CMR Tartışmalı Taşıma Ücreti İçin Güvence Sunma Dilekçesi

CMR tartışmalı taşıma ücreti için güvence sunma dilekçesi, taşıma senedindeki ödeme kalemleri hakkında anlaşmazlık sürerken teslim işleminin hukuki ve belgesel koşullarını açıklamak için kullanılır. Belge alıcı tarafından taşıyıcıya gönderilir. Merkezinde gerçek ücret çizelgesi, gerçekten sunulan güvence ve teslimin nerede, kime, hangi kayıtla yapılacağı bulunur. Genel bir ödeme vaadi, mevcut güvence belgesiyle aynı şey değildir.

Bu yazı m.13/2’deki ücret uyuşmazlığına özgü tam başvuru metnini, güvence belgesinin kontrolünü ve teslim makbuzunun hazırlanmasını ele alır. Alıcının varıştan sonra doğan teslim haklarının genel açıklaması için CMR m.13 alıcının teslim hakkı rehberini okuyabilirsiniz. Buradaki başvuru, ücret itirazını ve güvence sunma işlemini aynı dosyada somutlaştırır.

Hukuki dayanak: CMR m.13/1 ve m.13/2

M.13/1’e göre eşya teslim için belirlenen yere ulaştıktan sonra alıcı, taşıyıcıdan taşıma senedinin ikinci nüshasını ve eşyayı makbuz karşılığında teslim etmesini isteyebilir. Bu yazıda hazırlanan dilekçe, varışın gerçekleştiği ve ücret uyuşmazlığının bulunduğu teslim aşamasını esas alır. Eşya henüz belirlenen yere ulaşmamışsa varış olmuş gibi teslim tutanağı tarihi yazılmamalıdır.

M.13/2’nin ilk cümlesi, birinci fıkradaki hakları kullanan alıcının taşıma senedinde ödenmesi gerektiği gösterilen ücretleri ödemesini ister. İkinci cümle, bu ücretlere ilişkin uyuşmazlıkta alıcı güvence sunmadıkça taşıyıcının teslim etmek zorunda olmadığını belirtir. Madde güvence için tek bir banka, sabit yüzde veya yalnız bir tür belge belirlemez. Güvencenin gerçekten sağlanması ve somut uyuşmazlıkla ilişkisi incelenmelidir.

Dayanak UNIDROIT tarafından yayımlanan resmî CMR Sözleşmesi metninde m.13 olarak yer alır. Güvence konusu ücret ile taşıyıcının ileri sürdüğü başka sözleşmesel talepler aynı başlık altında karıştırılmamalıdır. Hükmün kapsamı, taşıma senedinde ödenmesi gerektiği gösterilen ücretler hakkındaki uyuşmazlıktır. Sonradan ileri sürülen her kalemin otomatik olarak bu şartı taşıdığı söylenemez.

Alıcı sıfatını ve eşyanın varışını belgelemek

Dilekçede alıcının unvanı taşıma senedindeki kayıtla karşılaştırılır. Fiilen malı teslim almaya gelen kişi bir çalışan veya temsilciyse onun yetkisi ayrı belgelenir. Taşıma sözleşmesindeki alıcı sıfatı ile tesiste işlem yapan kişinin kimliği farklı kayıtlar olabilir. Başvuru, yetkisiz kişinin yalnız şirket adını kullanarak yükü teslim alması için hazırlanmış genel bir form olmamalıdır.

Varış kaydında teslim için belirlenen yer ve eşyanın o yere ulaşma tarihi gösterilir. Araç takip sisteminde yakın bir ilçede görünmek, bütün yükün taşıma senedindeki teslim yerine ulaştığını tek başına göstermez. Taşıyıcının varış bildirimi, teslim organizasyonu kaydı ve fiilî yük yeri birlikte kontrol edilir. Bildirimde bu bilgilerin hangi belgeye dayandığı açıklanmalıdır.

Yükün yalnız bir bölümü ulaşmışsa teslim talebi gerçek kapsamla kurulmalıdır. Ulaşmayan paketler, mevcut yükle birlikte teslim edilmeye hazırmış gibi yazılmaz. Taşıma senedi, paket listesi ve mevcut sayım aynı yükü göstermelidir. Alıcı güvence sunarken hangi taşıma dosyasının hangi ücret uyuşmazlığını güvenceye bağladığını açıkça belirtmelidir.

