Çocuk İadesi Davası Sürerken Geçici Görüşme Kararı Alınabilir mi? 5717 m.11/2 | 2026
Kısa ve net cevap
Evet. Çocuk iadesi davası sonuçlanmadan önce mahkeme, 5717 sayılı Kanun m.11/2 uyarınca çocukla geçici şahsî ilişki kurulmasına karar verebilir. Bu yetki, iade yargılaması sürerken çocuk ile geride kalan anne veya baba arasındaki bağın kopmasını önlemeye yöneliktir. Geçici görüşme kararı, iade davasının sonucu hakkında peşin hüküm oluşturmaz; çocuğun mutat mesken ülkesine iade edilip edilmeyeceği ayrı hukuki incelemeyle belirlenir.
5717 m.11/2 neyi düzenler?
5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Yön ve Kapsamına Dair Kanun, 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesinin Türkiye’de uygulanmasına ilişkin özel usul kurallarını içerir. Kanunun 11. maddesinin ikinci fıkrası, şahsî ilişki kurulmasına ilişkin esas hakkında karar verilinceye kadar mahkemenin geçici olarak çocukla şahsî ilişki kurulmasına karar verebilmesini açıkça kabul eder.
Bu düzenlemenin işlevi açıktır: uluslararası çocuk iadesi dosyaları sürerken çocuk, geride kalan ebeveyni aylar boyunca hiç görmemek zorunda değildir. Mahkeme, çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa nihai karar beklenmeden kontrollü ve uygulanabilir bir görüşme planı kurabilir.
Geçici görüşme kararı iade kararı değildir
Geçici kişisel ilişki kararı ile çocuğun iadesi kararı birbirinden ayrılmalıdır. İade davasında mahkeme, çocuğun 1980 Lahey Sözleşmesi kapsamında haksız olarak götürülüp götürülmediğini veya alıkonulup alıkonulmadığını, Sözleşmedeki iade şartlarını ve istisnaları inceler. Geçici şahsî ilişki kararında ise amaç, yargılama bitene kadar çocukla hak sahibi arasındaki ilişkinin tamamen kesilmesini önlemektir.
Bu nedenle geçici görüşme verilmesi, “mahkeme kesin olarak iade kararı verecek” anlamına gelmez. Tersine geçici görüşmenin reddedilmesi de otomatik olarak iade talebinin reddedileceği sonucunu doğurmaz. İki talep farklı hukuki unsurlara sahiptir.
Kim geçici görüşme talep edebilir?
Başta çocuğun geride kalan anne veya babası olmak üzere 5717 sayılı Kanun anlamında şahsî ilişki kurma hakkını fiilen kullanan hak sahibi, başvurunun niteliğine göre geçici ilişki talebinde bulunabilir. Kanunda başvuru sahibi yalnız biyolojik ebeveynle sınırlanmamıştır; somut dosyada kişisel ilişki hakkının kime veya hangi kuruma ait olduğu mevcut karar ve uygulanacak hukuka göre belirlenir.
Talepte bulunan kişi, hakkının kaynağını ve görüşmenin neden acil olduğunu belgelemelidir. Mevcut aile mahkemesi kararı, yabancı karar, velâyet belgesi, doğum kaydı, önceki düzenli görüşmeler ve görüşmenin kesildiğini gösteren yazışmalar bu bakımdan önem taşır.
Mahkeme hangi ölçüte göre karar verir?
Temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme ebeveynler arasındaki çatışmayı değil, geçici ilişkinin çocuk üzerindeki etkisini esas alır. Çocuğun yaşı, önceki ilişki düzeni, taraflar arasındaki güvenlik riski, çocuğun eğitim programı, sağlık durumu, görüşmenin gerçekleştirileceği yer ve yurt dışından gelecek ebeveynin seyahat planı değerlendirilir.
Somut bir şiddet veya kaçırma riski varsa görüşmenin gözetimli yapılması, teslimin uzman eşliğinde gerçekleştirilmesi veya seyahat belgelerine ilişkin koruyucu tedbir kurulması mümkündür. Risk yoksa salt ebeveynler arasındaki husumet nedeniyle çocuğun diğer ebeveynle bağının kesilmesi çocuğun yararıyla bağdaşmaz.
Talep ne kadar somut yazılmalı?
