CMR Eşya Değer Beyanının Taşıma Senedine İşlenmesi Talep Dilekçesi

CMR eşya değer beyanının taşıma senedine işlenmesi talep dilekçesi, göndericinin belirli taşıma için m.24 mekanizmasını belge düzeni içinde kullanmasını sağlar. Hazırlık, yükün gerçek kimliği, beyan edilen tutar, para birimi, taşıma senedi kaydı ve ek ücret üzerinden yürütülür. Ticari faturanın taşıyıcıya verilmesi ile m.24 kapsamında senede değer beyanı yazılması aynı işlem değildir.

Bu yazı, genel tazminat rehberinden farklı olarak sevk hazırlığında kullanılacak tam talep metnine ve kayıtların eşleştirilmesine odaklanır. Maddenin sistematik açıklaması için CMR m.24 beyan edilen değer rehberini okuyabilirsiniz. Dilekçe tek başına bütün yasal koşulları tamamlamaz; taşıma senedine yapılacak gerçek kayıt ve kararlaştırılan ek ücret dosyada izlenmelidir.

CMR m.24’ün düzenlediği işlem ve sonucu

M.24’ün düzenleyen tarafı göndericidir. Beyan taşıma senedinde yer alır. Beyan edilen eşya değeri, m.23/3’teki sınırı aşmalıdır ve taraflarca kararlaştırılan ek ücret karşılığında yapılmalıdır. Bu koşulları taşıyan beyan tutarı, m.23/3 sınırının yerine geçer. Kanun metninde ek ücretin her mal için aynı tutar olacağı veya bütün taşıyıcıların tek bir tarife kullanacağı yazmaz.

Hukuki dayanak UNIDROIT’te yayımlanan resmî CMR metninde m.24 olarak bulunur. Bu metin, değer beyanının hangi belgeye yazılacağını açıkça belirtir. Taşıyıcıya gönderilen talep mektubu, yapılması istenen işlemi belgeleyen hazırlık yazısıdır. Talebin gönderilmiş olmasıyla senede işlenme koşulunun fiilen gerçekleşmesi birbirine eşitlenmemelidir.

CMR’nin eski metnindeki m.23/3 hesap birimi ile 1978 Protokolü birlikte okunmalıdır. 1978 Protokolü m.2, m.23/3’teki sınırı eksik brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 hesap birimi olarak düzenler ve hesap birimini Özel Çekme Hakkı olarak tanımlar. Somut taşımada uygulanacak metin ve taraflık kapsamı kontrol edilmeden eski altın frank tutarı güncel genel hesap olarak kullanılmamalıdır.

Sınır karşılaştırması yapılırken kullanılan ağırlık kaydının ölçüsü kontrol edilmelidir. Net ürün miktarı ile ambalaj dahil brüt ağırlık aynı kayıt değildir. Taşıma senedindeki ölçü birimi, tartı belgesi ve yük çizelgesi karşılaştırılır. Eksik veya farklı birimlerle hazırlanmış tablo üzerinden değer beyanının sınırı aştığı kesin olarak yazılmaz. Hesap biriminin ulusal para karşılığında kullanılacak tarih ve yöntem de ilgili metne göre belirlenir. Protokolün hesap düzeni, sıradan bir ticari fatura kuruyla açıklama yapılmadan değiştirilmemelidir. Karşılaştırmanın hangi belge, ağırlık ve hesap tarihiyle yapıldığı çalışma kaydında saklanır.

Beyan tutarı ile gerçek zarar aynı kavram değildir

M.24, belirli sorumluluk sınırının yerine beyan edilen değeri koyar. Taşıyıcının sorumluluğunun doğması, kaybın veya hasarın gerçekleşmesi ve tazminat hesabının dayanakları ayrı konulardır. Beyan mektubu, hiç oluşmamış zarar için borç yaratmaz. Gönderici talep formuna “her olayda beyan tutarının tamamı ödenir” cümlesi eklememelidir. Böyle bir ifade maddenin düzenlediği sonucu yanlış anlatır.

Hasar durumunda eşyanın uğradığı değer azalması ayrıca hesaplanır. Beyan değerinin varlığı gerçek değer kaybını araştırma gereğini ortadan kaldırmaz. CMR m.25 hasar tazminatı rehberi bu ayrı hesap düzenini açıklar. Sevk öncesindeki değer beyanı dosyası ile sonradan oluşan zararın ekspertiz ve hesap dosyası, farklı delil sorularına cevap verir.

