Coğrafi İşaretli Et Ürünleri 2026/15 Tebliğine Nasıl Uyar? m.5/6
Coğrafi işaretli sucuk, pastırma, kavurma, köfte veya yöresel et ürünlerinde iki hukuk düzeni aynı anda uygulanır: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında coğrafi işaret tescili ve Türk Gıda Kodeksi kapsamında gıda mevzuatı. 16 Eylül 2026 tarihli 2026/15 sayılı Tebliğ bu kesişimi m.5/6 ile açık hale getirmiştir. Tescil belgesinde tanımlanan geleneksel özellik korunabilir; ancak ürünün gıda güvenliği ve yatay kodeks kuralları bakımından hukuka uygun olması zorunludur.
2026/15 m.5/6 coğrafi işaretli et ürünleri için ne getiriyor?
M.5/6, coğrafi işaret olarak tescil edilmiş hazırlanmış et karışımları ve et ürünlerinin, yatay gıda kodeksi hükümlerine aykırı olmamak şartıyla coğrafi işaret tescil belgesindeki özelliklerine göre piyasaya arz edilebileceğini düzenler. Bu hüküm, yöresel ürünün tescil belgesindeki geleneksel formülünün korunmasına imkân tanır.
Ancak düzenleme sınırsız bir istisna değildir. Tescil belgesindeki reçete veya yöntem, gıda güvenliğine ilişkin emredici yatay kuralları bertaraf edemez. Hijyen, bulaşanlar, mikrobiyolojik kriterler, katkı maddeleri, etiketleme, izlenebilirlik ve resmi kontrol hükümleri ürünün coğrafi işaretli olmasına bakılmaksızın uygulanır.
2026/15 sayılı Tebliğin genel et ürünü kurallarını Kıyma, Köfte ve Sucukta Yeni Kurallar 2026 rehberimizde ele aldık. Bu yazının konusu, yalnız coğrafi işaret tescili ile Tebliğ arasındaki özel bağlantıdır.
Coğrafi işaret ve gıda mevzuatı birlikte nasıl uygulanır?
Coğrafi işaret, belirli bir niteliği, ünü veya diğer özelliği coğrafi kaynakla bağlantılı olan ürün adını koruyan sınai mülkiyet hakkıdır. Gıda mevzuatı ise ürünün güvenli, doğru etiketlenmiş ve teknik kurallara uygun biçimde üretilip piyasaya arz edilmesini düzenler. Aynı ürün hem coğrafi işaret korumasına hem gıda mevzuatına tabidir.
Bir üretici tescil belgesine uygun üretim yapmadığı halde coğrafi işaret adını kullanırsa sınai mülkiyet yönünden sorun doğar. Üretici tescil belgesine uygun üretim yapsa fakat hijyen veya etiketleme kurallarını ihlal etse gıda mevzuatı yönünden ayrıca sorumlu olur. Bir alandaki uygunluk diğer alandaki aykırılığı ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle işletmenin uyum dosyasında hem coğrafi işaret tescil belgesi ve denetim kriterleri hem de 5996 sayılı Kanun ve Türk Gıda Kodeksi kapsamındaki kayıtlar birlikte tutulmalıdır.
Coğrafi işaret tescil belgesi et ürünü için hangi özellikleri belirler?
Tescil belgesinde ürünün adı, coğrafi sınırı, ayırt edici nitelikleri, üretim metodu, hammadde özellikleri, gerekiyorsa olgunlaştırma veya kurutma süreci, ürün ile coğrafya arasındaki bağ ve denetim biçimi bulunur. Et ürünlerinde kullanılacak etin türü, belirli bir bölgeden gelmesi, baharat bileşimi veya geleneksel işleme metodu tescil kapsamının parçası olabilir.
Üreticinin “yöresel” veya “geleneksel” ifadelerini kullanması tek başına coğrafi işaret tesciline uygunluk anlamına gelmez. Korunan adın kullanılabilmesi için tescil belgesindeki üretim kriterlerinin yerine getirilmesi gerekir.
Özellikle üretim metodu coğrafi işaretin ayırt edici unsuruysa, seri üretim kolaylığı amacıyla yöntemin değiştirilmesi ürünün tescil şartlarından çıkmasına yol açabilir. Gıda mevzuatına uygunluk bu değişikliği coğrafi işaret bakımından meşru hale getirmez.
“Yatay gıda kodeksi hükümlerine aykırı olmamak” ne demektir?
Yatay düzenlemeler, belirli bir ürün grubundan bağımsız olarak birçok gıdaya uygulanan genel kurallardır. Gıda etiketleme ve tüketicileri bilgilendirme, gıda katkı maddeleri, bulaşanlar, mikrobiyolojik kriterler, hijyen, numune alma ve analiz yöntemleri gibi düzenlemeler bu çerçevede değerlendirilir.