Tartışmalı ücret çizelgesinin hazırlanması

Çizelge taşıma senedindeki ücret kaydının bulunduğu bölümle başlar. Taşıyıcının talep ettiği kalem, para birimi ve belge referansı yanına yazılır. Alıcının kabul ettiği tutar ile itiraz ettiği tutar ayrı gösterilir. İtirazın nedeni sadece “yüksek” kelimesiyle bırakılmaz; hesap, dönem, kapsam veya daha önce yapılmış ödeme bakımından somut kayıt belirtilir.

Bir kısmı ödenmiş ücrette ödeme belgesi ve hangi borca ait olduğu gösterilmelidir. Bankadan çıkan bir transferin bu taşıma dosyasını kapattığı, açıklama ve muhasebe eşleştirmesi olmadan yazılmaz. Taşıyıcının ödeme kaydıyla alıcının dekontu arasında fark bulunuyorsa farkın kalemi açıklanır. Başka taşımaya ait ödeme, bu dosyanın ücretinden düşülmüş gibi gösterilmemelidir.

Farklı para birimlerindeki tutarlar kendi sütunlarında tutulur. Tek bir toplam yazılacaksa dönüşümün kaynağı, tarihi ve anlaşma dayanağı belirtilir. CMR m.13/2 her olayda uygulanacak tek bir kur tarihi belirlemez. Form, böyle bir kur kuralını maddenin hükmüymüş gibi sunmamalıdır. Güvence belgesinin para birimi ile güvenceye bağlanan tutar da karşılaştırılmalıdır.

Güvence belgesinin kapsamını kontrol etmek

Bir güvence belgesinde hangi taşıma dosyası, hangi lehtar ve hangi tutar için düzenleme yapıldığı incelenir. Belgenin adı tek başına yeterlilik sonucunu vermez. Başka taşıyıcı lehine veya başka taşıma için hazırlanmış belge, doğru uyuşmazlığa sunulmuş güvence olarak yazılamaz. Belgenin gerçek düzenleyeni ve doğrulama yöntemi kayda geçirilmelidir.

Güvencenin yürürlük, geçerlilik ve kullanım koşulları okunmalıdır. Süresi başlamamış veya sona ermiş bir belge mevcut uyuşmazlığı hangi kapsamda güvenceye aldığı açıklanmadan yeterli diye sunulmaz. Belgenin bir ön taslak olmasıyla gerçekten düzenlenmiş olması farklıdır. Alıcının dilekçesine sadece hazırlanması düşünülen bir örneği eklemesi, fiilen güvence sağlandığını göstermez.

Güvence türü veya yeterliliği konusunda ayrıca anlaşmazlık varsa dilekçe bu durumu gizlememelidir. Taşıyıcıdan hangi somut koşulun karşılanmadığına ilişkin yazılı açıklama istenir. Uyuşmazlık, başlığında “teminat” yazan herhangi bir kâğıtla otomatik olarak çözüldü denilerek kapatılamaz. Hükümde bulunmayan koşulsuz kabul zorunluluğu veya sabit güvence oranı üretilmemelidir.

CMR tartışmalı taşıma ücreti için güvence sunma dilekçesi örneği

Aşağıdaki metin, güvence belgesinin fiilen sunulduğu işlem için hazırlanmıştır. Köşeli alanların tamamı gerçek dosyadan doldurulmalıdır. Güvence henüz düzenlenmemişse “sunuyoruz” ifadesi gerçek duruma aykırı olur. Örnek başvuru, belirli bir güvence türünün her dosyada kesin yeterli olduğu iddiası içermez; sunulan belgenin kapsamı açıkça gösterilir.

Güvenceyi gerçekten sunma ile teklif etme arasındaki fark

Bir güvence sağlanabileceğini söylemek, m.13/2’deki güvence sunma işleminin gerçekleştiğini tek başına göstermez. Yazının ekindeki belgenin gerçek olup olmadığı, yürürlüğü ve taşıyıcıya sunma yöntemi ayrı kaydedilir. Belgeye erişemeyen muhataba sadece dosya adının bildirilmesiyle işlem tamamlanmış gibi tutulmaz. Güvencenin gerektirdiği teslim veya doğrulama adımları gerçek belgeye göre yürütülür.

Başvuru dosyasında gönderilen metin, gönderilen ek ve ekin sürümü aynı kayıt altında saklanır. Sonradan düzenlenen bir belge ilk yazıda sunulmuş gibi tarihlendirilmez. Taşıyıcının belgeye ilişkin cevabı varsa hangi koşula itiraz ettiği açıklanır. Yeni belgeyle bir eksiklik giderildiğinde önceki belge ve düzeltmenin zamanı korunur. Bu kronoloji, teslimin hangi aşamada ve hangi nedenle beklediğini gösterir.