Taşıyıcının sorumlu olmadığı bir olayda, sadece yüksek değer beyan edilmiş olması kendiliğinden yeni sorumluluk sebebi oluşturmaz. Sorumluluk ve sınır tartışması dosyada ayrı başlıklarda tutulur. Değer beyanı hazırlayan kişi, kayıp veya hasar daha gerçekleşmeden bütün olası olayların taşıyıcıya yüklenebileceğini yazmamalıdır. Beyanın hukuki işlevi açık bir sınır değişikliğidir.

Gönderici ve taşıyıcı bilgilerinin belirlenmesi

Talep, ilgili taşıma senedindeki gönderici tarafından taşıyıcının doğru unvanına yöneltilir. Malın satış sözleşmesindeki alıcısı, taşımadaki gönderici ve yükleme tesisindeki işletme farklı kişiler olabilir. Dilekçede bu roller gerçek belgeler üzerinden gösterilir. Satışın tarafının bütün taşıma kayıtlarında aynı rolü taşıdığı varsayılmamalıdır. Talebi imzalayan kişinin temsil yetkisi dosyada ayrıca bulunmalıdır.

Taşıyıcının teklifinde kullanılan ticaret unvanı ile taşıma senedindeki unvan karşılaştırılır. Aracı işletmenin yalnız rezervasyon hizmeti vermesi, onun bütün taşıma sorumluluğunu üstlendiğini tek başına göstermez. Değer beyanı talebinin hangi taşıma işletmesiyle ek ücret mutabakatına bağlandığı açık tutulur. Yanlış şirket adına gönderilen yazı, doğru taşıyıcının kabul belgesi gibi kullanılmamalıdır.

Taşıma senedi henüz düzenlenmemişse gerçek taşıma siparişi veya rezervasyon referansı kullanılır. Formda henüz verilmemiş senet numarası üretilmez. Senet düzenlendiğinde talep dosyasıyla eşleştirme yapılır. Böylece ilk hazırlık yazısından son kayıtlı belgeye kadar hangi yükün hangi tutar için ele alındığı anlaşılır. Başka sevkin numarası aynı boş alanı doldurmak için kullanılamaz.

Eşya listesi ve beyan edilen değerin kapsamı

Mal çizelgesinde ürün tanımı, miktar, gerçek paket veya seri referansı ve ilgili taşıma kaydı bulunur. Beyan tutarının hangi yükü kapsadığı açıkça yazılır. Bir sözleşmenin bütün satış bedeli ile tek bir araçtaki malın değeri aynı tutar olmayabilir. Dilekçe kapsamı, gerçekten taşınacak yükle sınırlı ve anlaşılır olmalıdır. Liste dışındaki malların aynı beyanın içinde olduğu sonradan iddia edilmemelidir.

Beyan edilen tutarın para birimi açık yazılır. Çıplak rakam, farklı ülkelerdeki taraflar için yeterli açıklık sağlamaz. Teklif, kabul, taşıma senedi ve ek ücret belgesi aynı tutar ve para birimini göstermelidir. Bir belgede farklı rakam varsa hata kaynağı belirlenir. Taşıma başlamadan önce yapılan kontrol, uyuşmayan kayıtların yük yola çıktıktan sonra geriye dönük düzeltilmiş gibi gösterilmesini önler.

Bir yük birden fazla taşıma senediyle sevk ediliyorsa beyanın hangi senette hangi malları kapsadığı açıklanmalıdır. Toplam tutarın bütün senetlerde tekrar yazılması, kapsam belirlenmediğinde belirsizlik yaratır. Dağılımın dayanağı gerçek mal ve değer listesinde gösterilir. CMR m.24 bütün bölünmüş yükler için tek bir matematik dağıtım yöntemi yazmaz; formda kanuni zorunluluk gibi bir yöntem üretilmez.

Ek ücret mutabakatının belgelenmesi

M.24, taraflarca kararlaştırılan ek ücretin ödenmesi karşılığında değer beyanı öngörür. Taşıyıcının ana navlun teklifi ile bu ek ücret ayrıştırılmalıdır. Yazıda ek ücretin tutarı, para birimi ve hangi değer beyanıyla ilgili olduğu gösterilir. Normal navlun faturası, içinde bu işlem açıkça kaydedilmediğinde tek başına beyan ek ücretinin anlaşılmış olduğunu kanıtlayan belge gibi sunulmaz.

