Sanığın Sorgusu Yapılmadan Yokluğunda Beraat veya Düşme Talebi Dilekçesi | CMK 193/2 Word

Kısa cevap: Sanığın sorgusu yapılmamış ve sanık duruşmada hazır değilse dava kural olarak bitirilemez. Ancak Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 193/2. maddesi, toplanan delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı veya güvenlik tedbiri dışında bir karar gerektiği kanısına varıldığında mahkemeye davayı sanığın yokluğunda bitirme yetkisi verir. Bu istisna; özellikle beraat, davanın düşmesi veya şartları oluşmuşsa davanın reddi sonucunun dosyadan açıkça görüldüğü hâllerde gündeme gelebilir. Mahkeme, talebi kabul etmek zorunda değildir; delillerin tamamlandığını ve kanunun izin verdiği bir sonuç gerektiğini kendisi değerlendirecektir.

Bu sayfadaki örnek, sorgusu yapılmamış sanık adına veya sanık müdafii tarafından, dosyanın beraat yahut düşme kararıyla yoklukta sonuçlandırılması için hazırlanmıştır. Dilekçe, sanığın sorgudan vazgeçtiği, mazeretinin kabul edilmesi gerektiği ya da duruşmadan bağışık tutulduğu iddiasına dayanmaz. Başvurunun temeli, mevcut delillerin artık sanık aleyhine izin verilmeyen bir hüküm değil, CMK 193/2 içinde kalan lehe bir sonuç gerektirmesidir.

CMK 193/2 uyarınca sanığın yokluğunda dava ne zaman bitirilebilir?

CMK 193/1, sanık hazır bulunmaksızın duruşma yapılamayacağını genel kural olarak belirler. Kanunun gösterdiği istisnalar saklıdır. İkinci fıkra, bu genel kurala dar bir istisna getirir. Güncel hükme göre mahkeme, toplanan delillerin mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar gerektirdiği kanısına varırsa, sanığın sorgusu yapılmamış olsa dahi davayı yokluğunda bitirebilir.

Burada üç şart birlikte aranır. Birincisi, mahkemenin karar verebilmesi için gerekli delillerin toplanmış olmasıdır. İkincisi, dosyanın sanığın sorgusu olmaksızın güvenilir biçimde sonuçlandırılmaya elverişli bulunmasıdır. Üçüncüsü ise düşünülen kararın kanunun açıkça dışladığı üç sonuçtan biri olmamasıdır. Dosyada beklenen bilirkişi raporu, getirilmeyen kamera kaydı, dinlenmemiş belirleyici tanık veya çözülmemiş maddi çelişki varsa mahkeme, delil durumunu tamamlanmış saymayabilir.

CMK 193/2 sanığa otomatik beraat hakkı vermez. Hüküm, mahkemeye belirli koşullar oluştuğunda usul ekonomisini ve sanık lehine sonucun gecikmemesini gözeterek davayı bitirebilme yetkisi tanır. Dilekçenin başarısı; “sanık gelmedi, beraat verilsin” cümlesine değil, hangi delilin hangi beraat veya düşme nedenini oluşturduğunun açıkça gösterilmesine bağlıdır.

5 Nisan 2023 değişikliği neden önemlidir?

CMK 193/2’nin eski metninde, toplanan delillere göre mahkûmiyet dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varıldığında davanın yoklukta bitirilebileceği yazıyordu. 7445 sayılı Kanun’un 20. maddesi fıkrayı değiştirdi ve “ceza verilmesine yer olmadığı” ile “güvenlik tedbiri” kararlarını da yoklukta bitirme alanının dışına çıkardı. Değişiklik, Kanunun 5 Nisan 2023 tarihli yayımıyla yürürlüğe girdi.