Alıcının güvence tutarını tek taraflı belirlemiş olması, taşıyıcının ileri sürdüğü bütün ücret tartışmasının sonuçlandığını kanıtlamaz. Tartışmalı tutar, belgenin kapsamı ve talep edilen teslim işlemi karşılaştırılır. Tarafların üzerinde anlaştığı kapsam varsa anlaşma kaydı eklenir. Kapsamda anlaşma yoksa formda uzlaşma varmış gibi ifade kullanılmaz.

Teslim makbuzu ve ikinci nüsha kaydı

M.13/1’deki teslim isteği hem eşya hem taşıma senedinin ikinci nüshası içindir. Başvuru yalnız ücret hesabına odaklanıp ikinci nüsha talebini unutmalıdır diye bir kural yoktur. Makbuzda teslim alan yetkili kişi, gerçek tarih ve saat, fiziksel miktar ve verilen belge kaydedilir. Gerçekte verilmemiş bir nüsha teslim alınmış gibi imzalanmamalıdır.

Güvence belgesi ücret uyuşmazlığıyla ilgilidir; malın görülen durumuna ilişkin kayıtların yerine geçmez. Görünür eksiklik veya ambalaj durumu teslim tutanağında gerçek gözleme göre açıklanır. Ücret tartışması sürüyor diye fiilî sayım yapılmadan bütün paketlerin tam olduğu yazılmaz. Teknik inceleme yapılmamışsa görünür durum kaydı bütün teknik özelliklerin uygunluğu şeklinde genişletilmemelidir.

Makbuzun içine genel bir ibra veya tüm ücretlerden vazgeçme cümlesi yerleştirilmişse metnin hukuki etkisi ayrıca değerlendirilir. Teslim alındı kaydı ile uyuşmazlığın sulhen çözümü aynı işlem değildir. Alıcı yalnız eşyayı aldığını kayda geçirmek istiyorsa imzaladığı belgenin fiilî teslim kapsamını açıkça göstermesi gerekir. Fiilen yapılan açıklamalar sonradan farklı bir irade beyanı gibi dosyaya yazılamaz.

Ücret uyuşmazlığı, alıcının reddi ve teslim engeli farklıdır

Alıcının ücretin bir bölümüne itiraz edip güvenceyle teslim istemesi, eşyayı reddettiği anlamına gelmez. Taşıma dosyasında bu iki olay ayrı kodlanmalıdır. Teslim talebi yazılmışken alıcının bütün yükü reddettiği şeklinde bir olay çizelgesi tutulması sonraki talimat sürecini yanlış kişiye yöneltebilir. Başvuru, malı teslim alma iradesini açıkça belirtmelidir.

Alıcı gerçekten eşyayı reddetmişse m.15 kapsamındaki talimat düzeni ayrıca incelenir. Alıcının reddi üzerine taşıyıcının talimat talep dilekçesi o ayrı işlem için hazırlanmıştır. Buradaki güvence başvurusu, reddi otomatik kaldıran veya taşıyıcıya yeni güzergâh emri veren bir metin değildir.

Ücret talebinde depo veya engel giderleri yer alıyorsa o kalemlerin kendi hukuki dayanağı da kontrol edilmelidir. CMR m.16 talimat giderleri ve muhafaza rehberi bu bağlantıyı açıklar. M.13/2’ye dayanan güvence dilekçesi, taşıyıcının kusurundan kaynaklanan bir giderin dayanağını kendiliğinden sağlamaz.

Güvencenin kaldırılması ve ücret hesabının sonlandırılması

Teslimin gerçekleşmesi, ücret uyuşmazlığının esasını kendiliğinden karara bağlamaz. Son hesapta hangi ücretin kabul edildiği, ödendiği veya tartışmalı kaldığı kaydedilir. Güvencenin iadesi, sona ermesi ya da serbest bırakılması kendi belge koşulları ve uygulanacak hukuki düzenle birlikte değerlendirilir. CMR m.13/2 bütün güvence türleri için aynı otomatik sona erme tarihini düzenlemez.

