CMR Madde 25: Hasarlı Eşya İçin Tazminat Nasıl Hesaplanır? Değer Azalması ve Üst Sınır | 2026
CMR Madde 25 hasar tazminatını nasıl kurar?
CMR m.25, eşyanın tamamen veya kısmen kaybolmadığı fakat fizikî, kimyasal, sıcaklık veya ambalaj hasarı nedeniyle ekonomik değerinin düştüğü durumlarda uygulanır. Ölçüt, taşıyıcının her harcamayı karşılaması değil, CMR sistemine göre belirlenen eşya değerindeki depreciation yani değer kaybıdır.
Resmî CMR metni CMR Convention Schedule 1 içinde yer alır. Elektronik teslim/hasar kayıtları için UNECE e-CMR Executive Guide tamamlayıcıdır.
Madde 25 hesabı iki aşamalıdır: önce m.23’e göre eşyanın referans değeri belirlenir; sonra hasarın bu değeri ne kadar düşürdüğü hesaplanır. Son olarak m.25/2’deki üst sınır uygulanır.
Hasar öncesi eşya değeri nasıl belirlenir?
Madde 25, doğrudan CMR m.23/1, 23/2 ve 23/4’e atıf yapar. Eşyanın değeri, taşıyıcının teslim aldığı yer ve zamandaki değere göre belirlenir. Borsa fiyatı varsa borsa fiyatı; yoksa cari piyasa fiyatı; o da yoksa aynı tür ve kalitedeki eşyanın normal değeri esas alınır.
Bu nedenle satış faturasındaki bedel önemli delil olsa da tek başına kesin ölçü değildir. Fatura fiyatı transfer fiyatı, kampanya, ilişkili şirket işlemi veya başka ülke teslim şartlarını içerebilir. CMR değeri, taşıyıcının eşyayı aldığı yer ve andaki ekonomik değerdir.
Navlun, gümrük vergisi ve taşıma nedeniyle yapılan diğer masrafların iadesi kayıp rejiminde m.23/4 kapsamında ayrıca gündeme gelir; hasarda bu masrafların etkisi somut zarar ve m.25 atfı çerçevesinde dikkatle hesaplanmalıdır.
Değer azalması nasıl hesaplanır?
Temel yöntem, eşyanın hasarsız durumda CMR m.23’e göre değerini ve hasarlı durumda kalan gerçek ekonomik değerini karşılaştırmaktır. Aradaki fark m.25/1 tazminatının temelidir.
Örnek: Taşıyıcının teslim aldığı yerde makinenin hasarsız CMR değeri 50.000 EUR, hasarlı hâlde piyasa/uzman değeri 35.000 EUR ise değer azalması 15.000 EUR’dur. Bu tutar m.25/2 tavanını aşmıyorsa kural olarak hasar tazminatının temelini oluşturur.
Hasarlı ürünün hiç satılamaz olduğu kanıtlanırsa hasar ekonomik olarak tam kayıp seviyesine yaklaşabilir. Buna karşılık yalnız ambalaj çizilmiş fakat ürünün piyasa değeri düşmemişse yüksek tamir veya yeniden paketleme maliyeti her zaman m.25 değer azalması anlamına gelmez.
Tamir masrafı hasar tazminatı mıdır?
Tamir faturası önemli delildir fakat CMR m.25’in açık ölçüsü “değer azalması”dır. Tamir maliyeti değer kaybını gidermek için makul ve gerekli ise tazminat hesabının güçlü göstergesi olabilir. Ancak tamir 20.000 EUR tutarken eşyanın değer azalması yalnız 8.000 EUR ise m.25 doğrudan 20.000 EUR’yu otomatik kabul etmez.
Tersine tamir sonrası makinenin ikinci el/hasar geçmişi nedeniyle değeri hâlâ düşük kalıyorsa, yalnız tamir faturasına bakmak gerçek değer kaybını eksik gösterebilir. Ekspertiz hem teknik onarım maliyetini hem piyasa residual değerini değerlendirmelidir.
Ekonomik total loss kavramı da bu noktada önemlidir. Onarım maliyeti veya güvenlik riski eşyanın hasarsız değerine yaklaşmışsa malın fiilen ekonomik değerini kaybettiği savunulabilir; somut uzman delili gerekir.