Teklif edilmiş ek ücret ile üzerinde anlaşılmış ek ücret farklıdır. Bir tarafın gönderdiği taslak tarifeye karşı tarafın kabulü varmış gibi davranılmaz. Mutabakatın gerçek tarihi, yazışma referansı ve ödeme kaydı saklanır. Ücret başka bir kalemle birlikte faturalanmışsa ilgili satır ve kapsam gösterilir. Muhasebe kaydındaki kısaltma, sözleşmesel içeriği anlaşılmayacak kadar belirsiz bırakılmamalıdır.

Ek ücretin miktarı değişmişse önceki teklif ve yeni mutabakat birlikte izlenir. Değer tutarı artarken ek ücret aynı bırakılmışsa bunun kararlaştırılan düzeni açıklanır. Dilekçe, sadece göndericinin seçtiği yüksek tutarı yazarak taşıyıcıyla gereken ücret mutabakatını tamamladığını söylememelidir. İşlemin belge zinciri, talep, anlaşma, ödeme ve taşıma senedi kaydının hangi aşamada gerçekleştiğini göstermelidir.

Eşya değer beyanının taşıma senedine işlenmesi talep dilekçesi örneği

Örnek, sevk hazırlığında yapılacak kayıt talebidir. Köşeli alanlar gerçek mal, taşıma ve ücret belgeleriyle doldurulur. Mutabakat veya ödeme henüz gerçekleşmemişse gerçekleşmiş gibi ifade kullanılmaz. Tamamlanan adımlar ile tamamlanması istenen adımlar metinde ayrı gösterilmelidir. Bu ayrım, hazırlanmış bir dilekçenin fiilen düzenlenmiş taşıma senedi yerine kullanılmasını önler.

Talep yazısından taşıma senedi kaydına geçiş

Talep gönderildikten sonra taşıma senedinin ilgili alanı kontrol edilmelidir. Yazının dosyada bulunması, senette aynı tutarın yer aldığı sonucunu vermez. Senetteki değer, para birimi, yük referansı ve ücret düzeni gerçek talep ve mutabakatla karşılaştırılır. Bir rakamın eksik veya yanlış yazılması, yüksek değer beyanının amacını belirsiz bırakır. Kontrol sadece başlığın varlığına indirgenmemelidir.

CMR m.5/1 taşıma senedinin üç asıl nüsha düzenini belirler. İlgili kâğıt nüshalarda kayıtların uyumu kontrol edilir. Bir nüshada değer bulunurken diğer nüshada boş alan kalmışsa bu fark dosyada açıklanmalıdır. Eski nüshayı sessizce değiştirmek yerine düzeltmenin kim tarafından, hangi tarihte ve hangi mutabakatla yapıldığı belgelenir. Bu yazı elektronik taşıma senedinin özel protokol şartlarını ayrıca incelemeden bütün dijital kayıtları geçerli saymaz.

Sevkten önce yapılan hazırlık, yük kimliği ve ücret mutabakatının son belgeye yansımasını sağlar. Madde metninde bulunmayan tek bir saat veya gün sınırı yaratılmamalıdır. Buna karşılık kayıp gerçekleştikten sonra hazırlanan yeni bir yazı, olaydan önce tamamlanmış değer beyanı gibi gösterilemez. Belgenin gerçek tarihi ve işlemin hangi aşamada yapıldığı korunmalıdır.

Fatura, sigorta ve özel teslim menfaati ayrımı

Ticari fatura malın ekonomik değerine ilişkin kayıt olabilir; m.24’teki senet kaydının yerine kendiliğinden geçmez. Fatura, beyan tutarıyla aynı rakamı içerdiği için ek ücret mutabakatının da mevcut olduğu sonucu çıkarılmaz. Her belge hangi olguyu gösteriyorsa o kapsamda dosyaya alınır. Değer ispatı ile sorumluluk sınırını değiştiren işlem ayrı tutulur.

