menşe şahadetnamesi”, “elektronik PDF sertifika” veya “eBL platformu üzerinden elektronik konşimento” gibi biçim şartları bağlayıcı olabilir.
Belgenin fotokopisi veya taraması, sözleşme orijinal belge arıyorsa yeterli olmayabilir. Buna karşılık taraflar elektronik belge kullanımını kabul etmişse gereksiz kağıt orijinal şartı aranmaz. Gümrük, banka ve taşıma mevzuatı da belgenin kullanılabilirliğini etkiler.
Satıcı, alıcının belgeyi hangi amaçla kullanacağını biliyorsa formatı buna uygun hazırlamalıdır. Kullanılamaz biçimde belge verme, şeklen teslim yapılmış görünse bile sözleşmeye uygun ifa değildir.
Satıcı Belgeleri Erken Teslim Ederse Ne Olur?
CISG m.34, satıcının belgeleri kararlaştırılan zamandan önce teslim etmesi hâlinde düzeltme hakkı tanır. Erken belge teslimi kendi başına ihlal değildir; ancak belge yanlış veya eksikse satıcı teslim için kararlaştırılan zamana kadar bu uygunsuzluğu giderebilir.
Bu sistem CISG m.37’deki erken mal teslimindeki düzeltme mantığına benzer. Amaç, ifa zamanı henüz gelmeden ortaya çıkan eksikliğin sözleşmeyi gereksiz yere krize sokmasını önlemektir.
Satıcının düzeltme hakkı, alıcının iş akışını makul olmayan şekilde bozmamalıdır. Örneğin hatalı belge nedeniyle banka işlemi başlatılmış ve yüksek rezerv/masraf doğmuşsa satıcı yalnız “son tarihten önce düzelttim” diyerek bütün zararlardan kurtulmaz.
Belge Uygunsuzluğu Nasıl Düzeltilebilir?
Düzeltme yeni doğru belge gönderme, eksik bilgi ekleme, hatalı belgeyi iptal edip yeniden düzenleme veya gerekli orijinal nüshayı sağlama şeklinde olabilir. Düzeltmenin, belgenin ticari işlevini gerçekten yerine getirecek nitelikte olması gerekir.
Konşimentoda alıcı unvanı yanlışsa yalnız e-posta açıklaması yeterli olmayabilir; taşıyıcı tarafından usulüne uygun amendment gerekebilir. Menşe belgesinde hata varsa yetkili kurumdan yeniden düzenleme gerekebilir. Bankacılık belgelerinde akreditif şartına tam uyum önemlidir.
Satıcı düzeltme sürecini belgeli yürütmeli ve alıcıya hangi belgenin eski, hangisinin geçerli olduğunu açıkça bildirmelidir. Aynı anda iki çelişkili belge dolaşımda bırakılmamalıdır.
“Makul Olmayan Sıkıntı veya Masraf” Ne Demektir?
M.34 satıcının düzeltme hakkını, alıcıya makul olmayan sıkıntı veya masraf vermeme şartına bağlar. CISG sabit parasal eşik belirlemez. Alıcının banka rezerv masrafı, demuraj, gümrük gecikmesi, depolama maliyeti veya üretim aksaması somut olarak değerlendirilir.
Örneğin yanlış konşimento nedeniyle konteyner üç gün limanda beklemiş ve demuraj oluşmuşsa, belge sonradan düzeltilmiş olsa bile alıcının zarar talebi gündeme gelebilir. Düzeltme hakkı zarar sorumluluğunu otomatik ortadan kaldırmaz.
Alıcı da m.77 gereği zararı azaltmak için makul önlemler almalıdır. Hata fark edilir edilmez satıcı ve taşıyıcıyla iletişim kurmak, gereksiz masraf büyümesini önlemek gerekir.
Alıcının Tazminat Hakkı Düzeltmeyle Sona Erer mi?