Bütün gönderi hasarlıysa tazminat üst sınırı nedir?
CMR m.25/2(a) uyarınca bütün gönderi hasarlanmışsa hasar tazminatı, bütün gönderinin tamamen kaybolması hâlinde ödenecek tutarı aşamaz. Bu kural, hasar tazminatının kayıp tazminatından daha yüksek bir maksimuma dönüşmesini engeller.
Örneğin tüm yük su altında kalmış fakat fizikî olarak teslim edilmişse değer azalması çok yüksek olabilir. Yine de m.25/2(a), kayıp hâlinde CMR m.23 ve varsa m.24 çerçevesinde uygulanacak tavanı referans alır.
Madde 29’da kast veya forum hukukunca kasta eşdeğer kusur varsa taşıyıcının sınırlamalara dayanma hakkı kalkabilir. Bu istisna ayrı ve ağır şartlara bağlıdır.
Gönderinin yalnız bir kısmı hasarlıysa tavan nasıl hesaplanır?
CMR m.25/2(b), hasarın gönderinin yalnız bir kısmını etkilediği durumda tavanı daraltır. Tazminat, yalnız hasardan etkilenen kısmın kaybolması hâlinde ödenecek tutarı aşamaz.
Örnek: 20 paletten yalnız 2 palet hasarlıysa tüm 20 paletin kayıp tavanı değil, hasarlı 2 paletin ilgili ağırlık/değer sınırı esas alınır. Bu nedenle hasarlı kısmın brüt ağırlığı ve paket sayısı doğru belgelenmelidir.
Hasar diğer malları ekonomik olarak etkiliyorsa — örneğin takım halinde satılan ürünün tek parçası hasarlı — “etkilenen kısım” analizi daha karmaşık olabilir. Ticari ve teknik bütünlük uzman deliliyle gösterilmelidir.
Madde 24 değer beyanı hasar tazminatını etkiler mi?
Evet. Gönderici CMR m.24 uyarınca ek ücret karşılığında sevk mektubuna standart m.23/3 limitini aşan değer beyan etmişse, beyan edilen değer standart limitin yerine geçer. m.25/2 kayıp tavanına atıf yaptığı için bu beyan hasar üst sınırını da etkileyebilir.
Ancak m.24 beyanı gerçek değer azalmasını değiştirmez. Hasar nedeniyle yalnız 5.000 EUR değer kaybı varsa 100.000 EUR beyan edilmiş olması 100.000 EUR hasar tazminatı doğurmaz.
CMR Madde 24 değer beyanı rehberimiz bu mekanizmayı ayrıntılı açıklar.
Hasarlı eşyanın hurda veya kalıntı değeri düşülür mü?
Evet; çünkü m.25 net değer azalmasını ölçer. Hasarlı malın hâlâ satılabilir, yedek parça olarak kullanılabilir veya hurda değeri varsa bu kalan değer tazminat hesabında dikkate alınır.
Hak sahibi hem eşyanın tam hasarsız değerini tazminat olarak alıp hem de yüksek kalıntı değerini elinde tutarak çift yarar sağlayamaz. Buna karşılık taşıyıcı kalıntı değerini soyut biçimde varsayamaz; gerçek piyasa teklifi veya ekspertiz sunmalıdır.
Hasarlı malın imhası mevzuat gereği zorunluysa imha tutanağı ve çevre/gıda otoritesi kararı gibi belgeler kalıntı değerinin neden sıfır olduğunu gösterebilir.
CMR hasar dosyasında ekspertiz nasıl yapılmalıdır?
Hasar fark edildiğinde yük açılmadan veya onarım başlamadan önce mümkünse bağımsız ekspertiz yapılmalıdır. Taşıyıcı ve sigortacı incelemeye davet edilmelidir. Ambalaj, darbe izi, sıcaklık grafiği, nem, koli/palet sayısı ve seri numaraları kaydedilmelidir.
Ekspertiz raporu yalnız “hasar 20.000 EUR” dememeli; hasarsız piyasa değeri, hasarlı değer, tamir imkânı, tamir sonrası kalan değer kaybı ve hurda değerini ayrı göstermelidir.