Bu fark uygulamada belirleyicidir. Eski şablonlarda yalnız mahkûmiyet yasağına değinilmesi artık yeterli değildir. Örneğin failin yaş küçüklüğü veya akıl hastalığı nedeniyle ceza verilmesine yer olmadığı kararı düşünülüyorsa, güncel CMK 193/2 bu sonucu sorgusu yapılmamış sanığın yokluğunda kurmaya izin veren dayanak değildir. Aynı şekilde sanık hakkında güvenlik tedbirine hükmedilmesi gerekiyorsa da ikinci fıkra kullanılamaz. Bu yazı ve Word örneği güncel, daraltılmış metne göre hazırlanmıştır.

Hangi kararlar bu başvurunun konusu olabilir?

Beraat kararı

En tipik kullanım alanı beraattir. CMK 223/2 beraat nedenlerini beş ayrı bentte düzenler. Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması, suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması, sanığın kast veya taksirinin bulunmaması, hukuka uygunluk nedeninin varlığı ya da yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması farklı beraat temelleridir. Dilekçede uygun bent seçilmeli ve dosyadaki delille eşleştirilmelidir.

Örneğin beraat talebi delil yetersizliğine dayanıyorsa, yalnız “suç sabit değildir” demek yerine iddianamenin dayandığı deliller sıralanmalı; bunların neden fiil, fail, kast veya nedensellik bağını kanıtlamadığı açıklanmalıdır. Sanığın fiili işlemediği pozitif delillerle sabitse ilgili bent; suçun işlendiği kanıtlanamıyorsa başka bent gündeme gelir. Birbirini dışlayan bütün beraat nedenlerini art arda yazmak, somutlaştırma gücünü azaltır.

Davanın düşmesi kararı

Düşme talebi, Türk Ceza Kanunu’ndaki dava zamanaşımı, sanığın ölümü, genel af gibi nedenlerden veya soruşturma ve kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılmasından kaynaklanabilir. Hangi neden ileri sürülüyorsa başlangıç ve kesilme tarihleri, özel düzenleme ve dosya kayıtları açıkça gösterilmelidir. Özellikle zamanaşımında suç tarihi, sevk maddesi, üst sınır, kesen işlem ve varsa durma süresi ayrı ayrı hesaplanmadan soyut bir sonuç yazılmamalıdır.

Burada CMK 223/9 unutulmamalıdır. Derhâl beraat verilebilecek bir hâl varsa durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Dosya hem düşme nedenini hem de inceleme yapılmaksızın anlaşılabilen açık bir beraat nedenini gösteriyorsa mahkemeden önce beraat ihtimalini değerlendirmesi istenmelidir. İlgili ayrıntılar için ceza davasında zamanaşımı nedeniyle düşme talebi yazısı ayrıca incelenebilir.

Davanın reddi kararı

Aynı sanık için aynı fiil nedeniyle önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa CMK 223/7 kapsamında davanın reddi gündeme gelebilir. Bu sonuç da mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı veya güvenlik tedbiri değildir. Bununla birlikte aynı fiil ve aynı sanık koşulu kesin olarak karşılaştırılmalı; önceki dosyanın esas-karar numarası, tarafı, fiil tarihi ve kesinleşme durumu gerçek belgelerle sunulmalıdır. Bu sayfadaki Word örneğinin ana ekseni beraat ve düşmedir; ret isteniyorsa konu ile sonuç bölümü buna göre değiştirilmelidir.

Hangi kararlar CMK 193/2 ile yoklukta verilemez?

Mahkûmiyet, güncel fıkranın açıkça dışladığı ilk sonuçtur. Mahkeme mevcut delilleri mahkûmiyet ihtimali bakımından değerlendirecekse, sorgusu hiç yapılmamış sanığın savunma ve doğrudan doğruyalık güvenceleri gözetilmelidir. Sanığın kaçak olduğu iddiası varsa bunun da ayrı koşulları ve usulü vardır. Kaçaklık ile bu istisnanın farkı için kaçak sanığın sorgusu yapılmadan mahkûmiyet incelemesine bakılabilir.