Geçici görüşme talebi gün, saat, süre ve teslim yeri bakımından açık olmalıdır. “Dava süresince çocukla görüşme sağlansın” şeklindeki belirsiz bir cümle uygulama aşamasında yeni uyuşmazlık çıkarır. Özellikle taraflar farklı ülkelerdeyse uçuş günleri, okul tatilleri, hafta sonları, görüntülü görüşme saatleri ve çocuğun geri teslim zamanı netleştirilmelidir.
Örneğin yurt dışındaki ebeveyn Türkiye’ye yalnız belirli tarihlerde gelebiliyorsa bunu uçuş rezervasyonu veya çalışma takvimiyle desteklemek, geçici kararın fiilen uygulanabilir kurulmasına yardımcı olur. Mahkeme talebin aynısıyla bağlı olmaksızın çocuğun yararına uygun daha sınırlı bir düzen de kurabilir.
Yüz yüze görüşme zorunlu mu?
Şahsî ilişkinin temel biçimi yüz yüze ilişkidir; ancak sınır aşan dosyada mahkeme, yüz yüze görüşmenin yanında düzenli telefon veya görüntülü görüşme gibi tamamlayıcı iletişim yolları belirleyebilir. Teknolojik iletişim, güvenli ve uygulanabilir yüz yüze ilişkinin kalıcı ikamesi olarak görülmemelidir.
Çocuğun yaşı küçükse uzun görüntülü görüşmeler uygun olmayabilir; daha büyük çocuklarda okul programına uygun sabit saatler etkili olabilir. Kararın çocuğun günlük düzenini bozmayacak kadar ölçülü, ebeveyn-çocuk bağını koruyacak kadar düzenli olması gerekir.
Çocuk Türkiye’deyse geçici ilişki nasıl uygulanır?
5717 m.18 uyarınca iade ve şahsî ilişki kararlarının yerine getirilmesinde 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun Dördüncü Kısım hükümleri uygulanır. Bu nedenle klasik icra dairesi üzerinden çocuk teslimi sistemi artık esas yöntem değildir. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri, uzman personel aracılığıyla çocuğun üstün yararına göre işlemi yürütür.
5395 m.41/A, görevli ve yetkili birimi; m.41/C kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesini; m.41/D teslim mekânlarını; m.41/E şikâyet ve itiraz yolunu; m.41/F emre aykırılığın yaptırımını düzenler.
Yurt dışındaki ebeveyn her görüşmede Türkiye’ye gelmek zorunda mı?
Geçici kararın içeriği belirleyicidir. Mahkeme yalnız Türkiye’de yüz yüze görüşme öngörmüşse hak sahibinin belirlenen yerde bulunması gerekir. Buna karşılık çocuğun belirli süreyle başka ülkeye gitmesine izin verilen bir düzen kurulmuşsa pasaport, vize, seyahat ve geri dönüş koşulları ayrıca belirlenmelidir.
5717 m.23, kararın icrası yoluyla çocuğun tesliminin başvuru sahibi veya onun tayin edeceği kişi ya da kurum yetkilisinin huzurunda yerine getirilmesini öngörür. Bu nedenle “avukatım çocuğu benim yerime sürekli alır” şeklinde genel bir varsayım doğru değildir; kararın ve m.23’ün şartları birlikte incelenmelidir.
Kaçırma riski varsa geçici görüşme verilir mi?
Kaçırma veya yeniden yer değiştirme riski, geçici ilişkiyi otomatik olarak ortadan kaldırmak yerine güvenli bir model kurulmasını gerektirebilir. Mahkeme 5717 m.24 uyarınca çocuğun yurt dışına çıkışının geçici durdurulması, pasaport işlemlerinin durdurulması, pasaport veya kimlik kaydına el konulması ve çocuğun belirli aralıklarla kontrol edilmesi gibi tedbirlerden bir veya birkaçını kullanabilir.
Bu tedbirlerin amacı taraflardan birini cezalandırmak değil, dava ve şahsî ilişki sürecinde çocuğun yerinin yeniden değiştirilmesini önlemektir. Geçici koruma hakkında ayrıntı için 5717 m.10 ve 24 rehberimize bakılabilir.
6284 kapsamında koruma kararı varsa ne olur?