M.5/6’nın açık sınırı budur. Coğrafi işaret tescil belgesinde bir özellik yer alsa bile emredici yatay güvenlik kuralına aykırılık varsa yalnız tescil belgesine dayanılarak piyasaya arz yapılamaz. Üretici, tescil belgesini güncel gıda mevzuatıyla birlikte okumalıdır.
Örneğin etiket üzerinde zorunlu alerjen, muhafaza veya tüketim bilgileri varsa coğrafi işaretli ürün de bunları taşımak zorundadır. Tescil belgesindeki geleneksel tasarım, zorunlu tüketici bilgisinin okunabilirliğini engelleyemez.
Coğrafi işaretli et ürünü 2026/15’teki genel ürün kriterlerinden farklı olabilir mi?
M.5/6, coğrafi işaret tescil belgesindeki özelliklere göre piyasaya arzı kabul ederek ürün-spesifik bir esneklik sağlar. Bu esnekliğin kapsamı tescil belgesindeki özelliklerle sınırlıdır. Tescilde yer almayan bir farklılık “coğrafi işaretliyiz” denilerek sonradan yaratılamaz.
İşletme, genel Tebliğ kriteri ile tescil belgesindeki özel ürün niteliği arasında fark görürse hangi hükmün uygulanacağını somut ürün üzerinden belgelemelidir. Tescil belgesindeki özel özellik ürünün ayırt edici vasfının parçasıysa m.5/6 değerlendirmeye alınır; yatay gıda kodeksi kuralları ise yine korunur.
Bu nedenle reçete onayında hukuk, kalite ve üretim birimlerinin birlikte çalışması gerekir. Yalnız ürün geliştirme ekibinin geleneksel tarife dayanması yeterli değildir.
Coğrafi işaretli et ürününde etiket nasıl hazırlanmalıdır?
Etiket bir yandan 2026/15 sayılı Tebliğin ürün adı ve tür bilgisi hükümlerine, diğer yandan genel etiketleme mevzuatına uymalıdır. Coğrafi işaret adının ve ambleminin kullanımı da sınai mülkiyet mevzuatındaki şartlara uygun olmalıdır.
Tüketicinin ürünün gerçekten tescilli ürün standardını karşıladığını düşünmesine yol açan ifade ve görseller, tescil kapsamı dışında kalan ürünlerde kullanılamaz. Aynı şekilde coğrafi işaret ambleminin varlığı ürünün hayvan türü veya içerik bilgisini gizlemeye izin vermez.
Üretici ambalaj tasarımını hazırlarken ürün adı, hayvan türü, içindekiler, net miktar, işletmeci bilgisi, tarih bilgisi, muhafaza koşulları ve diğer zorunlu unsurlarla coğrafi işaret bilgilerinin birbiriyle çelişmediğini kontrol etmelidir.
Üretici tescil belgesine uygun üretim yaptığını nasıl ispatlar?
Uygunluk yalnız nihai ürünün görünüşüyle ispatlanmaz. Hammadde tedarik kayıtları, coğrafi kaynak belgeleri, üretim reçeteleri, proses kayıtları, sıcaklık ve süre kayıtları, analiz sonuçları ve parti/lot izlenebilirliği tescil kriterinin niteliğine göre önem taşır.
Coğrafi sınır belirli bir hammaddenin kaynağını şart koşuyorsa satın alma faturaları ve tedarikçi belgeleri bu kaynağı doğrulamalıdır. Üretim metodu belirli bir süre veya işlem gerektiriyorsa proses kayıtları bunu gösterebilmelidir.
Denetim döneminde sonradan hazırlanmış belgeler yerine üretim anında tutulan kayıtlar esas alınmalıdır. Elektronik kayıt sistemlerinde tarih, kullanıcı ve değişiklik geçmişinin korunması işletmenin ispat gücünü artırır.
Coğrafi işaretli et ürününde denetim ve izlenebilirlik nasıl yürür?
Coğrafi işaretin tescil şartlarına uygun kullanımı kendi denetim sistemi içinde kontrol edilir. Buna ek olarak Tarım ve Orman Bakanlığının gıda resmi kontrolleri devam eder. Bu iki denetim aynı hukuki amaca sahip değildir ve birbirinin yerine geçmez.
Gıda resmi kontrolünde işletmenin kayıt/onay durumu, hijyen, ürün bileşimi, etiket ve izlenebilirlik; coğrafi işaret denetiminde ise tescil belgesindeki ayırt edici kriterler incelenebilir. Bir denetimden olumlu sonuç alınması diğer denetim yönünden mutlak uygunluk karinesi oluşturmaz.
Ürünün geri çağrılması gerektiğinde lot bazlı izlenebilirlik coğrafi işaretli ürünler için de zorunludur. Coğrafi işaret adı toplu bir ürün kimliği olsa bile her üretim partisinin kaynağı ayrıca belirlenebilmelidir.