Ceza verilmesine yer olmadığı kararı, beraat değildir. Failin kusuru bulunmasına rağmen yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik veya geçici nedenler gibi hâller; şahsî cezasızlık, etkin pişmanlık ya da karşılıklı hakaret gibi kanuni nedenler somut olaya göre bu karar türünü gündeme getirebilir. Fakat 2023 değişikliğinden sonra CMK 193/2 bu sonucu sorgusuz yoklukta kurmaya izin veren bir istisna değildir.

Güvenlik tedbirine hükmedilmesi de açıkça kapsam dışındadır. Tedbirin ceza olmaması sonucu değiştirmez. Dilekçede “mahkûmiyet dışında her karar verilebilir” biçimindeki eski anlatım kullanılmamalıdır. Mahkeme bu üç sonuçtan birinin gerekebileceğini düşünüyorsa yargılamayı ilgili usule göre sürdürmeli, CMK 193/2’ye dayanarak davayı bitirmemelidir.

Yoklukta bitirme, duruşmadan bağışık tutulma ve kaçaklık aynı şey değildir

Duruşmadan bağışık tutulma, sanığın sorgusu yapıldıktan sonra sonraki celselere katılmamasına izin verilmesiyle ilgilidir. CMK 193/2 ise sorgu dahi yapılmamış olsa da yalnız belirli lehe sonuçların kurulabilmesini düzenler. Bu nedenle daha önce sunulmuş bir duruşmadan bağışık tutulma dilekçesi, bu başvurunun yerine geçmez.

Kaçaklık kararı ise sanığın yargılamadan kaçtığına ilişkin ayrı bir tespit, ilân ve kanuni koşullar içerir. Her duruşmaya gelmeyen kişi kaçak değildir. Yurt dışında bulunma da tek başına kaçaklık anlamına gelmez. Yurt dışındaki kişinin bağlantı yöntemi, talimatla sorgu veya bağışıklık talebi farklı başlıklar olabilir; yurt dışındaki sanığın duruşmadan vareste tutulması yazısı bu ayrımı açıklar.

Son olarak, CMK 193/2 başvurusu mazeret dilekçesi değildir. Sanığın gelmeme nedenini haklılaştırma zorunluluğu bulunmadan, dosyanın geldiği aşama ve izin verilen hüküm türü üzerinde durur. Buna rağmen tebligat ve çağrı kayıtları mahkemenin usulî değerlendirmesini etkileyebileceğinden dosyaya doğru biçimde eklenmelidir.

Başvuru hangi mahkemeye ve ne zaman yapılır?

Dilekçe, kovuşturmayı yürüten asliye ceza veya ağır ceza mahkemesine, mevcut esas numarası gösterilerek sunulur. İstinaf ya da temyiz merciine ilk derece mahkemesi adına yeni bir CMK 193/2 başvurusu yapılmaz; kanun yolu aşamasında hükmün denetimi ve ilgili usul hükümleri söz konusu olur. Dosya görevsizlikle başka mahkemeye gönderilmişse güncel esas numarası ve görevli mahkeme teyit edilmelidir.

CMK 193/2 özel bir başvuru süresi öngörmez. Ancak talebin işlevi, hüküm kurulmadan önce mahkemeye karar seçeneğini ve dosyanın hazır oluşunu göstermektir. Bu nedenle deliller toplandıktan ve lehe sonuç somutlaştırılabilir hâle geldikten sonra, mümkünse esas hakkındaki mütalaaya karşı beyanla birlikte veya hüküm celsesinden önce sunulmalıdır. Hüküm kurulduktan sonra aynı dilekçeyi sunmak, kanun yolu süresini durdurmaz veya yeniden başlatmaz.

Dosyadan hangi kayıtlar çıkarılmalıdır?