Hayır. M.34 açıkça alıcının CISG uyarınca tazminat talep etme hakkını saklı tutar. Satıcı belgeyi teslim süresinden önce başarıyla düzeltmiş olsa bile, alıcının bu süreçte uğradığı öngörülebilir ve ispatlanabilir zararlar m.74-77 kapsamında talep edilebilir.
Tazminat için ihlal, zarar, nedensellik ve m.74 öngörülebilirlik sınırı değerlendirilir. Banka rezerv ücreti, ek kurye bedeli, liman masrafı veya belge hatası nedeniyle doğan belirli operasyon giderleri somut belgelerle ispatlanmalıdır.
Düzeltmenin zamanında ve sorunsuz yapılması zararın hiç doğmamasını sağlayabilir; bu durumda tazminat talebi de fiilî zararla sınırlı kalır.
Akreditifli Satışlarda m.34 Neden Özellikle Önemlidir?
Akreditifte banka malları değil belgeleri inceler. Satış sözleşmesinde mallar tamamen uygun olsa bile, akreditif şartlarına uymayan belge ödeme rezervine veya ret riskine yol açabilir. Bu nedenle satış sözleşmesi, akreditif ve taşıma belgeleri arasında tutarlılık kurulmalıdır.
UCP 600 bankacılık uygulaması ile CISG farklı işlev görür. UCP 600 belge ibrazını ve bankaların incelemesini düzenler; CISG m.34 satıcı-alıcı arasındaki belge teslim borcunun sözleşmesel yönünü düzenler.
Akreditif ve UCP 600 rehberimiz belge rezervi konusunu ayrıntılı açıklar.
Elektronik Belgeler m.34 Kapsamında Kullanılabilir mi?
CISG m.34 belgeyi mutlaka kağıt olarak tanımlamaz. Taraflar elektronik belge kullanımını sözleşmeyle kabul edebilir. Elektronik konşimento platformları, dijital kalite sertifikaları ve e-fatura uygulamaları uluslararası ticarette yaygınlaşmaktadır.
Ancak belgenin elektronik biçiminin taşıyıcı, banka, gümrük veya alıcı bakımından hukuken ve teknik olarak kullanılabilir olması gerekir. Sadece PDF taraması, devredilebilir orijinal belgenin işlevini her zaman yerine getirmez.
Sözleşmede kabul edilen platform, format, elektronik imza ve doğrulama yöntemi açıkça yazılmalıdır.
Gümrük ve Taşıma Belgelerindeki Hata Satıcı Sorumluluğu Doğurur mu?
Satıcının sözleşmeye göre hazırlamakla yükümlü olduğu gümrük veya taşıma belgesindeki hata m.34 ihlali olabilir. Yanlış GTİP, yanlış menşe beyanı, eksik ürün açıklaması veya yanlış ağırlık bilgisi gümrük gecikmesi ve maliyet doğurabilir.
Ancak hangi belgenin hazırlanmasından hangi tarafın sorumlu olduğu sözleşme ve Incoterms üzerinden belirlenmelidir. Alıcının kendi ithalat beyannamesindeki hatayı otomatik olarak satıcıya yüklemek doğru değildir.
Tarafların belge sorumluluk matrisi kullanması özellikle çok ülkeyi içeren teslimlerde faydalıdır.
Belge Teslimi Nasıl İspatlanır?
- Kurye teslim kayıtları.
- E-posta ve elektronik platform zaman damgaları.
- Banka belge ibraz kayıtları.
- Taşıyıcı tarafından düzenlenen belge teslim teyitleri.
- Belge listesi ve teslim tutanağı.
- Orijinal nüsha seri/numara kayıtları.
- Düzeltme talebi ve revize belge yazışmaları.
- Akreditif discrepancy/reserve bildirimleri.
- Gümrük müşaviri belge teslim kayıtları.
- Alıcının belgeyi aldığına ilişkin teyit.