Taraflardan biri hakkında 6284 sayılı Kanun kapsamında gizlilik, yaklaşmama veya iletişim sınırlaması varsa çocuk teslimi bu kararlar dikkate alınarak yürütülür. 5395 m.41/C bu hususu açıkça düzenler. Bu nedenle kişisel ilişki kararı, mevcut koruma tedbirini ihlal edecek biçimde uygulanmaz.
Gerekirse tarafların karşılaşmadığı teslim modeli, uzman aracılığı veya güvenli teslim mekânı kullanılabilir. Koruma tedbirinin varlığı çocuğun kişisel ilişki hakkını otomatik olarak kaldırmaz; fakat uygulamanın güvenlik mimarisini değiştirir.
Çocuğun görüşü alınır mı?
Çocuğun yaşı ve olgunluğu elveriyorsa görüşü dikkate alınır. Ancak çocuk beyanının hangi koşullarda oluştuğu ayrıca önemlidir. Bir ebeveynin baskısı, sadakat çatışması veya dava hakkında çocuğa aşırı bilgi verilmesi beyanın sağlıklı oluşmasını etkileyebilir. Uzman değerlendirmesi bu noktada önem taşır.
Çocuğun görüşü tek başına yetişkinler arasındaki hukuki uyuşmazlığın kararını belirleyen bir oy değildir. Mahkeme çocuğun beyanını tüm dosya ve üstün yarar ilkesiyle birlikte değerlendirir.
İade davasında ağır risk iddiası varsa görüşme mümkün mü?
1980 Lahey Sözleşmesi m.13/1-b kapsamında iadenin çocuk için fiziksel veya psikolojik ağır risk yaratacağı ileri sürülebilir. Bu savunma iade bakımından ayrı incelenir. Geçici şahsî ilişki bakımından ise riskin niteliği değerlendirilerek güvenli görüşme modeli kurulup kurulamayacağına bakılır.
Örneğin iddia ebeveynler arasındaki çatışmaya ilişkinse gözetimli görüşme veya tarafların karşılaşmadığı teslim sistemi yeterli olabilir. Çocuğa yönelik doğrudan ciddi riskin belgelendiği durumda ise mahkeme görüşmeyi sınırlayabilir veya geçici olarak kurmayabilir.
Geçici görüşme kararı ne zamana kadar sürer?
5717 m.11/2’deki geçici karar, esas hakkındaki karar verilinceye kadar kurulabilen ara düzenlemedir. Nihai karar verildiğinde geçici düzenin devam edip etmeyeceği, nihai hükmün içeriğine göre belirlenir. İade kararı sonrası çocuk başka ülkeye dönerse Türk makamlarının kurduğu geçici programın fiilî zemini de değişir.
Bu nedenle geçici kararın başlangıç ve bitiş koşullarının açık yazılması önemlidir. “Dava sonuçlanıncaya kadar” ifadesi yanında belirli tarihlerdeki görüşme planı ayrıca gösterilmelidir.
Karara uyulmazsa hangi yol izlenir?
Kararın yerine getirilmesi aşamasında Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünün işlemleri esas alınır. Müdürlük işlemi veya kararına karşı 5395 m.41/E kapsamında öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde aile mahkemesine şikâyet mümkündür. Mahkeme işlemin yerine getirilmesini durdurabilir ve ivedilikle karar verir.
Teslim emrine aykırılık ise 5395 m.41/F’de disiplin hapsi yaptırımına bağlanmıştır. Bu yaptırım için kanundaki kısa şikâyet süresi gözden kaçırılmamalıdır.
Hak sahibi geleceğini bildirip gelmezse
5395 m.41/C, teslim emrinden sonraki dönemde hak sahibine de disiplin getirir. Hak sahibi teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce geleceğini bildirdiği hâlde haklı mazeret olmaksızın art arda iki kez veya bir yıl içinde üç kez gelmezse dosya işlemden kaldırılır ve teslim emri hükümsüz olur.
Yurt dışından seyahat eden ebeveyn bu nedenle uçuş, izin ve konaklama planını kesinleştirmeden müdürlüğe geleceğini bildirmemelidir. Mücbir veya haklı mazeret oluşursa belgeyle derhâl bildirim yapılmalıdır.
Geçici ilişki için hangi deliller yararlı?
Önceki düzenli görüşmeleri gösteren kayıtlar, mesajlar, fotoğraf veya seyahat kayıtları; çocuğun okul takvimi; ebeveynin Türkiye’ye geleceği tarihleri gösteren uçuş planı; yabancı ülkedeki ikamet ve iletişim bilgileri; varsa şiddet tedbirleri; uzman raporları ve yabancı mahkeme kararları dosyanın ihtiyacına göre kullanılabilir.