Marka ile coğrafi işaret arasındaki fark nedir?
Marka, belirli bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğer işletmelerinkinden ayırt etmeye yarar. Coğrafi işaret ise şartları sağlayan bütün üreticilerin belirli kurallara göre kullanabildiği kolektif nitelikte bir ürün adı korumasıdır. Bu nedenle tek bir şirket coğrafi işaret adını kendi özel markası gibi tekelinde tutamaz.
Üretici kendi markasını coğrafi işaretli ürün üzerinde kullanabilir; ancak markalı ürünün tescil belgesindeki şartları gerçekten karşılaması gerekir. Marka itibarı, tescil kriterine uyulmamasını telafi etmez.
Coğrafi işaret adı taklit üründe kullanılırsa ne olur?
Tescil şartlarını taşımayan üründe korunan adın veya tüketicide aynı çağrışımı yaratacak kullanımın yapılması sınai mülkiyet mevzuatı bakımından hukuki sonuç doğurabilir. Hak sahipleri ve ilgili kurumlar kullanımın durdurulmasını, ürünlerin toplatılmasını veya mevzuatta öngörülen diğer yolları gündeme getirebilir.
Aynı kullanım tüketiciyi ürünün coğrafi kaynağı veya üretim standardı konusunda yanıltıyorsa gıda etiketleme ve tüketici hukuku bakımından da sorun oluşturabilir. Tek fiil birden fazla mevzuat alanında sonuç doğurabilir.
Coğrafi işaretli et ürünü gıda mevzuatına aykırıysa hangi yaptırım uygulanır?
2026/15 sayılı Tebliğ m.24, aykırılıklarda 5996 sayılı Kanunun ilgili maddelerinin uygulanacağını düzenler. Ürünün coğrafi işaretli olması, gıda mevzuatındaki idari para cezası, toplatma, faaliyete ilişkin tedbir veya diğer yaptırımlar açısından muafiyet sağlamaz.
Aykırılık aynı zamanda coğrafi işaret tescil şartının ihlaliyse, sınai mülkiyet alanında ayrıca sonuç doğabilir. İşletme bu nedenle her iki uyum dosyasını paralel yönetmelidir.
31 Mart 2027’ye kadar coğrafi işaretli et ürünlerinde ne yapılmalı?
16 Eylül 2026’dan önce faaliyet gösteren gıda işletmecilerine yeni Tebliğe uyum için 31 Mart 2027’ye kadar süre tanınmıştır. Coğrafi işaretli ürün üreticileri bu dönemde tescil belgesini yeni Tebliğle madde madde karşılaştırmalıdır.
Ürün reçetesi, hayvan türü, etiket, katkı maddeleri, ambalaj, teknik analiz ve tescil şartları arasında çelişki olup olmadığı belirlenmeli; varsa tescil sistemi ve gıda mevzuatı çerçevesinde gerekli uyarlamalar yapılmalıdır.
Tescil belgesindeki reçete değiştirilecekse nasıl hareket edilmelidir?
Coğrafi işaret tescil belgesinde ürünün hammaddesi, üretim tekniği veya coğrafi sınırı ayırt edici unsur olarak belirlenmişse işletmenin ticari tercih nedeniyle bu unsurları tek taraflı biçimde değiştirmesi mümkün değildir. Yeni makine kullanılması, farklı et türüne geçilmesi, baharat oranının değiştirilmesi veya olgunlaştırma süresinin kısaltılması gibi işlemler önce tescil belgesinin izin verdiği sınırlar içinde değerlendirilmelidir. Değişiklik tescil kapsamını aşarsa ürün aynı coğrafi işaret adıyla piyasaya arz edilemez.
Diğer taraftan gıda mevzuatında sonradan yürürlüğe giren emredici bir kural, mevcut tescil belgesindeki uygulamanın aynen sürdürülmesini hukuken imkânsız hale getiriyorsa işletme yalnız eski tescile dayanarak yeni gıda kuralını bertaraf edemez. 2026/15 m.5/6’nın “yatay gıda kodeksi hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla” ifadesi bu sınırı açıkça ortaya koyar. Bu durumda üreticinin hem tescil sisteminde gerekli değişiklik yolunu hem de gıda mevzuatı uyumunu eş zamanlı yürütmesi gerekir.
E-ticarette coğrafi işaretli et ürünü satılırken nelere dikkat edilmelidir?
Coğrafi işaretli et ürününün internet sitesinde veya pazaryerinde satılması ürünün tescil ve gıda mevzuatı yükümlülüklerini değiştirmez. Ürün adı, korunan coğrafi işaret, hayvan türü ve tüketiciye sunulan diğer zorunlu bilgiler fiziksel ambalajdaki içerikle çelişmemelidir. Ürün fotoğrafı veya başlığı tescil kapsamını aşan bir coğrafi köken iddiası yaratmamalıdır.