Başvuru hazırlanırken önce UYAP evrak listesi ve duruşma tutanakları üzerinden usulî kronoloji kurulmalıdır. İddianamenin kabul tarihi, sanığa çıkarılan çağrı, tebligat sonucu, sorgunun yapılıp yapılmadığı, hangi delillerin toplandığı ve esas hakkındaki mütalaanın sunulup sunulmadığı ayrı satırlarda kaydedilmelidir. Görülmemiş bir tebligatın usulsüz olduğu veya dosyada olmayan bir mütalaanın beraat istediği varsayılmamalıdır.

Beraat talebinde iddianame, olay tutanağı, kamera veya iletişim kaydı, uzmanlık raporu, tanık ve müşteki anlatımları, teşhis işlemleri ile sanığı olayla ilişkilendirdiği ileri sürülen her delil incelenmelidir. Düşme talebinde suç tarihi, kesen veya durduran işlemler, şikâyet, izin veya uzlaşma gibi muhakeme şartları ve kesinleşme bilgileri önem taşır. Davanın reddinde önceki dosyanın onaylı örneği ve kesinleşme şerhi gerekebilir.

Ekler numaralandırılmalı ve açıklama bölümünde ilgili ekin hangi cümleyi doğruladığı belirtilmelidir. “Dosya kapsamı”, “tüm deliller” veya “sair yasal deliller” gibi genel ifadeler, belirleyici kaydın adını ve UYAP evrak numarasını gizlememelidir. Mahkemenin yoklukta karar verebilmesi için dosyanın eksiksiz olduğuna ilişkin iddia, denetlenebilir bir envantere dayanmalıdır.

Dilekçede hukukî bağlantı nasıl kurulmalıdır?

İlk bağlantı, sanığın sorgusunun yapılmadığına ve mevcut celsede hazır olmadığına ilişkindir. İkinci bağlantı, toplanmış delillerin artık hangi karar türünü gerektirdiğini açıklar. Üçüncü bağlantı ise istenen kararın mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı veya güvenlik tedbiri olmadığını gösterir. Bu üç unsurdan biri eksik kalırsa talep, CMK 193/2’nin dar istisnasını karşılamaz.

Beraat gerekçesi CMK 223/2’nin belirli bendiyle yazılmalı; isnat unsur unsur ele alınmalıdır. Düşme gerekçesi, CMK 223/8 ile ilgili maddi ceza veya özel kanun hükmü üzerinden açıklanmalıdır. Derhâl beraat ihtimali ayrıca kontrol edilmelidir. Mahkeme kararının gerekçeli olması ve hüküm fıkrasında sonuç, giderler, kanun yolu ile varsa koruma tedbirlerinin akıbetinin gösterilmesi talep edilmelidir.

Sanığın genel savunma hakları ve delillere cevap verme düzeni konusunda sanık savunma dilekçesi örneği tamamlayıcı olabilir. Ancak bu başvuruda ayrıntılı olay savunması, yoklukta bitirme koşulunu gölgelememelidir. Mahkeme, mevcut delillerle beraat veya düşme sonucuna ulaşabilecek durumdaysa bunun nedenleri açık ve kısa bir mantık zinciriyle kurulmalıdır.

Sanığın yokluğunda beraat veya düşme talebi dilekçe örneği

Aşağıdaki örnek, Word belgesindeki ayrıntılı metnin özetlenmiş görünümüdür. Köşeli parantezli alanlar gerçek dosyaya göre doldurulmalı; beraat ve düşme seçeneklerinden yalnız uygun olanı bırakılmalıdır.

Düzenlenebilir Word dilekçesini indirin. Word dosyası; ayrıntılı açıklamalar, delil listesi, alternatif talep, hüküm türü kontrol çizelgesi ve sunum öncesi kontrol maddelerini içerir.

Başvurudan sonra dosya nasıl takip edilir?