Emtia sigortası sigortacıyla kurulan ayrı hukuki ilişkidir. M.24 talebi, poliçenin mevcut olduğu veya bütün taşıma risklerini karşılayacağı anlamına gelmez. Sigorta belgesi varsa kendi kapsam, istisna ve taraflarıyla incelenir. Taşıyıcının sorumluluk beyanı ile sigortacının poliçe yükümlülüğü aynı başlık altında birleştirilmemelidir. Dilekçede poliçede bulunmayan bir teminat varmış gibi güvence verilmez.

CMR m.26’daki teslimde özel menfaat beyanı da ayrı bir kurumdur. Özel teslim menfaati rehberi bu mekanizmayı açıklar. M.24 kapsamında eşya değeri yazılması, m.26’daki özel menfaat tutarının da beyan edildiğini tek başına göstermez. İki işlem düşünülüyorsa ayrı kapsam ve ücret kayıtları hazırlanmalıdır.

Son kontrol: aynı yük, aynı tutar, aynı belge zinciri

Kontrol sırasında önce gerçek mal listesi ve taşıma referansı eşleştirilir. Sonra tutarın yazıyla veya rakamla gösterilen bölümleri karşılaştırılır. Para birimi, ek ücret mutabakatı ve ödeme kaydı incelenir. Senetteki beyanın ilgili nüshaya gerçekten yazıldığı doğrulanır. Herhangi bir aşama eksikse dosya tamamlanmış gibi kapatılmaz; hangi işlemin henüz yapılmadığı açıkça kaydedilir.

Değişen yük miktarı beyan kapsamını etkiliyorsa son listeyle mutabakat yeniden karşılaştırılır. İlk teklifin bütün yük için olduğu kayıt, sonradan azaltılmış başka yükün işlemi olarak açıklanmadan kullanılamaz. Paket kimliği ve değer belgesinin kapsamı birlikte izlenir. Bu kontrol, sonradan hangi eşyanın hangi beyan altında taşındığı sorusuna açık cevap verebilen dosya oluşturur.

Sık sorulan sorular

CMR m.24 beyanını kim yapar?

Madde göndericinin, kararlaştırılan ek ücret karşılığında taşıma senedinde değer beyan etmesini düzenler.

Değer nereye yazılmalıdır?

M.24 beyanın taşıma senedinde yer almasını ister. Talep mektubunun dosyada bulunması bu kaydın yapıldığını tek başına kanıtlamaz.

Ek ücretin sabit bir oranı var mı?

M.24 tek bir oran veya tarife belirlemez. Taraflarca kararlaştırılan ek ücret ve ödeme kaydı incelenir.

Faturayı taşıyıcıya vermek yeterli mi?

Fatura değer kaydı ile m.24 senet beyanı farklıdır. Senede kayıt ve ek ücret koşulları ayrıca kontrol edilmelidir.

Beyan tutarı her hasarda tam ödenir mi?

Hayır. Beyan sınırın yerine geçer; gerçek zarar ve taşıyıcı sorumluluğu ayrıca incelenir.

1978 Protokolü neden önemlidir?

Protokol m.2, m.23’ün sınır ve hesap birimi düzenini değiştirir. Uygulanacak metin somut taşımada birlikte kontrol edilmelidir.

Birkaç senet varsa aynı toplam rastgele yazılabilir mi?

Beyan kapsamı her ilgili senet ve fiziksel yükle açıkça eşleştirilmelidir. Belirsiz tekrar yerine gerçek kapsam gösterilir.

Değer beyanı nakliye sigortası mı?

Hayır. Taşıyıcının sorumluluk sınırı ile ayrı sigorta sözleşmesinin kapsamı farklı hukuki ilişkilerdir.

Özel teslim menfaati de otomatik beyan edilmiş olur mu?

Hayır. M.26 ayrı bir kurumdur. M.24 eşya değeri kaydı onun koşullarının yerine geçmez.

Mersin dışındaki taşıma dosyaları incelenebilir mi?

Türkiye genelindeki uluslararası karayolu taşıma dosyaları Mersin’deki ofis üzerinden değerlendirilir. Senet ve ücret belgeleri birlikte incelenir.

Mersin’de CMR değer beyanı hazırlığı

Değer beyanı talebi, gerçek mal listesi, senet kaydı ve ek ücret belgeleriyle hazırlanmalıdır. İnceleme için Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosu iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Fiziksel ofis Mersin’dedir; Türkiye genelindeki uluslararası karayolu taşıma dosyaları bu ofisten değerlendirilir.