Yük sahibi zararı azaltma yükümlülüğünü de dikkate almalıdır. Makul onarımla kullanılabilir eşyanın gereksiz biçimde imha edilmesi tazminat tartışması yaratabilir.
Hasar tazminatı için CMR Madde 30 ihbar süresi
CMR m.25 tazminat hesabını düzenler; hakkın delil yönünden korunması için m.30 çekince kuralları ayrıca uygulanır. Görünür kayıp/hasar teslim sırasında, görünür olmayan kayıp/hasar ise teslimden itibaren yedi gün içinde — pazar ve resmi tatiller hariç — yazılı çekinceye konu edilmelidir.
Alıcı eşyayı çekincesiz teslim alırsa CMR m.30/1 uyarınca eşyanın sevk mektubunda tanımlanan durumda teslim edildiğine ilişkin ilk görünüş karinesi doğar. Bu karine aksi delille aşılabilir; ancak dosyayı gereksiz zorlaştırır.
Hasar ihbarının ayrıntıları için CMR Madde 30 rehberimiz kullanılabilir.
2026 kontrol listesi
- Hasarı teslim sırasında fotoğraf ve somut çekinceyle kaydedin.
- Gizli hasarı m.30’daki yedi günlük yazılı süre içinde bildirin.
- Eşyanın taşıyıcının teslim aldığı yer ve andaki m.23 değerini belirleyin.
- Hasarlı hâlde kalan gerçek piyasa değerini ekspertizle tespit edin.
- Değer azalmasını iki değer arasındaki fark olarak hesaplayın.
- Tamir maliyetini otomatik tazminat değil, değer azalmasının delili olarak değerlendirin.
- Kalıntı/hurda değerini hesaba katın.
- Bütün gönderi veya yalnız bir kısmın hasarlı olduğunu ayırın.
- m.25/2 kayıp tavanını ve varsa m.24 değer beyanını uygulayın.
- Madde 29 istisnası iddia edilecekse kast veya forum hukukunca eşdeğer kusuru ayrı kanıtlayın.
Sık Sorulan Sorular
CMR’de hasar tazminatı nasıl hesaplanır?
CMR m.23’e göre belirlenen hasarsız değer ile hasarlı kalan değer arasındaki azalma esas alınır.
Tamir faturası kadar tazminat alınır mı?
Otomatik olarak değil. Tamir maliyeti değer azalmasının delili olabilir; temel ölçüt ekonomik değer kaybıdır.
Tüm yük hasarlıysa üst sınır nedir?
Tüm gönderinin kaybolması hâlinde ödenecek tutarı aşamaz.
Yalnız birkaç koli hasarlıysa?
Tavan, yalnız hasardan etkilenen kısmın kaybı hâlinde ödenecek tutardır.
Hurda değeri düşülür mü?
Evet. Hasarlı malın kalan ekonomik değeri net değer azalmasını azaltır.
Fatura bedeli hasarsız değer midir?
Önemli delildir ancak m.23’ün borsa/cari piyasa/normal değer kuralları uygulanır.
Madde 24 değer beyanı varsa ne olur?
Beyan edilen değer standart m.23/3 limitinin yerine geçer ve m.25 tavan hesabını etkileyebilir.
Hasarı teslimde yazmazsam hakkım biter mi?
Otomatik olarak her hak sona ermez; ancak m.30 ilk görünüş karinesi doğurur ve ispat ciddi ölçüde zorlaşır.
Gizli hasarda süre kaç gündür?
CMR m.30’a göre teslimden itibaren yedi gün içinde yazılı çekince; pazar ve resmi tatiller süre hesabında hariçtir.
Kast varsa tazminat limiti uygulanır mı?
CMR m.29 şartları gerçekleşirse taşıyıcı sorumluluğu sınırlayan hükümlere dayanamaz.
CMR hasar dosyasında en sık hata, tamir faturasını doğrudan zarar saymaktır. Madde 25’in dili değer azalmasıdır; hasarsız değer, hasarlı değer ve kalan/hurda değer uzman raporuyla kurulmalı, ardından kayıp tavanı uygulanmalıdır. Türkiye geneli ve uluslararası karayolu taşıma dosyaları Mersin’den yönetilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