Dilekçenin UYAP’a işlendiği ve doğru esas numarasına bağlandığı kontrol edilmelidir. Belgenin evrak numarası, yüklenme tarihi ve ekleri kaydedilmelidir. Mahkeme talebi ara kararla değerlendirebilir, hüküm celsesinde karar verebilir veya eksik delilin tamamlanmasına karar verebilir. CMK 193/2, başvuru yapılmasıyla davayı kendiliğinden sona erdirmez.

Hüküm verildiğinde gerekçeli kararın tebliği ve kanun yolu bildirimi ayrıca izlenmelidir. Başvuru, istinaf veya temyiz süresini askıya almaz. Uygulanacak kanun yolu, başlangıç tarihi ve süre; hüküm tarihi, karar türü, tebliğ kaydı ve yürürlükteki usul hükümlerine göre somut dosyada doğrulanmalıdır. Kararın yalnız sonuç kısmı değil, delillerin tartışıldığı gerekçe de incelenmelidir.

Mahkeme talebi reddeder ve yargılamaya devam ederse, ret gerekçesi duruşma tutanağından alınmalıdır. Sonraki savunma planı; sanığın hazır edilmesi, sorgu yöntemi, eksik delilin toplanması ve esas hakkındaki görüşe cevap başlıkları üzerinden kurulabilir. Bir önceki usul aşamasında verilen yönetim tedbirleri için CMK 192/2 duruşma yönetimi tedbiri başvurusu farklı bir mekanizmadır.

Sık yapılan somut hatalar

• 2023 öncesindeki “mahkûmiyet dışında karar” metnini güncel hüküm gibi kullanmak.
• Ceza verilmesine yer olmadığı kararını beraat sanmak veya güvenlik tedbirini kapsam içinde göstermek.
• Sanığın yalnız duruşmaya gelmemesini, sorgusuz beraat için yeterli saymak.
• Toplanmamış belirleyici delilleri ve bekleyen işlemleri gizleyerek dosyayı karar aşamasında göstermek.
• CMK 223/2’deki uygun beraat bendini seçmeden bütün nedenleri aynı anda yazmak.
• Düşme istenirken CMK 223/9’daki derhâl beraat önceliğini incelememek.
• Sanığın mazereti, vareste tutulma, kaçaklık ve CMK 193/2 kurumlarını birbirine karıştırmak.
• Esas hakkındaki mütalaa veya aleyhe delillere ayrı cevap vermemek.
• Görülmemiş kayıt, varsayımsal tanık sözü ya da doğrulanmamış tebligat tarihi üretmek.
• Başvurunun kanun yolu sürelerini durdurduğunu varsaymak ve gerekçeli karar tebliğini izlememek.

Resmî kaynaklar

• Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi – 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
• TBMM – 7445 sayılı Kanun metni ve CMK 193/2 değişikliği
• Adalet Bakanlığı – 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu PDF

Sıkça sorulan sorular

1. Sanığın sorgusu yapılmadan beraat kararı verilebilir mi?

Evet. Mahkeme, toplanan delillere göre beraat gerektiği kanısına varırsa CMK 193/2 kapsamında sorgu yapılmamış olsa da davayı sanığın yokluğunda bitirebilir. Bu otomatik bir sonuç değil, mahkemenin delil ve karar türü değerlendirmesine bağlı istisnadır.

2. Sanık duruşmaya gelmezse mutlaka beraat mı eder?

Hayır. Yokluk, tek başına beraat nedeni değildir. İsnadın CMK 223/2’deki nedenlerden biriyle karşılanması ve dosyanın karar vermeye elverişli olması gerekir. Aksi durumda mahkeme sanığın hazır edilmesine ve yargılamanın sürdürülmesine karar verebilir.

3. CMK 193/2 ile ceza verilmesine yer olmadığı kararı istenebilir mi?

Güncel metne göre hayır. 7445 sayılı Kanun’un 20. maddesiyle yapılan değişiklik, ceza verilmesine yer olmadığı kararını yoklukta bitirme istisnasının dışında bıraktı. Eski şablonların bu konuda güncellenmesi gerekir.