Ödeme yapıldıktan sonra ilgili dekontun güvenceye bağlanan borçla eşleşmesi kontrol edilir. Aynı kalemin hem ödeme hem güvence kapsamında takip edilmesi dosyada görünür olmalıdır. Kapanış kaydında bakiye, para birimi ve belgenin durumu açıklanır. Taşıyıcının ücret itirazına verdiği cevaplarla son ödeme arasında fark bulunuyorsa fark çözülmeden bütün dosyanın kapandığı yazılmamalıdır.

Başvuruyu alan kişinin rolünü doğrulamak

Teslim yerindeki sürücü, terminal görevlisi ve taşıyıcının ücret hesabını yöneten birim aynı yetkilere sahip olmayabilir. Güvence belgesinin kime sunulduğu ve teslim organizasyonunu kimin onayladığı gerçek yazışmada gösterilmelidir. Bir görevlinin evrakı fiziksel olarak alması, ücret hesabını kesin olarak kabul ettiği açıklaması değildir. Başvuru taşıyıcının doğru unvanına yöneltilir; ilgili birime yapılan iletimin tarihi ayrıca saklanır. Yetkisi bulunmayan kişinin imzası bütün şirket adına ücret sulhü yapılmış gibi gösterilmez.

Dosya birkaç taşıma işletmesini içeriyorsa güvence belgesindeki lehtar ile ücret isteyen işletme karşılaştırılır. Aynı ticari grubun farklı şirketleri birbirinin yerine yazılmaz. Faturayı düzenleyen işletme, taşıma senedindeki taşıyıcı ve fiilî teslimi yapan işletme farklıysa aralarındaki rol belgelerle açıklanır. Bu karşılaştırma, yanlış şirkete verilen güvence yüzünden asıl ücret uyuşmazlığının belgesiz kalmasını önler. İnceleme sonucunda yapılan düzeltme yeni tarih ve belge referansıyla kaydedilir.

Sık sorulan sorular

Alıcı tartışmalı ücrete rağmen teslim isteyebilir mi?

M.13/2 güvence mekanizması düzenler. Somut güvence, ücret uyuşmazlığı ve m.13/1 teslim şartları birlikte incelenir.

Güvence verilmeden taşıyıcı teslim etmek zorunda mı?

M.13/2 kapsamındaki ücret uyuşmazlığında alıcı güvence sunmadıkça taşıyıcı teslim etmek zorunda değildir.

Kanunda zorunlu yüzde yüz elli güvence var mı?

M.13/2 böyle bir oran belirlemez. Güvence tutarı ve kapsamı somut belge ve uyuşmazlık üzerinden kontrol edilir.

Her banka teminatı otomatik olarak yeterli mi?

Belgenin lehtarı, tutarı, kapsamı, yürürlüğü ve koşulları incelenmelidir. Sadece belge adıyla yeterlilik sonucu yazılamaz.

Güvenceyi teklif etmek sunmakla aynı mı?

Hayır. Gerçek belge ve gerekli sunma işlemleri kaydedilir. Henüz düzenlenmemiş belge sunulmuş gibi gösterilmez.

Güvence sunmak borcu kabul etmek mi?

Güvence işlemi ile uyuşmazlığın esasına ilişkin kabul farklıdır. Dilekçe tartışmalı kalemleri ve irade açıklamasını net göstermelidir.

İkinci nüsha da istenebilir mi?

M.13/1, eşya ile taşıma senedinin ikinci nüshasının makbuz karşılığında teslimini isteme hakkını düzenler.

Ücret itirazı eşyayı reddetme sayılır mı?

Bu iki işlem aynı değildir. Güvenceyle teslim isteyen alıcının gerçek iradesi dosyada doğru kaydedilmelidir.

Teslim olunca güvence her durumda otomatik biter mi?

M.13/2 bütün güvence belgeleri için böyle tek bir sona erme kuralı koymaz. Belgenin koşulları ayrıca incelenir.

Mersin dışından CMR dosyası inceletilebilir mi?

Türkiye genelindeki uluslararası karayolu taşıma dosyaları Mersin’deki ofis üzerinden değerlendirilir. Ücret ve güvence belgeleri birlikte incelenir.

Mersin’de CMR güvence ve teslim dosyası

Başvuru, gerçek ücret çizelgesi ve gerçekten sunulan güvence belgesiyle kurulmalıdır. İnceleme için Bakırcı ve Keskin Hukuk Bürosu iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Fiziksel ofis Mersin’dedir; Türkiye genelindeki uluslararası karayolu taşıma uyuşmazlıkları bu ofisten değerlendirilir.