Yabancı belgeler Türk mahkemesine sunulacaksa HMK m.223-224, tercüme ve resmi belge niteliği bakımından ayrıca gözetilmelidir.
Başvuru iade dosyasından ayrı mı yapılır?
Somut süreçte kişisel ilişki talebi iade başvurusuyla birlikte veya ayrı hukuki talep olarak gündeme gelebilir. 5717 m.11, şahsî ilişki başvurularının iade başvurularına ilişkin usulle yürütülmesini kabul eder. Önemli olan, geçici tedbir talebinin dosyada açıkça ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesidir.
İade başvurusunun temel aşamalarını Türkiye’ye kaçırılan çocuğun iadesi rehberinde ayrıntılı olarak açıkladık.
Yabancı ülkede açılmış velâyet davası bu talebi engeller mi?
Tek başına engellemez. 5717 sayılı Kanun iade süreci ile velâyetin esasını birbirinden ayırır. Kanunun 12, 13 ve 14. maddeleri bu ayrımı açıkça korur. İade başvurusu yapıldıktan sonra verilen velâyet kararı da tek başına iadenin reddine gerekçe oluşturmaz.
Bu nedenle “yabancı ülkede velâyet davası var, Türkiye’de geçici görüşme istenemez” biçiminde kategorik bir sonuç doğru değildir. Her talep kendi hukuki amacı içinde incelenir.
Avukat aracılığıyla takip mümkün mü?
Evet. Yurt dışındaki başvuru sahibi usulüne uygun vekâletname düzenleyerek Türkiye’de avukatla süreci takip edebilir. Vekâletnamenin aile hukuku ve gerekli özel yetkiler bakımından dosyaya uygun hazırlanması gerekir. Duruşma ve teslim aşamalarında kişinin bizzat bulunmasının gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilir.
Resmî kaynaklar
Temel kaynaklar 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi, Adalet Bakanlığı Lahey Sözleşmeleri sayfası ve Adalet Bakanlığı çocuk kaçırma uygulama rehberidir.
Sık sorulan sorular
İade davası bitmeden görüşme kararı verilebilir mi?
Evet. 5717 m.11/2 açıkça geçici şahsî ilişki kararı verilmesine izin verir.
Geçici görüşme kararı iade kararını etkiler mi?
Doğrudan belirlemez. İade şartları ve geçici ilişki ihtiyacı ayrı incelenir.
Görüşme Türkiye’de mi olmak zorunda?
Kararın içeriği ve çocuğun güvenliği belirleyicidir. Mahkeme uygulanabilir seyahat ve teslim koşullarını somutlaştırır.
Koruma kararı varsa görüşme yapılamaz mı?
Otomatik yasak doğmaz; teslim, 6284 tedbirleri ihlal edilmeyecek şekilde düzenlenir.
Görüşmeye gelmezsem dosya kapanır mı?
5395 m.41/C’deki art arda iki kez veya bir yılda üç kez mazeretsiz gelmeme şartı oluşursa dosya işlemden kaldırılır.
Karara uyulmazsa ne olur?
5395 m.41/F’de teslim emrine aykırılık için disiplin hapsi yaptırımı öngörülmüştür.
Yurt dışından avukatla başvuru yapılabilir mi?
Evet. Uygun vekâletname ile Türkiye’de avukat aracılığıyla takip mümkündür.
Video görüşmesi de karara yazılabilir mi?
Mahkeme çocuğun yararına uygun tamamlayıcı iletişim düzeni kurabilir; yüz yüze kişisel ilişkinin kapsamı ayrıca belirlenir.
Sonuç
5717 m.11/2, uluslararası çocuk iadesi sürecinin en önemli ara koruma araçlarından biridir. Dava aylar sürerken çocuk ile geride kalan ebeveyn arasındaki ilişkinin tamamen kesilmesi zorunlu değildir. Talebin başarılı ve uygulanabilir olması için gün, saat, teslim yeri, seyahat, güvenlik ve uzaktan iletişim ayrıntıları somutlaştırılmalı; kararın icrası 5395 sayılı Kanunun güncel çocuk teslim sistemi üzerinden takip edilmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