4. Güvenlik tedbirine yoklukta hükmedilebilir mi?

CMK 193/2 bu sonucu sorgusu yapılmamış sanık hakkında yoklukta kurmaya dayanak olmaz. Fıkra, güvenlik tedbirini açıkça dışlar. Başka bir özel düzenleme ileri sürülüyorsa onun koşulları ayrıca incelenmelidir.

5. Beraat ile düşme birlikte istenebilir mi?

Birincil ve ikincil talep kurulabilir; ancak gerçek dosya nedeni açıkça ayrılmalıdır. Derhâl beraat verilebilecek hâlde CMK 223/9 gereğince düşme kararı verilemez. Bu nedenle beraat önceliği somut dosyada kontrol edilmelidir.

6. CMK 193/2 başvurusu için süre var mı?

Maddede ayrı bir başvuru süresi yoktur. Talep hüküm kurulmadan, tercihen deliller toplandıktan ve lehe karar nedeni somutlaştırıldıktan sonra sunulmalıdır. Hüküm sonrasında yapılan başvuru kanun yolu süresini durdurmaz.

7. Müdafi sanık olmadan bu dilekçeyi sunabilir mi?

Evet, müdafi dosyadaki yetkisi kapsamında başvuruyu sunabilir. Yine de vekâlet veya görevlendirme kaydı, sanığın usulî durumu ve dilekçedeki sıfatlar doğru gösterilmelidir. Mahkemenin değerlendirme yetkisi saklıdır.

8. Sanığın mazeret belgesi eklenmek zorunda mı?

CMK 193/2 talebinin özü mazeret değil, mevcut delillerin izin verilen bir sonuç gerektirmesidir. Bununla birlikte çağrı, tebligat ve yokluk kayıtları usulî kronolojinin parçasıdır. Gerçek mazeret belgesi varsa ayrı talebin gereğine göre sunulabilir.

9. Mahkeme dilekçeyi reddederse ne olur?

Yargılama ilgili usule göre devam eder. Sanığın sorgusunun yapılması, eksik delillerin toplanması veya esas hakkında savunma alınması gündeme gelebilir. Ret gerekçesi tutanaktan alınmalı ve hüküm sonrası kanun yolu değerlendirmesi gerçek karara göre yapılmalıdır.

10. Word örneğinde hangi alanlar mutlaka değiştirilmelidir?

Mahkeme ve esas numarası, taraf bilgileri, iddianame ve celse tarihleri, deliller, uygun beraat bendi veya düşme nedeni, esas hakkındaki mütalaaya cevap, ekler ve sonuç istemi dosyaya göre değiştirilmelidir. Uygun olmayan seçenekler sunulacak nüshadan çıkarılmalıdır.

Avukat Halil Bakırcı

Avukat Halil Bakırcı, Mersin Barosu’na 3472 sicil numarasıyla kayıtlıdır. Ceza yargılamasında sanık müdafiliği, delil ve duruşma sürecinin incelenmesi ile kanun yolu hazırlıkları konusunda hukuki hizmet sunar. Fizikî ofisi İhsaniye Mahallesi 4903 Sokak Profit İş Merkezi 3/14 Akdeniz/Mersin adresindedir. Türkiye’nin farklı illerindeki dosyalar, somut dosya ve yetki koşulları incelenerek Mersin merkezli olarak takip edilebilir.

Bu içerik genel hukuki bilgidir. Somut dosyada isnat, delil durumu, tebligat, yürürlük ve kanun yolu kayıtları ayrıca incelenmelidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →

Sanığın Sorgusu Yapılmadan Yokluğunda Beraat veya Düşme Talebi Dilekçesi | CMK 193/2 Word Hakkında Sık Sorulan Sorular