Somut Uygulama Örnekleri
Örnek 1 – Yanlış konşimento: Satıcı konşimentoyu teslim tarihinden önce verir ancak alıcı unvanı yanlıştır. Kararlaştırılan belge tarihine kadar taşıyıcıdan düzeltilmiş konşimento alabilir; alıcının makul olmayan masrafı doğarsa tazminat hakkı saklıdır.
Örnek 2 – Eksik menşe belgesi: Sözleşme menşe belgesini zorunlu kılmış, satıcı hiç vermemiştir. Mallar teslim edilmiş olsa bile m.30 ve m.34 belge borcu ihlal edilmiştir.
Örnek 3 – Akreditif rezervi: Faturadaki ürün tanımı akreditif metniyle uyuşmaz ve banka rezerv bildirir. Satıcı belgeyi süresinde düzeltebiliyorsa m.34 düzeltme sistemi ve bankacılık kuralları birlikte yönetilir.
Örnek 4 – Elektronik sertifika: Sözleşme elektronik kalite sertifikasını kabul ediyor ve alıcı doğrulayabiliyorsa kağıt orijinal gerekmeyebilir.
2026 İçin CISG m.34 Kontrol Listesi
- Sözleşmedeki belge listesini eksiksiz çıkarın.
- Her belge için teslim zamanı, yeri ve biçimini belirleyin.
- Incoterms ve akreditif şartlarını belge listesiyle karşılaştırın.
- Erken verilen belgelerde hata kontrolünü hemen yapın.
- Düzeltmeyi belge teslim son tarihinden önce tamamlayın.
- Alıcıya makul olmayan masraf/sıkıntı yüklemeyin.
- Düzeltme sonrası alıcının zararını ayrıca değerlendirin.
- Elektronik belgenin banka/gümrük/taşıyıcı tarafından kabul edilebilirliğini doğrulayın.
- Belge teslim ve revizyon kayıtlarını saklayın.
- Belge hataları nedeniyle oluşan masrafları m.74-77 açısından belgeleyin.
Satıcının temel belge borcu için CISG m.30 rehberimizi; sevk ve taşıma belgeleri için CISG m.32 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Hukuki Dayanak ve Resmî Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
Belgeler CISG’de ayrı satıcı borcu mudur?
Evet. M.30 genel borcu, m.34 zaman-yer-biçim ve erken düzeltmeyi düzenler.
Hangi belgeler m.34 kapsamındadır?
Sözleşme, Incoterms, ödeme yöntemi ve teamüle göre konşimento, CMR, menşe, kalite, sigorta ve diğer ticari belgeler olabilir.
Satıcı belgeyi erken verebilir mi?
Evet. Erken verilen belgedeki uygunsuzluğu kararlaştırılan zamana kadar m.34 şartlarıyla düzeltebilir.
Düzeltme hakkı sınırsız mı?
Hayır. Alıcıya makul olmayan sıkıntı veya masraf vermemelidir.
Belge düzeltilirse tazminat istenemez mi?
İstenebilir. M.34 alıcının CISG uyarınca tazminat hakkını açıkça saklı tutar.
Fotokopi belge yeterli mi?
Sözleşme ve belgenin işlevine bağlıdır. Orijinal veya belirli elektronik format şartı varsa ona uyulmalıdır.
Akreditif rezervi CISG ihlali olabilir mi?
Belge satıcının sözleşmesel borcu kapsamındaysa uygunsuz ibraz m.34 ihlali doğurabilir; UCP 600 ayrıca uygulanır.
Elektronik konşimento kullanılabilir mi?
Tarafların kabulü ve ilgili platform/hukuk düzeni izin veriyorsa kullanılabilir; sözleşmede format açıkça belirlenmelidir.
Yanlış belge yüzünden demuraj doğarsa kim sorumlu?
İhlal, nedensellik ve öngörülebilirlik ispatlanırsa m.74 kapsamında satıcı sorumluluğu doğabilir.
Belge teslimi nasıl kanıtlanır?
Kurye, banka, e-posta, elektronik platform ve teslim tutanağı kayıtlarıyla.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.