Satıcı, farklı üreticilere ait aynı coğrafi işaretli ürünleri listelediğinde hangi üreticinin hangi ürünü sevk ettiğini ve ilgili lotu geriye doğru gösterebilmelidir. Soğuk zincir gerektiren et ürünlerinde çevrimiçi satış modeli taşıma ve teslim sıcaklığı sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Pazaryeri açıklamasındaki “orijinal”, “yöresel” veya “tescilli” ifadeleri gerçek ürün belgeleriyle doğrulanabilir olmalıdır.
Tescil belgesi ile 2026/15 arasında tereddüt varsa hangi belge esas alınmalıdır?
İşletme önce tescil belgesindeki özel ürün özelliğini, sonra 2026/15’in o ürün grubuna ilişkin teknik hükmünü ve son olarak yatay gıda kodeksi kurallarını birlikte karşılaştırmalıdır. M.5/6, tescil belgesine sınırsız üstünlük tanımaz; yalnız yatay kodekse aykırı olmayan özel tescil özelliklerinin uygulanmasına izin verir. Bu nedenle uyuşmazlık değerlendirmesi “tescil var, Tebliğ uygulanmaz” biçiminde yapılamaz.
Üretim dosyasında bu karşılaştırmanın yazılı bir uyum matrisiyle gösterilmesi yararlıdır. Matrisin bir sütununda tescil şartı, ikinci sütununda 2026/15 hükmü, üçüncü sütununda ilgili yatay düzenleme, dördüncü sütununda işletmenin uyguladığı kontrol yer almalıdır. Böylece resmi kontrolde ürünün neden belirli reçete veya yönteme göre üretildiği somut belgeyle açıklanabilir.
Coğrafi işaretli et ürünü üreticisi için kontrol listesi
- Güncel coğrafi işaret tescil belgesini üretim dosyasında bulundurun.
- Tescil belgesindeki coğrafi sınır, hammadde ve üretim metodunu ürün reçetesiyle karşılaştırın.
- 2026/15 m.5/6’nın yalnız yatay kodekse aykırı olmayan durumlarda uygulanabildiğini dikkate alın.
- Etiket ve ürün adında hayvan türü ve zorunlu bilgileri doğru verin.
- Coğrafi işaret amblemi ve adını yalnız tescil şartını taşıyan üründe kullanın.
- Hammadde kaynağını lot bazında belgeleyin.
- Tescil denetimi ile gıda resmi kontrol kayıtlarını ayrı dosyalayın.
- Marka, katalog ve çevrimiçi satış sayfasındaki iddiaları ürünle uyumlu tutun.
- Geri çağırma sisteminde coğrafi işaretli ürün lotlarını ayrı izleyin.
- 31 Mart 2027’ye kadar yeni Tebliğe göre uyum kontrolünü tamamlayın.
Sık sorulan sorular
Coğrafi işaretli et ürünü 2026/15’ten tamamen muaf mı?
Hayır. M.5/6 yalnız tescil belgesindeki özelliklere göre piyasaya arzı, yatay gıda kodeksi hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla kabul eder.
Tescil belgesi hijyen kurallarını değiştirebilir mi?
Hayır. Gıda güvenliği ve hijyen gibi emredici yatay kurallar uygulanmaya devam eder.
Coğrafi işaretli sucuk genel sucuk kriterlerinden farklı olabilir mi?
Tescil belgesindeki özel özellik m.5/6 kapsamında değerlendirilir; ancak farklılığın gerçekten tescil şartının parçası olması ve yatay kodekse aykırı olmaması gerekir.
Her üretici coğrafi işaret adını kullanabilir mi?
Yalnız tescil belgesindeki şartları sağlayan ve ilgili denetim sistemine tabi üreticiler korunan adı mevzuata uygun biçimde kullanabilir.
Markalı ürün otomatik olarak coğrafi işaretli sayılır mı?
Hayır. Marka ve coğrafi işaret farklı sınai mülkiyet kurumlarıdır.
Coğrafi işaretli ürün etiketi yine hayvan türünü yazmak zorunda mı?
Evet. Coğrafi işaret, 2026/15 ve genel etiketleme mevzuatındaki zorunlu tüketici bilgilerini ortadan kaldırmaz.
İki ayrı denetim olabilir mi?
Evet. Coğrafi işaret tescil şartlarının denetimi ile gıda resmi kontrolü farklı hukuki amaçlara sahiptir.
Yeni Tebliğe uyum tarihi nedir?
16 Eylül 2026’dan önce faaliyet gösteren işletmeler için 31 Mart 2027’dir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Genel hukuki bilgilendirmedir; tescil belgesi, ürün reçetesi, etiket ve üretim kayıtları somut ürün bakımından birlikte incelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
